Skip to main content

Full text of "Matthæi Parisiensis, monachi Sancti Albani, Chronica majora"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 



f 



Xi -•>:-. ;^7 



HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 



FtUM THE FUND OP 

CHARLES MINOT 

OASSOP 1818 



1 



»/^x>/%/>.r\/\/\/x/>>>/V/^/v/%.^vj>/vr\r»/Nr\^>.rN.<v/\ .•> <-»/-■'>/% >•«.-> '\ 



MATTH^I PARISIENSIS, 

MONACHI SANCTI ALBANI, 
CHRONICA MAJORA. 



The works to be published in octavo, separately, as 
they were finished ; the whole responsibility of the tiask 
resting upon the editors, who were to be chosen by the 
Master of the EoUs with tlie sanction of the Treasury. 

The Lords of Her Majesty's Treasury, after a careful 
consideration of the subject, expressed their opinion in a 
Treasury Minute, dated February 9, 1867, that the plan 
recommended by the Master of the RoUs "was well 
calculated for the accomplishment of this important 
national object, in an eflfectual and satisfactory manner, 
within a xeasonable time, and provided proper attention be 
paid to economy, in making the detailed arrangements, 
without unnecessajy expense/* 

They expressed their approbation of the proposal that 
each Chronicle and historical document should be edited 
in such a manner as to represent with aU possible correct- 
ness the text of each writer, derived from a coUation of the 
best MSS., and that no notes should be added, except 
such as were illustrative of the various readings. They 
suggested, however, that th^ preface to each work should 
contain, in addition to the particulars proposed by the 
Master of the Bolls, a biographical account of the author, 
so far as authentic materials existed for that purpose, 
and a* estimate of his historical credibiUty and value. 



\ 



Rolls House, 

December 1857. 



w 



THE CHRONICLES AND HEM0BIAL8 

OF 

GREAT BRITAIN AND IRELAND 

DURING THE MIDDLE AGES. 

PUBLISHED BY THE AUTHORITY OF HER MA.T£SrY*5 TliKASURY, UNDER 
THE DIRECTION OF THE MASTER OF THE ROLLS. 



On the 26th of January 1857, the Master of the Rolls 
submitted to the Treasury a proposal for the publication 
of materials for the History of this Country from the 
Invasion of the Romans to the reign of Henry VIII. 

The Master of the Rolls suggested that these materials 
should be selected for publication under competent 
editors without reference to periodical or chronological 
arrangement, without mutilation or abridgment, prefer- 
ence being given, in the first instance, to such materials 
as were most scarce and valuable. 

He proposed that each chronicle or historical docu- 
ment to be edited should be treated in the same way as 
if the editor were engaged on an Editio Princeps ; smd 
for this purpose the most correct text should be formed 
from an accurate collation of the best MSS. 

To render the work more generally useful, the Master 

of the Rolls suggested that the editor should give an 

account of the MSS. employed by him, of their age and 

their peculiarities ; that he should add to the work a 

brief accoimt of the life and times of the author, and 

any remarks necessary to explain the chronology ; but 

no other note or comment was to be allowed, except 

what might be necessary to establish the correctness of 

the text. 

li 12 



s^ 



I ' 



'.• / 



v ■■ 



— — ^ 'f 








/ RERUM BRITANNICARUM MEDII /EVI 

SCRIPTORES, 

) 

OB 

^RONICLES AND MEMORIALS OF GREAT BRITAIN 
^ AND IRELAND 

DURING 

THE MIDDLE AGES. 



{ 



29808» 



\ 



I 



i 

§ 

I 



MATTH^I PARISIENSIS, 



MONACHI SANCTI ALBANI, 



CHRONICA MAJORA. 



EDITED 



BT 



HENRY RICHARDS LUARD, M.A., 

FELLOW OT XBINITT COLLEGE ; BBOISTBi.RT OF THE UNIYBRSITr ; AND YICAS OF 

GBEAT ST. mart's, CAHBRIDOE. 



VOL. II. 



A.D. 1067 TO A.D. 1216. 



FUBLISHBD BY THE AUTHOBITY OF THE LORDS COICICISSIONEBS OF HEB UAJESTY'S 
TBEASUBY. UKDEB THE DIRECTION OF THE MASTER OF THE BOLLS. 



^ LONDON: 
LONGMAN & Co., Paternoster Row; TRCBNERiSc Co., Ludoatb Hill: 

ALSO BY PARKER & Co., OXFORD ; 

MACMILLAN & Co., CAMBRIDGE ; 

A. & C. BLACK, EDINBURGH ; and A. THOM, DUBLIN. 

1874. 



^\ 



/^ff.i7 







J 



\^t^, MT.yjssx^r^ 



Printadbr 
Btu and Bpoct h w o odb. Her Ibdett)'*! Frinttn. 

For H«r l(«i<*t7^ StaUoneiT OBoe. 



1 



^ .'vr \^ ^ <y v^ \'\^\» \/">y>^\^"V* \/ w ^ . V N>w>^^v V/ ». V- V » V. \/^^'>/'v^\r 



IF i 
(I 



J 
I 

I 



! 



K.'V^^/o ^^Vs-'^V N^X/ »^ 



PREFACE. 



V' 



! 



CONTENTS OF THE PREFACE. 



\ .^% .^ /-\ r» - *• *^ . 



Page 

Division of th^ Volume at the year 1188 - - ix 
Roger of Wendover the Compiler of the succeeding 

portion - - - - ^ - - ix 

Mention of the name of Abbat John of St. Alban's - x 

He possibly the Compiler of the earlier portion - xl 

Sources of the History in the present Volume - - xii 

Alphabetical list of the Authorities used - - ^iii 

Additions made by the Compilers - - - xvi 

Manner in which the Authorities are used - - xx 

Un trustworthiness of former editions of Matthew Paris xxii 

Specimens of Parker's errors - - . - xxiii 

Additions and Authorities of Matthew Paris - - xxviii 
The Chronica Majora. a first draft of the History he 

intended to write ----- xxix 

Character of his alterations - - - - xxx 

Documents inserted - - " - - - xxxii 

Magna Charta as given by Weudover and Paris - xxxiii 

List of Paris'a additions - - - - xxxvii 

MSS. used for the present Volume - - - xlvii 
Addenda and Errata - - - - - xlix 



PREFACE. 



The present volume carries on the St. Alban's Chro- Contents 
nide of England, re-edited by Matthew Paris with many p^^^^ 
alterations and additions, from the Conquest to the death yolnme. 
of king John, The text is taken as in the previous 
volume, from the Corpus Christi College MSS. 26 (A.) 
Mid 16 (B.), the additions of Paris being shown as before 
by the difference of the type. In the cases where these 
MSS. are deficient from the loss of some leaves {eg. pp. 
360-388), the text is taken from the Cotton MS. Nero 
D. o (C), which was certainly copied from the MSS. A. 
and B., and which there is reason to believe passed 
under Matthew Paris's own eye. Here the additions of 
Paris can only be ascertained by actual collation with 
the text of Wendover, as the Cotton MS. is written in 
the same scribe's hand throughout.^ 

The portion of the history in the present volume End of the 
divides itself into two parts, the first ending with the ^^^^^ 
year 1188 (p. 336), where MS. A., the first of the two tion in 
volumes of the Corpus MS., ends, which is also the conclu- ^^^^* 
sion of what I have called the St. Alban's compilation, 
and the second beginning with the year 1189. From this Roger of 
point I believe the compiler of the original history to be Wendover 
Roger of Wendover. "f his is compiled in a similar manner of the buc- 
to the portion that precedes, and Paris has, for the most ^^^^ 
part, made little difference in the way he has used it. 
The text which we know imder the name of Wendover 



N 



^ I mean that the whole of each 
part of the yolnme is in the same 
hand. The flrtt portion, ending 



1188, is in one hand, the second 
part in another. See note 4 to p. 
3d6i 



X , PREFACE. 

is, with some few exceptions, literally transcribed, while 
Paris's own additions are, as before, usually entered in 
the margins or at the foot of the pages. He has, how- 
ever, not unfrequently erased words or even lines, and in- 
troduced his own matter in place of what the scribe had 
written, the paragraphs of the previous wiiter being 
condensed or altered, so that the fresh matter might be 
got into the same space ; thus proving that the additions 
and alterations were made after the MS. had been written. 
This is the case up to the year 1213 (p. 667), where a 
fresh hand begins of the distinct St. Alban's character, 
though I think certainly not Paris's own ; and from here 
the history of Wendover may be said to be , re-written, 
as the changes introduced are incorporated with the text, 
and the differences between Paris and Wendover can 
only be ascertained by coDation. But here, as well as 
before, there are also additions in th^ margin, in Paris's 
own hand, introduced in a manner which shows that 
they Wiere written after the rest, and giving the idea of 
being the author's latest additions in revising his work. 
Mention in At the point where MS. A. ends, the end of the year 
MS^oT''^ 1188, in the Douce MS., of Weitdover (W.) occurs the re- 
Wendover mark, " Huc usque in lib. cronic. Johannis abbatis," and 
name^of opposite in a later hand, " Usque hoc cronica Johannis 
abbat " abbatis, et hie finis." Though these words have been 
Ceiiao^St. I'^'^ft'^l^^^i upon by various persons, I scarcely think 
Alban*s. they hav# received their due amount of consideration. 
This abbat John I believe to be "Johannes de CeUa," 
21st abbat of St. Alban's, from 1195 to 1214. He had 
been noted for his learning while a student at Paris, and, 
as Matthew Paris tells us (Qesta Abbatum, i. p. 217), 
might be considered as a Priseian in grammar, an Ovid 
in prosody, a Qalen in medicine.^ It was, moreover, in 
his time that many books were written out and given 



* *'■ Fhysicus prsselectus et judeit arinAnun incomparabilis." Gesta Ab^ 
batunif i. p. 246. 



Hifi cha 
racter. 



I 

1 

\ 

\ 



1 
i. 



PRE7ACE. XI 

to the Monastery, notably the copy ^ of Peter Comestor s 
Historia Scholastica, of which such ample use was made 
in the earlier portion of the St Alban's oompilation. 
He had been prior of Wallingford ; and it is, to say the 
least, remarkable, that in copying Robert de Monte's 
account of the reconciliation between Ste{^en and Henry 
in 1153 (p. 191) the compiler inserts the words ''apud 
•' Walingeford " as the place where the peace was made. 

Although the words above mentioned, "usque hocHeispos- 
" chronica Johannis abbatis " are capable of being un- author of 
derstood differently, and are quite compatible with the the earlier 
theory of some one else being the author, their most f^* compi- 
natural interpretation would be that the chronicle was lation. 
his compilation up to this point. They might of course 
mean that abbat John's history (i.e., a different work), 
ended with this date i ^ but there is no trace of such a 
work existing or ever having existed, and the only 
other meaning they could have is, that a volume in his 
possession ended here. But this does not seem to me 
so likely as the previous interpretation, and after a full 
consideration of what has been stated in the preface to 
the first volume as to when and where this compilation 
must have been made and by whom it could have been 
composed,^ I am inclined to think that we have here the 
ehie to the author's name, and that the St. Alban's compi- 
lation was made by abbat John de Cella himself up to the 
year 1189, when Wendover took it up and carried it on 
in the same style and from the same sources. The chief 
objection to this supposition (as has been stated) is, that 
while Paris especially speaks of abbat John's pre-emi- 
nence in grammar, prosody, and medicine, he says nothing 



* MS. Beg. 4. D. tu. See the 
Gesia Ahbatumj k p. 233. 

3 Thus in the C. C. MS. (B>), 
f. 17 6 (p. 452), oppoeite the ru- 
hrick, " Incipit de xege Johanne," 
6tc^ a late (16th century) hand has 



inflerted ''Hie incipit liadniphus 
*< Niger ad annmn Henrici III. ; '' 
and again» f. 35, near the end of 
the year 1213 (p. 568), ''Hicnurans 
** incipit Radulphua Niger." 
^ See Vol. I.y p. xzxii. 



Xll 



PREFACE. 



of him as a historian. No doubt this is entitled to 

« 

considerable weight, but I cannot think it decisive. 
Sources of The souTces of which the compiler, whoever he was, 
of^^J'^''''' and after him, Roger of Wendover, made use for their 
history, history are as various as those in the earlier portion of 
the compilation. I give a complete list, as far as I have 
been able to identify them, as was done in the Preface to 
the first volume. Besides the well known English histo- 
rians, Huntingdon, Malmesbury, Diceto, Robert de Monte, 
&c., various single lives and legends, some of them still 
existing only in MS., are employed. The history of the 
Crusades is taken from William of Tyre, with a few 
introductions from Baldwin, Guibert, Fulcher, and others. 
After William's work comes to a conclusion, the anony- 
mous continuation contained in the copy belonging to St. 
Alban's (now in the British Museum, MS. Reg. 14. C. x.),^ 
a continuation still unprinted, is used. For the reigns 
of Richard and John, Benedict, Hoveden, and afterwards 
Ralph of Coggeshale, are the chief authorities. But after 
the end of Hoveden's history, or the year 1202, though 
Coggeshale is occasionaDy used, Wendover is an original 
authority ; at least I can trace his work to no known 
source. Some of his facts will be found in the writer 
published by Mr. Stubbs, under the name of Walter of 
Coventry.* But I do not think that he was known to 



^ See some account of ihis con- 
tinuation in Professor Stubbs's In- 
troduction to the Itinerarium Regis 
RicartU, pp. Ixv, Ixx, Ixxiii. He 
has printed the prologue in the 
note to p. Ixziii. Additions are 
occasionally introduced from some 
other source, which I have not been 
able to identify ; see, for instance, 
the account of Raymond of Tri- 
poli's conduct at the battle of 
Hittin, prefaced with the words 
** ut aiunt," p. 328. 

' I venture to doubt the correct- 
ness of Professor Btubbs in assign- 



ing this ** Memoriale " to Walter of 
Coventry. See his preface, i., p. xx. 
I think the title means only that 
Walter of Coventry left the book as 
a memorral to his monastery. In 
the Cambridge University Library 
there is a MS. copy of the Aurea 
'Legends (Gg. 2. 18), with "Me- 
moriale fratris Johannis de Dray- 
tone" written on the first leaf. 
This has led Tanner to insert Jo- 
hannes de Draytone in his Biblio- 
theca as the writer of a woric en« 
tided " Memoriale 'M 



<( 



(< 



i 



PREFACE. 



Xli; 



Wendover. Th.e only instance in which the language of 
the two writers is identical, is in the account of the 
ooiincil held by the legate Romanus at Lyons or Bonrges 
(Walter of Coventry, ii. p. 276, Wendover iv. p. 118), 
which was probably taken by each writer fix)m some 
other source. 



List of the authorities used by the compilers of the history 

in the present volume, 

Adam,^ subprior of Eynsham : Visio qusedam mirabilis List of 
(MS. Cotton, Caligula, A. 8.) S^m'^whirh 

Aelred of Rievaulx : the present 

De genealogia regum Anglorum (Twysden's x. ^t^J^ 

Scriptores). 
Vita Edwardi Confessoris (Twysden*s x. Scrip- 
tores). 
Alexander III. : 

Epistolse (Migne's Patrologia, cc.). 
Instructip fidei Catholicse (ap. Pet. Blesens. Migne, 
ccvii.). 
Anglo-Saxon Chronicles (ed. Thorpe, in ,the present 
series). 

Baldric : Historia Hierosolimitana (Migne, clxvi.). 
Benedict of Peterborough (ed. Stubbs in the present 
series). 



1 The aathonhip of this legend 
is knoTrn from the prologue to the 
lision of Thnrchill Cp« 497) given 
in the MS. 'Reg. 18. D. y.. « Est et 
** alia visio diligent! nacratione In- 
« cidenter exarata, qtue in monas- 
** terio de Einesham anno Verbi 
** incamati Mcxcri^ contigit quam 
" domnoB Adam snpprior ejusdem 
" ocenobii, vir Talde gravis ac re- 

ligiosns, eleganti stilo scripsit, 

VOL. II. 



u 



** sicut ab ejus ore audivit, qui a 
'' corpore per duos dies et noctes 
** eductus fuerat.*' By a blander, 
which was originally made by the 
scribe of the C. C. MS. (see note 1, 
p. 423), the printed editions of 
Paris and Wendover attribute this 
vision to Evesham instead of Eyns- 
ham. The MSS. of Wendover have 
correctly Einethcunensis, 



XIV PREFACE. 

List of Clarendon, Constitutions of (MS. Cott Claudius B. 2.) 

from^Wch Conrad of Lichtenau (abbas XJrspergensis) : Chronicon 
the present (Argentorati, 1609). 
com^icd! Eadmer : Vita S. Anselmi (Migne, dviii.). 

Florence of Worcester and his^ continuator (ed. Thorpe, 
Eng. Hist. Soc.) 

Fulcher of Cbartres : Historia Hierosolimitana (Migne, 
, dv.). 

Gervase of Canterbury (MS. ap. Leland, Collectanea, 
t. i., ed. Heame, 1770). 

Gesta Francorum (Bongars, Gesta Dei per Francos, 
Hanov. 1611). 

Gratiani Decretalia (Migne, clxxxvii.). 
Gregorii IX. Decretalia (Antv. 1618). 
Guibert, Gesta Dei per Francos (Migne, clvi.). 
Henry of Huntingdon (ed. Savile, Scriptores post 
Bedam, Lond. 1696). 
Heniy of Sawtrey : 

Tractatus de Purgatorio S. Patricii (MS. Cott. 

Nero A- 7. Migne, dxxx.). 
Legenda (lb.). 
Herbert de Bosham : Vita S. Thomse (ed. GUes). 
Historia Eliensis (ed. Stewart, Angl. Christ. Soc, Lond. 
1848). 

Innocent III. : Epistote (Migne, ccxiv.-ccxvii.). 
James of Vitry (Historia Orientalis, in Bongars* Gesta 
Dei per Francos, Hanov. 1611). 

John, abbat of Ford: Vita S. Wlfrici (MS. Cott. 
Faustina B. 4). 
.John of Salisbury : Vita S. Thomse Cant, (ed. Giles). 
Lateranensis ConcUii Decreta (Mansi). 
MS. ap. Leland (Colleclanea, Heame, 1770). 
Peter of Vaux Cemay : Historia Albigensium (Brial, 
xix., and Migne, ccxiii.). , 

Ralph of Coggeshale (ed. Stevenson, in the present 
series). 



1 

\ 



PREFACE. 



XV 



Balph de Diceto ^ : list of 

Abbreviationes Gfironicorum (Twysden's x. Scrip- 5^*hontie« 

^ •^ -t from which 

tores). the present 

Imagiiies Historiarum (Twysden's x. Scriptores). ^om^^d^ 
Reginald of Durham : Vita S. Godrid (MS. HarL 322, ^ ^ 

ed- Stevenson, Surt. Soc 1845). 

Robert de Monte (printed in Guiberti Opera^ Par. . 

1651,* and Migne, clx). 

Robertus Monachus : Historia Hierosolimitana (Migne, 
dv.). 

Roger of Hoveden (ed. Stubbs, in the present series). 

Sigebert of Gembloux (Migne, clx.). 

S. Thomas of Canterbury ^ : Epistolse (ed. Giles). 

Visio ThnrchiUi (MS. Reg. 13 D. v.).* 

Vita S. Hugonis (MS. Lansdowne, 436). 

Vita S. Oswini (ed. Rahie, Surt. Soc, 1838). 

VitfiB Pontificum. 

William Fitz SteJ)hen : Vita S. Thomse (ed. Giles). 

William of Malmesbury : 

Gesta Regum (ed. Hardy, Eng. Hist. Soc.). 

Gesta Pontificum (ed. Hamilton in the present 
series). 
William of Tyre (Migne, cci). 



1 The MS. of Diceto used is that 
now in the Britiah Museum, Beg. 
13 E. Ti. Many passages written 
at Si Alban's, and relating to the 
monastery, which are inserted in 
the margin, are incorporated into 
the present work. IThese are fre- 
quently printed by Twysden as if 
they were part of Diceto's work. 
See Madden*s Preface to the His- 
ioria Anglorum, i. p. x., note. 

' See the passage in p. 6, which 
is not in Migne's edition. 

' The account of the archbishop 
has some passages in common with 
the compilation given in the MS. 



Cotton, Faustina B. 8. I think, 
however, that the St. Alban's writer 
went to the original sources, as 
given in the margins, for this. 

* There are corrections in this by 
Matthew Paris himself. A rubrick 
on f. 87 is as follows: *'Hic est 
liber qui per quorundam negli- 
gentiam fiierat deperditus, sed 
per industriam venerabilis nostri 
in Christo patris et domini, do- 
mini Johannis abbatis sezti 
[Whethamstcde] huic monaste- 
** rio erat restitutus et assignatus 
« librariffi conventus.'' 

b 2 



« 



« 



4( 



(f 



tt 



tt 



xvi 



PBEFACB. 



William of Tyre : Anonymous continuator of (MS* 
• Reg. 14 C. x.),i 

It is not always easy to determine between two autho- 
rities, which is the one employed at the moment ; for 
instance, as Diceto and Robert de Monte are both used, 
whether in some cases the account is^ taken from Robert 
de Monte (the original), or Diceto (the copyist). That 
Benedict and Hoveden were both used may be seen by 
the passage which gives the account of Richard's starting 
for his crusade in 1190 (p. 363). Here Benedict is evi- 
dently the authority; and yet in the middle of the 
narrative he is left for Hoveden, as may be seen by the 
words " propter moram navigu," which are not in 
Benedict, 1. 20, and by the name Porteswere (Porto 
Ercole) being taken from Hoveden ; the last appears as 
Kerlehe in Benedict. 

The actual additions made by abbat John (if I am 
correct in believing him to be the compiler of the earlier 
portion) and by Wendover to their authorities, will be 
aathoritieB. easily seen by observing the paragraphs which have no 
source affixed to the margin, and by consulting the 
notes to those passages where the sources are mentioned. 
These additions are many and varied; some are abso- 
lutely devoid of all authority, and are evidently intro- 
duced through a wish to amplify, or to make dear, the 
author who is being copied, or from not understanding 
him. Such are, probably, the sending of Eadwine and 
Morkere to Scotland in 1067 (p. 2), the stay of Stigand 
and another bishop there in 1070 (p. 6, see the note), the 
healing of animals at the' tomb of St Thomas in 1171 
(p. 283). Some seem pure inventions of the writer, as, 
for instance, the curious story of Bartholomew, bishop of 



Additions 
made by 
the com- 
pilers to 
their 



' The additional sources, so far 
as I have been enabled to ascertain 
them, used by Matthew Paris for 



his additions, will be found below, 
in p. zxix. 



PREFACE. 



XVU 



Exeter, and a certam priest Ixi 1161 ^ (p^ 216), and the Additions 
remarkable account of the death and repentance of bishop JJ^*^^^^. 
Hugh of Nunant in 1198 (p. 44*3), a story likely enough piiers to 
to be invented in a monastery. Neither of these have I autJwritics. 
been able to trace to any known source. 

On the other hand, many of the additions are accounts 
of fiwts which would be likely to be weU. known and 
preserved at St. Alban's, and for which this chronicle 
must be considered as first hand authority. Of course 
all that relates to St. Alban's itself woidd come under 
this category ; such, for instance, as the death of abbat ' 
Paul at Colwich (p. 34), the charter of the bishop of 
Lincohi given to St. Alban's (p. 220) ; the legend of the 
discovery of the body of S. Amphibalus (pp. 301-308), 
the succession of the abbats, &c. ; but others will be 
found which have a close connexion with the abbey; 
for instance, the foundation of Tynemouth (a cell of St. 
Alban's) by Robert Mowbray in 1090 (p. 31), the account 
of the battle of Tinchebrai (p. 132), where a passage is 
introduced into Robert de Monte's description, mention. 
ing the prowess of William of Albini, sumamed Brito, 
and stating th)stt the result of the battle was chiefly due 
to him. Now he was lord of Belvoir, and a great bene- 
factor to that monastery (where he was buried), a cell of 
St. Alban's, and had been admitted to their fraternity, 
so that a record of his prowess was very likely to be 
preserved in the parent monastery. Again, there are re- 
markable details as to the death of the chanceUor Ranulph 
in 1123 (p. 150), who fell from his horse and was carelessly 
ridden over by a monk of St Alban's. The origin of 
Pope Adrian IV., " de territorio S. Albani," is given in 
p. 204, King John's oath, and his visit to St. Alban's 
after his coronation (p. 456), may be mentioned as 
another instance. 

There are other additions for which no other authority 



' There most, however, have been 
■ome aathority for this story in St. 
Alban's, as Paris has given addi- 



tional details in the Historia An- 
glorwn (i. p. 312). 



XVIU PREFACE. 

Additions i^ to be found, the estimation of the truth of which must 
the com- depend on the general credibility of the writer. A few 
piiersto ^f these are worth collecting together; for instance, the 
authorises, account of the plunder of the monasteries by the Con- 
queror (p. 6), of the building of Hereward's wooden castle 
in 1071, which the writer says was called by that name 
up to his own time (p. 7) ; details of the conspiracy of 
Ralph Wader and the murder of bishop Walcher (pp. 
13, 14) ; the prowess of Godfrey and Robert of Normandy 
(p. 74) ; Robert's tampering with the English nobles 
(p. 118) ; the building of Queen Matilda's house of lepers 
(p. 144) ; the account of the ex-empress Matilda's living 
with her father (p. 153) ; W. Martel put under the custody 
of Brien Fitz-Count (p. 174) ; the death of Queen Matilda, 
Stephen's wife, at Hedingliam (p. 188) ; Gilbert Foliot 
being the real author of the letters of E[enry II. in the 
controversy with archbishop Thomas (p. 240) ; the story 
of the bishop's vision (i6.) ; the account of the mental 
sufferings of the archbishop (pp. 261, 262) ; the Countess 
of Leicester throwing away her ring at the battle of 
Fomham in 1173 (p. 290, see the note on the page) ; 
the . advice of the archbishops and others to Henry II, 
to give way to his son Richard (pp. 339, 340) ; the 
precious stones belonging to the same king (p. 347) ; 
the absolution of Richard I. by the archbishops of Trier 
and Coutances (p. 348) ; the wine poured about the 
pavements and walls of the palace at his coronation, 
while the Jews and women were not allowed to be 
present because they were suspected of magical incan- 
tations (p. 350) ; the . story of bishop Hugh Pudsey and 
the prophecy by Godric of his blindness (p. 352) ; the 
jurisdiction of Richard's two justiciaries (p. 355) ; the 
account of the aflfray between Richard and Philip at 
Messina (p. 367) ; the account of bishop Longchamp 
(p. 369) and the mention in p. 372 of the sheriff of 
Dover (Matthew de Clere) taking counsel with Long- 
champ's sister, then in charge of Dover castle, against the 
archbishop of York (Geoflfrey) ; Philip's envy of Richard's 



PREFACE. XIX 

&me at Acre (p. 375) ; the curious story of Richard's Additions 
redemption of the relicks seized by Saladin at Jerusalem J^^^_ 
(p. 378) ; the statement that John de Gray, bishop of piiers to 
Norwich, seized half the price of the chalices given up authorities. 
for Richard's ransom (p. 398) ; John's attempt on the 
crown (p. 401) ; the mention of Evreux being given into 
John's charge (p. 402) ; the reasons for Richard's burning 
St. Valery (p. 440) ; the account of Philip's requesting 
Pope Innocent III. to mediate between him and Richard, 
and Richard's, indignation at the' Pope's interference 
(pp. 449, 450) ; the statement that Richard was shot by 
a, poisoned arrow (p. 451) ; the retention of Richard's 
servants, after his death by John (p. 452) ; the meeting 
of John with his mother at Le Mans (p. 453) ; the pro- 
mise of Philip to Arthur (p. 457) ; Otho's gratitude to 
the memory of Richard (p. 4a8) ; the ransom paid by the 
bishop of Beauvais (i6.) ; the hostility of Philip of Swabia 
to Otho by Philip's connivance (p. 461) ; the rivalry in 
splendour of archbishop Hubert with John (p. 475) ; the 
edict at Tewkesbury, and the fine paid by many who 
owed military service for not going to Portsmouth in 
1201 (ib.). After this (p. 477), Wendover may be con- 
sidered as an original authority. 

For several passages, evidently taken fix>m other 
sources, I have not been able to discover the original au- 
thorities ; among these may be mentioped the additions 
to the usual accounts of Pope Urban's speech at the 
council of Clermont (p. 45) ; the accoimt of the con- 
demnation of the errors of Gilbert de la Por^e, here given 
to a wrong year (p. 146) ; the account of the Jacobites 
(Dominicans) (p. 443) ; and of the settlement of the quarrel 
between Tours and Dol (p. 459). Several documents 
also are introduced, which are given by no earlier histo- 
rian; e. g., the Charter of Liberties of Henry I. (p. 115) ; 
repeated in p. 552, when its discovery by archbishop 
Langton is mentioned ; the list of heads of the constitu- 
tions of the Lateran Council (p. 310) ; Richard's letter to 
the archbishop of Rouen, with his account of the battle 



XX 



PREFACE. 



of Arsouf (p. 376) ; his letter to the Pope complaining of 
Leopold, and the Pope's excommunication of Leopold 
(pp. 407, 408). Occasionally (e. g., pp. 38, 346, 375) the 
writer speaks in the first person. 
Manner in The authorities employed are for the most part faith- 
anthoritieB ^^7 ^^^ eiVQu slavishly copied, though occasionally they 
are uBed. are altered, apparently merely for the sake of alteration.^ 
The fact that two not unfrequently give contradictory 
accounts of an incident does not prevent the compile 
from inserting both in his narrative ; on the other hand 
the two or three authorities that are sometimes used at 
the same time are dovetailed together with considerable 
ingenuity. He not unfrequently introduces sentences 
not in his original, sometimes from other sources which 
he had at hand, at other times entirely out of his own 
head, to round a period or to give greater picturesqueness 
to his narrative. See, for instance, p. 33, " albo unguento 
" manibus ejus delibutis ;" p. 63, where " et tubis '* is 
added to Huntingdon's " lituis ; " p. 81, where the Chris- 
tians are described as "desperati de Dei bonitate et 
*' misericordia ; " p. 84, where the speech stated by Baldric 
(who is the authority) to " quispiam illonmi " is daringly 
given to Boheraond ; pp. 87, 88, in the account of the 
battle of Antioch, where besides the additions to his 
authority of the change of wind blowing the smoke into 
the face of the enemy, the miraculous aid given to the 
Christians is enlarged,—" visi sunt etiam a nonnuUis 
" angeU in aere volitantes et super Turcos fugientes 
" ignem flamineum jaculantes." Small additions are not 
unfrequently introduced to fill up, or to give reasons for 
the statements in his original {e.g., pp. 347, 354, 363). 
Errors are often made through sheer carelessness, e.g., 
Oxford for Exeter ^ in p. 3 ; sine wZnere for md/neratus, 



1 e,g. Malmesbary*8 " MalcolmuB 
« anteqaam ad manus yeniretur, 
** 66 dedidit ** appears as ** Malcol- 
** mu6 quoque rex ad manus veni- 
** ens deditioni cessit" (p. 4). 



' Here the Douce MS. of Wen- 
dover has correctly Exonia. I have 
not however ventured to alter the 
reading of the MSS. of Paris. 



PREFACE. 



p. 36, &C. ; or in p. 67, where the compiler is copying 
William of Tyre, in the mention of Antioch, "ab An- 
" tiocho post mortem Alexandri Macedonis dicta," he 
substitutes ^Zio for post marteTa, thus making Antiochus 
the son of Alexander ! See another instance in copying 
Huntingdon pointed out in note 4 to p. 65. On the 
other hand, errors are sometimes made through a wish 
to abbreviate the original ; for instance, in the account 
of the battle of Antioch (p. 85), William of Tyre has 
'' Bobertum, qui cognominatus est Friso, Flandrensem 
" comitem ; " here one person is made into two by the 
compiler, who substitutes for this, " comes Flandrensis et 
'^ Bobertus Friso.*' Again, immediately afterwards, by 
varying William of Tyre's language, he makes Eaymond 
of Toulouse one of the leaders of the 4th line of battle, 
though the next page, which is correctly copied, states 
him to have remained in the city for its defence in* con- 
sequence of his illness. Or again, in p. 147, Himtingdon 
has (f. 217 6, 1. 35, Savile) " Proximo anno exulavit rex 
" consulem Evreus et Willelmum Crispin a Normannia ; " 
in the next page (£ 218, 1. 34), in the account of the 
battle between Louis VI. and Henry I. he has " Interim 
" Willelmus Crispin regis Henrici caput gladio bis per- 
" cussit." Our compiler makes these into one sentence, 
" Willelmus Crispin, consul Ebroicensis, quem, culpis 
" suis exigentibus, paulo ante rex Henricus exulaverat, 
" caput ejusdem regis gladio bis pe^cussit," here making 
two persons into one. In this sentence where Himting- 
don speaks of lorica, our compiler gives lo't^a et galea, 
and immediately below states that the Coimt of Flanders, 
Baldwin VII., was mortally wounded here, adding tlie 
detail "ad sua in lectica adductus," a mere wantcJn 
alteration of Himtingdon's statement in the previous year 
(f. 218, L 12), " Baldwinus . . . apud Ou in Normannia 
" seditione militari-fimeste vulneratus ad sua recessit ; " 
and yet when copying the account of the count's death 
from Huntingdon (f. 218, 1. 55) immediately below, 



xxu 



PREFACE. 



Matthew 
l^aris. 



p. 148, he adds, " apud Aucmn " (Eu), from this very 
passage of Huntingdon. Again, in p. 191, A.D. 1153, 
where Robert de Monte is the authority used, the clause 
" omni haerede viduatus prseter solummodo xlucem 
" Henricum" is introduced, applied to Stephen after 
the death of Eustace, the compiler in his wish to round 
the sentence utterly forgetting Stephen's still surviving 
son, William, who did not die till 1160. Similar errors 
will be occasionally discovered in Wendover's portion ; 
see, for instance, p. 335, the death of Conrad of Montferrat, 
a mere careless misreading of the account of his illness 
in the continuator of William of Tyre, or p. 458, where 
in abridging Hoveden, Wendover has confounded Peter 
of Douay, " miles optimus " with his brother, the elect 
of Cambray, and styled him f rater ; see the note on the 
passage. Sometimes the errors introduced seem to have 
been deliberately made, e.g., p. 94, the other name of 
Lydda (Dioapolis) is altered into Eliopolia ; p. 142, 
where Ralph of Corbueil, although already bishop of 
Rochester, is said to be consecrated archbishop of Can- 
terbury, an introduction into Diceto's account, which is 
otherwise literally followed. 



It has been unfortimate for the estimate of Matthew 

Paris (1) that he has been credited with all Wendover's 

portion of the history as his own, and (2) that he found so 

UntruBt- utterly untrustworthy an editor as archbishop Parker, or 

of fomer* ^^^®ver it was whom he employed to edit the work. 

cditrons. Wats, as he tells us himself, was not employed on the 

reprint in 1640 till the whole of the history to the end 

of the reign of Henry II. had been printed off. He has 

endeavoured to remedy some of Parker's defects by his 

collations,^ but though these are fairly done, they are not 

entirely to be depended upon, and have been very gene- 



^ Wats does not seem to have 
seen the Corpus MS., but to hnve 
trnsted to some one else for its 



readings. His yarioiis readings are 
chiefly taken from the Cotton MS. 
C. 



PREFACE. 



XXUl 



rally neglected. Parker's edition has led subsequent 
editors ^ of other historians into so many errors that it is 
necessary that some instances should be given to show 
how untrustworthy his text is, and that any quotation 
firom either his or Wats's editions in the earlier portion 
cannot be considered really to be by Matthew Paris 
unless it agrees with text as now given. Parker has 
not the slightest scruple in altering what he does not 
understand, or changing words or expressions that he 
does not like. There are also frequent omissions in his 
text ; even Paris's own marginal additions are frequently 
neglected, and hfe did not derive his text always from 
the same MS.^ The following instances, taken almost 
at random, will amply illustrate this ^ ; — 

A.D. 1070. p. 6 (Wats, p. 7, 2). Paris introduces the Specimens 
words iTiaatiahiUter apporiavU into the margin. Parker Introduced 

has CUppropriavU, by Parker, 

A.D. 1072. p. 9, L 31 (Wats, 8, 11), Parker inserts ^"^J^Tn 
6 vUa after qvAa out of his own head. subsequent 

A.D. 1073, p. 11 (Wats, 8, 44), MS. A. carelessly reads 
NoTTTuirmiam for Cenomannidm. Parker saw that 
this was an impossible reading, and in order to make it 
read as Latin, substitutes earn, thus stereotyping the 
error. 

A-D. 1074. p. 12 (Wats, 9, 21), Parker omits Est 
before Anglioe, 

A.D. 1075. p. 14 (Wats, 9, 49), capite privari, MS. ; 
pcsna capitis pvmvriy Parker. 



editions. 



^ Tlins Mr. Goxe's Appendix to 
his edition of Wendorer giyes, not 
the difEerences between Parifl and 
Wendorer, but between the text of 
Parker and Wats, and Wendover. 
I have the less scrapie to speak of 
others, because I have been misled 
mysell In the portion of Bartho- 
lomew Cotton's history which is 
taken from Matthew Paris, I have 



given various readings from Wats^s 
text of Paris, supposing them to be 
genuine, while they are really only 
due to Parker. 

^ See the account of the manner 
in which his text is composed given 
by Sir F. Madden in his Preface to 
the Historia Anglorum, i. p. xxxiii. 

' See also Maddien, Preface to 
the Hist. Angl. i., pp. xxxiv-xxxvii. 



XXIV PBEFACE. 

Errors of A.D. 1075. p. 14 (Wats, 9, 67), Parker inserts " Nor- 
" ^'' " manniam hostiliter invadit/* of Robert. 

A.p. 1075. p. 14 (Wats, 10, 10), A. has " ad laicare 
" sedit judicia," a scribe's blunder for " ad laica recedit 
" judicia." This in Parker's text is altered to " laicali se 
" foro immiScuit." 

A.D. 1075. p. 15 (Wats, 10, 21), A. has "super ex- 
" actione prsemissa ut possent inde habere colloquium, 
" quatinus habita deliberationc sibi quivissent consul- 
" tius respondere." For thi.>, Parker gives "ut super 
" exactione pnemissa, posset cum aliis conferre, quo 
" habita deliberationc, ipsi possit consultius responderi." 

A.D. 1077. p. 16, 1. 6 (Wats 10, 39), Albani is in- 
serted by Parker. 

A.D. 1079. p. 17 (Wats, 11, 10), MS., regvZis illis; 
Parker, " regulis illius ditionis." The Hist. Anglorum has 
here "regulis illarum partium." 

A.D. 1084. p. 19 (Wats, 12, 1), A. has " de quibus- 
" cunque aliquam poterat invenire causam juste sive 
" injuste ; " Parker, " ab omnibus promiscue sive per fas 
" sive per nefas." 

A.D. 1086. p. 21, 1. 24 (Wats, 12, 45), RicarclAia, A ; 
Parker, rex, which makes nonsense. 

A.D. 1086. p. 21, 1. 32 (Wats, 12, 60), Stephani Bleaen- 
aiSy A. ; Stephani Beccenais, Parker. In the next line the 
mention that William's fourth daughter was promised to 
Harold is entirely omitted, and in that following there is 
a shameful alteration to the detriment of the conqueror's 
character. A. has (p. 22) (from Malmesbury) " rex prse- 
" terea WiUelmus in adolescentia prima castitatem adeo 
" respexit, ut publice diceretur ipsum in femina nihil 
" posse." Parker has the audacity to alter respexit into 
re&puU, and nihil into qif/idvis ! 

A.D. 1087. p. 24, 1. 5 (Wats, 13, 39), conviciatus, A. ; 
convUiis in^Uatus, Parker. 

A.D. 1087. p. 24 (Wats, 13, 53), in the disposition of 
William's possessions, Henry is cut out altogether by 



FB£FACE. XXV 

Parker, who gives the treasure, &c. as well as England Errors of 
to William Bnfus. 

AJD. 1094. p. 37, L ult (Wats, 19, 29), A. has " sin 
" antem, poterat transfretare, sed inconsulte, et recedere 
*• sine spe revertendi." Parker has for this, " sin secus 
« ei visum esset trajicere quidem Uberum esse, sed in- 
" consulte id factimim, siquidem nullam revertendi 
" spem imposterum ei futuram." 

AJD. 1095. p. 48 (Wats, 24, 17), the scribe of A. had 
omitted a long passage ^"si . . occidentis," and Parker 
alters what he had before him in order to make some 
kind of sense out of it. 

AD, 1097. p. 65 (Wats, 32, 18), in an extract from 
William of Tyre, A. has "prae sitis importunitate ; " 
Parker reads ^/wjis for prce aitiSy and inserts castria I 

A.D. 1098. p. 91, 1. 17 (Wats, 44, 38), A. has "non 
** abradens, sed excorians.*' Parker has " non abradens 
" Tnodo sed potius excorians." 

A.D. 1099, p. 94 (Wats, 45, 50), in an extract from 
Henry of Huntingdon, A. reads " per Sagittam ad Acram 
" et Caipham transeuntes." Parker not knowing that 
Sagitta is the usual mediaeval form for Sidon, and mis- 
readiDg the next word, actually alters this to " ad sagittse 
"jactum distantem Ateam et Caipham transeuntes." 

A.D. 1099. p. 102, 1. ult. (Wats, 49, 48), the scribe of 
A. erroneously wrote mod/us for modo ; Parker alters it 
tojiwn. 

A.D. 1099. p. 106, 1. 31 (Wats, 51, 32), "manubiis 
" onerati," is altered by Parker to " manibus onerati." 
A.D. 1099. p. 110 (Wats, 53, 9), A. has " Jordanis 
locus est in cujus flumine Christus;" Parker, "Jor- 
danis fluvius est in quo Jesus Christus." 
A.D. 1138. p. 167, 1. 6 (Wats, 76, 8), " super caesorum 
" corpora*" The scribe of A. wrote frater for av/per 
(mistaking fr for fr) ; Parker reads fracta ! 

A.D. 1138. p. 170 (Wats, 77, 22), of Archbishop 
Theobald, " qui ab ipso consecratus legato Romam pro- 






XXVI PEEFACE. 

^ow of « fectus est " from Diceto. Parker not understanding the 
blunder of episcopo for ipso in A., actually inserts cvrni 
before legato, and alters the whole story. 

A.D. 1153. p. 202 (Wats, 91, 23), A. has "miles ei 
" de mtu8 veniens ; " Parker, " i^iiles ei festvnus veniens." 

A.D. 1158. p. 203 (Wats, 91, 37), A. has "mona- 
" chilem habitum suscipere noluit, quia servus esse quam 
" dominus praeelegit." Parker, "m. h. s. voluit; quia 
" servus esset, quern Dominus prseelegit " ! 

A.D. 1154. p. 206 (Wats, 93, 5), A. "in opus saoer- 
" dotale " ; Parker, " nt inops sacerdos " ! 

AD. 1169. p. 253, L 20 (Wats, 113, 28), "quern 
" Deus ; " Par. ; " qui dicta," Parker. 

AD. 1170. p. 278 (Wats, 123, 41), in the story of 
Archbishop Thomas's interview with the abbat of St. 
Alban's, with whom Par. says he stopped for the purpose 
of keeping Sapientia day (Dec. 10), " ibi pausavit faciens 
'^ festum de SapieTitia, nee ullam faciem turbidam 
" ostendit, ipse athleta Dei;" Parker omits de, puts a 
full stop at festv/m, and makes the rest of the sentence 
one by itself, putting a note of admiration at the end ! 

AD. 1171. p. 282 (Wats, 125, 12), ."longa nimis 
•* abstinentia>" is turned into "longanimi abstinentia." 
A little below on the same page, "holnicidaB rei Isesaa 
" maiestatis habentur," is altered by Parker to " homiddae 
" et rei tes« majestatis habent pa^m et gaudium." 

AD. 1173. p. 288 (Wats, 127, 47) and again in 
p. 291 (Wats, 129, 5), A, "quater viginti"; "viginti 
" quatuor," Parker. 

AD. 1173. p. 290 (Wats, 128, 50, 51), in the account 
of the countess of Leicester throwing away her ring, 
there are additions introduced by Parker firom the 
Historia Anglorum. 

A.D. 1174. p. 291, L 10 (Wats, 129, 10.) Paris, eiipd] 
Parker, episcopi. 

A.D. 1188. p. 332, L 26 (Wats, 146, 56), A. has in 
amento ; Parker reads va Tnomffnto. 



• • 



PREFACE. XXVll 



«( 



A.D. 1188. p. 332, L 27 (Wats, 146, 66), A. " ultro Errors of 
mori gaudens ; " Parker, " ultra morem gaudens." 
AJ). 1193. p. 899 (Wats, 173, 56), A. "lanam suam 
unius anni " ; Parker reads, " lanam suam univeraaan'' 
A.D. 1193. p. 402 (Wats, 175, 18), Ebroioensem, A. ; 
Eboracens&m, Parker. 

A.D. 1210. p. 631 (Wats, p. 230), Here the para- 
graph about the Cistercians being forbidden to go to their 
annual chapter (beginning, " Nee permisit albos abbates ") 
inserted by Paris, and the next mentioning the death of 
Matilda de Braose, her son and his wife, (eodem tempore 
Matildis, &c) are omitted altogether, while to make up 
for the latter omission, the sentence, '' qui omnes rege 
" jubente ftme perierunt," is foisted into the text (1. 26), 
from the Historia Anglorum, in the accoimt of the im- 
prisonment of the Braose family. 

Many of his alterations are simply the substitution of 
one word for another, either because he did not under- 
irtand the word of the MS., or because he fancied what 
he substituted would read 'better. Thus, in p. 6 (ed. 
Wats), he substitutes partim — paHvm for qvAdawj — 
oliique, etenim for etiam ; in p. 6, deditionem fedt for 
deditioni cesmi, AleocaTider au/m se de aymonia purgasaet 
for Aleocandro de symonia ae purgaTtte, navUyus for 
cogonUma ; p. 7, aervUtde for eervitio, eocerdtu for jyrceUo ; 
p. 8, concUivmi t&n/ere for concHmmi cogere ; p. 12, de- 
sponaata iorjwrata ; p. 17, tam&a for autem ; p. 21, arro- 
ganiice et confideifdice for prceav/mptionia, vrvflaw/nvoitua 
for afvuccennaua, aUo tempore for aUa vice, in eodem statu 
for «io, ffwrtia for tranaUua ; p. 22, iTtducice for treugce, 
apprehenderit for ceperit, Sed heu (ut paucia dica/m) 
cwm temporia deeuraw for In brevi temporia decv/raw; 
p. 23, jam for modo, condolerdea for compatientea ; p. 24, 
dMigentia for iTiataifvtia, condUionia for manua, ex here, 
and continually elsewhere, for de ; p. 25, aibi et awia for 
pleibi Domird ; p. 37, laior for bajvlua, ChriatiaTi/wm for 
Iki cuUorem, tua/m facere for apjyropriare, aocioa for 



n^ 



XXVlll 



PREFACE. 



Errors of 
Parker. 



(xynsortes ; p. 47> molestiar for meptior, caatra for obd- 
dumem, cwn gaudio for gaudenter ; p. 233, ad^yrnatas 
for eschvpatas, &c. The rubricks axe generapUy Parker's 
own, and more frequently than not do not agree with 
those given in the MS. As Parker or his editor went 
on' with the work, he altered less ;^ and the later portions 
of the history give, at least, the impression that his 
intention was to adhere to his MS.^ 



Additions Of the character and value of the additions ' made by 

of Mauhew Matthew Paris to the history which he took as the basis 

^- of hifl own. the best estimate may be obtained from the 

complete list of them which follows. Of their sources, he 

rarely gives any intimation, though he does occasionally 

\ give the nietmes of the persons from whom he has obtained 

his fiwtgi ; e.g.j the story of Simon of Toumay, p. 476, from 

Nicholas of Famham, afterwards bishop of Durham; 

that of the embassy of John to Morocco from Robert of 



^ He, however, still did not hesi- 
tate to alter anything that he did 
not understand. See a carious in- 
stance under the year 1216, (f. 
49 h, Wats, p. 291, 1. 16,) where, 
not knowing what place was meant 
by Recordana (Tel-kurdany), he 
alters it to " fluvium Jordanem 1 *' 

' Some of Parker's introductions 
are due to his having used the 
Cecil MS. (6048 b. in the Bibl. 
Imp^r. at Paris), which is made up 
from the Chronica Majora and the 
Historia Anglorum (Madden, Pref. 
to the Hist, Angl, i. pp. xxxiii. 
Ixvii). Thus in 1 188, p. 389 (Wats, 
149, 48), the account of Richard's 
anger at the Cardinal John of 
Anagni, the statement, p. 846 
(Wats, 152, 6) that Matilda of 
Saxony died of grief at her father's 
death, and in 1189, p. 352 (Wats, 
155, 2), the curious alteration by 



which ** a sede apostolica, qusc nnlli 
'' deest** is changed to qusB nulH 
<* deest pecuniam largienti" all 
come from the Historia Anglorum, 
and have no place in the present 
work. 

' The most important of the 
larger additions are the speech of 
Henry I. to the English nobles 
(p. 130), the attempted escape and 
last days of Robert of Normandy 
(pp. 133, 159), the interview of 
archbishop Thomas with the abbat 
of St. Alban's (p. 278), the quarrel 
between Richard and duke Leopold 
(p. 384), the apologue of Vitalis the 
Venetian (p. 418), the speech of 
archbishop Hubert on John^s elec- 
tion (p. 454), the letter of Innocent 
III. to the suffragans of Canterbury 
(p. 490), the children's crusade 
(p. 558), and the account of John's 
embassy to Morocco (p. 559). 



"^ 



PREFACE. 

liondon, one of the ambassadors, p. 564. He refers on Attdiori. 
one occasion (p. 11) to William of Malmesbmy, speaking ^^^^^ 
of his work as the Historia Britontim ; on another Paris, 
(p. 159, note) to Henry of Huntingdon ; and on another 
(p. 337) he quotes the Imagines Historiarum of Diceto. 
He has also made use of the Historia Novella of William 
of Malmesbury/ from which his predecessor made no ex- 
tracts. On one occasion he speaks of " alius historio- 
graphus/* p. 13, note 5. Besides these, the only sources for 
his additions which I have been able to discover, are the 
Annals of St. Stephen's, Caen, printed in Duchesne's 
collection, a MS. of which some extracts are given in 
Leland's Collectanea (see pp. 134, 149, 154), and the South- 
wark annals, a still unpublished MS., now in the British 
Museum (Cotton, Faustijoa, A. 8),* which was no doubt 
borrowed from the canons of Southwafk for the pur- 
pose of his history. In copying this MS., Paris inserts 
the entries in the margin usually at the end of each 
year, without caring whether they have already been 
given in Wendover's work. They are, moreover, by 
no means careftdly copied, as may be seen, for instance, 
in p. 133, where he writes " ordo canonicorum SaresUri^r 
, where his MS. has very distinctly de Svih&werke ; p. 801, 
where the date given for the floods is transferred to the 
eclipse; or in p. 309, where Wvdestoc is written for 
Weneloky the reading of the South wark MS. 

From the number of additions that concern Beading^ 
it is probable that a MS. from that monastery was bor- 
rowed for the history. 

That the Chronica Majora is the first draft, as it were, The Chro- 

nicaMa» 

^ I did not become acquainted ^L^ 
with this MS. until the greater 
portion of the present volume had 
been printed. The passages taken 
from it by Paris are therefore indi« 
cated in the page of Addenda at 
the end of the Pre&ce, till after p. 
870. 



* See a eurioas instance in p. 1 61 , 
where an expression of Malmes- 
bnry's respecting a storm, ** ita nt 
**' mondus soM pataretur," has 
been inserted into the compiler's 
account of the death of Henry L, 
which is taken from Robert de 
Monte. 

VOL. 11. 



PBEFACB. 



of what Paris intended to leave as his perfect work, is 
dear from the number of marginal directions, such as 
" impertinens," "vacat," " offendiculum," which are fol- 
lowed out by such passages being omitted in the Historia 
Anglorum. And in addition to this, many of the bare 
marginal entries have been worked up into paragraphs 
in the later work. For instance, in the year 1076, p. 16, 
the bare entry as to the frost and earthquake introduced 
from Sigebert, is worked up into an elaborate paragraph 
in the Hist. Angl. i. pp. 22, 23. Sometimes when en- 
larging his additions in the Historia Anglorum, he omits 
a sentence of his own from prudential reasons. Thus, in 
1073, p. 11, the concluding sentence of the introduced 
paragraphs about the monks of S. Ouen, that they were 
compelled "perpetuam agere poenitentiam super tarn 
** gravi delicto," which he has added to the annals he is 
copying, is omitted when he re- wrote the paragraph in 
the later work. 

I think there is ample evidence that Paris went over 
the MS. of the Chronica Majora a second time; the 
earlier portion gives the idea of its being transcribed 
independently, while all his additions are made in the 
margin ; but after p. 567, where alterations of Wendover 
are introduced into the text, it must have been written 
out under his superintendence, and the marginal addi- 
tions inserted afterwards. One proof of this appears in 
p. 606, where Paris refers his readers to the Liber Ad- 
ditamentorum for the confirmation by Innocent III. of 
John's letter giving freedom of election to sees, monas- 
teries, &c., and yet immediately afterwards (p. 607), writes 
it out here on an inserted leaf. 

His alterations are sometimes made so carelessly as to 
spoil the sense, and hav^e arisen from a hasty endeavour 
to correct the scribe who had preceded him : see a curious 
instance of this in p. 665 ; Wendover mentions John's 
ravages of the baron's lands " tempore messis," at harvest 
time ; the scribe of B. carelessly wrote Ttienais for meaais, 



PREFACE. 



and Paris not seeing ihe tnie correction; inserts urmis 
before tnsfnais to make sense somehow. For other in- 
stances of mere carelessness see p. 157, where the men- 
tion of the succession of Pope Innocent II. has led him to 
make Pope Innocent I. his immediate predecessor ; p. 494, 
where the introduction of que spoils the grammar of the 
passage ; p. 629, where appeUcutione is wantonly inserted ; 
p. 645, where by reading « patebat refugium " for « erat 
« cuiquam diffugium" the next sentence is halting and 
scarcely grammatically correct. 

He rarely corrects the errors of his predecessors even 
when he was aware of them and has afterwards given 
a correct account £rom some other source. For instance 
in p. 627, Wendover has confiised Geoflfrey of Norwich, 
John's treasurer, whom he murdered, with GeoflBrey de 
Burgh, archdeacon of Norwich. Paris leaves this un- 
altered, but inserts the death of GeoflBrey of Norwich 
afterwards, p. 537.^ 

He has, however, on some occasions gone to the autho- 
rities used by his predecessors ; thus instances where 
he has consulted William of Tyre and inserted passages 
or words omitted by the St. Alban's compiler may be 
seen in pp. 51, 63, 100, 180, and there are many passages 
introduced from Diceto, Malmesbury, &c., which are not 
given in the origmal compilation. The only omissions 
from Wendover's work are the legend of Robert's election 
as king of Jerusalem (see p. 103 n. 5), Coxe's Wendover, u. 
p. 145, and the letter of the Old man of the mountain 
to Duke Leopold, Coxe, iii. p. 74 (see p. 398, note 4). 

Paris has been called unscrupulous^ in interpolating 



^ Some of WendoYer's errors 
aie, however, corrected in the His- 
ioria Anglorum, e. g. m p. 534 Wen- 
dorer makes Llewellyn's wife a 
daughter, '* ^nsdem regis," i.e. the 
Icing of Scots. The HUt AngL 
here correctly alters this to '' filisB 
" sua,'' ».e. John's. 



' See the ahnse in Prynne's Re- 
cords, ii. p. 285, where he calls the 
account of John's embassy to Mo- 
rocco '' a most scandalous and ma- 
'' licious forgery of this monk of 
'' St. Albans for sequestring that 
« abby." 

c 2 



xxx.ii 



PREFACE. 



Wendover. I shall have inore to say on this point in 
giving a general estimate of tl^e value and character of his 
history. But I do not think the charge a just one. He fre- 
quently introduces additional remarks for the purpose of 
explaining or illustrating his predecessor, see, for instance, 
pp. 392, 396, 417, 628, (where Simon de Langton's sden- 
tia is explained " quam appellamus sapientiam, scilicet 
" morum aromate conditam scientiam,") 637, (" exemplo 
" Holofemis ducis exercitus Assiriorum,") 650 (" quod 
" hastiludium vel tomeamentmn dicitur,") or for bringing 
in a quotation (pp. 446, 613, 624, 635,^ 636, 637, 647, 
659), or for giving additional Hfe to his narrative : thus 
to Wendover's account of the speech of Innocent III. on 
hearing of the behaviour of the English barons (p. 616), 
Paris adds " rugis contractis indignationem testantibus." 
He continually introduces adjectives or even sentences 
relating to the character of persons mentioned, and his 
opinion on such points is expressed in very unmeasured 
terms ; thus Walter Buc has the epithets "sicarius et vir 
'' sanguinum," attached to his name, his Braban^ons are 
styled " spurcissimis et ignobilibus, omni genere fadno- 
" rum commaculatis." On the other hand Stephen Ridel 
is called " vir facetus et dapsilis et per omnia laudabilis/* 
King John has never any mercy shown him, and addi- 
tions like " factus de rege tirannus, immo de homine in 
" bestialem prorumpens feritatem " (p. 686), abound. 
DocumeDts The documents inserted in the compilation are in 
general given as in all probability they were found in 



^ This quotation " stricto sappli- 
** cat ense potens" ia altered from a 
couplet Tery frequently quoted by 
mediarval writers ; Paris quotes it 
again on three occasions (Wats, 
pp. 385, 488, 801), once (f. 836.) 
calling it ** illud Oyidianum." The 
lines in full are — 

Est orare Deum species violenta 
jubendi, 



Et quasi nudato suppUcat ense 
potens. 

They are quoted twice in Riley's 
John of Amundesham, i. pp. 308, 
416; and in Bekynton's oorre- 
spoudence (Williams), L p. 176. 
I have not been able to ascertain 
the author. 



PREFACE. 



XX21U 



the copies in the abbey library. There are, however, 
instances where passages are inserted which are not in 
any of the known copies. Paris does not scruple to add 
to them when he is inclined.^ Thus in p. 413, words 
are introduced into the letter of Pope Celestine III., 
copied by Wendover from Dic^to ; in p. 566 there are 
additions to the letter of the prelates giving the account 
of the battle of Muret, which is taken from Peter of Vaux 
Cemay. But the most remarkable instance of the way 
in which documents are treated both by Wendover and 
Paris ia in the case of their copies of Magna Charta. 
This is of suflBcient importance to be discussed at length. 

The copy of Magna Charta as given by Paris is no- Parw'B 
minally John's ; it bears John's salutation at the beginnyig, ^^^^ 
and is given under his reign in the year 1215 ; moreover Charta. 
the names at the beginning are those which are given 
in John's charter. But in the charter itself will be foimd 
all the additions peculiar to the charters of the 2nd and 
9th years of Henry III. At the same time it contains 
many of the passages peculiar to John's charter, (not of 
course the forest clauses,) which were omitted in those of 
Henry III. In this respect it agrees with that given 
with Wendover, but though he gives a charter made up 
in the same way from those of John and Henry III., 
there are many passages omitted from both, which Paris 
has supplied.** 

Paris gives John^s charter as far as the end of chapter 
43, and then, after some chapters from Henry III/s 
charter, gives the charta de foresta of 1225,^ with 



1 He did this still more boldly in 
the Historia Anglorwn. See the 
letter of the emperor Frederick I. 
to Saladin (Hist. AngL i. pp. 448, 
449), where there are several in- 
trodactions. 

2 I have preferred here to indi- 
cate by difference of type the por- 
tions which belong to the two 



charters of John and Henry HI. 
respectively, the differences between 
Paris and Wendover being pointed 
out in the notes to the charter. 

3 That it is the charta de foresta 
of this year, and not the first of the 
year 1217, is clear from the inser- 
tion of the two passages peculiar to 
that of 1225, see note p. 598. It is 



ZXXIV 



PREFACE. 



Paris's • 
copy of 
Magna 
Charta. 



*' Johailnes Dei gratia rex Angliss/' &c.^ inserted at the 
begiimiBg. although immediately afterwards (as indeed 
in the portions of the great charter peculiar to Henry III/s 
charter) Henry II. is spoken of as avus noster, which of 
course was true of Henry III. and not of John. On 
coming a little lower down to chapter 3^ where Bichard 
is called avumcvZua Tioster and John himself is mentioned^ 
Wendover (and Paris after him) has altered this, speaking 
of Bichard as frater nqskr, and omitting the mention of 
John, that the charter might appear as given in his 
reign. After the Charta de foresta, both Wendover and 
Paris give the omitted paragraphs of John's charter 
(caps. 61, 62), and into the middle of cap. 62, introduce 
the following : 

'* Et ad melius distringendum nos, quatuor castellani, 
de Norhantun scilicet, de Kenillewurth, de Nithingham 
(Nottingham) et de Scardeburc erunt jurati viginti 
quinque baronibus quod facient de castris prsedictis 
quod ipsi prseceperint et mandaverint vel major pars 
eorum. Et tales semper castellani ponantur in illis 
castris qui fideles sint et nolint transgredi juramentum 



« 



<« 



it 



u 



« 



«( 



<c 



suum. 



»> 



This I have been able to find in no other copy of 
Magna Charta ; it is difficult to believe it to have been 
an entire invention of Wendover. Is it possiblp that 
there was a copy of John's charter at St.*Alban's which 
differed from all others ? The charter as given here is 
such a piece of patchwork between the two that it is dear 
the St. Alban's historians thought they might pull about 
and piece together the two as they liked. But this is a 



for this reason that I believe the 
charter of Henry III., which is 
given, to be that of 1225, and not 
that of 1217. Yet the concluding 
clause of cap. 14 (see p. 601, note '), 
which was omitted in the second 
forest charter, is given here. 
1 John issued no forest charter 



other than the forest clauses in the 
great charter. Yet on the strength 
of this insertion of Paris the new 
edition of the Fcedera gives a forest 
charter as issued by John in 1215, 
and the error has got into various 
popular works (e.^. Murray's Hand- 
book for Surrey, p. 123). 



BBEFACIL 



XXXV 



different thing frotn inventing and interpolating a danse Fans's 
of this nature.^ A still more remarkable insertion occurs m^^ 
in the following paragraph, where in the mention of the Charta. 
foreigners who are to .be removed, a passage peculiar to 
John's charter, the following curious alterations are 
made. I give the Wo' passages side by side. 



IKaqvjl Chabta (Caps. 50, 51), 
JoH. 1215. 

Nos amoyebimns penitos de 
balliiB parentes Grerardi .de 
Athyes, quod de oetero nullam 
habeant balliam in Anglia; 
Engelardnm de Cjgoniis, An- 
dream, Petnun et Gyonem de 
Cancellis, Gryonem de Cygo- 
niis, GalMdom d$ Mariyni et 
iratres ejus, Fhilippnm Mark 
et fratres ejus et Gral&idam ne- 
potcm ejus et totam seqtielam 
eoram. Et st^tim post pacis 
reformationem amovebimus de 
regno omnes alienigenas mi- 
lites, balifitarios, Bervientes, sti- 
pendiarios, qui , venerint cnm 
eqnis et armis ad nocnmentom 
regni. 

Here instead of these persons being removed from 
their bailiwicks, " quod de cetero nullam habeant balliam 
•* in Anglia," they are to be treated like the mercenaries 
mentioned below in the charter, and removed altogether 
from the country, and omnes is introduced after parentes. 
The chapter has been always difficult to understand, as 
to the '' reason why the dismission of these persons," of 
whom we know little or nothing,* " was considered so 



Wendovee and Faeis (p. 603). 

• Et nos amoyebimns omnes 
alienigenas a terra, parentes 
omnes Girardi de Athies, En- 
gelardnm scilicet, Andream, 
Petmm, Gyonem de Chance- 
les, Gyonem de Cignini, nz- 
orem prssdicti Girardi cam 
omnibnsliberis snis, Galfridom 
de Mai^teinni et fraires ejus, 
Fhilippnm Marc et fratres ejns 
et G[alMdnm] nepotem ejns, 
Falconem et Flandrenses om- 
nes et mptarios, qui sunt ad 
nocnmentnm regni. 



m 



1 This paragraph has been ased 
yarions^ county histories as 



ooming from Magim Charta ; but it 
must rest solely on the credit due 
to WendoTcr. 

' Engelard is doubtless the Inge- 
laid de Attie (mentioned as one of 



John's evil counsellors by Paris, t. 
p. 533), who was seized on the 
charge of treason in 1221. Dun- 
stable Annals, Annal. Monast. iii. 
p. 68. He appears only as Enge- 
lard in the articles of the Barons. 



PBEFACE. 



oopjof 

Magna 

Chuta. 



'' essential as to be made an article of the great charter."^ 
But to find Gerard's wife and all her children thus in- 
serted is very curious. In the last aentenoe ruptaribs 
comes from cap. 41 of the articles of the barons. But the 
mention of Falco (i,e. Fawkes de Breaut^) and the 
Flemings is entirely due to Wendover. I cfi^n only 
suppose that St. Alban's had suffered so especially from 
the Flemings, that they are thus ^gled out for mention 
tfmong the foreign mercenaries, and that the horror that 
the abbey had of. their especial enemy Fawkes* was 
shown by their inserting his name in* the list of those 
whom the great charter banished the country. There 
might have been some idea of pleasing Henry III., as 
this year (1225) was the year immediately following 
the capture of Bedford Castle and the utter ruin of 
Fawkes, who before had had such power in the country.'^ 
It shows how little care Paris took to make his 
additions agree with the history he was enlarging, to 
find in the lists inserted in his hand in the margin of 
this very page (p. 605), the name of Fawkes, as one of 
the "obeecutores et observatores " of the 25 barons 
who swore to carry out their bidding, one of whose 
biddings, according to the above insertion^ was to banish 
him for ever from England. 



^ Thomson's Historical Essay on 
Magna Charta, p. 242. The order, 
if given, was certainly not obeyed* 
as ve find Philip Marc ordered by 
John to fortify Nottingham castle 
against the barons, p. 612, and 
Bngelard defending Windsor 
castle, p. 665. They are both men- 
tioned by Wendover as peace-dis- 
turbers in 1221 and 1224 (iv. pp. 
66, 93). 

3 See under the year 1217 (Coxe's 
Wendover, iv. p. 10), the account 
of his atrocities at St. Alban's, to 
which Paris has added the story of 
his vision, his terror, and hypo- | 



critical pretence of repentance (f. 
50). A curious instance of Paris's 
feeling about Fawkes is shown by 
bis leaving out the character given 
to him by Wendover (iv. p. 19), 
** in opere illo laudabilis,'* in the list 
of the leaders who assembled at 
Newark for the relief of Lincoln 
in 1217 (f. 61). 

8 "Qui fuit eo tempore (1219) 
/ plusquam rex in Anglia." An- 
nals of Tewkesbury (^Atmal. Mo- 
nasi, i. p. 64). He was one of the 
witnesses to the first charter of 
Henry IH. 



nXFACE. 



XXXYU 



Lid of the additions made hy Matthew Paris, i/naerted i/n l^ of 
ihe margin or iTicorporated vnto the teoct of the MS} additions. 

p. 2. AJD. 1067. Foundation of Battle abbey (from 
Huntingdon). 

p. 7. A.D. 1071. Consecration of Lanfranc (an error). 

p. 11. A.D. 1072. Beferenee to Malinesbury. 

p. 11. A.D. 1072. Attack of the monks of St. Ouen 
on John archbishop of Bouen (partly from the annals 
of St. Stephen, Caen). 

p. 11. A.D. 1074. Hildebrand's name given. 

p. 19. A.D. 1084. Execution and character of Wal- 
theof (from Mahnesbury^ with additions). 

p. 25. A.D. 1088. Foundation of the cell of Belvoir. 

p. 29. A.D. 1089. Date of Lanfranc's death. 

p. S3. AJD. 1092. Bobert earl of Northumberland, 
the slayer of Malcolm III. and his son (frx)m Florence or 
Coggediale). 

p. 35. A.D. 1094. Translation of the see of Norwich. 

p. 35. AD. 1094. Heniy sent into Northumbria 
instead of Normandy. 

p. 47. A.D. 1095. Addition to the names of those 
who first took the cross. 

p. 56. A.D. 1096. Falling stars. 

p. 60. AD, 1097. Prodigy in Berkshire (from the 
Southwark ammls), and again in 1100, p. 115 (from 
Malmesbury). 

p. 79. A.D. 1098. Foundation of Citeaux (from 
Diceto). 



^ I have not included (except in 
a few instances) in this list the in- 
sertions introdnced by Paris at the 
end of each year mostly from the 
Southvark annals, pp. 16, 29, 35, 
60, 124, 126, 216, 218, 227, 233, 
296, 298, 301, 809, 815, 326, 870, 
380,411,440,450, 474, 488, 520, 
532, .533, 536, 544, 581, 638- 



Compare the Addenda at the end 
of this preface. Verbal alterations 
or slight introductions may be seen 
in pp. 6, 13, 20, 25, 36, 64, 121, 
123, 139, 143, 162, 166, 173, 291, 
295, 296, 325,327, 348, 417, 446, 
489, 526, 531, 535, 576, 580, 585, 
587,613,615,625,641. 



XXXVIU 



PBEFAGE. 



List of p. 112. A.D. 1100. Dream of William Rufus, and the 

Paris's i 

additions, account of his death and apparition to William earl of 
Cornwall. 

p. 117. A.D. 1100. Marriage of Henry I. and Ma- 
tilda and their children (from Bobert de Monte). 

p. 121. A.D. 1101. Unwillingness of Matilda to 
marry Henry I., and prophecy of future ills. 

p. 122. A.D. 1101. Addition to the account of Ro- 
bert's landing, &c. 

p.' 124. A.D. 1102: Roger bishop of Salisbury (from 
Mahnesbury). 

p. 126. A.D. 1104. . Appearance of a comet. 

p. 130. Al>. 1106. Speech of Henry I. to the Eng- 
lish nobles. 

p. 132. AD. 1106. Additions to the account of the 
battle of Tinchebrai. 

p. 133. A.D. 1107. Escape and capture of Robert 
of Normandy. 

p. 134. AD. 1107. ^ Ingratitude of Henry I. 

p. 134. A.D. 1108. " Foundation of Christ Church, 
London. 

p. 135. AD. 1109. Date of St. Anselm's death (an 
error). 

p. 135. A.D. 1109. Letter sent frx)m heaven about 
the condition and future of Rome. 

p. 138. AD. 1111. Murrain (from the Southwark 
annals) and famine in Normandy. 

p. 138. AD. 1111. Imprisonment of Pope Paschal IL 
by the emperor (from Diceto). 

p. 141. AD. 1114. Dedication of Canterbury ca- 
thedral. 

p. 142. AD. 1116. Additions to the account of the 
dedication of St. Alban's. 

p. 143. AD. 1117. Lunar phenomena (from the 
Southwark annals) : foundation of Merton. 

p. 143. AD. 1118. Succession of Pope Calixtus III. 

p. 149x A.D. 1121. Monks placed at Reading. 




PBEFAOB. XXXIX 

p. 151. A.D. 1123. The moneyers punished at last of 
Winchester. SStiL. 

p. 158. AJ). 1126. The empress^Maud suspected of 
her husband's death. 

p. 154. A,D. 1127. Foundation of Fountains abbey. 

p. 157. A.D. 1130. Dedication of Christ C9iurch, 
Canterbury, and election of archbishop Hugh to Rouen 
(firom Diceto and B. de Monte). 

p. 157. A.D. 1131. Synod at Rheims. 

p. 159. AJ>. 1183. The arm of St. James sent by 
Henry I. to Beading. Slaughter of the Templars. 

p. 159. A,D. 1134. Last days of Bobert of Nor- 
mandy. 

p. 162. A.D. 1135. Day of Stephen's coronation 
(firom Mahnesbtiry). 

p. 168. A.D. 1135. St. Paul's burnt (firom Gervase). 

p. 163. AJ). 1185. Great storm at Stephen's corona- 
tion (firom Mahnesbury). 

p. 163. A.D. 1135. Seizure of the treasure of Henry I. 
by Stephen. (lb.) 

p. 164. A.D. 1136. Burial of Henry I. in Stephen's 
presence. (lb.) 

p. 164. A.D. 1136. Death of Archbishop William 
(fix>m Diceto). 

p. 164. A.D. 1136. The arm of St. James taken firom 
Beading by Bishop Henry de Blois. 

p. 164. A.D. 1136. Homage of Bobert of Glouces- 
ter to Stephen. 

p. 171. A.D. 1139. Summons of Stephen to the 
council of Winchester (firom Malmesbury). 

p. 173. A.D. 1140. Solar eclipse (firom Mahnes- 
bury). 

p. 174. A.D. 1140. Winchester burnt, capture of 
Bobert of Gloucester, ^he Tower fortified by GeoflBrey de 
Mandeville, death of Alberic de Vere, death of the foxmder 
of Malvern (firom Malmesbury and the Southwark 
annals). 



zl FBEFAOB. 

^.^ p. 174. A.D. 1141. Brien Fitzooimt's special prison 

additionB. called " Cloere Brien.** 

p. 177. A.D. 1144. Death of GeoflBrey de Mandeville. 

p. 177. A.D. 1144. GeoflBrey of Anjou succeeds to 
Normandy. 

p. 183. A.D. 1148. Translation of S. Erkenwald, 

p. 184. A.D. 1149. End of the second crusade. Ex- 
tracts from B. de Monte. 

p. 184. A.D. 1150. Severe frost (from Goggeshale). 

p. 184. A.D. 1150. Reading castle fortified by 
Stephen 

p. 186. A.D. 1150. Homage sworn to Eustace. 

p. 186. A.D. 1150. Bad character given to Queen 
Alienor. 

p. 210. A.D. 1155. Consecration of Frederick I. 
(from Diceto). 

p. 210. A.D. 1155. The hand of St. James restored 
to Beading. 

p. 214. A.D. 1156. Death and burial at Reading 
of WiUiam, eldest son of Henry II. (from R de Monte). 

p. 214. A.D. 1157. Henry II. receives the homage 
of the nobles at Snowdon. 

p. 216. A.D. 1160. Persecution of archbishop 
Thomas by Matthew count of Boulogne. 

p. 218. A.D. 1161. Fire at Canterbury (from the 
Southwark annals). 

p, 221. A.D. 1163. Translation of St. Edward the 
Confessor. 

p. 227. A.D. 1164. Dedication of Reading by arch- 
bishop Thomas (from Coggeshale). 

p. 233. A.D. 1165. Earthquake (from the Southwark 
annals). 

pp. 247, 248. A.D. 1169. Coronation of the young 
king in violation of the rights of Canterbury. 

p. 250. A.D. 1169. Letter of pope Alexander III. 
to the Sultan of Iconium. 



PREFACR zli 

p. 261. A.D. 1169. Bemarkable Tuesdays in the life l^Bt of 
of archbishop Thomas. additions. 

p. 278. A.D. 1170. Story * of the interview of abbat 
Simon of St. Alban's with archbishop Thomas. 

p. 288. A.D. 1173. William abbat of Reading made 
archbishop of Bordeaux. 

p. 289. A.D. 1178. The nobles of Leicester after the 
siege go to Si Alban's or St. Edmund's. Reverence for 
those placeq as asylums. 

p. 291. A.D. 1173. Hugh Bigod's loss of power after 
the attack on him by the nobles. 

p. 297. A.D. 1175. Consent of the young king 
Henry to the destruction of the castles erected during 
the war in England and Normandy. 

p. 298. A.D. 1176. Extracts from Diceto and the 
Southwark annals. To these Paris himself adds that 
Wymondham was a cell of St. Alban's, and William of 
Arundel its patron* 

p. 300. A.D. 1176. Story of pope Alexander III. 

p. 302. AD. 1178. Additions to the story of the 
discovery of the bpdy of St. Amphibalus. 

p. 815. AD. 1180. Death of John Bishop of Chiches- 
ter. 

p. 317. AD. 1181. Solar eclipse. 

p. 324. AD. 1185. Death and epitaph of t^ie ex- 
empress Matilda (inserted in error). 

p. 326. AD. 1186. Prodigy. Extracts from Diceto 
and the Southwark annals. 

p. 330. A.D. 1187. Hugh of Nunant Bishop of 
Chester (fit>m Benedict). 

p. 337. AD. 1189. Prophecy of the recovery of the 
Holy Land (from Diceto). 

p. 348. AD. 1189. The multitude expecting Richard 
in London. 

p. 351. AD. 1189. Reduction of weights and mea- 
sures to one standard. 

^ ' 1*11 I 

^ On the credit due to this story see Bobeitson's Life ofBeckeij p. d49. 



Xlii PREFACE. 

List of p. 356. A.D. 11JS9. Bichaxd's new seal and extor- 

additions. ^^^ ^7 ^^ means. The prior of St. Alban's forced to 
cross to have the charter sealed. 

p. 357. A.D. 1190. Departure of Archbishop Baldwin 
on his crasade (the first pait of this is from the South- 
wark annals). 

p. 370. A.D. 1190. Death of Walter abbat of West- 
minster. 

p. 384. AJ). 1192. The story of the quarrel between 
Bichard and Leopold duke of Austria. 

p. 391. A.D. 1192. Murder of the Prince of Antioch 
by SaJadin, 

p. 397. A.D. 1193. Fate of duke Leopold. 

p. 398. A.D. 1193. Bichard's payment of his ransom. 

p. 398. A.D. 1193.' The abbat of St. Alban's redeem- 
ing the chalices of his church. 

p. 401. A.D. 1198. Interpretation of the word Alchoran. 

p. 403. A.D. 1194. Gifts of abbat Warin of St. 
Alban's to Bichard. 

p. 404. A.D. 1194. Addition to the account of John's 
excuses of his conduct to Bichard. 

p. 407. A.D. 1194. Capture of Bobert earl of Lei- 
cester. Henry Marshall bishop of Exeter. 

p. 408. A.D. 1195. Neglect of duke Leopold of the 
Pope's threefold admonition. 

p. 410. A.D. 1196. Account of the emperor of Mo- 
rocco. 

p. 410. A.D. 1195. Great floods. 

p. 413. A.D. 1195. Anxiety of Bichard for the cause 
of the Holy Land. 

p. 413. A.D. 1195. Apologue of Vitalis the Venetian. 

p. 418. A.D. 1196. Biot of WiUiam Fitz-Osbert 

p. 420. A.D. 1196. Befusal by the Cistercians of the 
gift of the emperor Henry VI. 

p. 420. A.D. 1196. Additions to the account of the 
capture and escape of Hugh of Chaumont. 

p. 421. A.D. 1196. Capture of Philip de Dreux and 
W. de Merlou. 



PHEFAOE. 



xliii 



p. 440. A.D. 1197. Preaching of Fulk of Neuilly List of 
(from Coggeshale) ajid of EuBtace abbat of Flai. adStioiw. 

p. 452. A.D. 1199. Verses on Kichard's death. 

p. 454. A.D. 1199. Speech of archbishop Hubert in 
fitvonr of John's succession and reasons for it. (See 
Madden^ Preface to the Hist. Anglor., iii. p. xli.) 

p. 462. A.D. 1200. Date of Isabella's coronation as 
queen (from Diceto). 

p. 471. A.D. 1200. Lengthofbishop Hugh's episcopate. 

p. 475. A.D. 1201. The king's palace in Paris ex- 
plained to be the old temple. 

p. 476. A.D. 1201. Story of Simon of Toumay. (Here 
Paris uses the first person,) 

p. 480. A.I>: 1202. Innocent III. prevented by a 
vision from extorting money from the Cistercians. Death 
of William de Stuteville. 

p. 480. A.D. 1202. Assise of bread. 

p. 488. AD. 1204. Simon of Wells, bishop of Chi- 
chester. 

p. 490. A.D. 1205. Letter of Innocent III. to the 
suffi^igans of Canterbury. 

p. 493. AD. 1205. The election to the see of Can- 
terbury by the monks the cause of all the following 
troubles. 

p. 512. A.D. 1207. Iimocent III/s letter to Richard 
-with the gift of four rings, is inserted here, falsely given 
to John. 

p. 514. AD. 1207. Swm/mxi brevis of the election to 
Canterbury. 

p. 620. AD. 1207. Crossing of archbishop Geoflfiry, 
from his refusal to submit to the tax of the 13th. 
Lunar eclipse. 

p, 524. AD. 1208. Death of Philip of Swabia. 

p. 524. AD. 1209. Removal of the exchequer to 
Northampton in consequence of John's hatred of the 
Londoners. 

p. 528. A.D. 1210. The excommunication of John 



xliv 



PREFACE. 



List of 
Paris'fl 
additions. 



becomes kaown ; his conduct to all who withdraw from 
him. 

p. 529. A.D. 1210. John's anger increased by the 
Pope's excommunication of Otho. 

p. 530. A.D. 1210. John's expulsion of Hugh de 
Laci, and reductipn of Ireland ; his oppression of religious 
houses, especially Cistercian, on his return. 

p. 530. A.D. 1210. His capture of the wife and family 
of W. de Braose in the island of May. 

p. 531. A.D. 1210. John's advisers in his treatment 
of the Cistercians. 

p. 531. A.D. 1210. Elections to Lichfield and Exeter. 
The Jews fly the country. 

p. 532. A.D. 1211. Surrender of Llewellyn. 

p. 532. A.D. 1211. Date of W. de Braose's death and 
burial 

p. 533. AJ>. 1212. John at Clerkenwell. 

p. 533. A.D. 1212. Walter archbishop of York. 
Death of abbat Samson of St. Edmund's. 

p. 534. AD. 1212. Messengers reach John at Chester. 

p. 536. AD. 1212. Fire on London bridge and St. 
Mary's, Southwark, partly from the Southwark annals ; 
but Paris adds details and date. 

p. 537. AD. 1213. Exactions of John " vulpina cal- 
" liditate " from the monasteries. 

p. 537. AD. 1213. Murder of Geoffry of Norwich, 
and flight of William of Necton. 

p. 538. AD. 1213. Fawkes de Breaut^ sent into 
Wales, and given Maigaret de Rivers for wife. 

p. 544. AD. 1213. Destruction of Bainard's castle, 
arrival of Nicholas of Tusculum, and his proceedings. 

p. 546. AD. 1213. Pandulfs treatment of the money 
paid as earnest by John. 

p. 548. AD. 1213. Speech of Philip on invading 
Flanders. 

p. 658. AX>. 1213. Children's crusade. 



•^ 



PBSFACE. xlv 

p: 658. AD. 1213. Death of GeoflSy FitzPeter, and List of 
John's joy and speech at his death. additions. 

p. 559. AJD. 1213. John's embassy to Morocco and 
his giving to the ambassador Robert the custody of 
St. Alban's. (See Stubbs, Walter of Coventry, ii. p. xiii. ; 
Madden, Pref. to the Hist. Anglorum, iii. p. xi.). 

p. 564. A.D. 1213. John offers the pope a bribe to 
confound the archbishop, and excommunicate the barons. 

p. 565. A.D. 1213. His unbelief and ribaldry. 

p. 565. A.D. 1213. Invasion of Spain by the emir 
of Morocco. 

p. 566. AJ). 1213. Additions to the letter of the 
prelates engaged in the battle of Muret, especially the 
speech of S. de Montfort. 

p. 576. AD. 1214. Joy at the relaxation of the 
interdict 

p. 676. A.D. 1214. Deposition of the abbat of 
Westminster and appointment of his successor. 

p. 581. AD. 1214. Eeception of Philip in Paria 
after Bouvines. 

p. 581. AD. 1214. Bichard de Maiisco the coun- 
sellor of the pillage of the Cistercians. 

p. 583. AD. 1214. Duplicity of John. 

p. 585. AJ>. 1214. His taking the Cross because he 
might be safer by this means. 

p. 585. A.D. 1215. Conan Fitz-HeHas added to the 
list of the barons who met at Stamford. 

p. 587. AJ3. 1215. The barons enter London at 
Aldgate. 

p. 588. AJ>. 1215. John's forging the bishops' seals, 
and offering to confer their lands on aU who would 
attack England. 

p. 588. AD. 1215. John's hatred of the barons; 

p: 590. A:D: 1215: Alterations in Magna Charta. 
(See above p. xxxiii.) 

p. 604. A.D. 1215. list of the 25 barons and their 
followers. 

VOL. II. d 



Slvi TBEFAOE. 

List of ' p. 606. A.D; 121S; Grant of free election to the sees> 

Faris's ja_^ 
additioM. «^- 

p. 607. AJ). 1215. John wntes to the Pope who 
confirms his concession respecting the freedom of elec- 
tions. 

p. 610. A.D. 1215. Account of the change in John 
to better things, the scorn of his evil counsellors, his 
. consequent return to his evil courses, with the curious 
account of his grief and rage. 

p. 620. A.D. 1215. Speech of the barons respecting 
the Pope. 

p. 622. AD. 1215. Curious additions about John's 
foreign mercenaries; 

p. 623. A.D. 1215. John the cause of the ruin of so 
many. 

p: 623: AD. 1215. Marvel seen by a monk of St. 
Alban's. 

p. 624. A.D. 1215. Lamentations of the besieged in 
Rochester castle at their desertion, and account of the 
luxurious conduct of the barons. 

p. 626. A.D. 1215. John spared by William of 
Albini during the siege. 

p. 635. A.D. 1215. Papal extortions on the election 
to York. 

p. 635. A.D. 1215. Characters of Fawkes de Breaut^, 
Savary de MaulA)n, William Briwere, Waltfer Buc. 

p. 636. AD. 1215. John's fuiy '' de homine in bes- 
tialem prorumpens feritatem." 

pp. 636, 637. AD. 1215. Additions to the account 
of his atrocities. 

p. 637. AD. 1215. Speech of the barons on hearing 
of them. 

p. 638; A.D. 1215. Oifl^of Bedford castie and Mar- 
garet de Rivers to Fawkes. 

p. 639. AD. 1216. Additions to the account of the 
dreadful condition of the country. 



PREFACE. 



xlvii 



Charaqter of Stephen Ridel. 
Ravages in the isle of Ely. 
Speech of the barons against 



p. 641. A.D. 1216. Expedition of John to Scotland. List of 
His speech about Alexander II. (the little red fox). additions. 

p. 645. AJ). 1216. Speech of the barons on their 
excommunication. 

p. 646. A.D. 1216. 

p. 646. A.D. 1216. 

p. 646. A.D. 1216. 
John. 

p. 653. A.D. 1216. Feelings of Philip II. as to 
Louis's attempt, on England. 

p. 654. A.D. 1216. Louis takes Rochester and re- 
duces the country near London. 

p. 658. A.D. 1216. Reason why John hadrnot sub- 
mitted to Philip's judgment in the matter of Arthur's 
death. 

p. 663. A.D. 1216. Capture of Thomas de Burgh at 
Norwich. 

p. 664. , A.D. 1216. Louis reprimanded by Philip for 
leaving Dover castle untaken behind him. 

p. 667. A.D. 1216. Ravages of, John at Croyland 
just before his death. 

p. 668. A.D. 1216. Account of the preparation of 
his body for burial by the abbat of Croxton, his good 
deeds, and additional lines about his vices. 



Manuscripts, 

The MSS. employed for the present volume are the MSS. used. 
same as those used in the first ; A., B., the two volumes 
of the Corpus Christi MS. of Matthew Paris ;^ C, D., the 
copies of this in the Cotton and Harleian collections re- 
spectively, and O., W., the two MSS. of Wendover. The 
variations only of C, D., are noted. D. comes to an end 



' The two fius-similes given in 
the present Tolame show both the 
original scribe's hand, and the way 
in which Paris's additions are intro- 



duced. They are described in the 
third volume of Sir T. D. Hardy's 
Materials for British History, iii. 
p. cxzxii. 



^sssssss^sseas^ 



xlviii PREFACE. 

in the year .1189, and differs altogether at its dose from 
the other MSS. This portion must be due to a different 
author. The account of Richard's behaviour in following 
his father's corpse to Fontevraud, turning aside into the 
thickets, two or three times fSsJling from his horse in a 
fainting lit (see p. 344, note 7), can hardly be an in- 
vention, and must have some contemporary authority. 

It is on the margin of this MS. that the, paragraph 
occurs which has given rise to so much error about the 
fortifying of Carlisle and the earldom of Chester, from its 
having been inserted by Parker in the text of " Matthew 
of Westminster," though it is to be found solely in this 
MS. (see p. 8, note ^). The MS. was copied directly from 
A., and not through the medium of C. For instance, in 
p. 184, A. has " inter ipsum regem et com item ;" over 
" comitem" Paris has written as a various reading " vel 
" ducem." This appears in C. *'et comitem vel ducem.'* 
D. correctly follows A. A curious instance may be seen 
under the year 1106. Here in A. the words "Dux au- 
" tem, &c." are written after Paris's insertion about Henry 
I. (p. 131), in order to show where the text goes on ; the 
words are actually put into the text in D. 

Cambridge, 

23rd October 1874. 




ADDENDA AND E2BATA. 






n 






^ige 5y note \ The addition in D. is from Ralph of Co^eeshale, p. 1. 
^ 89, line 25. This is from the Sonthwark Annals (Cotton, Faustina, 

A. 8), f. 181 b. 
M 83, note \ The addition may be from Coggeshale, p. 3. 
„ 36, line 38. '' Obiit . . . Beremnndesheie " is from the Sonthwark 

Annals, f. 131 b, 
„ 57, note \for " Le FiOTost " read " Le Prevost" 
„ 60, line 3. From the Sonthwark Annals, f. 182, except the date. 
„ 112, margin, ybr 1099 read 1100. 
„ 117, margin, /or ** Ifargaret " read ** Matilda." 
121, margin,/or *< Matida " read « MatUda." 
124, line 80. ^'Mortalitas animalium*' is from the Sonthwark 

Annals, f. 132. 
126, line 88. The acoonnt of the solar phenomenon is from ibid., 

where quasi is given for quaiuor, 
182, note^. For " Tynemouth " read " Belvoir." 
138, line 8. From the Sonthwark Annals, f. 132, where de Suthe-^ 
werke is correctly given for Saresbirie, 
„ „ line 24. Of. uervase ap. Leland (Collectanea), i. p. 263. 
134, line 5, for ** snntcoram" read " snnt conun." 
187, line nit. The account of the lonar eclipse is fit>m the Sonth- 
wark Annals, f. 182. 
„ 188, line 2. This is from the Vita Ownniy cap. xi. p. 24 (ed. 

Baine, Sort. Soc. 1888). 
„ ^ line 10. From th^ Sonthwark Annals, fl 132, without the 

namei. 
„ „ line 12. Cfl Vit. S, Chdrici, Harl. MS. 822, ed. Stevenson, 
Snrt. Soc p. 831'. This is thrown back by the compiler to this 
place. See p. 264, note '. 
„ „ line 28. ** Mortalitas . . . maxima." From the Sonthwark 
Annals, 1 132. 

140, line 21. *' Hoc . . . maxima." Ibid. 

141, line 82. Drying of the Thames ; archbishop Ralph ; the comet. 
Ibid. 

143, line 25. *' Luna . . . Decembris." Ibid. 

144, line 8. *' Obiit . . . Bermundesheie." Ibid., where Petreiua 
correctly for Petrue. 

149, line 4. *< Bis venit lumen ad sepnlohrum Domini " occurs ibid., 
f. 182 &, but no date is given. 
„ ]me 16. ''Luna . . . est" Ibid. 
151, line 25. **Calixtns . . . monetariis." Ibid. 

156, line 9. " Obiit . . . Innocentius." Ibid. 

157, line 31. ''dedicatur . . Clnniacensis." Ibid. 

158, line 22. '^Londonia . . . est" Ibid. 
159,lme3. "sol . . . tertise." Ibid. 

163, line 26. «.xiiL kal. Junii. Ecclesia S. Pauli combusta." Ibid. 
174, line 1. "etcaptns . . . crucis." Ibid. 

„ line 5. " Idibus . . . occiditur." Ibid. 

216, line 16. ** Maria abbatissa, filia . . . BononiflB." Ibid. f. 133. 
218, line 1. The mention of this fire at Canterbury is from ibid. 
227, line 21. ** Deftmcto . . . subiit." Ibid. 
288, line 27. This addition respecting the earthquake in the eastern 
counties is from ibid. f. 188 6. 



n 



M 
39 

n 

M 

n 
» 

9> 
ft 
M 



I ADDENDA AND EBBATA. 

page 887, margin, for " Diecto " read " Diceto." 
„ 296, line 17. "oonciUnm . . . CoznubiflB." From the Sontliirark 

Annals, f. 184, excepting the date. 
„ 298, line 27. " Hugo . . . transft-etayit." Ibid. 
„ „ line 29. " et . . . transfretayit." Ibid, which has been used 

as well as Diceto. 
„ „ line SO. " comes . . . Wimundham." Ibid. 
„ 300, line 20. ** Frethericufl . . . Fap»." Ibid. 
„ 301, line 28. This is from ibid. Bat drutuma is introdnced, and 

the date ** vi. id. Jan.", which, in the Sonthwark Annals, is giyen 

for the floods, " Aqnilone flaiite" (as in Diceto), is here trans- 
ferred to the eclipse. The dati; of tiie eclipse is there given " idua 

«< Septembris." 
„ 309, line 84. The Sonthwark Anr nls (f. 184 6.) have '< obiit Bicardns 

•*.de Luci." 
„ „ line 85. *' Pner Wodestoc/' from ibid., where WenMk 

for Wudestoc. 
„ 811, margin. Dele " Diceto, col. 608." 
„ 824, note '. ** Terrae . . . Mail." From the Sonthwark Annals, 

f. 1846. 
„ 827, line 1. ** Mater ... Novembris." Ibid. 
„ 351, line 26. This repetition is copied from ibid. f. 135. 
„ „ line SO. ^'nonas . . . horribilia." Ibid. f. 1346. 
„ 852, maigin, /or « p. 8 " read « f. 8." 
„ 353, margin,/or « iii." read « li." 
„ 857, line 83. " Baldewinus .... Jerosolimitannm." From the 

Sionthwark Annals, f. 185. 
„ 360, line 14. " dapifer Flandris," i.e. Hellinus. See the Gm- 

tinuatio AqvicincHna of Sigebert's Chronicle, col. 329 (Migne,clx.). 
„ 870, line 19. " Willelmns .... Wygom. episcopus." Fnnn the 

Sonthwark Annals, f. 135. 
„ 370, line 22. " obiit .... Glanevile." Ibid. 
„ 880, line 12. " CsBlestinns . . . Baptists." Ibid. 
„ 423. The author of this vision was Adam, sub-prior of Eynaham. 

See the Fre&ce, p. ziii note \ 
„ 644, 1. 16. The death of Geoffrey FitzFeter is from the Sonthwark 

Annals, f. 138 b. 
„ 585, line 80. For « P[etru8] " read »* [Philippus]." See p. 644, 1. 24. 

Additional Eerata to Vol. I. 

Page be. line 22. Dele " This is mentioned ... St. Alban's." llie men- 
tion in p. 287 of the place of S. Oswine's martyrdom is from Bede, 
iii. 14, and of that of his burial from the Vita Oswini (Raine, 
Surt Soc.), cap. iy. p. 11. The rest of chapter iii. of this Vita 
which is not contained in Mr. Raine's MS., will be found in the 
Appendix to Gibson's Monastery of Tynemouth, ii. p. iv. note, 
from MS. C. C. C. Oxon. 134. 

„ xxxii. line 27,/or « 25th " read « 2l8t.'* 

„ 444, margin,yor p. 184 read p. 144. 

„ 456, 457. This account of the vision of S. Dunstan is from Ade- 
lard's Life of S. Dunstan, just published in this series for the first 
time by Professor Stubbs, pp. 56, 57. 



MATTH^I PARISIENSIS 



CHRONICA MAJORA. 



MATTH^EI PARISIENSIS 
CHRONICA MAJORA. 



^^'X ^ « V ^^^^ 



De eoroncUione regia WUldmi prinU. 

Malmnb. Anno Domini h.lxvii. Dux Normannisa Willelmus/ urbem A.D. 1067. 
Gcst B^» Liondoniaram adiens, in magna exnltatione a clero et popnlo Reception 

Jf* . * Bnsceptus, et ab omnibns rex acclamatiLs, Dominicse Nativitatis *^4 ^"^ 

P' **i. -L ATj J -ni_ • •!_• • • J' J nation of 

oie ab Aldredo Eboracensi arcniepiscopo regm diadema ens- -^iuimu |q 

cepit. Timnit enim hoo mnnus. consecrationis a Stigando London. 
Cantnariensi archiepiscopo snscipere, eo qnod non legitime 
Dieeto, cxxnipaverat illins excellentiam dignitatis. Deinde homagiis a 
^jbibreT. znagnatibne, cam fidelitatis jnramento, obsidibusqne acceptis, 
coL 480 ^ regno oonfirmatns, omnibns ' qni ad regnnm aspirayerant, 
Id. 48S. Cactus est terrori. Civitatibns qnoqne dispositis et ' castellis, His voyage 

propriisqne ministris impositis, ad Normanniam cnm obsidibns to Nor- 
Hen. Hunt. Anglim et thesanris innnmeris navigavit. Qnibns * incarceratis ™??^^ 
Jfin^'L* \*" ^ ®^^ salva cnstodia depatatis, ad Angliam denno properavit, England. 
'^ nbi oommilitonibns Normannis, qui in bello Hastingensi patriam His divi- 
secnm snbjngaverant, terras Anglomm et possessiones, ipsis sion of 
expnlsis, mann distribnit afi3nenti ; et ' modicum illud quod eis ^^l^nd 
rein«n«rat. sub jugo posnit perpeta« eervitutb. -S^"- 



' At the foot of the column u 
WmiMm's shield and a croim ; and 
below: 

" Scutum Wnielmi Bastardi Ck)n- 

*' qaestoris. 
« In hoc Bcnto tres leopard! yel 

'* leonea fignrantor 
** Quia rex est, est et comes, et 

" Anglia gabernator.*' 

S9808. 



^omnibus . . . terrori.'] This is 
peculiar to the compiler. 

» ef] in, W. 

*qmbug. . . . deptUatW] peculiar 
to the compiler. 

* 0< . . . . servUutis] peculiar to 
the compiler. The prerious sen- 
tence is greatly enlarged. 

A 



2 



MATTHJSI PARISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1067. 

The 
English 
nobles fly 
to Scot- 
land, 
p. 175. 

Badgar 
^theling. 



Mairiage 
of Mar- 
garet and 
Malcolm. 

Children of 
Maigaret. 



XJnde ' nobiliores de regno indignati, quidam ad regem Sooto- 
mm Malcolmum confug^mnt, aliique loca deserta et nemorosa 
petentes, ibique diu feralein ducentes vitam, NormanniB siepe 
infesti fuemnt. BeceBsemnt ab Anglia comites Eadwinns et 
Morcardns fratres, Merchems et Weltherfas, nobiles, cum epi- 
scopis, clericis, et aliis multiB, qnos longum est exprimere nomi- 
natim, qui omnes ad regem Scotomm Malcolmum fugientes, ab 
ipso honorifice sunt recepti. Tuncetiam Eadgarus Etheling, de^ Aelred, 
regno Anglorum hsres legitimus, cemens res patrisB undique ™^* "®8- 
pertnrbari, ascensa navi, cum Agatha matre sua et sororibus ^^ ' 
Margareta et Cristina, in Hungariam, ubi natus fuerat, cona- 
batur reyerti ; sed tempestate suborta, compulsus est in 
Scotiam applicare. Hac quoque occasione actum est, ut Mar- 
gareta regi Malcolmo nupta traderetur; cujus vitam lauda- 
bilem et mortem preciosam liber inde editus insinuat evidenter.' 
Soror autem ejus Cristina sanctimonialis benedicitur, et * 
oslesti sponso copulatur. Nati sunt denique reginsa Marga- 
ret89 sex filii et dusB filisB, quorum tres, Eadgarus scilicet, 
Alexander, et David, juxta generis sui nobilitatem, reges 
fuerunt, ex quibus regpim AnglisB nobilitas, a propriis per Nor- (Not in 
mannos expulsa finibus, ad reges est devoluta Scotorum. Sed -^cl'^) 
hoc infra. 



Battle 

Abbey 

founded. 



Iste WiUelmus gratias agens Deo pro victoria, fun- Cf. Hen. 
davit abbatiam de Bello, non longe ab Hastingo litore, ^^^5"' 
et nomen tale imposuit ecclesise a titulo belli. 



Quod Anglia peccatis exigentibus fuerit suhjugcUa. 

Befleotions Ecce regni Angliie dulcis patriae excidium dolendum, cigus Malmesb. 
on the con- q^j^ reges primo sui adventus tempore, vultu . et gestu bar- Gesi. Reg. 
and on the barioo, usu bellico, ritu prophano incitati, omnes' ad omnia "^'/jy' 
manners proyocabant, omnes armis et astutia edomabant. Sed post- 



^ This is a rough summary of the 
events of several years. Mercherua 
is probably intended for Merleswe- 
gen. The sending Eadwiae and 
Morkere to Scotland is the compi- 
ler's invention. 

3 <2e . . . . Ugitimua] inserted by 
the compiler, probably from Aelred, 
col. 366, 1. 55. 

> This is probably the Vita 



Margareiitj by Theodoric or Tur- 
got, printed by Mr. Hinde in his 
edition of Symeon of Durham, p. 
234. (Surt. Soc. vol. 51.) On the 
authorship, see his prefiice, p. Iviii. 

*et . , copulatur'] inserted by the 
compiler. 

^ omnes .... edomabemt'] intro- 
duced by the compiler. 



DE TEMPORE REGIS WILLELMI PRDO. 3 

Habnesb. modam Christi fide soscepta, paalatim religioni operam dantes, A.D. 1067. 

f^* armomm ezercitinm neglezemnt ; siquidem reges tunc habitu o^ ^^ 
^' mutato, qnidam BomsB, qnidam in patria, OBBleste regnxun *''*8^*^* 

Incrati,' pro temporali commutabant sBtemum. Mnlti tota vita 
(Enlarged sua mundnm amplectentes, ecclesias et coenobia fandabant, 
from Mai- thesaoros panperibus erogabant, et ut breviter dicatur, omnia 
^ '^ misericordiflB opera adimplebant. De martyribus, confesBoribus, 
et sacrifl virginibus, insula adeo plena refulget, ut vix aliquem 
yicnm famosum prsetereas, ubi alicujus novi sancti nomen 
insigne non audias. Sed poBtmodum, refrigescente caritate, 
et aureo sseculo in luteum mutato, religionis studia obsoleve- 
nmt : ' sicut prius in adventu Danorum, et nunc in expulsione 
Auglorum a Normannis, peccatis exigentibus, ezterminium 
accessit incolarum. Nam optimates gulas et veneri servientes, 
more Ghristiano ecclesiam mane non petebant ; sed in cubiculis 
et inter uxorios amplexus matutinarum solemnia ac missarum 
a presbytero festinante auribus tantummodo praslibabant.' 
Glerici quoque et ordinati adeo literatura carebant, ut casteris 
esset stupori, qui grammaticam didicisset. Fotabatur ab om- 
nibus in commune, qui tarn dies quam nootes in hoc studio 
Id. p. 419. produxerunt, in cibis urgebant crapulam, in potibus vomitam 
irritantes. Yeruntamen beec mala non de omnibus dicta in- 
telligas, cum multos omnis conditionis homines et dignitatis * 
in eadem gente constet Domino placuisse. 

Qualiter rex Willelmus Oxoniam ohsedit et cepU. 

Id. uL 248, Eodem tempore rex Willelmus urbem Oxoniam' sibi rebellem Oxford 
p. 421. obsidione vallavit. Ubi quidam stans super murum nudato taken by 
ingaiiie sonitu partis Meriorie atiras tnrbaVit. in contemptnm "^'^^^ 
videlicet Normannorum. IJnde Willelmus in iram conversus, 
ciyitatem levi negotio subjugavit. Delude Eboracum petens, Bestruc- 
earn penitus delevit, civibus flamma ferroque necatis. Qui tion of 
(Jiot in autem ab hac clade evadere potuerunt, ad regem Malcolmum York. 

** *^ in Scotiam confugerunt, qui omnes Anglorum profugas libenter Reception 
C^!*IW '^^o^pi®^** ®* singulis tutamentum, in quantum poterat, im- of the ex- 
jg^ 249^' i)endebat, propter sororem Eadgari Margaretam, quam sibi iff *j^^, 
p. 422. fecerat conjugalem ; cujus causa conterminas AngliaB provincias 

rapinis et incendiis infestabat. Quapropter rex Willelmus Ravage of 
coocta militum et peditum multitudine copiosa, aquilonales the I^rth 



> lucratt] luctari, W. 

• obsokverunt'] absolverunt, W. 



*digmtaHs'] dignitates, W. 

* Oxoniam] Exoniam, W., as 



' praUhabafO] pndibebant, I Malmesbury. C. D. follow A., as 

A. 0. W. I usual. 

A 2 



MATTHiEI PAKISIENSIS CHRONICA ICAJORA. 



liam. 



Submis- 
sion of 
Malcolm. 



▲.D. 1067. Angliee partes petens, totias regionis urbes, vicos, agros, et 
bjWil- oppida oonteri, et fmges jubet igne consnmi, maritima maz- 
ime tarn propter recentem iram, turn quia Cnatonem Danonun 
regem^adventare rumor asserebat; at nihil circa maris crepi- 
dinem^ vitalis snbsidii prsedo piratiens inveniret. Malcolmns 
qnoqne rex ad manus veniens, deditioni cessit. 

Deinde rex Willelmus oompositis in Anglia civitatibns et 
oastellis, propriisque ministris impositis, ad Normanniam trans- 
Hoc ante.' fretavit, obsides Angliss cum immensa pecunia secum ducens. 
Bed non multo post ad Angliam rediens, commilitonibus suis 
qui in bello Hastingcnsi patriam secum subjugaverint,' terras 
Anglorum et possessiones affluentiori manu contulit, illudque 
parum, quod illis remanserat, sub jugo posuit perpetas servi- 
tutis. IJnde recesserunt a regno Eadgarus Etheling fillius 
Eadwardi, legitimus hseres regni, Morcardus et Eadwinus 
fratres, Mercherus et Wealthfus Northanhumbrornm comites; 
exceptis episcopis et clericis, aliisque nobilibus multis^ quos 
longum est^ exprimere singillatim. 



Malmetb. 
Oe8t.Reg. 
iii. 249, 
p. 423. 

Id. iii. 250, 
p. 424. 

Repeated 
from 
above, p. 1. 



Schism 
in the 
Fapacj. 



Attack on 
7,000 pil- 
grims by 
die Arabs. 



De schUmaie vnier duo8 Fapaa sedah. 

Hoc igitur tempore, duobus Bomos, Alexandro et Cadelo, de Sigebert, 
papatu contendentibus, Mantu89 synodus colligitor, et mediante ^^- ^1^* 
Annone Goloniensi archiepiscopo, Alexandro de symonia se 
purgante, in sede Apostolica statuitur, et Cadelo expellitur, 
symoniacuB comprobatus. Eodem tempore ad septem milia Id. eoL 
hominum orandi gratia Jerosolimam petentes ab Arabibus' ^3.^»^ 
in Parasceue obsessi sunt in quodam castello, et tot ex eis 
Tulnerati vel occisi, ut de omnibus yix duo milia sint elapsi. 



1065. 



Birth of 
Henry I. 



Henricua primus natu8 est regi Willelmo primo. 

Anno Domini mlxviu. Natus est regi Willelmo filius in Mahnesb. 
Anglia, et vocatus est Henricus. Nam primogenitus Willel- ▼• 390, 
mus Eufus' et Bobertus in Normannia nati fuerunt, antequam P' ^^^* 

Robert of pater eorum Angliam subjugaret. Eodem anno rex Willelmus A.-S. 

^^®'» Roberto comiti dedit Northanhumbriao comitatum ; cui statim Chron. 



'mart* crtpidinem] oram mari- 
timam, Malmesb. The irords 
vitalis subsidii are introduced by 
the compiler. 

' Hoc ante is written by Paris in 
the margin. This passage is nearly 
a repetition of what is given above 



in p. 1., with the omission of the 
imprisonment of the hostages. 

' subjugaverint ] snbjngaveruit, 
W. 

* eft] esset, W. 

' AraMus"] Arabicis, W. It is 
written over an erasure in A. 

' Sic, and so the Hist Anglomm. 



BE TEMPORE EEQIS WILLELBH PRIMI. 5 

(Peter- homines illins regionis insurgentes, ipsum cmn * nongentis viris A.D. 1068. 
^^^7S^^ Buomm perememnt. Sed rex Willelmns sapervezdens omneB ^ Northum- 

htgus rei actores usque ad unum delevit. berland. 

His death. 

Egelricus Dunehnensis epieeoptis m carcerem detruditur. 

Id. a. 106 9. Anno Domini klxec. Yenerunt quidam ad regem Willel- iEthelric 

mum, Donelmensem episcopum Agelricum de ejus proditione imprisoned 

accusantes. Qui in villa quBB Burgum dicitur, a regis minis- ^jj^gJ!^ ' 

iris captus, ad Westmonasterium adductus est, sub carcerali 

custodia detrudendus. Et postea Augusto' mense, frater ejus ^tfaelwine 

Egelwinus, ejusdem loci factus episcopus, fuit in exterminium outlawed. 

relegatns. Eodem yero tempore inter duo festa beataa MarisB Invasion of 

in aufcumno, venerunt filii Swani et frater ejus Osbemus Swend's 

de regno Danorum cum cogonibus trecentis in Angliam, ut Osbeom 

regem Willebnum ab Anglia exturbarent. Quorum adventus who are' 

cum divulgatus fuisset, exierunt illis obviam Eadgarus Ethel- joined by 

ing filius Eadwardi et Waltheofus comes cum multis milibus S^S?'*?^ 

«^atorum, cupientes* eomm anzilio regem Willelmum capere^*^*"' 

et carceri ilium perpetuo mancipare. Tunc foedere confirmato, 

junctis viribus ad Eboracum venientes, urbem cum castello Capture of 

quantocius occuparunt, et multa ibidem hominum milia pere- ^^^^* 

merunt. Delude majores urbis et provincisB vinculis constrin- 

(Not in the gentes, tamdiu eos crudeliter torquebaut, quousque omnes 

Chroo.) facultates eorum ab eis extorsissent. Tunc ibi inter duo flu- p. 176. 

Id. mina IJasam et Trente hyemantes, omnes regionis incolas 

C£ Hen, immisericorditer affligebant. Sed Willelmns hyeme transcursa Their de- 

# ?Vjl cum maxima armatorum copia superveniens, fortiores hostium ^^^^^ 
I. silo. i. .. . . J • 1 J-- X-. 'J 'J. Williaiii. 

fugavit, et mmores usque ad unum m ore gladu trucidavit. 

Ifalmesb. Yeruntamen "Waltheofus amplsB prosapisB comes in eadem I^wess of 
^^?* pugna plures Normannorum solus detruncaverat, singulos per ®® 

castelli portam' decapitans gradientes. Sed Willelmns tandem 
Cf. A^. victoriam adeptus est, adversariis penitus profligatis.^ Tunc Eadgar 
JJ^^ Eadgarus Etheling ad regem Willelmum veniens, pacem ab 8^^™'t»- 
a. 1074. ^ ®^ misericordiam postulans, impetravit, et ei fideUtatem 

fecit. 



1 atm • . . suonan] D. has been 
altered to ''apod Dnnehnum cum 
'* dcc"« viris." 

' oames . . . ddevU] fela bond 
manna ofsloh, Chron. Pet. 

' Auguito mense] an insertion of 
the compiler. 



troduced by the compiler. This 
whole account is enlarged from the 
chronicle. 

^ portam] portans, A. ; portas, D. 
C. has portans with the n ex- 
puncted. 

* />n2/?»sra^] profugatis, W. This 



^eupunUM . . . maineipare] in- | sentence is the compiler's. 



MATTOfil PABISIENSIS CHHONICA MAJOBA. 



A.D. 1070. 

Plunder of 
the monas- 
teries by 
William. 
The 

bishopricks 
and abbeys 
put under 
military 
service. 



Deposition 
of Stigand. 



Lanfranc, 
Arch- 
bishop of 
Canter^ 
bury. 



De servitute ecclesuB Anglicance, 

Anno Domini mlxz. Bex^ Willelmus pessimo nsos consilio, 
omnia Anglorum monasteria aoro spolians et argento, insa- 
tiabiliter apporriavit, et ad majora sanctea ecclesiffi oppro- 
bria' calicibus et feretris non pepercit. Episcopatus quoqne 
et abbatias omnes quea baronias tenebant et eatenuB ab omni 
servitio B8Bcalari libertatem habaerant sub servitute statuit 
militari, inrotulans singulos episcopatus et abbatias pro yolun- 
tate sua, quot milites sibi et successoribus suis, hostilitatis 
tempore, voluit a singulis exhiberi. Et rotulos hujus eccle- 
siasticsd servitutis ponens in thesauris, multos viros ecclesi- 
asticos huic constitutioni pessimse reluctantes a regno fugavit. 
Sub hac tempestate Stigandus Cantuariensis arcbiepiscopus 
et Alexander Lincolniensis,' facto ad Scotos diffugio, moram 
ad tempus fecerunt ibidem. Solus inter omnes Angliee prsB- 
latos, Egelwinus^ Dunelmensis episcopus exul et proscriptns, 
zelum Dei habens, excommunicavit universos ecclesisa inya- 
sores et rerum ecclesiasticarum raptores. 

Eodem anno deposito apostata archiepiscopo Stigando, qui Robert de 
prius data ' pecunia fuerat episcopus Helmhamensis, ac deinceps ^^I^ 
Wintoniensis, et novissime Cantuariensis, ut superius dictum FQuib^i^i 
est, quoB honores non intuitu religionis sed cupiditatis simul opera, 
tenebat; successit ei electus Lanfrancus, prius monachus Far. 1651.) 
Beccensis, et postmodum abbas Cadomensis, ad archipnasu- 
latum Cantuariensem, qui in episcopatu annis octodecim lauda- 
biliter conversatus, successoribus suis praebuit bonse conver- 
sationis exemplum. Eodem tempore Eadgarus Etheling, regis 



^ The fiict of the t>lunder of the 
monasteries is mentioned by the 
A.-S. Chron., Diceto, and Florence, 
but the details and the whole of the 
rest of the chapter are peculiar to 
the compiler. Paris has still further 
enlarged the account in the Historia 
Abglomm. 

' majora . . opprobria'] majorem 
. . . opprobrium, O. W. A. proba- 
bly had this, but has been altered 
by Paris. 

s Bladden (Par. Hist Angl. i. 
p. IS, note^ suggests ^gelmar, 
Bishop of the East Angles, for this 
imaginary bishop. See Matt, of 
West., a. 1070, where he is joined 



with Stigand. I am more inclined 
to belicTe it is a blunder for ^thel- 
wine, Bishop of Durham, (in spite 
of what follows in the text,) whom 
Simeon mentions as wintering in 
Scotland, Hist, de Dunelm. Eccles. 
iii. 17, col. 41 (Twysden). See also 
the Hist Cont. 1071, p. 88 (Hinde). 
But the whole chapter seems like an 
invention. 

* This seems to come from the 
excommunication by JEihelric of 
the men who burnt and plundered 
Peterborough. Chron. Peterb. a. 
1070. 

^ data pecunia'] Inserted by the 
compiler. 



DE TEMPOBE EEGIS WILLELMI PBIMI. 7 

3Caliiittb. Willelmi deditius, facto ad Scotos transfugio, jusjarandiun A.D. 1070. 
§^ J'^' macnlavit. Sed cum ibi aliquot annis degisset,* regis Wil- Revolt of 
p 424 ' lelmi liberalitatem ezperiri voleuB, ad eum in Kormanniam Eadcar 

nayigavit ; a quo satis honorifice receptus et donativo non ^i^gguent 
modico honoratus, libram argenti pro cotidiano stipendio a reconcilia- 
rege suscepit. tionwith 

William. 

Quod multi ncbilea Anglim loca deserta petierunt. 

Anno Domini mlxxi. Hoc anno, octavo kal. Maii,* con- Consecra- 
A.-S. secratus est archiepiscopusL[anfrancus]. Eadwinus, Mer- Lanfranc 

rPeto^ cherus, et Siwardus comites, cum Egelwino Dunelmensi epi- Eadwine 
borough), Bcopo et multis milibus clericorum et laicorum, deserta regionis Morkere, 
a. 1071. loca et nemorosa petierunt, regis Willelmi indignationem ferre ?^^ others 

non Talentes. Cumque multa mala ad injuriam regis in locis'^pj 
C£ Histor. diversis perpetrassent, ad Helyensem insulam tandem veni- 
^'^J^ entes, locum mansionis illuo et refugii elegerunt. Qui ssepius 

224* ^^® hostiliter exeuntes, duce Herewardo de gente Anglorum Hereward. 
(Scevart). vuro nobilissimo ac strenuo regionem illam in regis dispendium 

non mediocriter affligebant. 
Castrum ' quoque ligneum in ipsis paludibus construzerunt, Hereward's 

quod usque in bodiemum diem castellum Herewardi a com- <»stle. 

provincialibas nuncupatur. Quo divulgate, rex Willelmus cum The isle 

universa suae ditionis fortitudine ad insulam veniens, navali attacked 
(Bnlai^ged earn, pedestri, et equestri praelio circumcinxit. Deinde vias **yW"li*™- 
from the immensffl longitudinis in ipsis paludibus et pontes valde sump- 
Q^^ \ tuoBOs construens, voragines profundas et aquosas bestiis et 

bominibus reddidit permeabiles, et castellum, in loco qui Castle 
A.-S. Wisebecum^ dicitur, a fundamentis erexit Qaod cum adver- w^iSm*^t 

1071 "^"^ ®J^® cognovissent, omnes, prsster solum^Herewardum qui wisbech. 

BOcioB suos ab insula potenter eduxit, ad manum venientes, 

Willelmo sese prsBsentarunt, quodlibet supplicium subituri. ^e Eng- 
Flor. Wig. Tunc rex, Egelwinum episoopum sub custodia tradens, alios ^^ ^^^' 
u. p. 9. omnee, quosdam interfecit, quosdam redemit, et nonnuUos ceptinir 
^^^ perpetuo carceri manoipavit. Herewardus vero quamdiu su- Hereward. 

?!^* perfnit, regi Willelmo paravit insidias exquisitas. 

p. 225! 



1 deffissei] deguisset, A. O. W. 

' This is an error of Paris ; Lan- 
frane was consecrated on Aug. 29. 
Malmesb. Gest. Btfitif., p. 89. I 
suspect that it comes from Diceto, 
who sajB the consecration took 
place on S. Job. Bapt. (coL 483), 
<*.«. oct. kal. Julii, and that Paris 



carelessly wrote Maii for Julii. 
The passage is in D., bat not in C. 

' The mention of Hereward's 
castle, and helow of the castle a^ 
Wishech, are peculiar to the com. 
piler. See the additions in the 
Hist. Anglor., where the castle built 
at Wisbech is not mentioned. 

* Wisebecum] Wiseberom, A. 



8 



MATTH^I PABISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 



A.I). 1072. 

William 

invades 

Scotland. 



Death of 

Bishop 

.^helric. 



Bex Willelmus regis Scotorum homagium cepit. 

Aimo Domini mlxzii.^ Bex Willelmns Scotiam hostiliter A.-S. 
adiens, speravit aliqnos ibi ex suis hoBtibuB invenire. Sed CJron. 
cum regionem illam perluBtrasset, et nuUum penitus invenissot, ^QromJi\ 
accepto tandem regis Scotorum cum obsidibus homagio, ad a. 1072. 
Angliam remeavit. Hoc etiam anno Eilricus episcopus Dunel- 
mensis, apud Westmonasterium sub custodia regis detentus, 
obiit, et ibidem in portion Sancti Nicholai sepultus est. 



De duobuB clericie confcederatie narratio importtma. 

Legend of Circa eosdem quoque dies, in civitate BritannisB Kannetis ^ Bialmesb. 
^Y^^^^""^* nomine duo clerici degebant, qui ab ipsis pueriti© rudimentis f??*** ^^• 
^ ^^ * adeo erant amicitias fcederibus constricti, ut si necessitas in- p^^Qt ' 



<( 



« 



* D. has in the margin here : 
** Anno Domini mlxxii, rex 
'' WillelmoB cam grayi exercitn 
** Scotiam ingressns est, et occor- 
" rens ei rex Scotorum Malcohnus 
apad Berewik, homo saos deve- 
nit. His temporibus regebat co- 
« mitatum Karlioli comes Banulphus 
" de Micenis vel Meschines, qui 
*' efficax subsidiam prseboit regi 
** Willelmo in conquisitione AnglisB. 
" Hie urbem Earliolensem ccepit 
•* viriliter re-eedificare, et cives ejus- 
*< dem plorimis privilegiis mnnire. 
** Sed rediens rex Willehnus a 
** Scotia per Cambriam/videns tarn 
'* regale municipium, abstolit illnd 
a Bannlpho comite, et dedit ill! 
pro patria ilia comitatum Cestrifls, 
et insaper in angmentum honoris 
comitatum ilium super omnes co- 
mitatus Angtiie privilegiis et ho- 
*' noribus cnmnlavit Earliolum 
" vero pnecepit idem rex vallo, 
" muris, et turribus propugnaculis- 
<* que finmssimis munire.'' 

This is not in A. C. O. W., or in 
any of the MSS. of Matthew of 
Westminster. Parker, however, in- 
serted it in his second edition of 



(C 



(C 



C( 



<« 



M 



<* BCatthew of Westminster,'' (1570), 
and it is quoted as his by Dugdale, 
who is followed bj many modem 
writers. 

This Bandle of Meschines seems 
to be mistaken for his son. Lap- 
penberg (History of England under 
the Norman Kings, p. 2S5, note , 
Thorpe*s translation) conjectures 
that the year should be 1122 — 
Mcxxix. for MLXXii. Bandle of 
Meschines succeeded to the earldom 
of Chester on the death of Bichard 
in the white ship, (see Orderic, p. 
871a Duchesne), but I can find no 
other authority than this passage 
for the statement that the earldom 
of Chester was given in exchange 
for Carlisle, though it has been 
adopted by various writers (e.g. 
Conrthope's Historic Peerage, under 
Cumberland, p. 13.5 ; Hinde, Symeon 
of Durham, p. 119, note*), who 
have seemingly followed Dugdale, 
who gives ** Matthew of West- 
« minster" as his authority, which 
is certainly incorrect 

^ Nannetis] Mannetis, A., and so 
C. D., as usual. 



BE TEMPORE BEQIS WILLELMI PRIMI. 9 

Mftlmctb . graeret, etdam mortis pericnliun ' per invicem Buetinereiit. A.D. 1072. 
Ge^Reg. Un^^ ^^ qaaclam in hoc pariter cousenserunt, ut quisquis Legend of 
p. 405.' iflorum prius obiret, vivo dormienti vel vigilanti infra dies two clerks 
triginta appareret, socinm certificaturas, qualis sit fntums' 
sseculi status, qusB animanun de corpore egressarum foret 
conditio, at inde snfficienter instructus agnosceret, qute ex 
diversis de anima philosophorum opinionibus esset imiianda. 
Tradnnt enim Platonici, qnod mors corporis animam non ex- 
tinguat, Bed earn ad Denm principium suum, tanquam e car- 
cere, remittat. Astrunnt e contra Epicnrei, animam de corpore 
solntam in ' aerem evanescere, et in auras effluere et dissolvi. 
(Not in Theologi quoque de anima aliter sentientes, tres asserunt esse 
~J~^ animarum post mortem corporis mansiones, unam in c8b1o, 
^^ alteram in purgatorio, tertiam in inferno; sed sicut animsd 

qoiB in inferno sunt non salvabuntur, ita illse qusB in purga- 
^f^'™^^* torio existunt misericordiam consequentur. Itaque data fide 
n j.n#;' inter socios et accepta cum juramento, non mnltnm tempus 
pr»teriit, et ecce unus eorum subito absque confessione et 
viatico exspiravit. Bemansit alter in ssdculo, et de fide data 
sednlo cogitans, terminum prsBfixum per dies triginta inaniter 
expectabat. Quibus evolutis, dum desperatus aliis animum 
negotiis applicasset, ecce mortuns, sodali apparens viventi,^ 
ipsum prius in hunc modum affatur : " Agnoscis me P " inquit. 
Et socius, "Agnosco," respondit. Et alius, " Adventus mens, 
" amice," inquit, "valde tibi erit, si volueris, necessarius, 
'* mihi quoque omnino infructuosus. Nam prolata contra me 
" a Deo sententia, deputatus sum miser suppliciis sempitemis." 
Cumque vivus ad ereptionem mortui omnia sua monasteriis 
se daturum et egenis promisisset, seque dies et noctes 
jejuniis et orationibus continuaturum spopondisset, ** Fixum 
** est," inquit mortuus, ** quod dixi. Nam quia sine poeni- 
" tentia decessi, justa sunt judicia Dei, quibus in sulphuream 
" voraginem infemi sum demersus, ubi 



p. 406. 



it 



Dum rotat astra polns et pulsat littora pontus,'^ 



it 
tt 
«< 



pro criminibus meis torquebor. Et ut aliquam ex pcenis p- 177. 
meis innumerabilibus experiaris, protende manum tnam ut 
gnttam saltem unam stillantem de sndore meo sanioso re- 
cipias." Quam cum vivus recepisset, cutem et camem sicut 



1 « juxtacomici dictum,'* Malmes- I ^ 0. W. ins. et. 
bury, i.e. Terent Andr. W. 1. ^ Claadian, in Rufin. ii. 527, 



^Jktunu'] futuri, O.W. 
» in] et, W. 



" Dmn rotet astra polos, feriant dmn 
" littora venti." 



10 MATTHiEI PARISIENSIS CHBONIGA UAJORA. 

A.D. 1072. ignito caaterio perforavit, foramen nncis^ avellansB capax effi- Malmesb. 
Legend of ciens. Socio doloris magnitadinem clamore testante, " Hoc,*' ^^^ ^^* 
two clerks inqnit mortuns, " erit tibi qnamdin vixeris, et pcenaniin !!*\at 
of N«te.. ,. l^^^ g^^^ docmnentum. et, ni«' neglexeris, salutifl tn» "• *"'• 
" singalare remedinm. Qnapropter dum potes mata habitum, 
'' mata et animum, quo possis iram tni effngere Conditoris." 
Ad hsBC verba vivo respondere nolente, mortuos eum oculo 
seyeriore perstrinzit, dicens; *' Si dubitae, miser, converti, lege 
" litteras istas." Et simul com yerbo manum ezpandit tetris 
litteris inscriptam, in quibns Sathanas et omne contubeminm 
infemomm omni ecclesiastico coetui gratias emittit, qnod cnm 
in nullo suis volnptatibna deessent, cnm tantum nnmemm 
subditarum sibi animarom sase prsedicationis incnria paterentnr 
ad infema descendere, quantum nunquam ssBCula retro acta 
yidemnt.' Et his dictis, imago defuncti disparuit. Tunc vivens, 
bonis suis omnibus per ecclesias et egenos distributis. Sanctum 
Melanum adiit, et habitum mutavit; omnes audientes admo- 
Ps. Ixxvi. nens et videntes de subita conversione sua, ut dicerent ; '* Haac 
'^* "est mutatio dextersB Ezcelsi." 



De ventilcUione cauam inter ecclesias Cantuariensem et 

Ehoraeensem, 

Setilement Eodem anno apud Windleshoram ex prsBcepto Alexandri Diceto, 
of the ques- p^pae, rege etiam Willelmo annuente, in prsesentia Huberti ^^^* *^» 
precedency Ronia°® ecclesiae legati, ventilata est causa de primatu ecclesisa 
between Cantuariensis super ecclesiam Eboracensem. Ubi tandem an- 
Canterbury tiquarum auctoritatibus scripturarum probatum est et osten- 
and York, g^j^^ quod Eboracensis ecclesia debeat subjacere ecclesisB Can- 
tuariensi, et ipsius archiepiscopi, ut primatis totius Britannise, 
dispositionibus, in omnibus qusa ad Christianam pertinent 
religionem, fideliter obedire; ita quod si archiepiscopus Can- 
tuariensis concilium cogere yoluerit, ubicunque sibi utile visum 
fuerit, Eboracensis archiepiscopus cum omnibus suis suffra- 
ganeis et subjectis clericis sui praesentiam exhibeat, ejusque 
canonicis dispositionibus obediens existat. Benedictionem etiam 
episcopalem ab ipso debet accipere, et ei canonicam profes- 
sionem, addito juramento, praestare. Huic igitur constitutioni 
consenserunt rex prsdfatus et Lanfrancus archiepiscopus Can- 
tuariensis et Thomas archiepiscopus Eboracensis, cum prasdicto 
cardinali et omnibus episcopis et abbatibus regni. 



^ nucis] micis, A. aveilana is not I ' nisi'] nichil, A. 
in Mabnesbury. I ' oiderunQ yiderent, A. 



DE TEMPORE REGIS WILLELMI PRIMI. 



11 



Inde confecta est carta ' quam qui desiderat intueri, A.D. 1072. 
I^at bistoriam Britonum in actibus illius anni. 



A.S. 

CSuoii. 
(Peter- 



Sigebeit, 
C0L2I6. 



Qttod reos WUlelnvus Cenonumniam anbjugavU. 

Anno Domini MLXXin. Bex Willebntis in Normanniam, William 
feu^tam jam rebeUem^ transiens in mana potenti, sibi Ceno- goes to 

i^^^^ manniam' sabingavit. Sed Angli in hac ezpeditione, urbee, Normandy 

a. 1073. vices, et yineas com fmgibus depopnlantes, omnem proyinciam j^ jjfans 
debiliorem simul et pauperiorem mnlto post tempore reddi- 
derant. Deinde bene omnibus ibi dispositis, ad Angliam 
transfretavit. 

In hoc siquidem anno, dnobns annis magnis revolntis a Agreement 
qninto decimo anno Tyberii CsBsaris, omnia secundum cursum ^^, ^^^^ year 
solijB et lunffi concordant illi anno, quo baptizatus est Christus ^^^^ * 
Jesus ; id est, octavo idus Jannarii, die Epiphanisd et die Do- Lord's 
minica, initium jejunii Ejus in secunda feria, \emptatio Ejus, Baptism. 

Ct Id. col. decimo quinto kalendas Martii, feria sexta. Habet autem 
magnus annus cycli Faschalis decies novies annos viginti octo, 
qui simul juncti, facivnt annos quingentos triginta duos. 

Annal. S. Eodem anno invaserunt monachi Sancti Audoeni Jo- ^o\m, 

Stephau . t_. . t* .i • i archbishop 

Cadomen- nannem archiepiscopum Rothomagensem, missam cele- of Rouen, 
MB,p.ioi7 trantem in festivitate ejusdem sancti, cum armata^J^c^edby 

(Duchesne). . 1 • ^. . • • m- • j the monks 

manu virorum ; unde judicatum est in concilio m eadem of s. Ouen. 
civitate congregato, prsesidente rege Anglorum W[illelmo], 
monachos hujus criminis reos per abbatias carceribus 

(Not in retmdi et' perpetuam agere poenitentiam super tam 

Steph. Ca- gravi delicto. 

dam.) 

De ecandalo in ecclesia exorto. 

ViL Pontil Anno Domini mlxuv. Grregorius sedit in cathedra Bomana P. Gregory 
aimis duodecim, mense uno, et tribus diebus, qui Hildebran- VII. 



213, 
a. 1063. 



' This must mean the document 
headed ** Quod Eboracensis archi- 
** episcopos et omnes sibi subject! 
** Archiepiscopo Dorobemia subi- 
'* ciantor." Malmesb. Grest. Reg. iii. 
298, p 474. See the Histor. Anglor. 
X. 17, and Madden's note on p. 18. 
C. has in the margin, " Vide apnd 
** 8. Albanum." 

* Cmumamnam'] Nornuumiam, A., 



an error (copied as usual in C. D.) 
which misJed Paris himself. See 
the Hist Augl. i. 18, and Madden*s 
note. 

^ et . , delicto]. This sentence 
is not in the Annals of S. Stephen's, 
Caen, and it is not in the Historia 
Anglorum, where Paris has also in- 
serted this extract. The extract is 
in D., not in C. 



12 



MATTHifil PABISIENSIS CHBONICA MAJOKA. 



A.D. 1074. dus vocatus antea fiierat. Iste Papa in synodo general! Diceto, col. 

His re- syxnoniacos excommunicavit, nxoratos sacerdotes a divino re- 486. 

jjj^^^ movit officio, et laicis missas eorom audire interdixit, novo 

priests from ^xemplo et, ut mnltis visam est, inconsiderato judicio, contra 

thdr Banctorum patrum sententiam, qui scripsernnt, quod sacra- 

offioes. menta quad in ecclesia fiunt, baptisma, chrisma, corpus Ohristi 

et sangTUB, Spiritn invisibiliter cooperante^ eorondem sacra- 

mentormn effectum, sea per bonos sea per malos intra Dei 

ecolesiam dispensentor ; tamen quia Spiritus Sanctus mystice 

ilia viyificat, nee bonorum meritis amplificantur, nee peccatis 

malorum attenuantur. Ex qua re tarn grave oritur scan- 

dalum, ut nullius hearesis tempore sancta ecclesia graviori sit 

schismate discissa, his pro justitia, illis contra justitiam 

agentibus ; porro paucis continentiam observantibus, aliquibus 

earn causa lucri ac jactantias simulantiBus, multis incontinen- 

tiam perjnrio multiplioiori adulterio cumulantibus ; ad hoc, 

hac opportunitate laicis insurgentibus contra sacros ordines 

et se ab omni ecolesiastica subjectione excutientibus, laici 

sacra mysteria temerant, et de his disputant, infantes baptizant, 

sordido aurium humore pro sacro chrismate utentes ^ et oleo, in 

extreme vitsB viaticum Dominicum et usitatum ecclesiea obse- 

quium sepultursa a presbyteris uxoratis accipere parvipendunt. 

Decimas etiam presbyteris debitas igne cremant, laici corpus 

Domini a presbyteris uxoratis consecratum' pedibus ssBpe 

conculcant, et^ sanguinem Domini voluntarie frequenter in 

terram e£fundunt. 



De eonepi/ratione magnatwn contra regem Willehnum, 

Conspiracy Eodem anno, comes Badulfus, cui rex Willelmus dederat Hen. Hnnt. 
^^J? Est AnglisB consulatum, consilio Weltheofi et Bogeri comitum, ^- ^' *^**- 

regem Willelmum a regno expeUere moliuntur. Duxit enim 
^. BadulfuB sororem prsefati Bogeri comitis, in quibus nuptiis 

riaffe with ^^^ proditionem facere conspirabant. Erat autem Badulfus A.-S. 
Emma, ex matre Walensi et patre Anglico generatus, et, sicut diximus, C^ion. 
<J*^^ter instante die nuptiarum, utriusque partis amici in villa Nor- VQ^i^h^ 
1^1^-0*™ wicensi cum congregati fuissent, et post * refecfcionem lautissi- a. lo75. 
l^gPQ mam vino inebriati essent, cceperunt tmanimiter in regis 



^ cooperafUe] operante, Diceto, 
and so also Sigebert. 

3 utenteM] nentes, A. 

' eoiuecratufn] consecratis, A. C, 
altered in the margin in D. 

* eO om. O. W. 

* poMt . . . cofiventre] not in the 



chronicles. Cf. Malmesb. Gest. 
Beg. iii. 255, p. 430. The mention 
of William's bastardy making him 
unfit to reign is in the speech given 
in Orderic. Eccles. Hist. p. 534 ▲. 
(Dachesne). 



DE TEMPORE ^6IS WILLELUI PRIHI. 



13 



A.S. 
Gbion. 
CPeterti.) 
a. 1075. 



proditionem voce clamosa conspirare ; asserentes hominem in A.D. 1074. 
adnlterio natam tanto^ regno talibusque yiris praBesse, rationi Conspiracj 
minime convenire. Erant hujus factionis complices Bogerus, of Ralph 
Weltheoftis, et Badulfus comites, plnres episcopi et abbates, °^ Wader, 
cmn baronibas et bellatoribus mnltis, qui communiter ad 
regem Danorom nuntios dirigentes, auxilium ejus instantius 
flag^tabant. Deinde Walensibus sibi confcederatis^ unusquisque 
in sua potestate, igne accumulato, in villis regiis rapinis in- 
dttlgebant. Sed castellani, qui castra regis custodiebant, cum 
populis .provincialibus eis obviam venientes, ipsomm irritare 
propositum laborabant. Tunc rex Willelmus subito de Nor- its defeat, 
mannia rediens, Bogerum comitem cognatnm suum et Wel- 
theofum cepit, et vinculis constrictos sub carcerali custodia 
deputavit. Quod comes Badulfus cum cognovisset, ab Anglia 
tremebundus recessit. Deinde rex Willelmus ad Norwicum p. 178. 
exercitum mittens, tamdiu uxorem Badulfi comitis obsedit in 
castello cum familia sua, quousque, deficientibus sibi alimentis, 
prsBstita cautione jnratoria quod ab Anglia i^ecederent, non 
denuo reversuri.' Walenses vero, qui praefatis interfuerant nup- 
tiis, rex Willelmus quosdam luminibus jussit privari, quosdam 
in exilium cogi, nonnuUos * vero fecit patibulo suspendi. Et Attempt of 
his ita gestis, venerunt ex Dacia Onuto j&lius Suani, et Hacon ^^ *"* 
comes, cum navibus ducentis, armata manu repletis; Bed ^J^^^j,. 
audientes de fautoribus suis quod factum fuerat, retortis velis, 
ad Flandriam navigarunt, cum Willelmo congredi non 
audentes. Eodem anno ' Editha regina, decimo quinto kalendas Death of 
Januarii, apud Wintoniam migravit ad Dominum, et, jubente Q-Eadgytb. 
rege, apud Westmonasterium sepulta est, juxta virum suum 
regem Eadwardum. 



^ tanio . . prttesse] ut tanto . . . 
preesset, C. D. O. W. A. has ut 
nm through with a pen. 

' WaUjuibus sibi confaderatis] 
hi speonan >a Bryttas heom to. 
Peterborough Chronicle, a. 107S 
(p. S18 Earle). 

' Sic, the faulty construction aris- 
ing from an endeavour to improve 
on the chronicle. 

* nonnuUos . . . suspend*]. This 
which is not in the Peterborough 
Chronicle, may be derived from the 



Worcester Chronicle, ''and sume 
'* getawod to scande." 

^ Par. adds in the margin, " Lnmo 
" sequent!, scilicet mlxxv., secun- 
** dum alium historiographum, no- 
*' nis Aprilis." It is in the text 
in C, omitted by D. I cannot iden- 
tify the ''alius historiographus." 
The wrong date is adopted by 
*' Matthew of Westminster," and 
probably thence in the Bermondsey 
Annals, Ann. Mon. ill. p. 425. 



14 



MATTHiEI PARISIENSIS CHBOKICA HAJORA. 



A.D. 1075. 

Execution 

ofWal- 

theol 



Defeat of 
William at 
Dol. 



Cicely 
takes the 
veil at 
Fecamp. 

Normandy 
ravaged by 
Bobert. 



William 
wounded 
atOer- 
beroi. 



Qtiod cornea Weltheofus ca^pite privatur. 

Anno Domini vlxxy, Bex Willelmas prsBcepit Welliheofnm 
comitem in Wintonia capite privari, et ezt3*a civitatem in bivio ^ 
sepeliri. Sed processn temporis, corpus ejus de terra leYatar 
et sepeliendnm cmn magno honore Oroilondiam deportatnr. 
Ac deinde rex ad Armoricanam Britanniam transiens, Dolense 
castmm obsedit. Sed rex Francomm hostiliter saperreniens, 
omne eis subsidinm yitale subtraxit.^ Unde rex obsidione 
dimissa, in recessa sno milites multos et eqnos cum opibns 
ibidem amisit. Nee mnlto post reges prasfati, licet ' brevi tem- 
pore, in concordiam convenemnt. Eodem anno, idem Willel- 
mns, die sancto FaschsB, in ecclesia Fischanni filiam suam 
Ceciliam obtalifc Deo consecrandam. 

Per idem tempns Bobertus, Willelmi regis filins, cui idem 
rex anteqaam Angliam subjngaret Normanniam dederat coram 
Philippe Francomm rege, nunc, quia pater filio eam possidere 
non permittebat, Bobertus^ Franciam adiit, et anxilio ejas- 
dem regis magnam frequenter in Normannia praedam agebat, 
yillas comburebat, homines perimebat, et patri suo non modi- 
cam anxietatem et molestiam inferebat. Unde rex Willelmus, 
contra Bobertum filium suum bellom agens, apud Gerberai^ 
castrum Gralliaa eqno pulsus est, et Willelmus filius ejus vul- 
neratus, et multi de sua familia interfecti ; quapropter rex 
maledixit Boberto filio suo, quam maledictionem, antequam 
obiret, expertus est evidenter. 



Dioeto, col. 

487. 



A.-S. 
Chron. 
a. 1076. 



Hen. Hunt, 
vi. f.21l6. 

Bobert de 
Monte, 
p. 726. 

DioetOy col. 

487. 



Id. 
a. 1079. 



Quod Norensea itUerfecerurU epiacopum Dwielmenaem. 

Murder of Eodem ^ quoque tempore, Walcherus Dunelmensis antistes, 
Walcher, contra dignitatem pontificalem curis se immiscens ssecularibus, 
T^^^F— a Willelmo emit Northanhumbriea comitatum. Et vicecomitis 
agens vices, ad laica^ recedit judicia, atque ab omnibus pro- 
vincialibus, tam nobilibus quam servis, insolenter extorsit 
pecuniam infinitam. Populus tandem, assiduis episcopi ac 



Durham. 



1 in bivio is an introduction of 
the compiler. Diceto has in eodem 
loco. 

2 mbtraxit'} subtegat, W. The 
words '* omne . . . snbtraxit " are 
peculiar to the compiler. 

B licet brevi tempore'] peculiar to 
the compiler. 
* Sic, a careless repetition. See 



the alteration of the sentence in the 
Hist. Anglorum. 

• Gerberai] Archenbrai, Par. 
Hist Anglor. See Madden's note, 
I p. 21. 

' This account is peculiar to the 
compiler. 

7 laica recedi{\ laicare sedit, A. 
D. C. has laicale. 



DE TEBCPORE BEOIS WILLELMI PBIMI. 



15 



ministrorom ejus ezactioiiibns ad extremam perductns inopiam, A.D. 1075. 
indignabatar yalde, seee ad tarn gravem redemptionem sine Murder of 
intermissione compelli. Unde provinciales commnniter omnes 7^?^^^®'^ 
ad secretnin convenientea colloquium, decreverunt unanimiter, iJufham 
singuli et universi, ut occulte armati .venirent ad placita 
coznitatus, ad propellendas ii^'urias, si necessitas immineret. 
Cuznque panlo post ad placita consueta omnes comprovinciales, 
ut prselocutum flierat, satis animose advenissent, et.de diversis 
injuriis sibi justitiam fieri ez^ssent ; episcopus nimis crude- ' 
liter respondit, quod de nulla injuria vel calumnia ipsis justi- 
tiam exhiberet, antequam sibi libras quadringentas monetas 
optimea numerassent. Tunc unus eorum pro omnibus loquens, 
lioentiam postulavit ab episcopo, super exactione prsemissa ut 
possent inde habere colloquium, quatinus habita deliberatione 
sibi quivissent consultius respondere. Igitur accepta licentia 
conferendi, cum paululum sese subtraxissent, unus ex illis, 
cujns arbitrium omnes expectabant, praecipitanter patria 
lingua dixit, *' Sort ' red, god red, slea ye the bissop." Qui 
unanimiter cuncti, verbo prolato, ad arma convolantes, episcopum 
crudeliter peremerunt et centum homines cum eo juxta flu- 
men Thjne, ubi placita letifera ab episcopo tenebantur. 

In hoe anno revoluti sunt duo awni rrKigni a j^ssimie Domini. 

Sigtbertj Anno Domini mlxxvi., qui est annus decimus tertius primi Agreement 
coL SI 9. decemnoTenalis cycli in repetito anno magno Dionisii, duobus oi^his year 
magnis annis a passione Domini revolutis, in quo omnia, quae !J^j. ^f^^^ 
ad cursum solis et lunas spectant,' anno DominicsB incamationis^ Incarna- 
ooncordant. Unde manifestum est, quod Dionisius non recte tion. 
annos Domini cyclo suo annexuit.^ Quia enim ab anno Domini 
quingentesimo trigesimo secundo cyclum suum ordinavit, 
intendit nimirum Christum fuisse natum anno secundo prions 
magni anni ; et per hoc hie annus, anno Dominican pas- 
sionis concordans, debuit esse magni cycli annus non deci- 
mus tertius, sed tricesimus tertius ; quia is ^ fViit annus passio- 
nis Domini. Et per banc consequentiam Solaris cursus et 
lunaris concordantes ^ evangelicse veritati, Dionisius posuit 
nativitatem Ohristi viginti et uno annis ' tardins quam debebat. 



' Sort . . bisaop] schort . . . bis- 
cbop, W. The Hist. Anglor. has 
we for ye. O. has wse. 



^ lujuB spectant'] spectant Inne, 



A. 



3 incarnatioms'] passionis, Sige- 
bert. 

* annextdi] annexivit, A. 

* w] his, A. 

* concordantee'] om. W. 
7 annis'} anno, A. O. W. 



16 



MATTHJSl PABISIENSIS CHRONICA HAJOBA. 



A.D. 1076. Hoc anno, sexto kal. Aprilis, terra tremuit. Gelu a Sigebert, 
kaJ. Novembris usque ad medium Aprilis. Waldef ^^j^^^j^' 
dux decollatus est. Diceto,coL 

487. 



Earth- 
quake. 
Frost 
Waltheof 
beheaded. 



Paulus ecdesioB Sancti AJhcmi (Mas effieUur, 

Paul of Anno Domini mlxxyii. Paulas monachas CadomenBis, quarto Cf. Par. 

(^en made kaiendas Julii, ecclesiam beati Anglorum prothomartyris regen- 9^** 
abbatof , -x i • • u • v t r •« n ^ Abbat 

S. Alban's. ^^*"^ suscepit ;* qui earn in brevi, consilio Lanfranci ' Cantua- g^ Albani 

His works ^^^^sis archiepiscopi et auzilio, multipliciter ampliavit. Novam i. 51, 52, 

at S. Al- ecclesiam cum claustro et omnibus regularibus officinis elegan- 58. 

ter construxit, ordinem in ea monachorum jam psene coUapsum 

reformavit, ccBnobiumque in honorem beati martyris Albani 

constructum libris divinis et omamentis multipliciter adomavit. 

Eodem anno Herlewinus abbas Becci primus, vita decedens, R- ^ 

felicem animam suo reddidit Creatori. Quo etiam anno, in die J^^ 

Phenome- Palmamm, circa horam sextam sereno C8b1o stella ingens appa- gi«^i,^ 

^^^' ruit prope* solem. col. 219.' 



ban's. 



Death of 
Herlwin. 



Be schia^nate inter Pajpcmi et imperatoi'em. 



Eodem anno Henricus imper^tor, collecto Warmaciaa viginti Id. 
quatuor episcoporum et multorum concilio principum, deoemi 



Quarrel 
between 

goryVIL. i^bet onmia decreta et facta Gregorii Papas, qui prius Hilde- 
andthe brandua dicebatur, debere irritari; ibique onme concilium 
emperor prsater paucos Hildebrandum abjuramnt. Hildebrandus e 
Henry I v. contra excommunicavit imperatorem, sub hoe obtentu, ut pri- 
mates regni, qu^i justa^ ex causa, imperatori excommunicato 
contradicant. Tunc Hildebrandus, a sententia exconununica- 
p. 179. tionis principibus relaxatis, ipsum etiam imperatorem in Lon- 
gobardia sub falsa pace absolvit. Quo facto, omnes qui prius 
Hildebrandum abjuraverant, imperatorem abjuraverunt,' et 
Rudolph, Biadulfum Burgundiee ducem super se regem statuunt, missa ei 

of Swabia, corona a Papa, cui erat inscriptum, 
duke of '^ 

Burgundy, ** Petra dedit Petro, Petrus diadema Eadulfo." 

made king 

of Ger- Hunc Sigifredus, Magnntiaa archiepiscopus, in regem benedixit, 

^^"^^^7- et facta a Maguntinis contra eos seditione, Badulfus cum 

archiepiscopo noctu aufiigit. Hildebrandus omnes imperatori 



^ In the margin a pastoral staff 
is drawn. 

' Lanfranci] Lateranenci, W. 

> prcpe «o2eiii] Added by tl^e 
compiler. 



* jtuta] juxta, W. A. had jvxto, 
but has been altered. 

* abjuraverunt] abjurant, W., as 
Sigebert ; abjurayerint, A. 



DE TEMPORE REGIS WILLELMI PRDIL 17 

Sigeberty adversantes abeolvit. Imperator tamen, Alpium aditibus A.D. 1077. 
coL 219. contra se mnnitis ubique, omnibus eorum frustratis insidiis, Defeat of 

per Aquileiam [venit] Badisponam, et ibi Badulfnm hostiliter Radolph. 

adorsos, compnlit in fngam; et iterata expeditione Saeviam 

devastat.^ 

De dedicatiane ecclesim Becci, 

DieeCo, Anno Domini iSLSXVin, Ecclesia Becci decimo kalendas Dedication 

od. 487. Decembris in honorem beatas Maria9 dedicata est ab arcbiepi- of the 
scopo Cantnariensi Lanfranco ; cujus operis ipse post abbatem d " 
Herlewinum primum in fandamento lapidem projecit. 

Quod rex Willelmus Walenses avhjugavit, et Odonem episcopum 

incarceravU. 

Hen. Hani. Anno Domini hlxxtx. Bex Anglornm Willehnns in Walliam Redaction 

Tu. f. 212. duxit exercitum copiosum, et earn sibi subjugavit, et ^ a regulis of Wales, 
illis homagia et fidelitates accepit. Odonem fratrem suum Odo im- 
de' sna proditione accusatum cepit, et incarcerari praecepit. P"*oned. 
Eodem anno Tarstinns abbas Glastoniensis turpe scelus com- Turpe 
misit ; tres enim monachos snb altari positos occidi fecit, et 8^^^^* 
octodecim viros ita vulnerari^ quod sanguis eorum ab altari 
super gradus et a gradibus in pavimentum profusus cucurrit. 

Sigebert, Eodem anno imperator Henricus in Pentecosten, in concilio Anti-Papa. 

coL 220. Maguntiae babito, Wibertum Bavennse urbis [archijepiscopum, 

Fapam fore designat. Eodem anno Antiochia, caput S3rri8e, Loss of 
capitur a paganis, cum tota provincia adjacenti et aliis regie- Antioch. 
nibus multis. 

Imperator Henricus multos Jiostium stravit. 

Id. Anno Domini mlxxx. Hildebrandus Papa, qui et Gregorius, Prophecy 

quasi sibi divinitus revelatum, praadixit, falsum regem hoc of Gregory 
anno esse moriturum. Et yerum ^ quidem prsadixit, sed fefellit 
eum de false rege conjectura, secundum velle suum interpretata 
super imperatore Henrico. Imperator enim Henricus contra Death of 
Saxones gravi praelio congreditur, ubi regem falsum, scilicet Budolph of 
Badulfnm, cum multis Saxonies principibus interfecit. 



' devastaf] deyastayit, O. W. and 
the Hist Anglor. Sigebert has de-- 
pcpulatur. 

^et , . accepit} Introdaced by the 
compiler. 



^ de , , cepii] Introdaced by the 
compiler. 

* vulnerari'] vnlnerati, A. O. W. 
haye viri for viros and vulnerati 
sunt 

* verum] utrum W. 



VOL. II. B 



18 



MATTH^I PABISIENSIS CHBONICA MAJORA.. 



A.D. 1081. 

Council of 

LUle- 

bonne. 



Earth- 
quake. 



Nota Uerum terros motum. 

Anno Domini mlxxxi. Willelmus Bothomagensis archiepi* Robert de 
scopus tennit conoilium apud Lissebonam, prsBsente rege Wil- Monte, 
lelmo cum principibus et episcopis multis. Eodem anno fao- R^ J'^ 
tos est terras motus magnns cum gravi terras ^ mugita, prima coL 220.' 
noctis hora, sexto kalendas Aprilis. 



Marianus 
Scotttfl. 



Marianus Scotus cronica sua hucusque digessU. 

Anno Domini mlxxxii. Marianus Scotas, a Nativitate Christi Id., col. 
cronica sua incipiens, usque ad hunc annum perduxit, multum ^^^* 
laborans ut errorem de annis Domini corrigeret, qui in cyclo 
Dyonisii invenitur, sicut yisu claram est, hinc positis annis 
Domini ab eo secundum cyclum Dyonisii, altrinsecus juxta veri- 
tatem evangelii. 



queen 
Matildp. 



Maiildis re^na defungUur. 

Death of Anno Domini MLxxxin. Matildis regina, Baldewini comitis B.de Monte, 
Flandrensis filia, et uxor Willelmi regis Anglorum, diem clansit ^' ^^' 
supremum, et apud Cadomum in monasterio sanctimonialium, Makn. G. £. 
quod* ipsa conatruxerat, honorifice traditur sepultursB ; matrona ^'^^^' 
admodum nobilis et religiosa, de cig'us largiflua liberalitate 
sancta laetatur ecclesia. 

Eodem tempore rex Willelmus misit justiciaries per omnes Hen. Hunt. 
Anglios oomitatus, et inquirere fecit quot acrae vel jugera terras ^- ^ 212. 
uni aratro sufficerent' per annum in singulis villis, et quot 
animalia possent sufficere ad unius hydas culturam. Fecit 
etiam inquiri de urbibus, castellis, villis, vicis, fluminibus, 
paludibus, sylyis, quem censum redderent per annum, et* quot 
milites essent in unoquoque comitatu regni. Quas onmia in 
scriptum redacta,' et ad Westmonasterium ' delata, in thesauris 
regum usque hodie reservantur. Deinde de uno quoque aratro, Id. 
id est hyda terras, totias regni sex solidos cepit argenti. 



The sur- 
vey. 



1 ierrce} om. W. 

^ quod . . aqmltura"] Added by 
the compiler. The next sentence is 
from Robert de Monte. Cf. also 
Chron. S. Steph. Cadom., a. 1083, 
coL 1018 (Dndiesne). 

' sufficereni] BufElcienter, A. C. 
D. has been corrected. 



* et , . regiW] Added by the com- 
piler. Florence has " quot feudatos 
" milites," a. 1086, ii. p. 18. 

' redacta"] redactata, W., and so 
0., but it has been corrected. 

^ Westmonasterium] regem. Hen. 
Hunt. 



DE TEMPOBE REQIS WILLELMI PRIHI. 



19 



Be schtsmate inter ecclesiam Bomanam et imperatorem, A.D. 1084. 



Sigebert, 
col. 221. 



Id., col. 
223, a. 
1086. 

Mafanesb. 
Gest.Beg. 
iii. 253, 
p. 427. 



(Not in 
Jiiabnesb.) 



Dieeto, 
col. 487. 

Hen. Hont 
Ti. f, 212. 



Anno Domini mlxxxiv. Bomani imperatorem Henricmn re- 
ceperant, et a papain abjudioatnr eomm judicio Hildebrandus. 
Cujus [loco] ' Wibertus Bayennensis nrbis archiepiscopus in se- 
dem Apostolicam inthronizatnr, et Clemens nominatur ; ac juste 
omnee Hildebrandum fuisse depositnm conclamant, tanqnam 
IsBsae majestatis reum, qui contra imperatorem alium ordinavit. 
niis antem qni contra sentiebant reclamantibus, assemnt 
pancomm et laicomm jndicio Fapam amoveri non posse ; et, 
qnod gravius est, in loco viventis episcopi non debere alium 
ordinari. Henricus tamen in imperio restitutus est, et a Papa 
Clemente benedicitur patricius Bomanorum. Eodem quoque 
anno Cassinensium abbas Desiderius contra Clementem Papa 
efficitur, sed cito post moritur morbo dissinterico dissolutus. 

Ipso* quoque eodem anno Waltheof decoUatus est, rege 
Willelmo procurante, comes amplse et prseclarae prosa- 
piaB antiquorum Anglorum ; nervosus lacertis, robustus 
pectore, toto tamen procerus corpore, filius Siwardi 
magnificentissimi comitis, quern Digtra Danico voculo, 
id est fortem, cognominabant. Hunc prse omnibus ha- 
bebant Dani, quasi principales regni inimici, formida- 
bilem. Croylandi vero sepultus est. 

Eodem anno rex Anglorum Willelmus in Pentecosten apud 
Westmonasterium Henricum filium suum juniorem cingulo mi- 
litari donavit. Deinde cepit homagia hominum totius Angliae, 
et juramentum fidelitatis cujuscunque essent feudi vel tene- 
menti, et eztortis magnsa ^ pecuniaB copiis de quibuscunque ali- 
quam poterat invenire causam juste sire injuste, in Norman- 
niam transfretavit. 



The Anti^ 
pope Gni- 
bert, arch- 
bishop of 
RaVenna. 



Pope Vic- 
tor m. 

Execution 
and cha- 
racter of 
Waltheof. 



Henry 
knighted. 

Homage to 
William. 

His extor- 
tions. 



De afflidione mdeera gentis Anglorum, 

Hen. Hnnt Anno Domini hlxxxv. Oum jam Domini voluntatem super Sufferings 
▼i f. 212. Anglorum gentem Normanni complevissent, nee vix aliquis 2f *^?, 
princeps de genere Anglorum superesset in regno, omnesque ^* 
in moerorem et servitutem redaoti fuissent, ita ut Anglicum 



' /oco] also omitted in W. It is 
obtained from the Hist. Anglor. 
Sigebert has et for cujus. 

^ This insertion is in C, but not 
inD. 



» magneB'i Sic MSS. The Hist. 
AngL has maxima. Hunt, has magni 
thesauri. 



B 2 



20 



MATTHiEI PARISIENSIS CHBONICA MAJOfiA. 



A.D. 1085. Yooari foret opprobrio, pullnlayemnt in Anglia thelonea iniqua Hen. Hunt. 
et consuetudines pessimaa ; et qaanto magia principes loque- f* 212. 
bantar de recto et justitia, tanto major fiebat injuria. Qui 
justitiarii vocabantur, omnia [injjustitiad fuerunt auc tores. Qui 
cervum caperet vel capreolum oculis privabatur ;^ nee fuit Id. f. 2126. 
Tjranny of qui murmuraret. Amabat enim ferus rex^ feras, ac ai esaet pater 
William, ferarum. Nefando * proraus uaus consilio, hoc egit, ut ubi ante 
yel humana erat in yillis conversatio, vel in eccleaiis divina 
fervebat veneratio, nunc ibi cerri et omne genus ferarum petu- 
lanter diacurrunt. Unde pro vero aaseritur, quod per triginta Malm. G. &. 
et eo amplius miliaria terra frugifera in saltus ait redacta et ^^' '^* 
luatra ferarum. Ad caatra quoque conatruenda rex anteceasores Diceto, 
suos omnes auperabat. Normannia sibi hasreditario jure pro- f?^- ^^• 
p. 180. venerat, Genomanniam armis adquisierat, Brittanniam Armori- yi^f 2126* 
His power, canam acclinem sibi fecei:at, in Anglia solus regnabat, Scotiam 
et WaUiam subjugabat ; pacis autem tantus amator * erat, quod 
puella auro ^ onusta impune posset totam pertransire * Angliam. 



Episcopatiie Dorheceatrensis ad Lincolniam transfertur. 

The see of Bex Willelmns paulo ante Bemigio Fiscamni monacho dederat Id. 
Dorchester DorkecestrijB praesulatum ; sed episcopo valde displicuit, quod 
ramoved to ^^^ys iUa modica erat, cum in eodem episcopatu civitas Lin- 
colniaB sedi episcopali dignior videretur. Mercatis igitur in 
ipso mentis vertice prjediis, ecclesiam ibidem construxit. Et 
licet Eboracensis archiepiscopus locum et civitatem ad suam 
dioecesim assereret pertinere, assertiones ejus Bemigius parvi- 
pendens, opus inchoatum non segniter peregit, peractumque^ 
clericis doctrina et moribus probatissimis decora v it. Erat 
quidem statura parvus, sed corde magnus ; colore fuscus, sed non 
operibus ;* de regia quoque proditione fuit aliquando accusatus, 
sed quidam famulus ejus igniti judicio ferri dominum purgans, 



^ ocuUa privabatur"] So altered 
by Far. < from oculi cruebantur ei, 
which A. W. have ; oculU erueban" 
tur vel privabcUur &, C. ; ocnlis er- 
ruebantur et, D. 

' fenu rex] An insertion of the 
compiler, from R. de Monte. 

3 Nefando . . diacurrunt'] This is 
enlarged from Huntingdon's "Ec- 

clesias et villas eradicari, gentem 

extirpari et a feris fecit inhabi- 
** tari." 



(C 



i( 



* amator] anther, Hunt., and so 
Diceto, and Robert de Monte. 

* auro] om. W. 

* pertransire] om. W. ; ins. in A. 
by Paris. 

7 peractumque] paratumque, O. 
W. 

^ non operibus] operibas nitidus, 
0. W. The scribe of A. had left out 
nitiduSf and Paris inserts non above 
the line. Hunt, has venustus. 



DE TEMPORE IBLEQIS WILLELMI PRIMI. 



21 



Hen. Hunt regio amori restituit, et macnlam dedecoris pontificalis ^ detersit. A.D. 1085. 
vLf.2126. Hoc auctore, hoc tempore, his de cansis incepta est ecclesia Lincoln 
modema Lincolniensis. chnrch. 



446, 447 
A.-S. 
Chron. 
a. 1087. 

ICalmesb. 
p. 447. 



Bex Willelmue duo canohia fundavU. 

Sigebert, Anno Domini mlxxxyi. Nimia aqnarom inundatio multis in Severe 
col. 223. locis periculo fuit et damno ; ita quod mpes multse liquefactse floods. 
Malmesb. plures obraerent sua niina villas. Circa eosdem dies rex ^ounda- 
GeBt. R^. Willelmns duo coenobia fundavit ; unum in Anglia in honorem wmi- 
^U6 447*^**' Sancti Martini apud Hastingnm, quod de Bello nuncupatur, ubi of Battie 
oonsertum legitur prsBlium inter ipsum [et] Haroldum. Quo in abbey, 
loco monachis institutis, ut ^ pro anima regis Haroldi et aUonun 
ibidem occisorum divina celebrarent, constituit, coenobiomque 
illud congruis possessionibus ampliavit. Aliud monasterium in 
Normannia apud Cadomum construzit, quod in honorem Sancti t^^ St. 
Stephani prothomartyris consecratum, praediis opportunis et Stephen's, 
Id.tiii273, donariis magnificis insignivit. Ex regina Matilda liberos multos p.. ', .. 
^fl' 5£i generavit, Robertum scilicet, Bicardum, Willelmum, et Henri- ^y^^^ 
* ' cum ; quorum primogenitus Robertus,^ adhuc patre vivente 
Normanniam negari moleste ferens^ in Italiam abiit ira suc- 
census, ut filia^ Bonefacii Marchionis sumpta, adversaretur patri, 
partibus illis adjutus ; sed hac petitione frustratus, Fhilippum 
Francorum regem contra patrem suum excitavit. Quare ipsius 
benedictione et haareditate cassatus,^ Anglia post mortem patris 
Id. liL 275. aui caruit, ducatu NormannisB vix retento. Ricardus magni- 
ficus et bonsB indolis adolescens, primsevea fiorem juventutis 
acerba morte^ prsBTcnit. Tradunt enim ipsum in nova foresta 
cervos insequentem morbum letalem incurrisse, in loco vide- 
licet quem rex pater ejus, destructis villis, ut supra dictum 
est, et ecclesiis subversis, in silvam redegerat densissimam et 
Id. iii. 276. habitaculum bestiarum. FilisB ipsius quinque erant, quarum 
Cecilia Cadomi abbatissa fuit; Constantia comiti Britanniea 
Alano erat in conjugium data ; tertia nomine Adala, Stephani 
Blesensis comitis uxor,^ viro ^ tandem defuncto, apud Mercennia- 
cum sanctimonialis habitum suscepit ; quartsa qusB Haroldo 



* dedeecru poniificcdis] dedecori 
pontificali, O.W., as Hunt 

^ ut , , ceiebrareni] Added by the 
compiler. Hiint.,f. 211 6, has pro 
defuncHs SUM*, 

3 Bobertua] om. W. 

< //io] filiam, A. O. W. 



^ 0. W. ins. andssia primogenitis. 

• morte] mors, O. W. 

' O. W. ins. qua peperit Stepha^ 
nvm postea regem Anglorum, 

^ viro tandem defuncto] noviter, 
Malmesb. 



22 



HATTHiEI PARISIEKSIS CHBONICA MAJORA.. 



His cha- 
racter. 



A.D. 1086. post Anglorum regi promisBa fuerat, nt praBdizimus, et qnintflB 
qate Aldefonso GaliciBB regi jurata/ nomina penitus non an- 
divi. Rex prasterea Willelmas in adolescentia prima oastita- 
tem adeo respexit, ut publico diceretnr ipsam in fomina ' nihil 
posse. Yenmtamen ex procenun sententia matrimonio addic- 
tus, ita se habuit ut pluribus annis nnllius probri suspicione 
notaretur. Subjectis humilis apparebat et facilis, inexora- 
bilis erat rebellibus.^ Diebus singulis Misssa assistebat, matu- 
tinos hymnos et vespertinos diligenter cum * horis regularibus 
audiebat. Et base de moribus ejus dicta sufficiant. 

Eodem anno Gregorius Papa, qui et Hildebrandus, apud 
Salemum moritur, et moriens, cardinalibus advocatis, confessus 
est se valde peccasse in cura pastorali, et suadente diabolo, con- 
tra humanum genus iram Dei et odium concitasse. Successit 
ei in cathedra Bomana Clemens/ panels diebus ; et eo defuncto 
Cassinensium abbas Desiderius successit, et Victor nuncupatur. 



Death of 
Pope Gre- 
gory vn. 



Mahnesb. 
G. B. iii. 
276. 

Id. iU. 273, 
p. 453. 



Id. iii. 267, 
p. 446. 



Sigebert, 
col. 222. 



Cf. Id. coU. 
221, 223. 



Pope Vic 
torin. 



Three sees 
filled ap. 

Death of 
Bobert 
Guiscard. 
Therelicks 
of S. Ni- 
cholas 
translated 
to Ban. 



Bex Willelmus tree dedit episcopatus. 

Anno Domini hlxxxtii. Bex Anglorum Willelmus in Natali 
Domini curiam suam apud Glovemiam tenens, tribus capellanis 
suis, Mauricio scilicet Londoniensem, Willelmo Norwicensem, 
Boberto Cestrensem dedit prsdsulatum.^ Eodem anno obiit 
Wiscardus dux ApulisB, et successerunt ei duo filii ejus, 
Bogerus et Boamundus. Hoc etiam anno, Venetianis meditan- 
tibus auferre corpus Sancti Nicholai a Myrrea LicisB civitate 
a Turcis desolata, prasoccupayerunt eos cives Barenses numero 
quadraginta septem, ab Antiochia^ Myrream venientes; qui a 
quatuor monachis tantum ibidem inventis ostendi sibi sancti 
tumbam extorsenmt. Qua confracta, ossa Sancti Nicholai in 
olei liquore natantia numero integro extraxorunt, et Barim 
cum gloria detulerunt. Facta est autem ha&c translatio anno 



Diceto, 
col. 487. 



Malmesb. 
G. B. iu. 
262, pp. 
439, 441. 
Sigebert, 
col. 223. 



^ Sic, the verb being omitted by 
the compiler abridging Malmesbury. 
The Hifit. Angl. inserts extiHt; D. 
ins. fidi. ''Nomina penitus non 
*' audivi " is put instead of Malmes- 
bury's " duanun nomina excide- 
** runt" 

' fenund] feminam, W. 

3 rebellibus'] rebellis, A.W. ; bus 
is written in the margin with a 
style in A. 



* cum horis regularibus] Added 
by the compiler. 

^ This Clement must be the anti- 
Pope, Guibert of Bavenna, who, by 
a careless copying of Sigebert, is 
given as Gregory's successor, though 
he was correctly copied above, a. 
1084. 

' prasulatum] prsesulatus, O. W. 

7 Antiochia] Antiochiam, A. 



DE TEMPORE REGIS WILLELMI PRIMl. 



23 



Sigebert, septmgentesimo ^ quadragesimo qninto a depositione ejuBdem A.D. 1087. 
col. 233. sancti pontdficis Nicholai. 



De Berenga/rio hmreaiarcha, 

lAahneBb. Eodem tempore Berengerus Turonensis arcliiepiscopus ^ pro- Account of 
Gest. Beg. labitar in heareticam pravitatem. Hie panem et vinam in Berengar. 
^'^^* altari posita, post consecrationem sacerdotis, vemm et substan- 
tiale corpus Domini esse, sicut sancta et uniyersalis ecclesia 
prsdicat, denegabat. Itaqne scatebat onmis Gallia ejus doc- 
trinal per egenos scholares, quos cotidianis stipendiis ensten- 
taTerat, diTulgata. Unde Papa Leo, qni^ Yictori saccesserat, 
soliditati ecclesisa catholicaa providens, Yercellis concilinm 
statnit contra ipsum, nbi tenebras^ nebulosi erroris ejus 
evangeliomm testimonionim fulgore detersit.^ Sed licet' pri- 
mum javentntis calorem aliquamm haBresimn defensione in^ 
famaverit, cevo maturiore tamen ita resipuit, ut sine retrac- 
tatione a qnibnsdam sanctns babeatur, in multis operibns 
bonis, et maxime homilitate et elemosinarum largitione ap- 
probatns. 

De vnventwne gepulcri Walwenii. 

M. iu. 287, Hoc tempore, in provincia Walliamm qusB Eos vocatur, in- Discovery 
p. 466. ventum est Walwenii sepnlcbrnm, qui fuit Arturi magni regis of the tomb 
Britonum ex sorore nepos, super ripam maris, longitudinem /qI^ • ^? 
habens quatuordecim pedum. BiCgnavit enim in ea parte 
Britanniaa quae hucusque Walweitha vocatur, vir in militia et 
in onmi civilitate famosissimus, sicut superius, ubi de gestis 
Britonum tractatum est, constat luculenter expressum. 

Be morte^ Willehni regis Anglim primi, et de coronaticme 

Willehni Bufi, 

Id. iii. 281, Eodem anno rex Anglorum Willelmus in Normannia moram Quarrel of 
p. 469. faciens, aliquantulum se continuit ab inimicitiis cum rege Fran- WiUiam 
comm contractis ; cujus rex Francorum Pbilippus abutens patien- Jj^j^ j 



> septingentenmo'] septaagesimo, 

CD. 

' archiepUccpus ] hseresiarcha, 
Malmesb. ; archiepiscopus is an er- 
ror. See Cox's note *, Wendover, 

u.27. 

* qui Victori suceeaerai] Intro- 
dueed erroneously by the compiler. 

* tenebras] tenebrosas, A. W. 



* detersU] decressit, C. 
" C. has juxta after licet (in the 
margin), and below, infamatuafue- 
rit for infamaverit. 

7 At the foot of the page are the 
shield and crown of William re- 
versed, and above " Moritur Willel- 
mus conquestor Anglite." 



i< 



24 



MATTH^I PABISIENSIS CHRONICA. HAJOBA. 



A.D. 1087. 

p. 181. 

His inra- 
Bion of 
France. 



Mantes 
bamt 



William's 
illnew and 
wound. 



Moritur 

Willelmus 

rex primus. 

Coronatnr 

Willelmns 

Rufhs. 



tia, opprobriose fertor dixisse, " Bex/' inqtiit, " Anglomm jacet Malmesb. 
*' Bothomagi, cubile fovens more patnrientiiini feminAmm. O. R. ill. 
" Sed * cuin post partnm sese ' parificatnmB ad ecclesiam exierit, ^^^' ^' 
" centnin milia candelas cmn eo veniam oblatimis." His igitnr j, '.. ^go 
et his similibns rex conviciatus, adveniente mense Angasto, 
qnando segetes in agris, botri in vineis, et poma in viridariis 
copiam sol ostendnnt, coacto exercitu copioso, Franciam in- 
festos^ aggrediens, omnia content, omnia popnlatur. Nihil 
erat, quod animnm commoti regis placaret, nt injoriam con- 
tnmeliose acceptam multomm dispendio mitigaret. Postremo 
Maantom^ civitatem injectis ignibus concremavit, snccensa 
illic Sanctsa Marisa ecclesia cum duabus reclusis, qam nee in 
tali necessitate putarunt suas fore sediculas deserendas. Quo ^ 

actu exhilaratus rex, dum sues incitat ut ignibus adiciant pa- 
bulam, prope flammas accedens, ignium calore et autumnalis 
SBstus inasqualitate morbum incurrit. Auxit prsBterea sBgritu- 
dinis ejus molestiam, quod prsBruptam fossam equus regis 
transiliens, interiora ^ dirupit insidentis. Quo nimirum dolore 
acriter afflictus, Bothomagum remeayit. Cum languor per dies 
ingravesceret, excipitur lecto, morbi necessitate compulsns. 
Oonsulti' medici urinse inspectione mortem citissimam ^ prsd- 
dixerunt. Besumpto tamen paulisper spiritu, qu8B Ohristiani 
sunt in confessione et viatico executus est; Normanniam filio 
8U0 Boberto, Angliam Willelmo Bufo, possessiones matemas 
cum thesauris Henrico legavit. Vinctos suos omnes Ijberari 
a carceribus et solvi, thesauros efTerri et ecclesiis dispertiri 
prsecepit. Numerum pecunisB sufficientem ad reparationem 
basiliciB Sanctss Marite nuper crematse assignavit. Ordinatis 
igitur rite rebus omnibus, octavo idus Septembris decessit, 
anno regni sui vigesimo secundo, ducatus vero quinquagesimo 
secundo, vitaa busb quinquagesimo nono, Dominicse incamationis 
HLXXxviii. Corpus defunctum Cadomum per Secanam delatum id. iii. 283, 
magna ibi prselatorum frequentia traditur sepulturse. Bobertus p. 461. 
filius ejus primogenitus, tempore quo pater defunctus est, con* 
tra patrem in Francia rebellavit. Willelmus Bufus, antequam 



1 This second part of the speech, 
which really belongs to William, is 
altered to make it possible to haye 
been said bj Philip. See Coxe, 
Wendovcr, ii. 28, note •. 

^ parium seae] sese partom, A. 

^ infestus'] infestls, A. 

^ Maantum^ maritum, A. 

* interiora'] So Par. above the 



line, for interranea, which A. O. 
W. have, following Malmesbory. 
C. D. have interiora, 

* Consuki] Consultns, A. 

7 citisamam'] certissimam, W., 
and so A., but Far. has altered it. 
Mahnesbury has certom. CD. have 
citissimam. 



I 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 25 

Malmesb. pater ezpiraaset, ad Angliam transfretavit, atilius sibi ducens A.D. 1087. 
G«8*- ^^« in posteram, quam patemi corporis ezeqaiis interesse. Solua Burial of 
^ »«> P- Henricus ex liberis omnibnB intererat, qui militd cuidam, ad William I. 
ciyiLS patrimoniuin locas iUe, in quo corpus regis sepultum 
fnerat, avito jure spectabat, minacem militis calumniam com- 
pescens, centum contulit libras argenti. Porro in Angliam His trea- 
WillelmuB, in pecunia dispergenda * nee segnis neque parens, ^"^ *t 
omnem thesaurum patris Wintoniaa accumulatum in lucem Wrncnes- 
proferens, monasteriis aurum, ecclesiis parrochianis^ argenti 
solidos quinque, unicniqne provincisB^ libras centum egenis 
dividendas misericorditer assignavit. Patris etiam sepulturam 
procesBU temporis ingenti congerie auri et argenti cum 
splendore gemmarum perspicue adomavit. 
Id. It. 305, Et his ita gestis, mox Willelmus yolentibus omnium provin- Beception 
p. 486. cialium animis acceptus,^ totam Angliam pro suo libitu sub- jj William 
jngavit, et claves tbesaurorum ubicunque suscepit. Accessit * 
etiam favori ejns arcbiepiscopus Lanfrancus, eo quod ilium nu- 
trirerat et militem fecerat, patre adhuc vivente. Quo auctore, He is 
in die sanctorum martyrum Cosmee et Damiani Angliae dia- crowned 
dema adeptus, reliquum hyemis tempus favorabiliter transe- P** 
Hen. Hant. git. Yeruntamen nobiles regni fere omnes non sine perju- Rising of 
▼ii. £. 213. rio in Willelmum regem jam coronatum bella moventes, et*^®.°<*^^ 
Bobertum fratrem ejus primogenitum in regnum adoptantes, ?^"^ 
in suis quisque provinciis debacchatur. Eodem anno Saraceni Defeat of 
Hjspani, in Cbristianos efferati, mox ab Aldefonso rege Gali- the Sara- 
cisB ad sua redire compulsi, quasdam urbes, quas olim tenu- *^?**^y^^" 
erant, amiserunt. Hoc denique tempore rex Danorum Cnuto Jf ^mct of 
a suis interemptus est. CnntlV. 



A.-8. 
Chroo. 
a. 1087. 



JDe conspiratione magnatum contra regem Willehnum, 

Anno Domini klxxxyiii. Hoc anno creditur fundata esse ^^^ cell of 
Id. ecdesia cellse de Beuwer.' Cum rex Willebnus ad Natale ^^^ 

Mahnesbw Domini curiam suam Londoniis tenuisset, postea in initio veris Qonsnirac 
9^*^ B^ bellom contra Odonem patruum suum movit episcopum Baio- against 
^'^T' censem. Nam cum ille solutus a vinculis Bobertum nepotem William U. 
suum in ducatu Normannise confirmasset, Angliam yenit, et 



^ digpergendd] So Par., C. D. A. 
had ditperienda, dispertienda^ W. 

* parrochianis'] agrestibas, ^ 
Malmesb. 

' provincut] pago, Malmesb. 

* At the foot of the page are the 



shield and crown of William II., 
with ** Creatur Willelmns RoAis in 
" r^;em"aboTe. 

^ ue, BelToir in Leicestershire. 
See the Gesta Abbatum, i. pp. 55, 
57. 



26 



HATTH£I PARISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1086. 



lianfinuic's 
lands 
wasted by 
Odo. 



Various 
counties 
rayaged. 



Defence of 
Worcester. 



accepit ex dono regis Cantisa comitatmn ; sed cam omniA non Malmesb. 
pro Buo arbitaratu, ut olim, in regno dieponi videret, livore Oest R^. 
percussns, a rege descivit, et mnltos eodem snsurro in Anglia ^^'^iv' 
macnlavit. Boberto fratri regnum competere dixit, qui juve- 
niles ataltitias multis jam laboribns mitigarat; Willelmnm 
delicate nntritom afi&rmat, tarn animo qaam vultu esae ferocem, 
pectore tumidum, omnia contra jas et fas temere fore mo- 
litimim. In^ brevi asserit futonim, at honores jam dndum 
moltis sndoribus adqnisitos amittant. Haec idem Odo, hsBC 
Bogeros de Monte Gomerico, hsec dixerunt Gaufridus Con- 
stantiniensis prsesnl, cum comite Northambrensinm Boberto, 
et alii plures, qui omnes primo clam, et post palam, missis 
epistolis, frequentabant. Willelmus etiam Dunelmensis epi- 
scopus, quem rex Willelmus justiciarium fecerat,' in eorum 
perfidiam conspirarat. Itaque Odo praadam ingentem ad Bo- 
vense castrum comportabat, regies in Cantia fiscos devastans, 
et maxime terras arcbiepiscopi Lanfranci, eo quod a primo 
rege Willelmo consilio ejus se conjectum in yinculis asserebat. 
Nam cum olim Willelmus rex senior coram Lanfranco con- 
queretur, se ab* Odone fratre suo et episcopo deseri, ** Tu," 
inquit Lanfrancus, "apprehende ilium et vinci." Et rege 
respondente quod clericus esset et episcopus, respondit archi- 
episcopus, ** Non episcopum," ait, ** Baiocensem capies, sed 
** CantisB comitem custodies." Quod et factum. Igitur Gau- 
fridus Gonstantiniensis antistes cum nepote Boberto ^ Bathoniam 
et Berkeleiam depopulans, in pago Wiltensi manubia apud 
BristoUum comportabat. Bogerus de Monte Gomerico, armatos 
cum Walensibus a Scrobesberia dirigens, Wigomiensem pagum 
prsBdabatur. Sed cum Wigomiam infestus venisset, regii mi- 
lites benedictione beati Wlstani episcopi, cui castri custodia 
commissa fuerat, freti, multis hostium captis et interfectis, 
pauci multos turpiter effugarunt. Hugo * Bigod apud Norwicum 
et Hugo de Grantemenil apud Leircestram ^ suis quisque par- 
tibus rapinis indulgebant. 



* m . . Juturuni] om. W., though 
inO. 

2 quem rex W, justiciarium fece- 
raf] quem rex a secretis habuerat, 
Malmesb. 

8 Boberto] Introduced by the 



compiler. This is Bobert of Mow- 
bray, earl of Northumberland. 

* Hugo] A careless error. 
Malmesbury has Rogerius, 

* Leircestram] Laucestram, C. 



p. 488. 



BE TEMPORE WILLELMI SECU^^DI, SCILICET RUFI. 27 

Quomodo rex WUlehnus in deaeriorea tuoA vexilla direxit et aJ). 1088. 

Malmesb. Yidens igitnr rex Willelmns onmes ' psBne regni proceres in Acts of 
P**^ ^^- una rabie conspiratos, Anglos fortes et probes invitavit, quibns WiUiam 
^^'^Afi ' bonas leges et tributomm levamen liberasqae pollicens vena- "^S^ 
tiones, sibi ad fidele serritiam obligavit ; nee minori astntia, nobles. 
B<^rmn de Monte Gomerico secnm eqnitantem' circnmyenit, 
dicens se libenter regno cessnnim, si sibi et aliis, qnos pater 
tatores sni reliqaerat, ntile videretor. Si velint, pecnnias 
Yel possessiones pro sno arbitrio accipiant, et prorsos qiue- 
cnnqne Tolnerint in regno pro beneplacito sno disponant; 
tantninmodo videant ne periclitetor jadicium proditoris.' Qaod p. 182. 
si de se jndicayerit contemnendmn, exemplum caveant de se 
ipeis, prsacipne cum idem se regem qui comites constituit 
illos. His verbis comes Bogems convictos, qui primus post 
Odonem hnjus factionis signifer fait, primus omnium poenitentia^ 
ductus defecit. Continuo igitur rex in desertores suos pro- 
fectUB, castella patrui sui Odonis episcopi, Tunebregge scilicet 
et Pevenesel, confregit, et ipso episcopo in posteriori intercepto, 
vinculis' mancipavit, et ad castrum Bofense ilium ducentes, 
regii ntulites ab inclusis ingressum requirunt; addunt etiam 
hoc dominum suum velle, hoc regem absentem jabere. Erat Bedaction 
autem tunc in castro illo tota fere juventutis Angliae et Nor- of Roches- 
manniffi nobilitas, tres scilicet filii comitis Eogeri, et Eustachius *^ ^^a^le- 
comes BononisB junior, cum aliis multis quos nominatim' praa- 
termitto. Inclusi vero extra de muro prospicientes, vultum 
episcopi cum militum verbis non convenire conjectant; unde 
ocius apertis valvis exeuntes, omnes cum episcopo milites regios 
in caetellum vinctos reducunt. Sed rumor facti ad regem cito 
perlabitur, qui iram intra conscientiam revolvens, stipendiaries ' 
suos Anglos congregat, jubet ut compatriots^ ad^ obsidionem 
veniant, nisi velint sub nomine Nithing, quod Latine nequam 
sonat, remanere. Angli siquidem, qui nihil miserius eestimant 
quam hiigusmodi dedecore vocabnli notari, catervatim ad regem 



' onmts pcene regni proceres'] 
Normaimos psne omnes, Malmesb. 

3 equitantem'] ^aitant, A. D. W. 
O. has eqmtantem, and so C, altered 
from equitant, 

' proditoris'} Sic A. for genitoris 
O. W. have gemtoris. 

* ptmitentia ductus"] Introduced 
bj the compiler. 



^ vinculis mancipavit] Added by 
the compiler. The next sentence is 
abridged from Malmesbmy. 

' nominatim pratermitto] infra 
coram nostram existimo, Malmesb. 

7 stipendiarios] Added bj the 
compiler. 

^acr|ab,A.C. D. has been altered 
to ad. 



28 



BIATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



AJD. 1088. conflannt, invincibilem exercitum coDgerentes. Nee inclasi Malmesb. 
diatinam obsidionem feire praevalentes, castellum regi reddi- • *^?^' 
Odo and denint. Odo igitur episcopus, secnndo captus, Angliam per- » '439 * 
WiUiam, petuo abjuravit. Episcopmn DunelmeiiBein rex, prsteritsB * ami- 
Dur^m citiffl verecimdia dactos, libemm abire permisit; qui mox ad 
leave Eng- Normanniam transfretavit, caBteris omnibus in fide receptis. 
land. Deniqne inter has obsidionis moras, ministri regis mare custd- 

dientes, quosdam, qaos dnx Bobertus in auxilium prsdictorom ' 
miserat scismaticomm, partim' csede et partim^ naufragio op- 
presseront. Quorum quidam fugam meditantes vento desti- 
tuuntur, et sic ludibrio Anglis sibique exitio extiterunt. Nam 
ne vivi caperentur, ultro sese fluctibus submerserunt. 

Be quodam divite a murtbua devorato. 

Fope Anno Domini hlxx3UX. Odo ex monacbo Oluniacensi episco- Sigebert, 

Urban IF. p^g Ostiensis effectus, contra Clementem * Papam et Henricum col. 224. 
Legend of imperatorem fit Papa, et Urbanus vocatur. Hujus Papsa tempo- Malmesb. 
a German rib^is Alemannicus * comes quidam, Henrici imperatoris perse- Gest R^. 
Tonred by ^^^^ gravissimus, cum quodam die tristis ad mensam reside- ^^ ^90, 
rats. ret, ministrantium stipatus catervis, ita repente a muribus est ^' 

circumvallatus, ut ^ nusquam sibi difiugium appareret. Tantus 
enim erat illarum numerus bestiolarum, ut in regione nulla 
tot crederes abundare. Itaque famuli cum fustibus et baoulis 
qui ad manus yeniebant, cum muribus occurrissent, diu in 
illis ssBYientes, nihil penitus profecerunt, quin dominum solum 
dentibus terribili quodam corrosu laniarunt. Et quamvis a 
ministris magno conatu baculis percuterentur et fustibus, nulli 
tamen damnum inferebant, quia nee ipsas tangere bestiolas aut 
Issdere potuerunt. Tandem a servientibus longius ad pelagum 
delatus, et in eum navi devectus, murium sic violentiam non 
evasit. Nam illico tanta bestiolarum multitude inundavit in 
pelago, ut navis tabulata corrodens, perforaverit, et certum 
naufragium aqua per rimas ingrediens minaretur. Sed famuli 
hsBC videntes, puppem ad litus celeriter retorquebant ; sed 
mures antequam navis ad terram yenientes, miserum ilium in 
aridam devectum invaserunt. Qui mox totus a bestiolis iUis 
dilaceratus, horrendam earum famem in memento refecit. 



^ praterita] So O. ; pretente, A. 
D. W. 0. has been altered to pre- 
terite. 

' pradictorum miserat scismatico- 
rum] perfidonun miserat, Malmesb. 

' partim] pamm, W. 



* Clementem'] Goicbertom, 8xge- 
bert 

* Alemanmeus . . . graptssimvs] 
qoidam ex advenatiis ejus, Malmes- 
bory. 

* fti] et, W. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFL 29 



Robert de 
Monte, 
p. 729. 



Id. 

m. 1093, 

P.7S0. 

Oerrase, 
Chron. ap. 
Leland,!. 
p. S63 (ed. 
1770). 



De morte Lanfranci Cwniuarieneie episcopi, 

Eodem anno obiit Lanfranous Cantuariensis archiepiscopus 
ix. kaL Aprilis.^ Qui inter csetera qass fecit pietatis opera, 
majorem ecclesiam Christi Cantnariensem renovavit, officinas 
monachomm fabricavit, dignitates ecclesiss, ques antecessoram 
snorum incuria deciderant, reformavit, terras multas quse 
ablates faerant revocayit, yiginti quinque maneria znonasterio 
restitoit 8»pedicto, zenodochia vol ptochotrophia ' duo extra 
cmtatem construxit, quibns de suo snfficienter annuos redditus 
assignavit. Ecclesiam Rofensem restauravit, et in ea monacbum 
Becci, Hemostazn, episcopnm ordinayit. In cajus consecratione 
versus iste inventus est super altare : " Cito proferte stolam pri- 
" mam," etc. Quod cum vidisset' arcbiepiscopus, prasdixit eum 
cito moriturum. Nam ei in episcopatu anno nondum complete 
decedenti successit Gundulfus Beccensis monacbus, qui per- 
severavit usque in tempora Henrici regis. Abbatiam beati 
Albani, Anglorum protbomartyris, ad statum reduzit. Angliam 
rege absente custodivit ; lectioni assidue vacavit ; libros Teteris 
ac Novi Testamenti, scriptorum vitio corruptos, corrigere studuit, 
ctyus emendationis luce tam Anglorum ecclesia quam Gallo- 
mm se gaudet illustrari. Defuncto itaque venerabili patre Lan- 
franoo, rex Willelmus, ecclesias et monasteria fere totius An- 
glisB in manu sua pastoribus defunctis retinens, gravi omnia 
depopulatione vastabat, et ** ad firmam laicis commendabat. 

Eodem anno monachi de Beremundesheie venerunt 
In Aingliam. 

Quod rex Willelmua et dim Bohertus in eoncordiam convenerunt. 



A.O. 1089. 

Death of 
Lanfranc. 
His works 
and charac- 
ter. 



S. Luc. XY. 

22. 



Monks 
come to 
Bermond- 
sey. 



Hen. Hont, Anno Domini HXC. Bex Willelmus, contra Bobertum fratrem William 
TiL f. 2186. gQjjxj^ Normannorum ducem arma movens, castella Sancti *J''^®' 
Walerici et AlbemarlisB cepit; qui milites suos immittens, 
oombnrere terram fratemam et prssdari cepit. Sed anno fere 



* The date of Lanfranc's death is 
introduced by Paris ftom Florence 
or Simeon, with a careless altera- 
tion of Junii into ApriUs, probably 
from Genrase, ap. Leland, 1. 263, 
who gives kai. April, for the date. 
On the question of the date, see 
the Canonicns lichfeldensis de Suc- 



cessione Arch. Cant, in Wharton's 
Anglia Sacra, i. p. 108. 

^' ptochotn»phia] protrophia, A. 
W. 

' vidissei] andisset. R. de Monte. 

4 e< . . commendahai] Introduced 
by the compiler. 



30 



HATTH^I PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1090. 

Terms 
agreed 
apon be- 
tween 
WiJliam 
andRobert. 

Malcolm 
III. harries 
England, 
but is com- 
pelled to 
do homage. 



elapse, soUertia amicomm^ in concordiam convenemnt, eo scilicet Hen. Hunt, 
pacto, ut castra ilia qnsB frafcer ab illo adquisierat regi vil f. 213&. 
remanerent, et rex adjuvaret emn ad omnia qusB pater ejus 
habaerat prseter Angliam conqnirenda. Statuenint etiam, nt 
si quis eorum prins obiret absque haerede, superetes fieret 
hsaree illina. Quod pactum juraverunt duodecim principes vice 
regis, et duodecim barones vice ducis. Bex interea Scotorum 
Malcolmus, [in Anglia prssdas agens validissime eam vezayit; 
venientes igitur rex et frater Bobertus in Angliam acies dnx- 
erunt in Scotiam, unde Malcolmus] ' nimio terrore percussus 
homagium regi fecit Anglorum et fidelitatem juravit. Bober- 
tus autem dux cum rege fratre diutinas nectens moras, tandem 
in Normanniam transfretavit. 



Anecdote 
of Mal- 
colm. 



p. 183. 



De pruderUia MaUolmi regis Scotorum. 

Quoniam de r6ge Malcolmo fecimus mentionem, cujus esset Aelred, De 
animi et modestise paucis expedire curabo. Delatum est ei Gen. reg. 
aliquando quendam de summis proceribus suis de eo occidendo ftjl ' 
cum sftis bostibus convenisse; rex autem accusatori silentium 
imperavit. Siluit et rex ipse, proditoris, qui tunc forte aberat, 
adventum expectans. Qui cum ad curiam cum magno apparatu 
regi insidiaturus vcnisset, jubet rex summo mane cum canibus 
omnes venatores adesse. Et cum jam aurora illuxisset, rex 
cunctis proceribus et militibus advocatis, venatum ire festinat. 
Yeniensque ad quandam latam planiciem, quam in modum 
coronas silva densissima cingebat, rex secum in ea suum 
retinuit proditorem, seorsumque, aliis canes et feras insequen- 
tibus, a cseteris solus cum solo recessit. Ab omni denique 
remotus aspectu, substitit rex, et respiciens in proditorem, dixit : 
** Ecce," inquit, " ego et tu mecum, solus cum solo, similibus 
*' protecti armis, equis similibus vecti ; non est qui videat, non 
*' est qui audiat, nee qui alteri nostrum suffragium ferat; si 
*' igitur babes cor, si vales, si audes, imple quod proposuisti, 
" redde bostibus meis et ' complicibus tuis quod promisisti. Si 
" enim me occidendum putas, quando melius, quando secretins, 
** quando virilius? Si venenum parasti, hoc muliercularum 
** esse quis nesciat P si lectulo insidiaris, hoc adulterss possunt ; 
*' si ferrum ut occulte [ferias] abscondisti, hoc sicarii et non 
** militis esse officium, nemo est qui dubitet. Age ergo quod viri 



^ soUertia amicorum] Introduced 
by the compiler, as prater Angliam 
below. 

' The words in brackets, which 



are from W., are carelessly omitted 
in A. 

' et compUcihus tuxs"] Added by 
the compiler. 



D£ TEBfPOBE WILLELMI SECITin)!, SCILICET RtJFI. 31 

Adred, De " est et militis, et solus cum solo congredere, ut saltern proditio A.D. 1090. 
™** "^►- " toa turpitadine careat, quaa infidelitate carere non potest.*' 
35^ ' * Miles aatem haec audiens, mox yerbis regis quasi gravi per- 
cossos fblmine, ex equo in terrain cormit, armisqne projectis 
ad pedes regios com lacrimis et tremore cucnrrit. Gui rex, 
" Noli timere/' inqnit, " quia nihil mali a me patieris." Quod ^ 
cum ei de csatero se fidelem et amicum, praestito juramento 
obsidibusque datis, futurum promisisset, tempore opportune 
revertuntur ad socios, quss fecerant vel que dixerant nulli 
penitus referentes. 

De monachis apud Tynemutham primo irUroductis. 

Circa' hos denique dies Kobertus de Molbraio, Norhumbrensis Monks in- 
comes, volena, divina inspiratione tactus, ecclesiam beati Oswini trodaced 
de Tinemutha jamdudnm desolatam restaurare, atque ibi Deo ^^^ ^k^" 
et sancto martyri Oswino monachos servituros ponere, consilio Robert of 
amicorum suorum Paulum ecclesise Sancti Albani abbatem Mowbray, 
convenit, petens obnixius et devote, ut de monachis suis illuc 
transmittere dignaretur; promittens onmia victui et yestitui 
necessaria se els abundanter daturum. Onjus petitioni abbas 
prsBdictus adquiescens, quosdam illuc de Sancti Albani monachis 
destinavit ; quibus comes prsefatus cum in maneriis, ecclesiis, red- 
ditibus, et piscariis, cum molendinis et rebus omnibus sufficienter 
proyidisset et cartis suis prsadicta omnia ab omni ssBculari 
senritio soluta et penitus libera confirmasset, dedit prsedicto 
abbati Faulo ej usque successoribus et ecclesiaa beati Albani 
Anglorum prothomartyris ecclesiam de Tinemutha cum omnibus Tyne- 
pertinentiis suis, pro salute propria et omnium antecessorum ^outh 
snorum sive successorum etemaliter possidendam, ita quidem ^ t^st 
ut abbates Sancti Albani qui pro tempore fuerint, cum consilio Alban's. 
ejusdem loci conventus, liberam habeant dispositionem priorum 
et monachorum, tam in illis ponendis quam removendis, sicut 
yiderint expedire. 



Diceto, 
coL 490. 



De morte BerrUgii Lincolniensis ^piscopi. 

Anno Domini Mxci. Bemigius Lincolniensis antistes, cum of fu-chbp. 

ecclesiam suam jam perfectam dedicare disponeret, rege prse- Thomas to 

sente et episcopis multis, Thomas Eboracensis archiepiscopus ^^ dedica- 
tion of 
— — Lincoln. 



> Quod] Qui, O. W., as Aebed. 

' This chapter is dne to the com- 
piler. See the short account given 
by Paris in the Gesta Abbatum, i. 



p. 56, and for a very different de- 
scription of Robert of Mowbray's 
act, see Simeon of Durham, Hist, de 
Donehn. cedes, iv. 4, col. 52. 



32 MATTHiSI PARISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1091. resistendo oontradicebat^ affirmans earn in sua parochia esse Diceto, 
Death of constmctam. Unde pro appellatione ab archiepiscopo interpo- col. 490. 
^8b<>P sita, necnon pro morte Bemigii qaaa illico est secuta, dedicatio 
Therdicks '^™^^^^ imperfecta. Eodem anno Methis corpus Sancti Sigebeit 
of S. Cle- Clementis, primi episcopi ab apostolis illic ordinati, inventom ^ 22^- 

ment, first est et in feretro coUocatnm. 

bishop of 

Metz. 

De ahbate mortuo qui celara/rium flagellavit. 

Legend of Snb eisdem diebos in Fnldensi coenobio Ines ezitialis adeo Malmesb. 

the abbej grassata est, qnod prius * abbatem et post multos monacborom Gest. R^. 

o ifiilda. extinxit. Fratres autem qui superstites remanserant, luem me- ^^'293, 
tuentes prssfatam, coeperunt largas elemosinas facere et^ orationes, 
tam pro animabus fratrum defunctorum, quam pro ereptione 
yivorum. Sed prooessu temporis, ut fieri solet, coepit devotio 
fratrum paulatim deficere, celarario constanter affirmante 
facnltates ecclesisd non sufficere ad expensas adeo profusas. Ad- 
didit etiam stultum videri ut mortui illud consumant, unde vivos 
necesse est sustentari. Itaque cum nocte quadam idem cela- 
rarius pro rebus necessariis noctis soporem aliquantulum dis- 
tulisset, completis tandem negotiis, dormitum ire festinabat ; et 
ecce cum' ante ostium capituli transitum faceret, vidit abbatem 
et fratres qui illo anno obierant omnes juxta consuetudinem 
in capitulo considere. At celararius tali visione perterritus, 
fugere coepit ; sed abbate jubente, a fratribus captus est et ^ in 
capitulum adductus. Increpatus ergo et graviter flagellis afflictus, 
audivit abb.atem dicere comminando, nimis esse praBsumptuosum 
de morte alterius quempiam lucrum qusarere, praecipue cum mori 
omnibus sit commune. Addidit etiam impium esse cum monachus 
omnem vitam in ecclesiastico consumpserit officio, ilium saltem 
post mortem unius anni vitali defraudari subsidio. ''Yade," 
inquit abbas, " quia cito morieris, et fratres alios tuo corrige 
" exemplOy quos avaritise corrupisti documento." Abiit ergo fra- 
ter ille ad socios suos, et nihil vanitatis se vidisse tam recen- 
tibus plagis quam vicino suo obitu demonstravit. 

Bex Willehnvs infimuUv^ emendaiionem legum promisiL 

Illness of Anno Domini Mxcn. Rex Willelmus junior apud Glovemiam Hen. Hunt. 

"William at jacebat Quadragesimali tempore infirmatus. Promisit rex praa * ^^* ^* 2136. 
Gloucester. 



^ prius'] primiLS, A. 

^ et , , . vivorum] Added by the 
compiler. 

3 cum . . . faceret] Introduced by 
the compiler. 



* et , , , adductus] Introduced by 
the compiler. 

' priB . . punctionibus] Added by 
the compiler. Of. Diceto, eel. 490. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET BUFI. 33 

Hen. Hunt, timore mortis et aBgritndinis panctionibus, sese pravas leges A.D. 1092. 

▼n. f.2l36. emendaturam et in domo Domini pacem positnrum. Qua de 

causa dedit archiepiscopatnm Oantnariensem Anselmo abbati Anselm 
Beccensi,* viro yenerabili, atqae Roberto cognomento Bloet can- °^® *^^" 
cellario suo dedit episcopatnm Lincolniensem. Sed rex ex quo rJanf^ 
sanus effectus est, ostendit se solito deteriorem. Doluit enim bnry, and 
supra modum quod episcopatum Lincolniensem non vendiderat, R. Bloet 
prsecipne eo quod Thomas Eboracensis arcbiepiscopus conqnestus bishop of 
est contra Robertum episcopum, quod urbs Lincolniensis et pro- 
vincia Lindissss tota spectare ad suam diocesim debuissent. Nee 
potuit causa inter eos terminari, donee Robertus episcopus regi ' 
quingentas' libras pepigerat pro suaa ecclesisd libertate. Sed 
hoc regi pro STmonia, post vero est pro justitia reputatxmi. 

IfUerimitur rex Malcolmus et ejus filius kceres. Begina ejus ohiii. 

Id. Eodem anno rex Scotorum Malcolmus in ^ngliam prsedatum Death of 

Teniens, interceptus est, et subito interfectus, et pariter cum eo ^alcolm 
filius ejus et hssres si supervixisset, a Roberto comite North- his boo. 
anhumbriae.^ Quod ut audivit regina ejus Margarita, duplici Death of 
oontritione, corporis scilicet et animaa,^ contrita est usque mor- 2r!^fJL-e* 
tern. Fergens enim ad ecclesiam confessionem et communionem 
suscepit, et precibus sese Domino commendans, spiritum exhala- 
vit. Tunc Scoti elegerunt Duvenal, fratrem Malcolmi, in re- Donald 
gem. Sed Dunecannus filius Malcolmi, qui obses erat in curia J^ j* 

regis Willelmi, auxilio ejus superveniens, avunculum fhgavit, et The see of* 
Dioeto, post patrem regnavit. Eodem anno Johannes Wellensis pne- Wells 
coL 490. gui^ natione Turonicus, consensu Willelmi regis, albo * unguento transferred 
manibus ejus delibutis, transtulit in Bathoniam sui cathedram ^ j V ^ 
prsssulatus. of Tours. 

Be restav/ratione Cardoliensis civUatis, 

l± Aimo Domini kxciii. Rex Anglorum Willelmus revedificavit Carlisle 

civitatem Gardolii, jam per annos ducentos persecutione Danica rebuilt. 
Hen. Himt. desolatam, et ex Australibus AnglisB finibus illnc habitatores 
viL 1 2136. taunsmifiit. Eodem anno tanta erat inundatio pluviarum, quan- Great 
M ii ling b. ^m nemo meminerat antea accidisse. Deinde superveniente s^°""*' *** 
iv 826^" ^^'^PO'^ hyemali, flumina ita sunt congelata, ut equitantibus 



rain. 



p. 505. 



^ Beceetui is introdnoed from 
Diceto, col. 491. 

2 regi] regis, A. 

> quingentaa] 5,000, Hunt. 

* Introduced by Paris from the 
Chronicle, a. 1093, or from Flo- 
rence, ii. p. 31 . 

VOL. II. C 



^ corporis scilicet et aninKt'] in 
anima. Hunt. 

* alho . . delibutis'] Introduced by 
the compiler. Cf. Malmesb. Gest. 
Pontif. ii. 90, p. 193, who says the 
money was paid to Henry I. 



34 



MATTHJEI PABISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 



A.D. 1093. 

Severe 
frost, 
p. 184. 
Ivo, bishop 
of Char- 
tres. 

William in 
Normandy. 



War with 
Robert 



Return of 
William. 



permeabilia yiderezitnr ; Bed tandem geln reeolato, oonfiracti 
sunt pontes glacialiam impetu crastarum. Hoc qnoqne anno 
Ivo^ Beloacensis prsepoBitns a Papa Urbano consecratus epis* 
copns GamotenBis. Eodem anno bacalus' ignitus anieridiead 
aqnilonem per caslmn ferri visuB est, kalendis Angosti, et' secuta 
est fames yalida, famemque tanta mortalitas hominom, ut yix vivi 
snfificerent mortnos sepelire. Per idem tempns rex Willebnus a 
fratre Roberto proYOcatns, qnod jusjnrandnm non observasset 
qnod illi fecerat, in Normanniam tnmsfretavit. Et cum fratres 
convenemnt ad colloqninm, jnratores utroromque cnlpam totam 
in regem refadenmt. Rex qnoque eos negligens et iracnnde dis- 
cedens, castellnm Bnrense invasit et cepit. Econtra, dux cas- 
trom Argentomi cepit, et in eo oonsnlem regis Rogemm Picta- 
yensem, et com eo milites septingentos, et Holmense castellnm 
conseqaenter. Rex interim snmmoneri fecit viginti milia 
peditum de regno Anglomm, ut in Normanniam conyeni[rent]. 
Qui cum ad mare yenissent transituri, rex a singulis eorum 
pecuniam yictualem, decem scilicet solidos, accipiens, omnes 
domum remisit. Dux yero Robertus adduxit in Normanniam 
Philippum regem Francorum et exercitum copiosum, ut obside- 
ret apud castrum de Auco regem Willelmum; sed rex Fran- 
corum, pecunisB tenebris excaecatus, rediit in Franciam et 
exercitus ejus totus. Quo yiso, dux Robertus expeditionem 
dimisit, et rex Willelmus in Angliam rediens ecclesias et mo- 
nasteria totius regni grayi redemptione afflixit. 



Malmesb. 
G. R iv. 
326. 

Robert de 
Monte 
(M.S.) 

Hen. Hunt. 
yii. f. 214. 



(Not in 
Hont) 



De obiiu Pauli ahhaJtia Sancti Alhani, 

Death of Eodem anno abbas Paulus ecclesisB Sancti Albani, facta apud 
Paal,abbat Tynemutham yisitatione pastorali, dum rediret ad ecclesiam 
suam, in yilla quaa Colewich^ dicitur grayi egritudine infir- 
matur; qui ibidem lecto decumbens, inyalescente seg^itudine, 
tertio idus Noyembris diem clausit extremum, unde corpus 
ejus apud Sanctum Albanum delatum, ibidem est honorifice 
tumulatum.' 



of S. Al 
ban's, at 
Colwich. 



^ Ivo'] Buo, A., and so C. D. as 
Qsnal. This passage is printed in 
the Auctarium Belloyacense to Sige- 
bert, col. 388 (Migne). 

s bodnihu igmtus} So the MSS. of 
R. de Monte; jacnlom ignitom, 
Sigebert. 

> e< . . 8q)eiire] Added by the 
compiler. Sigebert mentions a mor- 
tality in the next year. 



* Colewichl Left blank in W. It 
is omitted in O. without a blank. 

' There is here an erasure of two 
lines, which no doubt were, '* Re- 
^ mansit aatem ecclesia beat! Al- 
'* ban! in manu regis Willelmi 
*' secnndi annis qoatuor pastoral! 
« solatio yidoata," as W. This is 
in D., but omitted in C. It is pyen, 
with slif^t alterations and additions, 
in the Hist Anglor. In the margin 
is a pastoral staff reyened. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 35 

Be congecratione Anselmi Cawtua/riefms archiepiacopi. A.D. 1093. 

Dicelo, Eodem anno, oonyenientibus totius Anglisa episcopis, quibns Consecra- 

coL 491. intererat Thomas Eboracensis archiepiscopns, Anselmum Can- *^oiiof An- 
toariensem electom consecravit antistitem, pridie nonas Decern- liaho"^ f 
bris. Yemm com ante ordinandi pontificis examinationem Canter- 
Walkelinufl Wintoniensis episcopus ecclesiastico niore electio- bury, 
nem ecriptam legeret, moz Thomas archiepiscopus Eboracensis 
conqnestos est scriptum rite non esse factum. Nam cum dicere- Contra- 
tur, ** Fratres et coepiscopi mei, vestraB fratemitati est cognitum, dictio. 
" quantum temporis est ex quo sancta Borobernensis ecclesia, 
'' totius Britanniso metropolitana, sit pastore viduata"; respondit 
Thomas et dixit, " Si totius Britanniso ecclesia Borobernensis 
" metropolitana est, ecclesia Eboracensis, qusB metropolitana esse 
" scitur, metropolitana non est ; et quidem ecclesiam Cantuarien- 
" sem primatem esse scimus, non metropolitanam." Quod ver- CoBBensus. 
bum cum fuisset auditum, ratione esse subnixum est intellec- 
tum. Tunc mutato scripto, pro ''totius Britannisd ecclesia 
" metropolitana", ''totius BritannisB primas " scriptum est; et . 
controversia tota quieyit. Itaque consecravit ilium ut primatem 
totius Britanniffi ; ubi inter sacrandum, pro ritu ecclesisB, tex- 
tus evangelii cum ab episcopis super eum apertus teneretur et 
consecratione peracta inspiceretur, in paginsB sunmiitate hsBC 
sententia est reperta : " Yocavit multos, et misit servum suum, s. Luc 
" et coBpenmt omnes excusare." xIy. 17, 18. 

Be episcopaiu peeunda adqvnsUo, 

Gcrvase, Anno Domini Mxav. Idus Aprilis, episcopatus de Theo- The see of 

P^^^^ fordia translatus est Norewicum ab Hereberto Losenge. J^^^ 

Dieeto, Obiit Alwinus fundator Beremundehesie. Herebertus quo- toNorwich. 

' que cognomento Losinga ex abbate Bamesiensi, empto prssulatu, 

f actus est episcopus ecclesisa Theodfordensis ; sed postmodum 

pcenitentia ductus, Bomam profectus est, symoniacum baculum 

PapsB resignans et anulum. Yeruntamen clementissimse sedis 

indulgentia itemm recipere meruit resignata. Qui domum re- 

▼ersus, sedem episcopalem transtulit ad Norwicum, atque ibi 

Hen. Hunt. congr^;ationem instituit monachorum. Eodem anno rex Willel- Henry sent 

TiLflSU. mus misit ^ Henricum fratrem suum in Northanhumbriam * '^to North- 

umbria. 



tutf] jusrit, Hist. Anglor. 
* Ncrthanhumbriam ire] Nonnan- 
niam, O. W. (as R. de Monte, who 
giyes this passage), and so had A«, 



but it is altered by Paris. C. has 
Northankumbrorvm ire, ire being 
run through with a line. D. as A. 

c 2 



36 



MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1094. 



Robert, 
earl of 
Northum- 
berland, 
taken pri- 
soner. 

Bambo- 
rough sar- 
rendered. 

Inyasion of 
Wales by 
William. 



Falling 
stars. 



Meteoric 
stone. 



ire cnm pecunia multa, nt ^ earn loco suo dintinis vexationi- Hen. Hunt, 
bus impugnaret. Nam Bobertus comes Northanhumbrorum ^i* f- 214. 
in superbiam elatus pro ^ eo quod regem Scotorum vice- 
rat, ut pnedictmn est, curiam regis repudiabat adire. Pro- 
movit ergo exercitum in Northanhumbriam contra Robertum; 
ubi in Novo Castello omnes potentiores de familia comitis cepit 
et vinculis mancipavit. Et inde ad castellum de Tynemutha 
profectus, fratrem consulis Roberti cepit in eo, et usque ad 
castellum de Baanburgo ilium adducens, comitem Robertum 
ibidem obsedit. Sed cum castellum inexpugnabile advertit, 
ante castellum illud castellum aliud ligneum ' construrit, quod 
Malveisin appellavit; in quo partem ezercitus sui relinquens 
rex inde recessit. Cumque quadam nocte comes ab eo clam 
recessisset, secutus est eum exercitus regis usque ad Tyne- 
mutham ; ubi cum defendere se conaretur, sine * vulnere captus 
est, et apud Windlesoram incarceratus. Redditum est ergo 
regi castellum de Baanburgo, et omnes comitis fautores male 
tractati sunt. Nam Willelmus de Auco oculis privatus est, et 
Odo consul Campaniensis et cssteri plures exhaeredati. Eodem 
anno impiger rex Willelmus in Walliam exercitum duxit, eo 
quod anno prseterito idem Walenses multos Normannorum occi- 
derant, et procerum confregerant firmitates, castellum de Monte 
(romerii prostraverant, et habitantes in eo necaverant, igne et 
ferro finitimos conterentes. Bex igitur Willelmus omnes fines 
WalliaB hostiliter perlustrans, ciim in montium diverticulis et sil- 
varum densitatibus ipsos persequi non valeret, parum proficiens, 
firmatis in confinio castris, ad propria remeavit. Eodem 
tempore stellss de caelo cadere visie sunt, adeo spissce quod non 
poterant numerari. Inter qua«, cum unam magnam quidem^ Sigebert, 
labi in Grallia gens stuperet, cum notato loco aquam ibi fudis- ^^^' 225. 
set, fumum cum stridoris sono de terra exire obstupuit vehc- 
menter. 



Quarrel of 
William 
with An- 
selm. 



Eex Willelmus ah Anselmo mille lihraa exegit. 

Hoc denique tempore, rex Anglorum Willelmus, Anselmum 
Cantuarienscm archiepiscopum circum venire affectans, mille 



> «0 et, W. 

^ pro . . . mcerat'] Introduced by 
Paris from Huntingdon's ^ quia r^ 
" gem Scottorum straverat." 

' ligneum] Introduced by the 
compiler. 

* sine vulnere captus] A wilfol 



alteration by the compiler of Hun- 
tingdon's vulneratus est et captus, 
which is directly from the A.-S. 
Chronicle. 

^ quidem] quidam,O.W., omitting 
gens afterwards as Sigebert and 
Diceto. 



DE TEMPORE WILLELllI SECUNDI, SCILICET RUFI. 37 



Diceto, 
C0L494. 



libras argenti sibi dari ab eo instantins postulabat. Allegabat A.D. 1094. 
enim, at sibi videbatur, causam justissiinain ex hoc, quod gratis Qnarrel of 
in promotione sua prompt um prssbuisset assensum. Archi- William 
episcopus vero pro indifferenti habens ante promotionem vel T\^ ' 
post talem ob caasam numerare pecuniam, pari poena ferien- 
dnm arbitrabatnr utrumqne. Sed quia saccos regis, nisi IsBsa 
conscientia, implere non poterat, elegit potius regis indigna- 
tionem incnrrere quam dispendium fames et pericninm in 
pnesens animse inire, et in postenim confusionem et scandalum 
in Dei ecclesia seminare. Sed ad sunm officium juxta morem 
ecclesiss plenius exequendnm, a rege licentiam petiit adenndi p. 185. 
pro pallio Papam^ Urbanum. Bex itaqne, Papa nominato, ira 
statim vehementi incanduit,^ quia tunc temporis ecclesia 
Bomana in schismate laborabat, Wiberto Bavennensi arcbi- 
episcopo per violentiam imperatoris Henrici in papatnm nimis 
impudenter intruso. Dixit enim imperator sunm esse quem 
vellet Papam eligere, nee erat alterius Apostolicum etiam 
nominare. Ergo rex Willelmus allegavit a simili quod nulla s 
archiepiscopus vel episcopus de regno suo ad curiam Boma- 
nam vel ad Papam haberet respectum, prsecipue cum ipse 
omnes libertates liaberet in regno suo, quas imperator vendi- 
cabat in imperio. Anselmus igitur ob banc rem a rege 
tractus in causam, arguitur ut Issssa majestatis reus. Steterunt 
ex adverse episcopi quidam, debitam archiepiscopo obedientiam 
subtrahentes, et omnes prsster Gundulfum Bofensem episcopum 
regis vesanise consentientes, faoti sunt ut canes latrare non au- 
dentes. Inimicitiis igitur a rege archiepiscopo denuntiatis, 
per internuncios ei denunciatum est, non alia ratione adpacem 
regis ilium posse redire nisi protestaretur cum juramento, quod 
Urbani Papse non amplecteretur' mandatum. Sed paucis 
postmodum elapais diebus, venit in Angliam Walterus Alban- 
ensis episcopus, archiepiscopo pallium ferens, qui Papam Urba- 
num regi Willelmo reconciliavit. Anselmus igitur, accepto 
pallio, rursus a rege Papam Urbanum visitandi licentiam 
exigens, tale fertur accepisse responsum; quod si cosptis de* 
sisteret, si propositis eyangeliis promitteret se nee Apostolorum 
limina yisitaturum, nee pro quovis negotio Bomanss sedis 
audientiam appellaturum, tunc et snis et rebus suorum cum 
onmi tranquillitate poterat prospicere, et regni majoribus in 
omni do[mi]natione prseesse; sin autem, poterat transfretare, 
sed inconsulte, et recedere sine spe revertendi. 



' Papam Urbanum] Pape Ur- 
bane, A It is altered bj Paris. 

^ Par. inserts ira in the margin. 



C. D. have it in the text, but in C. 
it is struck throogh with a line. 
' amplecteretur'] ampleretnr, A. 



38 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



AJ). 1094. Archiepiscoptis epoliatus ah Anglia receesU^ 

Departure Eecedens arcliiepiscopns a conspectn concilii venit Gantna- Diceto, 

of Anselm. riam, quid reportaret ex curia publice manifestans. Ascensuro col- *95. 

ergo nayem apud Boveram Willelmus de Wareuaet, regis 

familiaris, irreverenter accurrit, et pecuniam, non solum in ore 

His bag- aaccorum, sed in ipsias archiepiscopi manicis et clitellis, impro- 

gage ran- bus perscrutator qusesivit ; sed qusesitam non invenit. Sed nee 

mked at gj^ arcliiepiscopus vel verbum retulit amaritudinis, vel notam 

oonfusionis aut offensionis signum ostendit. Sed ilico cum 

arcliiepiscopus transfretasset, publicsB potestatis apparitores 

omnia ejus et ecclesiss bona fiscalibus commodis addizerunt, in 

irritum revocantes quicquid utilitatis vel honestatis in ecclesia 

Anselm at statuerat archipraasul Anselmus. Yisitans ergo limina Aposto- 

^me; lorum, a Papa Urbano maximo cum honore receptus est 

at the Laterani, cum quo postmodum in Barensi concilio Grsecorum 

oonncilat a fide catbolica dissidentium confutayit errorem. Habito 

*" * deinde concilio Bomss, cui idem Papa prsBsedit Urbanus, inter- 

fidt; in quo Anselmi^ consilio laicos investituras ecclesiamm 

more pristine conferentes, et eas a laicis accipientes et taliter 

post adeptum honorem munus consecrationis impendere prs- 

sumentes, a communione fidelium synodalis auctoritas decrevit 

at Lyons, exortes. A concilio igitur rediens arcliiepiscopus, apud 

Lugdunum saquanimiter subiit exilium usque ad finem vitas 

regis Willelmi. 

De vUa et morte Saneti Wulstani epiacopi. 

Death of Anno Domini Mxcv. Yir vitsB venerabilis Wlstanus Wigor- Dioeto, 

S.Wulstan, niensis episcopus migravit ad Dominum ; cujus ^ nimirum coL 491. 

buhop of religiositas et religiosa exigit sanctitas, ut de ejus in ssdculo (Not m 
orceg . cQjiyersatione laudabili vel pauca ad legentium sedificationem Diceto.) 

Aeoonnt of huic historiffi inseramus. Wlstanus igitur Deo satis amabilis, Flor.Wig. 

hi8 life. jj^ provincia Warewicensi religiosis parentibus oriundus, patre *• ^^^\ 
Estano' et Wlgeva matre, in nobili monasterio, quod Burgum ^ g^fj'' 
nuncupatur, litteris et ecclesiasticis disciplinis ad planum 
exstitit eruditus. Ejus autem parent es adeo religion! stu- 
debant, ut multo ante vitse finem castitatem professi, se 
ab invicem- separantes, sub sanctss conversationis habitu vitam 
consummare gaudebant.^ Quorum exemplo et ipse adoles- 



^ Anadmi consilio] Introdaced by 
the compiler. 

• euJHS . . inMeramus'] Introdaced 
by the compiler. / bant, 0. D. 






3 Estano'} Elstano, W., though O. 
has JEttano, 

* gawiebanQ So altered by Par. ; 
gauderent, A., as Florence; gaade- 



BE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET BUFI. 39 



IBU a. B.y 

p. 610 b. 



Flor. Wig. ^z^ isoitatas, matre id mazime persnadenie, sssculnm reli- A.D. 1095. 
106S. quit, atque in Wigomensi monasterio, in quo et antea pater Account of 
Deo servierat, monachilem habitnm soscepit a venerabili ^* ^^' 
episcopo ejnsdem eccleaisd Brithego ; a quo etiam ad gradmn ^ ^* 
diaoonatas et presbjteratns promotos, statim in ipso initio 
ardnam vitam et omni religiositate plenam ampleotens, in 
vigiliis, jejnniis, et orationibuB indefessns et in omni genere 
yirtatum, apparoit subito admirandus. Hinc ob morum dia- 
oiplinam custos novitiomm, et post ob soUertiam ecclesiastici 
officii thesaararins assignatar. Qui protinns nactos occasionem 
Deo serviendi, ex custodia ecclesiffi sibi commissa, totam se 
contemplativee impnlit Titse, die noctaque orationi aut divinsa 
lectioni insistens, bidoi triduive jejonio membra imbeoillia 
macerabat. Sacris qnoqne vigiliis in tantom deditns erat, nt 
non modo noctem, sed etiam persaspe diem cum noote, et 
(sicnt ab ipsins ore andivimus) quatnor dies com noctibas sine . 
somno transegit. Undo exsiccato cerebro pericnlam incurreret, 
nisi vicissim sopore quasi prselibato, naturse atisfacere ma- 
tnraret. Denique cum vi natures dormire compelleretur, non 
lecto aut lectisteroio ad soporem membra dabat, sed lectione 
divina fatigatus, caputque sustentans, paulisper sese reclinabat. 
Tandem namque^ aliquanto tempore elapso, priore Egelwino 
[defhncto],^ Wulstanus prior et pater congregationis efficitur ab 
episcopo ejusdem loci Aldredo. Quod officium pie et laudabiliter 
implens, prions conversationis austeritatem non relinquens ' ut 
csBteris exemplum religionis prseberet, earn multipliciter ampli- 
avit. Processu quoque temporis, electo ad archiepiscopatum 
Eboracensem Aldredo ejusdem ecclesisB episcopo, fit unanimis 
consensus tam cleri quam totius plebis in ejus electione, rege 
insuper annuente ut quem vellent sibi eligerent prsBsulem et 

(Abridged.) animarum pastorem. Contigit autem higus electionis tempore, 
legates sedis ApostolicsB electioni interesse, qui cum summopere 
ejus electionem confirmare prssoptantes, Wlstanum dictum non 
mediocriter offenderunt. Nam obstinatissime electioni factaa 
renitens, cum juramento affirmavit se multo libentius decolla- 
tioni succumbere velle quam tam altes ordinationi et dignitati 
consentire. Cumque ssepe vir Dei Wlstanus a pluribus viris Account of 
religiosis et yenerabilibus personis frequenter super * his con- ^ conae- 
ventus, ad consensum persuaderi non potuisset, tandem a viro ^u^^° ^ 

Worcester. 



1 funnque] om. W. 

> defimcto is in O. W. C. has in 
the margin de medio tublato. 

> re/tN^fiMM] relinqait, sed, W. 
O. has rdimquens. 



* gtq>er'] Inserted aboye the line 
in A. ; in the margin in C, which 
has quia in the text ran through. 
Om. D. 



40 KATTU^l PARISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 

A.D. 1095. Dei Wlsio reoluso, qui tunc plnsqoam quadraginta annis Flor. Wig. 
Bolitariam egerat vitam, acriter pro inobedientia increpatua, ^ 1062. 

p. 186. et oraculo divino terribiliter admonituB, cam maximo cordis g? j 7^** 
dolore compulsaB est consentire, atque in die Decollationis 

Aug. 29. beati Johaimis BaptistsB electione confirmata, in die Nativitatis 

Sept. 8. beatas Matris Dei episcopus consecratur Wigomiensis, vita 
prflBclarus* et meritis, ab AJdredo Eboracensi archiepiscopo 
yenerando. Erat autem eo tempore Stigandus Cantuariensis 
archiepiscopuB soepensna a domino Papa, propter' multas qnas 
fecerat transgressiones, sicat alibi dictum est ; sed tamen 
professionem fecit ecclesisB Gantnariensi et ejus archiepiscopis 
catholice institutis. Facta est autem hsBC consecratio anno 
regis sancti Eadwardi vigesimo, indictione decima quinta, die 
Dominica. 

De virtutibus Sancti WUtani in episcopatu. 

Legend of Claruit igitur beatus Wlstanus in episcopatu Wigorniensi 
^'^'t*^**" annis tredecim, simpliciter ac pie vivendo, unicuique quod 
Sy^ ' suum erat tribuens, usque in teropora regis Willelmi, qui 

Anglia subjugata (ut praedictum est) rebelles sibi quosque vel AelredjVit. 
a regno proscripsisset, vel vinculis mancipasset, vel in servi- ^^* ^^'°^' 
tutem et extremam miseriam induxisset. Bex tandem Wil- 
lelmus de negotiis tractare disponens ecclesiasticis, anno' 
Domini millesimo septuagesimo quinto, fecit apud Westmo- 
nasterium synodum congregari, cui praesidens Lamfrancus 
Oantuariensis arcbiepiscopus cum suis suffraganeis, ccepit cor- 
rigenda corrigere, clericis etiam et monachis bonestiorem 
Vivendi formam prsBbere ; apud hunc arcbiepiscopum beatus 
Wlstanus simplicitatis et illiteraturse ** accusatur, et quasi 
homo idiota, qui^ linguam Gallicanam non noverat nee regiis 
consiliis interesse poterat, ipso rege consentiente et hoc 
dictante, decemitur deponendus. Igitur Lamfrancus inter 
caetera concilii statuta virum Dei Wlstanum jubet ut baculum 
isotabile cum anulo resignaret. At vir Domini Wlstanus, neo vultu 
miracnlum. mutatus nee animo, erexit se, et virgam pastoralcm manu 

^ praclanu'] preclarius, A. C. facta, Flor. Wig., and so also Di- 
D. is correct. , ceto, coL 478. 



' propter . . . vutihUW] quia Bot- 
beito archiepiscopo yivente archi- 
episcopatum suscipere pnesumpsit ; 
canonica tamen professione prafeto ' ' UUteraturtt] imperiti«, Aelred. 



' The date is introduced bj the 
compiler. 



Dorobernensi archiepiscopo Sti- 
gando, non sno ordinatori Aldredo 



^ qui , , , poterat] Introduced by 
the compiler. 






DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 41 

Aelred,Vit tenens, respondit, ** Vere," inquit, " domine mi archiepiscope, A.D. 1095. 
Edw. Conf. " vere scio quia nee hoc honore dignus sum, ncc oneri, nee Legepd of 
col. 406. «« jjui^ suflBciens labor! ; sed tu qui virgam pastoralem exigis S. W ulBtan 
** quam non tradidisti, tuas sententisa tamen cedens, baculum P^ 
" resignabo, licet non tibi, quia justius ilium sancto reddam 
" Eadwardo, cujus baculum auctoritate suscepi." El his dictis, 
cum Buis acce8sit ad tumbam * marmoream, qua gloriosi regis 
reliqnisB claudebantur, et stans ante sepulchrum ait; " Tu 
" Bcifi/* inquit, '* sanctissime rex Eadwarde, quam invitus hoc 
" onus Busceperim, quotiens me cum quaererer absentayerim ; 
sic' fateor quia insipiens^ factus sum, sed tu me coegisti. 
Nam licet fratrum non deesset electio, plebis petitio, yolun- 
" tas episcoporum, et gratia procemm, his tamen omnibus 
*' tua praeponderabat auctoritas, tua magis voluntas. Sed ecce 
" nunc novus rex, nova lex, novus pontifex, novas sententias 
*' promulgant. Te erroris arguunt qui me pontificem fecisti, 
" me prsBSumptionis qui consensi. Non tamen illis, qui exi- 
" gunt quod non dederunt, sed tibi baculum resigno, qui de- 
" disti; tibi curam eorum dimitto, quos mihi commendasti.*' 
Et cum hsec dixisset, elevata paululum manu, in lapidem, quo 
corpus sanctum tegebatur, impressit baculum, "Accipe,'* in- 
quiens, ** domine mi rex, et cui placuerib trade ilium." Et sic 
descendens ab altari, pontificalibus exutus, inter monachos 
ipse jam monachus simplex resedit. Quid ergo? admirabantur 
omnes, intuentes virgam pastoralem silici immersam, qu» 
quasi in mar more radicata nee declinabat ad dexteram neque 
ad sinistram. Temptabant illam quidam evellere, sed ilia im- 
mobilis permanebat. Res defertur in synodum; sed Lamfran- 
cus dictis fidem non adhibens, accersito Bofensi episcopo 
Grundulfo, jubet, ut accedeos ad tumbam, baculum quem de- 
posuerat Wlstanus in synodum reportet. Paret Gundulfus, 
baculum temptat evellere, sed virtus Wlstani baculum silici 
facit immobiliter adhsBrere. Tunc Lanfrancus novitatem rei 
admirans, rege comite ad tumulum properabat, facta oratione 
manus apponit, baculum trahit, sed optato caret e£fectu. Ex- 
clamat rex, luget pontifex, et beatum Eadwardum in promo- 
tione Wlstani non errasse advertunt; at Lamfrancus ad sanc- 
tum accedens Wlstanum, "Vere," inquit, "cum simplicibus 
" graditur Deus et in humilibus requiescit; derisa est a 
*' nobis, frater, tua sancta simplicitas ; sed vse tenebris nos- 
" tris, quibus caecati dicimus malum bonum et bonum malum. 



' tumbam marmoream'] lapidem, 
Adred. 
' «tc] nee, A. 



^ insipieng'} inspiciens, A CD 
have been altered to intipiens. 



42 



MATTHiEI PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1095. " Anctoritate igitur qua fungimar, immo Dei judicio quo Aelred,Vit. 

legend of « conyinoimur, curam qua te inconsultius ezuiznus, iterum tibi Edw. Conf. 

and^M*" " committimus, soientes prsBvalere simplicitatem, quaa oum ^^^' ^7. 

fmuc, " fide at dilectione operatur, quam sapientisd ssdcularis/ quibus 
" multi per avaritiam abutuntur. Accede nunc, frater mi, 
" accede ad baculum ; credimus enim quod sancta regis dex- 
*' tera, quaB ilium nobis negavit, tibi facile resignabit." His 
auditis, sanctns pontifex Wlstanus, sua simplicitate usus, paruit 
humiliter imperanti, et accedens ad tumbam^ sancti, dixit; 
" Ecce ego," inquit^ ''domine mi rex, qui me tuo commisi 
" judicio, cui baculum quem commiseras resignavi, quid nunc 
" tibi placet ostende. 'Servasti dignitatem tuam, purgasti 
" innocentiam meam, et si adhuc de me tua stat antiqua 
" sententia, redde baculum *, vel si mutata est, cui tradatur os- 
'* tende." His quoque dictis, levi tactu temptat sanctus virgam 
accipere, qusB mox manum ejus secuta exiliit, ac si in moUi 
luto ftdsset impressa. Accurrunt rex et pontifex, prostrati 
[veniam]' aWlstano quaarunt, atque sancti precibus se com- 
mendant. At ille, qui didicerat a Domino mitis esse et humilis 
corde, ipsis aequo prostratus, a tanto archipraBSule se benedici 

Decoration precatur. Tunc rex Willelmus in amorem cognati sui Sancti 

of thetomb Eadwardi succensus, sanctissimum ejus sepulchrum, auro et 

of Edward arffento fabrefactum, miro studio decoravit. 

the Con- ° 

feasor. 

Be transitu Sancti fVlstani ^piscopi. 

jj^^^gjy Alia autem vice vir Domini Wlstanus in concilio WintonisB Flor. Wig. 
by S. Wul- babito, rege Willelmo jubente et Alexandro Papa consentiente, a* 1070, 
Stan of cer- possessiones plurimas sui episcopatus instanter repetiit, ab Al- %P* ^» ^ 
tarn posses- ^^do Eboracensi archiepiscopo violenter retentas, dum ab eccle- ^"^^ ' 
see from ^^^ Wigomiensi ad Eboracensem transfertur, qusB tunc, Aldredo 
that of archiepiscopo defuncto, in regiam devenerant potestatem. Et 
York at the cum inde justitiam sibi fieri flagitaret, adjudicatum est tandem, 
«>nncil at ^^ -^^^^ querela sic remaneret, quousque in Eboracensi ecclesia 
Heath. oonstitueretur qui loqueretur pro ea. Et non multo post, 

Thoma regis capellano ad Eboracensem ecclesiam archiepiscopo j^ ^ ^ g, 
consecrate, mota est iterum querela reverendi Wlstani Wigor- 
niensis episoopi, in concilio apud Pedredam celebrate coram 
rege et archiepiscopo Dorobemensi, atque primatibus totius 
regni adjudicantibus terminata est; cunctis enim^ argumen- 



1 Sic, the sentence being confused 
by the compiler abridging Aelred's 
account 

3 tumbam sancti] altare, Aelred. 



3 veniam] Also omitted in W. It 
is in the margin in C. 
* ewtm] tamen, W. 



DE TElfPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET BUFI. 43 

Plor. Wig. tftttomboB falsitate stipatis, qaibus Thomas ejasqne faatoree A.D. 1095. 
iL p. 8. Wlgomiensem ecclesiain deprimere et earn ecclesisB Ebora- 
censi sabicere satagebant, josto Dei judicio adnihilatut efc 
oontritds et scriptis evidentissimiB cassatis, "^ir Dei Wlstanus p. 187. 
non solmn poesesfiiones revocavit petitas, sed et ecolesiam suam, 
rege concedente, ea libertate liberam enscepit, qna fondatores 
illins, rex Alfredns et filins ejus Eadwardns, ipsam liberam fece- 
Cf. rant, et sacoessores eomm. Tunc ^ Thomas archiepiscopus, beato 

Jf*^™^^ Wlstano ommbtis possessionibns et libertatibus restitatis, virum 
•^ l^^^ Dei sanctiBsmmm mtdtis precibos sollicitabat, ut non solmn 
p. 335,' snam ecdesiam pacifice possideret, sed et parochiam Ebora- 
censem yisitare, et suos subjectos religiosis informare moribus 
dignaretnr. Yixit aatem postea beatissimaB antistes Wlstanus, Death of 
omni genere yirtatum plenus, usque ad annnTn prsBsentem, id S.Wii]8tan. 
DioetOy ost, divinsD Incamationis millesimum nonagesimum quintum, 
00L491. quo ntique, nt prsediotum est, anno, deoimo' quarto kalendas 
Febroarii, ex hac vita transiens, pro rebus transitoriis com- 
mutavit cetemas. Cujus transitus hora Boberco Herefordensi Vision of 
episcopo, in oppido quod Crikkela dicitur, in visione apparuit, ^^ ^ 
et illi ut ad se tumulandum Wigomiam properaret mandavit. ^ck^«- 
Anulum qaoque cum quo pontificalem susceperat consecra- 
tionem, neminem a digito extrahere permisit, ne post mortem 
suam suos fallere videretur, quibus prsedixerat saepissime, 
ilium nee vita comite se perdere Telle, nee etiam die susb 
sepulturae. 

Ineipit concilium TJrhani Pa^ pro eaopeditione Antiochena, 

Initium helli Antiocliem, 

Maimeib. Eodem anno, id est, Dominicee incamationis mxcy., dominus Conncil of 
GcsL B^. Papa Urbanus apud Clarummontem civitate[m] ' AnremisB con- Clermont 
a 524 cilium tenens, haec quie sequuntur capitula constituit, et uni- 

versali ecclesisa tradidit obseryanda. Quod ecclesia Oatholioa -^^^ 
sit in fide, casta, et ab omni smculari servitute libera. Dt ^f^|^^ ^ 
episcopi vel abbates, vel aliquis de dero, aliquam ecclesi- obterved. 
asticam dignitatem de manu principum non recipiant, vel quo- 
mmlibet laicorum. Quod clerici in duabus ecclesiis vel 
dvitatibus prsBbendas non habeant. Quod aliquis simul epi- 
Bcopus et abbas eese non possit. Quod ecclesiasticse dignitates 
a nullo emantur vel vendantur. Quod nuUus cujuslibet sacri 



1 This pasiage, though the sub- 
stanee is in MalmeBbuiy, is the 
compiler's own. 

3 The day of the month is inserted 



from Mahnesbury, Vita S. Wal- 
stani, iii. SI. (Anglia Sacra, ii. p. 
267.) 
> civitaU is also in O. W. 



M 



MATTHiGI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1095. ordinis carnali commercio atatur. Qaod eis, qui ignorontes Malmesb. 
Articles canonum prohibitionem beneficia emerunt, ignoscator. Qaod Gest. B^. 

**'^®^* .u oiSf Qiii scienter emptas a se vel a parentibas Buis prcebendas ^^- ^^> 
nponatthe .^ j. p f r\ j i • T . . .. p. 524. 

Coimcil of posBiderunt, anferantur. Qaod nemo laicorum a capite jejunu, '^ 

Clermont, nemo clericorum a Quinquagesima nsqae in Pascha, cames 

comedat. Quod omni tempore primum jejunium quatuor tem- 

porum prima hebdomada Quadragesimie fiat. Quod ordines 

omni tempore vel in vespere Sabbati vel perseverante jejunio 

in Dominica celebrentur. lit in Sabbato Paschsd non * nisi post 

horam nonam oSicium celebretur. lit jejunium secundum in 

hebdomada Fentecostes celebretur. Quod ab Adventu Domini 

usque ad octavas Epiphani83, et a Septuagesima usque ad 

octavas Paschse, et a prima die Bogationum usque ad octavas 

Fentecostes, et a quarta feria ocoidente sole, omni tempore, 

usque ad secundam feriam oriente sole, treugSB oustodiantur. 

Quod qui oeperit episcopum, omnino exlex fiat. Quod qui sacri 

ordinis viros vel eorum famulos ceperit, anathema sit. Quod 

qui episooporum vel clericorum morientium bona rapuerit, ana- 

' l^ema sit. Quod qui usque ad septimam generationem consan- 

guinitati se copulaverit, anathema sit. Quod nemo in episco- 

pum eligatur, nisi presbyter, vel diaconus, vel subdiaconus, et 

oui natalium dignitas suffiragatur, nisi maxima necessitate et 

licentia Papse. Quod filii presbyterorum vel concubinarum ad 

presbyt^ratum non promoveantur, nisi prius ad vitam religio- 

sam transierint. Quod qui ad ecclesiam vel ad cruoem confu- 

gerint, data membrorum impunitate, justitisB tradantur vel 

innooentes liberentur. Quod unaquaeque ecclesia decimas suas 

habeat, nee ad aliam transferantur. Quod laicus decimas non 

emat neo vendat. Quod pro sepultura mortuorum pretium non 

recipiatur. 

Excommu- In hoc concilio Papa IJrbanus Hildebrandi decreta renovat'; Dioeto, 

wkM^^T ^^ Philippum regem Francorum, qui vivente regina sua super- ^^ ^^' 

^^ * duxerat alterius viventis, Fulconis scilicet Andegavensium 

comitis, uxorem, excommunicavit. 



^ A portion of this leaf has been 
cut away to make an alteration on 
the other side, and this passage h»s 
been re-written on a piece of parch- 
ment gummed on here to supply the 
deficiency. It carelessly omits non, 
which maybe read nndemeath in 



the original, reads et for ut in the 
next line, omits Quod in the next, 
and in the next reads Quadragesima 
for Septuagesima. C. D. give aU 
the errors. O. W. are coirect, as 
in the text. 

* renovat] removeat, C. 



BE TEMPOBE WILLELMI SBCUNDI, SCILICET RUFI. 45 



Sermo Papm ad concilium de negotio Terrce Sanctce. 



A.D. 1095. 



(Not in 
Malmeft- 
hury, 

William of 
Tyre, or in 
the edition 
of the 
speech 
printed in 
the Con- 
cilia from 
a Vatican 
MS.) 



Mahnesb. 
Gest. lieg. 
iv. 347, 
]K 52S. 



In fine autem ooncilii, quod mense No^embrio actum est, Speech of 
Papa memoratns, de negotio cracis sermonem ad populnm ? ^^jj J" 
faciens qaalem tantmn decebat sacerdotem, exorsus est in hnnc ^he Cru- 
modnm : " Fratres mei/' inqnit, " et filii carissimi, reges dico, sade. 
principesy duces, marchiones, comites, barones, et milites, 
cum ordinatis et populis universis, qui redempti estis cor- 
porali passione et sanguinis efiusione Domini nostri Jesu 
Ghristi, audite querelas ipsius Dei, yobis omnibus lacrima- 
biliter fusas, super ejus injuriis et [in]effabilibns^ detrimentis. 
Post lapsum angeloram, cum idem Deus mundum creasset 
in tribus jam partibus, id est, Asyam, Affiricam, et Europam, 
distinctum, et homines ad reparationem damnorum super- 
cslestium in eis constituisset ut sibi famulantes dictas 
mundi partes cum creaturis universis, dum yiverent, possi- 
derent, et post mortem csslestia sine fine regnaturi conscen- 
derent, in brevi temporis decursu onine genus humanum a 
prfficeptis divinis per inobedientiam et delictorum abundan- 
tiam a Deo descivit, [ut]' inter homines viz esset inventus 
qui faceret bonum, nee saltern usque ad unum. Ecce enim 
mundi latitude paganis infidelibus Deum blasphomantibus 
et ligna lapidesque colentibus plena scatet, ita quidem ut 
jam in pudorem paucorum, qui adhuc supersunt,, Chris- 
tianorum, Syriam Armeniamque, ac postremo Asyam Mino- 
rem, cujus provincise sant Bithinia, Frigia, Galatia, Lidia, 
Garia, Pamphilia, Ysauria, Licia, et Cilicia, occuparunt. 
lUi insuper alteram Asyam, id est, tertiam mundi partem, 
quasi nidum inhabitant h83reditarii]m, qusB a majoribus 
nostris, duabus residuis sequa partibus, et tractuum lon- 
gitudine et provinciarum magnitudine, ezstat non immerito 
sestimata. Ibi olim apostoli omnes prseter duos mortes suas 
Domino consecrarunt ; ibi modo Christiani, si qui super- 
sunt, nefandis illis vectigal solvunt. Illi, proh dolor, Affri- 
cam, alteram orbis partem, ducentis ^ jam annis et eo 
amplius armis possessam detinent, quee dudum terra praBcla- 
rorum^ nutriz ingeniorum, qu89 in litteris divinis omnem a 
se infidelitatis errorem detersit, ut constat cunctis qui litteras 
norunt Latinas. Tertium ' mundi clima extat Europa, cujus 
quantalamcunque partem nos Christiani inhabitamus, quam 
Turci et Saraceni bellis premunt continuis, et jam ab annis 



* O. W. have also effahiUhus, 
2 ut] Ins. in D. above the line. 
C. has q (quod) in the margin. 



' ducentia] trecentis, W. 

* praclarorum] prseclarum, A. 

' tertivm] tertia, W. 



46 



HATTH^I PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1095. " 

p. 188. *' 

Speech " 
of Pope 
Urban II. 
for tlie 
Cmsade. 



(( 

(C 

f( 
It 
l( 
<< 
(< 
<( 
<< 
<c 
(< 
<( 
*t 
it 
(( 
« 
<( 
<( 
<( 
<( 
*t 
(( 
(( 

H 
(f 
C( 



Rom. viii. «« 
18. 



(f 
(( 

(< 

<( 
<( 



trecentis Hyspania et msnlis Balearibns subjugatis, quod 
reliqaam est ape devorant, IHyricainqne et terras omnes 
inferiores inequitant insolentes, nsque ad mare qnod bra- 
chiam Sancti Georgii ntmcupattir. Quid est quod Domini- 
cum monumentum busb vendicaDt ditioni, et sanctse urbis 
introitum peregrinis nostris vendunt, qui soils Christianis 
patere deberet, si aliquid divinsB' virtatis Te6ti[gium]' eis 
inessetP Accingimini ergo, viri potentes, et aggredimioi 
memorabilem in cmcis inimicos ezpeditionem, et Christiani- 
tatem propagaturi, signaculum crucis humeris vestris in- 
suite, intestinsB fidei ardorem foris pr83tendentes. Arma 
qusa caede mutua in bellis illicite et tomeamentis cru- 
entastis, in hostes convertite fidei et nominis Ghristiani. 
Bapinas, furta, homicidia, fomicationes, adulteria, incendia, 
quibus Deum ad iracundiam provocastis, in hac ezpedi- 
tione redimite; et firatribus vestris qui in Jerosolimis et 
finibus ejus habitant compatientes, barbarorum insolentias 
oompescatis, quibus propositum est nomen deprimere Ohris- 
tianum.' Nos autem de omnipotentis Dei misericordia, et 
beatorum Apostolorum ejus Petri et Pauli auctoritate con- 
fisi, ex ilia quam nobis licet indignis Deus ligandi atque 
solvendi contulit potestatem, omnibus qui laborem latum 
in propriis personis subierint et ezpensis, plenam suorum 
peccaminum, de quibus veraciter fuerint corde contriti, ore 
confessi, veniam indulgemns, et in retributione justomm 
salutis SBtemsB poUicemur augmentum. Hujus quoqne re- 
missionis concedimus esse participes, qui ad subventionem 
Istius itineris de bonis suis congrue ministrabant/ aut circa 
prsadicta consilium et auxilium impenderint opportunum. 
Ite ergo prcedicabiles per orbem Christi milites, timorem 
mortis penitus omittentes; non enim sunt condignas pas- 
siones hujus temporis ad futuram gloriam, quse revelabitur 
in nobis. Hsbc prsesentibus prsecipimus, absentibus man- 
damus, terminumque prozimi veris figimus.^ Aderit enim 
Deus euntibus, ut boQus els arrideat annus, turn in copla 
frugum, tum in serenitate elementorum. Morituri csBlorum 
intrabunt triclinium, victuri Domlnicum videbunt sepul- 
chrum. Felices sunt qui ad banc ezpeditionem vocantur, 
ut yideant loca sancta, in quibus caalorum Dominus cum 
hominibuB conversatus est, et pro hominibus natua, cru- 
cifizos, mortuus, sepultus, et resuscitatus." Et his dictis. 



Malmesb. 
Ge«t. Reg. 
iv. 847, 
pp. 529, 
528. 



William of 
Tyre, i. 15, 
coL 284. 
(Migne'a 
Patrologia, 
vol. cci.) 



Malmesb. 
Gest. Reg. 
iv. 347, 
pp. 530, 
632. 



' divirut] solitse, Malmesb. 
' vestigium et*] vesticis, C. D. 
* ChrUtianym] Chri8tiaiionim,W. 



^ nuniiirabunt^ ministrabant, A 
* veris fyimut^ veri fugimos, A. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET KUFI. 47 



IT. 348, 
p. 532 



William 
<rf Tyre, 
i. 16, 
col. 235. 

BflMiHesb. 
p. 533. 

WUl. of 



William of pnBcepit his qui aderant ecclesiarum praelatis, at ad propria A.D. 1095. 
Tyre, i. 15, reversi, com omni iDstantia et sollicitudine plebes sibi subjectas 
col. 234. ^ expeditionem praBinissam exhortentur. 

De nominibus magnatum crucesignatorum et eorum consensu. 

Malmesb. Omnqae cleras et populus hujas orationis tenorem auribus Names of 
^^?**^' porcepissent, conBensum mntuo clamore protestantor, faventes ^« fi"t 
sermocinanti et peregrinationi. Et protinus in concilio proceres P^*^°* 
nozmulli, PapsB genibos advoluti, se et sua Christi militisB con- f}^^ CroM. 
secramnt; quorum primus fuit Aimerus Podiensis episcopus, 
qtd crucis signaculo de manibus Papsd accepto, Willelmum 
Aurasiensem prsesulem babuit ilico sectatorem, cum aliis fide- 
libuB innumeris diversse conditionis etsstatis. Igitur finito con- 
cilio, a singulis est in sua discessum, negotium est efficaciter 
expeditum. Cujus facti fama totum perlustrans orbem, non 
solum mediterraneas provincias ad hano peregrinationem com- 
movit, sed et omnes, qui vel in penultimis insulis vel in 
barbaris nationibus audierant nomen Christi. Susceperunt 
lyre, i. 17, itaque crucis signaculum Hugo magnus, Philippi Francorum 
"CoL 236. regis frater, dux Lotharingorum Godefridus, comes Tholosanus 
Beimundus, dux Normannorum Bobertus, Boamundus loco 
Appulus et gente Normannus, comes Flandrensis Bobertus, 
Camotensis comes Stephanus, fratres ducis Grodefridi Balde- 
winus et Eustachius, item de Burgo alius Baldewinus, item de 
Ores comes Gramerius, comes Hamaucorum Baldewinus, comes 
Diensis Hysoardus, comes de Foreis Willelmus, comes de 
Albamarlia Stephanus, comes Perticensis Botrodus, comes 
Hugo de Sancto Paulo, Henricus de Asca, Badulfus de Bau- 
gentiaco, Hebraudus de Pusaco, Willelmus Amanen, Gentonius 
de Bar, Gastus de Beders, Willelmus de Monte Pessulano, 
Girardus de Bosseillon, G^raldus de Ceresiaco, Bogerus de 
Bamevilla, Guide de Possessa, Guide de Garlandia, Thomas de 
Sprea,^ Galo de Galvo Monte, Stephanus' comes Blesensis. 
De ' Anglia omnes fere illi qui de Bellocampo cognomen 
retinent^ et alii prseclari qnos perlongum est Uteris 
commendare. Hi omnes quasi capitanei et principes militum 
caeterorumque fidelium, expectantes tempus opportunum, cum 
ingentibus armatorum oopiis ad militiam Christianam prae- 
parati erant, et se tantae peregrinationis laboribus devote pro 
Christi nomine mancipare. 



(Not in 
W.T.) 

Id. 
col. 336. 



1 ^prea"] sic, for Feria. 
' Bic, the compiler not seeing he 
is giTcn abore as *' Camotensis 



*• comes." 



3 This sentence, written by Paris 
in the margin of A., is in the text 
in C. D. 



48 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1095. De revelatione Peiro heremUcB facta de negotio supradlcto. 

Peter the Animabat praeterea non mediocriter banc Cbristi militiam 

Hermit ad obsequiam Cmcifixi prtedicatio Petri Heremitae ; de quo ut 

arbitror non erit inutile, si divinam veyelationem ei factam super 

His pil- hoc negotio ignorantibus intimavero ad bistori» claritatem. Sa- 

^'?^*^®^ cerdos quidam Petrus nomine et beremita professione, de regno William 

view with ^rancorum, paululum ante bos dies peregrinationis voto tractus, of Tyre, 

the patri- Jerosolimam pervenit. Hie juxta legem Ohristiania civitatem'* J*» 

arch of sanctam ingredi volentibus a Saracenis propositam, dato tri- 

Jerusalem. y^^^^ ^y^^^ ingressus, in hospitio cujusdam Cbristiani sus- 

ceptus est. A quo de misera conditione credentium sub 

potestate paganorum conversantium ad plenum edoctus, quic- 

quid calamitatis audivit, fide postmodum oculata conspexit. 

Audiens vero quod Symeon, patriarcha ciyitatis, yir esset 

religiosus ac timens Deum, accessit ad ipsum, et mutuis sunt 

confabulationibus recreati. At patriarcba, ex verbis Petri colli- 

gens ^quod vir esset circumspectus, familiarius coepit exponere 

uni versa, qu89 populum Dei in civitat^ commorantem acrius 

affligebant. Petrus autem fratemis compatiens miseriis, cum 

lacrimas cobibere non posset, patriarchsB respondit ; " Noveris, 

*' pater sancte, quod [ecclesia Bomana et principes Occidentis, 

" [si^ bujus calamitatis diligentem et fide dignum haberent 

** instructorem, temptarent proculdubio his malis vestris remo- 

** dia procurare ; scribe igitur diligentius tam domino Papas et 

** ecclesias Romanse quam regibus et principibus Occidentis,] et 

" ego pro remedio animsa mesa, auctore Deo paimtus ero aBrum- 

** narum vestrarum immensitatem protestari, et ad remedium 

" procurandum universos et singulos invitare." Placuit sermo in 

oculis tam patriarcbsD quam astantium populorum ; et impensis 

gratiarum actionibus viro Dei scriptnm porrigunt postulatum. 

Accidit autem die quadam, cum prasdictus Dei famulus de Id. I 12, 

reditu ad propria, pro implenda legatione assumpta, amplius col. 229. 

Bolito esset soUicitus, ecclesiam Dominicaa Resurrectionis in- 

p. 189. gressus est, ad fontem misericordisa tota devotione recurrens, 

ubi cum pemoctans vigiliis et orationibus fatigatus in pavi- 

His vision, mento decubuit, ut somno satisfaceret irruenti, ilico sopore 

interceptus, vidit sibi astare Dominum Jesum Christum, et 

injungens ei legationem praBmissam dixit; "Surge Petre, pro- 

*' pera, et intrepidus perage qusB tibi sunt injuncta; ego enim 

tecum ero. Tempus est enim ut purgentur sancta, et meis 



<( 



^ This passage between the I carelessness in A., is obtained from 
brackets, omitted by the scribe's | W. 



DE TEITPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 49 

William of " subyeniatar serviB." Expergefactos Petrus, et de visione con- A.D. 1095. 
Tyre, i. 12, fortatus, atqae admonitionem divinam amplectenB intrepiduB, 
^^ * impiger moras rompit, et facta oratione ad mare festinus 

viator descendit. Ubi navem ascendens, prospera navigatione His return, 
ad Bamm pervenit, et inde Bomam profectns, Papam Urbanum 
reperit, et patriarchsa litteras fideliamqne qui Jerosolimis 
erant porrigens, eomm miserias, et Terras Sanotse calamitates, 
Id. i. 13y torn fideliter qnam prudenter exposuit. Quern Papa memoratus ftiid recep- 
coL 230. benigne suscipiens, se fidelem cooperatorem futunim congruo p**° ^^ ^® 
tempore repromisit. At Petrus omnem perlustrans Italiam, ^' 
Alpes tandem transcendit, e| omnes principes occidentales cum 
maxima sollicitabat instantia, ne loca sancta, quae Dominus 
propria dignatns est illustrare prsdsentia, infidelium permitte- 
rent spurcitiis diutius propbanari. Nee visum est sibi hoc 
suffioere, nisi etiam plebes et inferioris manus homines ad id 
Id. 1.17. ipsnm piis exhortationibus animaret. Sic denique heremita 
col. 236. Petms, cum ingenti armatorum multitudine, quam tum de 
regno Francorum tum ex imperio multo labore contraxerat, 
prsBdictee se jungens militiea, opus crucis instantissime studuit 
promovere. 

De Oalterio, qui primus iter peregrmationis arripuit. 

Id. i. 18, Anno Domini mycyi. Mense Martio, octavo die mensis, Expedition 
coL 237. Galterius cognomento Sensavior, vir nobilis et strenuus, cum oC Walter 
ingenti multitudine pedestrium armatorum, ut qui paucos .^ ^^^^^* 
habebat equites, primus omnium cruce signatorum iter pero- Crusader, 
grinationis arripiens, regna pertransiens Theutonicomm et 
Hungarorum, usque ad fluvium Maroc pervenit. Quo transito, 
et Bulgarorum fines ingrediens, ad locum venit qui Belligravia 
nuncupatur ; ubi quidam de comitatu ejus apud Malamvillain, The treat- 
ipso ignorante, ut cibos emerent, remanentes, a Bulgaris com- roent of his 
prehensi, nudati, et verberibus afflicti, ablatis omnibus, ad socios "^ g ^^^ 
sunt remissi. Walterius igitur a duce Bulgarorum emendi 
necessaria licentiam postulans, et impetrare non valens, ante 
urbem Belligraviam castrametatus est. Ibi exercitum suo- His loss at 
rum, ciborum inopia laborantem, cohibere non valens, grave Belgrade, 
nimis populi sui ibidem sustinuit detrimentum. Nam cum 
TiiKil a gente nefanda venale obtinere potuissent, in greges Bul- 
garorum et armenta irruentes, csepemnt ex eis in castra sua 
deferre; quod Bulgari audientes, arreptis armis, prsedam ex- 
cutere decreverunt. £t bellum raptoribus inferentes et vie- 
tores existentes, centum et quadraginta ex eis a prsscedentium 
comitatu separatos in oratorio quodam, quo se gratia conse- 
quendsB pacis intulerant, igne apposito combusseront, caateris 
VOL. 11. ^ 



i 



50 



MAlTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1096.in fngam coactiB. At vero Galterins cum reliquis agminibus Will, of 

Buis Straliciam,* DaciaB mediterraneaa metropolim, perveniens, '^oog^^' 

prsesidi civitatis de injuria plebi Dei a Bulgaria illata con- 

questuBi plenam est justitiam consecutus. Inde igitur ad urbem 

His recep- regiam profectus, et ad prassentiam Alezii imperatoris inductus, 

lion by the poatulavit ut usque ad adventum Petri heremitSB^ de cxijua 

^P^."^^ inandato iter Arripuerat, exercitum suum in locis urbi vicinis, 

indulta sibi emendi yendendique licentia, permitteretur ^ habere ; 

quod ei imperator benigne concessit. 



Be peregrinatione Fdri Her&miics, 

Expedition Post Galterium, Petrus heremita primus yiam peregrina- id. i. 19, 

9j^*^ . tionis expediens, transcursa Lotharingia, Franconia, Bavaria, col. 239. 

e ermi ^^ Austria, cum quadraginta milibus bellatorum fines attigit 

Hungarorum. Qui tandem ad Malamvillam pervenientes, 

audierunt Christianos, qui Galterium secuti praecesserant, 

Capture of stragem ibi non modicam pertulisse ; et videntes spolia et 

o^™""*' arma eorum in muro civitatis, quasi pro trophffio pendentia, 

justa succensi ira, ad arma prosiliunt, et urbem violenter con- 

fringentes, incolas paane omnes aut gladio interimunt aut in 

fiumine vicino demergunt. Sic urbe subacta, quinque diebus 

manserunt in ea. Petrus vero audiens quod rex Hungarias 

ad vindictam suorum militares copias convocaret, logiones suas 

sub onmi celeritate ultra fiumen, quod vicinum erat, trans- 

ferri praecepit, cum armentis et manubiis civitatis. £t inde 

octo dierum itinere transcurso, ante urbem Niz, turribus et 

muro fortissimam, pervenit, et ponte fiuminis transito, castra 

Outrage fixit ibidem. Indeque iter expediens, cum pars major exer- Id. i. 20, 

andpuniBh- citus praDterisset, quidam turbati capitis de regione Then- coL 240. 

^'^^^fjj. tonicorum, aliquantulum ab agminibus prsecedentibus remoti, 

followers septem molendina juxta pontem memoratum igne concrema- 

at Nissa. runt. Erant autem viri quasi centum, qui nt suo furori 

satisfacerent, adjecerunt ad propriam* miser iam, et quorundam 

domicilia in suburbio posita igne similiter succendentes, com- 

misso Bcelere, exercitui praacedenti sese jungere properabant. 

At vero regionis illius dominus, quod factum fuerat indigne 

ferens, cives evocat et arma arripere monet, et ipse praevius' 

cum ingenti tumultu hostes insecutus, antequam ad prsB- 

cedentem exercitum attigissent, atrociter illos invadens, omnes 

morte dignissima peremit. At Petrus haac omnia penitus 



* Straliciam] Stralicie, A. 
2 permitteretur'] permitterentiir, C. 
D. A. has been altered to this. 



* prcBviue] primus, W. O. has 
previns. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 51 

WOL of ignorans, at qui praeenntem ducebat ezerciium, dum a refer- A.D. 1096. 
T^re, L 21, entibus casTUQ per^ quendam equo raptum velocissimo 
coL 241. cognovisset, de consilio suonun ilico reversus, fratrum inter- 
emptomm fimera non Bine lacrimis conspexit, scire sollicitus 
cnpiens quae causa extiterit tantee transgreseionis. Missis ita- 
que legatis ad majores civitatis, cognovernnt qui missi fuerant 
justa indignatione seditionem foisse factam; sed qnorundam 
peregrinomm aasu temerario legio tota concitata est, ut in- 
juriam quam pertnlerant, vindicarent. Erant antem viri quasi 
mille, qui ad banc prornperant temeritatem ; propter^ quos 
quidam ex urbanis egressi, bellum ingens cum nostratlbus 
commiserunt. Deinde cives reseratis valyis egressi, quingen- 
to8 ex nostris super pontem peremerunt, reliquis psene omni- 
bus, dum fluminis vada nescirent, summersis. Exercitus autem 
Petri, tantam suorum non ferens injuriam, ad arma conyolant, Loss of the 
et confligentibus inter se agminibus, cecidernnt ex peregrinis Crosaden. 
quasi decern milia virorum, et Petri Heremitse pecunia tota a 
Bulgaris capta est, retento ejus curru cum omnibus quae babe- p. 190. 
Id. i. 22, bat. Die antem quarta recoUectis yiris qui dispersi erant per Their arri- 
coL 242. fagam, quasi ad triginta milia, rursus se ad iter ac<;ingentes, "^^1 at Con- 
viam, licet cum magna difficultate, continuant, et maturate ^^^°^^^®' 
itinere Constantinopolim pervenerunt. Ubi Petrus imperatoris ^qq \yy ^he 
coUoquio fretuB, cum per dies aliquot exercitom ibidem recre- emperor, 
asset, ex imperatoris mandato transito Hellesponto in Bithi- 
niam, qu89 prima est Asysd provincia, descenderunt. Deinde 
ad locum supra idem mare situm, cui nomine Civitotb, venientes, 
castrametati sunt ibidem. 



De interUu triginta milium crucesigncUorvm. 

Id. i. 28, Erat autem locus ille in confinio Turcorum positus, rerum Advance 
col. 243. omnium et prcecipue victualium opulentus. Cumque ibidem of *°® ^^^' 
quasi duobus mensibus consedisset exercitus, cocperunt Latini ^j^^ 
ad decem milia virorum regionem perlustrare, et greges pari* 
ter contrahere et armenta, atque versus Nicaaam urbem ordi- 
natis agminibuB profecti, cum prsDda maxima sine suorum dis- 
pendio sunt reversi. Porro Theutonici videntes quod in illo 
negotio Latinis prospere accidisset, adjecerunt et ipsi simile 
aliquid attemptare. TJnde ad decem milia peditum cum equi- 
tibus ducentis versus Nicaaam tendentes, ad oppidum quoddam. 



^ These words are introduced by 
Paris directly from William of 
Tyre. 



* propter'] contra, W., and so A. ; 
it is altered in the margin by 
Paris. 

D 2 



52 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1096. qnatuor miliariis a NicsBa diBtans, venerunt, et facto impetu Will, of 

vehementissimo, repagnantibns acriter oppidanis, Bed nihil pro- j^'^l^^' 
ficientibub, Theutonici oppidnm occupant violenter. Tandem 
habitatoribuB omnibnB interemptis et manubiis cnnctis occu- 
patis, castrom mnniant, et loci opulentia simul et amoanitate 
delectati, nsque ad principnm adventum ibi commanere pro- 
ponimt. Sed Solimannns regionis illius dominns, audienB quod Id. i. 24, 
Thetitonicoram gens oppidum 'samn expngnatnm prsBsnmeret <^1> ^^^- 
detinere, ctun omni festinatione iliac contendit, et castrnm 
obBidens violenter expngnat, omnibus quos intus repperit 
gladio interemptis. Yenit interea rumor in castris, Theutoni- 
Their de- oorum cohortes in manibus Solimanni incidisse. IJnde yeritate 
feat and comperta, reluclantibus migoribus de exeroitu, ad arma prosi- Id. i. 2.5, 
"'*'• liunt universi, et pedites triginta quinque milia cum equitibus ^^^' 2*^- 
quingentis, ordinatis agminibus, ad partes Nicsaas contendunt, 
et in quendam campum Solimannum cum innumera Turcorum 
multitudine invenientes, irruunt potenter in hostes; sed Turci 
Bcientes quod res pro capitibus ageretur, gravissimum pere- 
grinis reddidere conflictum, et ipsis tandem oppressis, dum 
pondus prsBlii ferre diutius non valerent, fugam ineunt, agmi- 
nibus dissolutis ; quos Turci gladiis insequentes, Btragem non 
modicam nostratibus intulerunt. Geciderunt ibi de exercitu 
Petri, nobiles, Gralterius Sensavior cum Beginaldo de Breis 
et Fulchero Aurelianensi, et de triginta milibus peditum, 
qui de castris egressi fuerant, simul et equitibus quingentis, 
vix vel unuB superfuit qui carcerem evaderet vel mortem. 
Ecce prsBlium inobedientias quem finem babuit, dum contra (Enlar^^ 
praeceptum imperatoris populus cervicosus arma moverat teme- from Id. i. 
raria. qui consnluit indoctum valgus, ut pacifice apud Conetan- «^->- 
tinopolim exspectarent, usque ad adventum principum illos sub- 
sequentium, qui prudentiores ipsis erant et ad plenum in 
militia eruditi. Solimanno vero non sufficiente quod factum Id. i. 26, 
fuerat, in castra irruit violentus, et senes valetudinaries, mo- col. 246. 
nachos et ordinatos, matronas, puellas, et pueros in ore 
gladii interemit multos. Quosdam tamen, quorum SBtas pro 
eis intercedebat et facies, ad hoc reservabat illsBsos, ut per- 
petuaa subiceret servituti. Erat autem prope castra fidelium, 
secus litus maris, vetus quoddam pr»sicUum habitatoribus 
vacuum, in quo necessitate compulsi ad tria milia peregrine- 
rum se contnlerunt, salutem se ibi posse consequi arbitrantes. 
Help ob- Gumque in eo a Solimanno fuissent obsessi,^ sese viriliter 
^™«d by defendentes, Petrus ad imperatorem veniens, fusis humiliter 
5^^^**°^ precibus, obtinuit, ut missa illuc militia reliquias populi faciat 
peror. . 

^ oUesd] obddes, W. A. has obsi, with «e« in the margin by Paris. 



DE TBMPOES WILLELMX SECUNDI, SCILICET BTJFl. 53 

(Not ioW. ^^nuri. Qaod cum factum fuifiset, remansit Petrus apnd A.D. 1096. 
of Tyre.) Constantinopolim cum reliquiia ezercitus, priucipum expectans 
adyentum. 

Be jperegrmU qu/ibuedam dolo interfeetia, 

William of Secutus est autem hos cruce Bignatos in peFegrinationiB voto Expedition 

Tyre, i. 27, sacerdos quidam nomine Godescallus et natione Theutonicus, of Godes- 

coL 247. q^j gratiam habens exhortationis, ad quindecim milia de regno ^ 

Theutonicorum ad opus crucifi in Hungariad fines conduxit. 

Ubi cum exercitu suo venalia de mandato regis bonis conditioni- 

bus ab Ilungaris accepissent, alimentorum opulentia abutcntes 

et ebrietati vacantes, ad enormes proruperunt injurias, priedas 

agentes et stragem in populo committentes, necnon cum 

uxoribus Hung£ut)rum et filiabus rem illicitam violenter pei- 

petrantes. Unde rex ten*89 ira succensus dignissima, populum 

ad arma concitat iu ultionem tan tea transgressionis. Tandem 

apud Bellegraviam prasdictorum multitudinem furiosorum re- 

perientes, cum se prsepararent ad resistendum, (erant quippe 

viri fortes et usum Urmorum habentesj temptant dolo vincere 

quos viribuB nequiverunt. Missa igitur legatione ad Gtxlescal- 

lum et primates exercitus, conyenerunt eos yerbis pacificis in 

Id- i. 28 dolo, dicentes ; " Peryenit ad dominum nostrum regem grayis 

coL 247. " querimonia, quod populo suo enormes nimis intuleris inju- 

rias, mala pro bonis nequiter rependendo.^ Noyit prsBterea rex, 

quod sunt inter yos yiri prudentes et timentes Deum, quibus 

inyitis et renitentibus commissa sunt enormia, qusB regem me- 

rito ad iracundiam proyocarunt ; unde crimen quorundam in 

omnes refundere yerens, decreyit peregrinis parcere in prsa- 

senti ; unde yobis denuntiat, ut ejus omnino quiescat indigna- 

tio, ut et personas yestras et substantiam cum armis omnibus 

in manibus ejus sine conditione tradatis, alioquin nee unus 

ex yo'bis mortem eyadet, cum potestatem non habeat populus 

fugiendi." Godescallus igitur et principes legionum, de regia 

benignitate nimis prsBsumentes, populum totis yiribus reniten- 

tem induxerunt, ut cum armis et substantia eorum tota in 

regis potentia se traderent, et sic satisfacerent conquerenti. 

Quod cum factum fuisset, dum misericordiam' expectant, mortem 

incurrunt. Irruerunt enim in populum proditores illi armo- 

rum solatio destitutum, non distinguentes justum ab impio; et 

stragem im T nftTi^««iTnani inferentes, locum poUuerunt uniyer- 

Bum ex cruore inieremptorum et funeribus occisorum. Eyase- 



<c 
(( 

<« 

St 

<( 
tt 

ts 
tt 
tt 
tt 



^ rependendo} rependentes, W., I ^ misericordiam] yitam, W. 
and so A., but it is altered. I 



54 



MAirrn^i parisiensis chronica majora. 



AJ). 1096. mnt tamen aliqui hoc oommnne periculam, et ad propria re- Will, of 
p. 191. versi, saonun stragem •aliis, qui peregrinationis voto aetricti ^'*> *• ^8, 
fijerant, referentee ; BoUicite admonendo, ut praedicti popnli ^^^' 
nequam praB oculis semper habentes malitiam, prudentius in* 
cedant et cautius iter ezpediant. 



Slaughter 
of the Jews 
by a party 
of Cru- 
sadere at 
Meotz and 
Cologne. 



Their de- 
feat at 
Mesebnrg 
(Ovar). 



Do qu{hvsda7n peregrinie JudoBoe pereequentibue et post 

interfectis. 

Per idem tempns convenerunt ex finibus occidentis ad ducenta id. i. 29, 
peditum milia et equitnm quasi tria milia, inter quos erant col. 248. 
viri nobiles Thomas de Feria, Clarenbaldus de Yendolio, comes 
Hermannus, et Carpentarius Willelmus. Hi omnes se ad in- 
sanias convertentes, et populum JudsBorum in oppidis et civita- 
tibus, per quas eis erat transitus, impetentes, multa ex eis milia 
obtruncabant. Et hoc prsBcipue factum est in Maguntia et 
Colonia ciyitatibus, ubi etiam comes Emico nomine, yir potens 
et in eadem regione prsBclams, eorum coetibus conjunctus,^ 
maleficiorum erat particeps et flagitiorum incentor. Qui omnes, 
transcursa Franconia et Bavaria, cum fines Hungariaa attigeront, 
arbitrati sunt quod liceret eis regnum libere introire ; sed apud 
Meezeburc clausum repperientes aditum, circa pontem substite- 
runt. Porro rex ' terree ingressum transire volentibus prohiberi ' 
mandaverat, verens ne injuriarum * quas Godescalli ' legionibus 
intulerat memores, in ultionem arma moyere inciperent intro- 
ducti. Unde petita a rege licentia transeundi pacifice; cum sibi 
esset penitus denegata, proponnnt terras, quas circa fluvios et Id. i. 30, 
palades rex possidebat, depopulari, suburbana succendere, et ^^^' ^^^' 
in rebus ejus hostiliter dessBvire. Accidit ergo die quadam, 
quod septingenti ex regis militia navigio transeuntes occulto, 
ut a peregrinorum injuriis regionem tuerentur, casu tamen hos- 
tibuB Bubito obyiabant, a quibus paene omnes interfecti sunt, 
exceptis paucis, qui in carecto et paludibus salvabantur. Et 
hac freti victoria peregrini adiciunt etiam, ut pontibus fabri- 
catis presidium expugnent, et iter gladiis praBparantes regnum 
intrent^ violenter. Deinde pontes quos construxerant ' moe- 
nibus applicant, et per eorum instantiam ad id perventum est, 
ut jam pateret introitus peregrinis. Sed ecce subito csBlitus 
inctlsso victoribus timore, versi sunt in fugam, causam penitus 
ignorantes ; slcque peccatis'exigentibus, terga hostibus osten- 



> conjunctus'] convinctuR, A. 
2 Coloman, king of Himgary. 

* prohiberi^ prohibere, W. 

* injuriarum] injoriam, C. 



* Godescalli'] Godescallus, A.C. D. 

* intrent] intrant, O. W., and so 
A., bot it has been altered. 

' C. ins. aut 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RXJFI. 55 

J^ «f denies, contnlemnt audaciam civibus desperatis, qui illoa fu- A.D. 1096. 

erf^MO * gientes viriliter inseouti^ mortem eis inevitabilem intnlenmfe. 
Ex qmbns comes Emico, cum legionibus fugiens dissolntis, in 
Boam viz patriam esir reversus. Alii vero nobiles, quos prse- 
nominavimns, per Thariciam^ exitinm declinantes, ad Italiam 
pervenenmt. Unde et quidam ' de principibns, idem iter agen- 
tibus, qui Dnrachinm nayigare proposnerant, se in Grasciam 
contuleront. 



De progressu ^Mcie Godefridi et aocioru/m ^ue m opus cruris. 

Id. ii. 1, Anno supradicto, qui est annus Domini hxcyi., mense Augusto, Advance 

coL 249. decima quinta die mensis, LotharingiaB dux Grodefridus, vir illus- ^^ Godfrey 
tris, post Petri heremitas et Godescalli aliorumque progressum ^'^J^^l^Ji 
miserabilem, ut prsedictum est, convocatis yi» consortibus, iter compa- 
aggressus est. Erant autem qui se illi conjunxerunt viri no- nions. 
biles; Baldewinus prsDdicti ducis frater uterinus, Baldevfinus 
Hamaucorum comes, comes Hugo de Sancto Paulo, et Enge- 
rannus filius ejus, comes de Gres Gamerius, Beginaldus comes 
Tullensis, et frater ejus Petrus, Baldewinus de Burgo, Henricus 
de Hasoha, Godefridus frater ejus, Dodo de Cons, Oono^ de 
?*^g- G^. Monte Acuto ; quos sequebantur Frisones,* Lotharingi, et quic- 
quid gentium jacet inter fluvios Ehenum et Garunnam. Hi 
Will, of omnes individuo comitatu incedentes, per Austrias proyinciam 
Tp«> ii* !> et Hungariam, regi datis obsidibus, ad Belligrayiam Bulgariad 
254 • *^PP^^^^' g|. jjj^g j^ -^^ Q^ Straliciam pervenerunt; inde ad 

ii. 4* col. Daciam mediterraneam, quad alio nomine Mesia dicitur, et ad 
claustra Sancti Basilii descendentes, PhUippopolim, urbem no- 
bilem et cppiosam, attigerunt. Ubi cognito quod Hugo mag- 
nus, Philippi regis Francorum frater, cum aliis quibusdam ab 
imperatore Alexio in vinculis tenerctur, dux magnifilcus Gode- 
fridus, missis legatis, rogat ut viros prasdictos et cruce signatos De libera- 
Bolutos abire permittat. Praedictus enim Hugo vir illustris, tione 
quasi inter primes iter aggressus, Alpibus transcensis, in Apu- ™*^* . 
liam per Italiam descenderat, et cum exiguo comitatu apndfj^^ ' 
Durachium mare transiens substiterat, peregrines qui seque- Francorum 
bantur expectans ; ubi a praeside regionis vinctus et iuipera- f^gitf. 
tori traditus, tanquam praedo et bomicidii reus tenebatur in ' 
oarcere. Sed cum nunciis ducis praacise negaretur, de com- 
muni consilio per octo dies regionem totam cum legionibus 
suis depopulantes affligunt. Hoc audiens imperator, nuncios 



255. 



Id.iL5, 
col. 256. 



* Tftariciam] Tharinam, W. 
Carinthiam, W. of Tyre. 
' quidam^ quogdam, A. O. 



^ Par. places "vel Conanus " over 
Cono. This is in the text in D. 
^ O. W. ins. Saxones, 



56 



MATTRfil FABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



Falling 
stars. 



A.D. 1096. ad dacem dirigit, rogana nt a praada so cohibons nobiles re- WilL of 

cipiat ezpeditos. Dux igitur pacatis legionibns, Constantino- ^^^ "' *» 
polim pervenit, nbi etiam praadictos nobiles incolomes aascepit. ^^ ' 
Erant autem cum Hugone magno Drogo de Neella, Clarenbaldos 
do Yendolio, Willelmus Carpentarius, qui omnes duci de sua 
liberatione gratias cxsolverunt. 

Eodem anno stellse visso sunt labi de csbIo in partibus Of. Sige- 
occidentalibus, in eignnm dictaB stragis et confusionis. ^tb! ^^ 



Account 
of the 
emperor 
Alexius. 



His beha^ 
▼iour to 
the Cru- 
saders. 



De nequissimo imperatore Alexio, 

Alexius autem imperator Graacorum vir nequam et aubdolua, 
cum esset in palatio Nichofordi praedecessoris sui aummus et 
princeps militisB, contra dominum auum maliciose recalcitrans, 
quinto vel sexto ante haoc expeditionem anno, domino de- 
pulso, imperium invaserat, et invasum nequiter detinebat. 
Hie ^ semper propositum habens fallendi, aaape cum peregrinia 
verba pacifioa loquebatur in dolo, auapectam jugiter babena 
multitudinem cruce signatorum et militias probitatem. XJnde 
si quandoque nocere cessavit, non boo virtutia exatibit aed 
timoris. Kam dux Godefridua cum ante urbem Conatantino- 
politanam tentoria fixiaaet, asaunt nuntii imperatoris, ipsum 
ducem invitantes, ut ad imperatorem cum paucis introire 
festineb. Dux vero habito concilio, illuo ire distulit; unde 
indignans imperator forum rerum venalium ducis legioni- 
bua interdixit. Porro principea alimentorum metuentea de- 
fectum, per auburbana longe lateque hoatiliter diacurrentea, 
gregea undique contrahunt et armenta; et tantam in caatra 
alimentorum deferunt opulentiam, ut usque ad aatietatem 
etiam minorea abundent. Unde imperator oompulsua commer- 
oium restitui iterato prascepit.- 



WiUiamof 
Tyre, ii. 5, 
col. 255. 



(Not in W. 
of Tyre.) 



Will, of 
Tyre, ii. 6, 
col. 256. 



Advance of 
Bohemond, 
prince of 
Otranto, 
and his 
followers. 

p. 192. 



De motione Boamtmdi principia in opua crude, 

Interea dum haac apud Conatantinopolim geruntur, dominus Id. ii. 13, 
Boamundua, Boberti Guiagardi filiua, princepa Tarentinua, qui ^^^ ^^^* 
ante hyemem cum auo exercitu Adriaticum mare tranaieua 
Duracbium uaque pervenerat, per deaerta BulgariaB ad auoa qui 
eum aequebantur pedetentim appropiana accedebat. Adhasae- 
rant namque ei viri quidam nobilea potentea, quorum hie in 
parte nomina aubponemua ; Tancredus Willelmi Marchionia 
filiua, Eicardus de Principatu,' et Eainulfus frater ejus, Bobertus 



1 hie] om. O. W. This and the next sentences are due to the compiler. 
3 Of Salerno. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFL 67 



Will, of de Anxa, HermannnB de Kami, Bobertus de Surda Valle, Bo- A.D. 1096, 

I's'S bertus Tnrstani filins, Homfridus filins Badolfi, Bicardns filius 

comitis Bantdfi, comes de Bassillnm,' et fratres ejus, Boeleis 

Gamotensis, Alberedus de Gagnano, Hninfridiis filins ejns. 

M^JJ- ^^ Hos antem sequebantnr popnli Italici, et qnicnnqne a Tyrreno 

' ' mari in Adriaticmn nsque sinnm conversabantur. Hi omnes 

Will, of usque ad nrbem Gastoream Boamundi vexilla secnti, cum a 

TyTe,ii.l3, QiYibng yenalia populo non ezhibebantur, contrahere greges et 

col. 263- annenta compnlsi sunt violenter. Indeqne progressi, in regione 

Felagonia castrd statnemnt ; ubi andientes quod in vicino erat 

municipinm solis hsBreticis habitatoribns refertnm, illuo sub 

celeritate contendnnt, et castmm violenter occupantes, et SBdi- 

ficia igne conflagrantes, praedam immensam et opima inde spolia 

abstulemnt. 



De peregrinatio7ie comitis Tholosani, 



Id. ii. 17, 
col. 266. 



Subsecnti sunt peregrinos prsedicto comes Thosolanus Bai- Advance of 
mnndas, et episcopus Podiensis Aimerus, in negotium Gmcifixi. ^J™??* 
Erant antem cum eis in gente sua viri generis prsBclari ; Wil- count of ' 
lelmus Anrasiensis episcopas, et comes Bainbaldus,' Gaostus de Toulouse, 
Bediers, Girardns de Bosillnm, Willelmns de Monte Fessnlano, Adhemar, 
Willelmus comes Forensis, Beimundus Felez, Gentonins de Bar, ^**W of 
Matan. 6. B. Willelmns Amanen. Hos secnti sunt Gothi, et Wascones, et ^^^ ^[^ 
w. *p- ' qxiicnnque cmce signati inter ' Fyrenaenm et Alpes difPundnntnr. followers. 
Will, of Hi omnes prsefatos subseqnentes cmce signatos, per Italiam et 
T5rpe,ii. 17, Lnmbardiam, et per regionem quas Forum Julii dicitur, in 
^^ *^^' Histriam et tandem in Dalmatiam descenderunt. Gumqne 
per dies quasi qnadraginta omnem Dalmatiam multo pertran- 
eissent periculo, demum Durachinm perrenerunt. Ubi et 
Id. ii. 18, comes litteris imperatoris exbilaratus, iter arripuit, transcur- 
col. 268. Bisque montibus et silvis et universa Epyrotarum regione, de- 
mum in pagum cxd Felckgonia nomen est, copiis omnibus re- 
dundantem, tentoria statnemnt. Ubi cum venerabilis Fodiensis Capture of 
episcopus longius a castris tentoria fizit, hospitandi commodi- the bishop 
tate ductus, a Bulgaris irmentibus captus est. Sed dum unus ^ ^ ?^i 
ex pr«domi,na auiL [ab eo] qn«reret. ipsum contra c«teros ^^^"^^ 
tuebatur. Inter quos excito tumultu, ad voces decertantium 
exercituB commotus est universus, et armis arreptis, irmentes 
in maleficos prsedictos, ex eorum manibus episcopum eruerunt. 
Denique resumpto itinere, peregrini Thessalonicam transeuntes His deli- 
et omnem Macedoniam, continuatis laboribus apud Bodestum, yeranoe. 



* An error for Roeinolo. This is 
Geofirey of Boscigno ; see Le Pro- 
vost, Orderic Vital, iii. p. 487, 
note'. 



' i2atii6a/Jtw] Bainbaldus, A. 
Count of Orange. 

' inter] in, W., and so A., but it 
is altered by Paris. 



58 MATTH^I PARISIEKSIS CHEONICA MAJOBA. 

A.D. 1096. lurbein maritimam super Hellospontnm' sitanij itinere diemm WiU. of 

qnatuor distantem a Constantinopoli, pervenerant ; nbi legati Tyre,ii. 18, 

principum, qui prsBcesserant, oomiti occurrentes monuerunt ^^^' 

instantius, obnixe cohortantes, ut peractis apud imperatorem ne- 

Their dif- gotiis, ipsos subsequi maturaret. Yictus igitur comes tarn' im- id, ii. 19, 

ference and perialium quam priucipuin instantia, relicto exercitu sub custodia col* 269. 

subsequent episcoporum et virorum nobilium qui in castris erant, ipse cum 

reconciba- •/-«..• t j* . 

tionvith P^^cis Constantmopolim properans, ad imperatorem mgressus 

Uie empe- ^Bt. A quo cum omni reverentia susceptus, cum multa instan- 

ror. tia exhortatus, ut imperatori fidelitatis juramentum, secundum 

formam aliorum principum qui eum praecesserant, exhiberet, 

negavit plane ; unde indignatns imperator insidiabatur illi et 

ejus exercitui, prsBcipiens militibus suis, ut repente in legioni- 

bus comitis irruentes usque ad mortem persequi attemptarent. 

Igitur centurioncs imperatoris et quinquagenarii, agminibus id. {j. 20 

militaribuB prserogati, domini jussionem exequentes, clam et de col. 269. 

nocte in comitis irruunt exped;tioneS| aliquos non prsBmunitos 

invenientes, ex eis plurimos peremerunt. Comes vero haeo 

audiens, imperatori proditionis objecit infamiam. Unde facti 

pcenitens, Boamuudum, qui adhuc in ulteriore maris littore 

cum suis residebat, ad se facit evocari, ut per ejus et principum 

suorum interventum, comitis sibi animum reconciliare possit; 

qui ad ejus vocationem venientes, licet multum displiceret 

quod factum fuerat, cum viderent quod non esset ultionis 

locus, cum ad majora properarent, ad exhortationem eorum id. ii. 21, 

comes et imperator reconciliantur ; et juxta formam fidelitatis col. 271. 

ab aliis factam juramentum exhibens, in plenam gratiam re- 

versus, donis ingentibus est honoratus. 

\ Form of Forma ' autem fidelitatis heec est, in qua omnes consenserunt 

\ fealty paid totius Occidentis principes : quod civitates et castella cum pos- 

*® "*® sessionibus aliis, quaa ad jus imperatoris spectare videbantur, si 

by the ®* possent subjugare, sibi redderent incontinenti, salvis princi- 

Crusaders. pibus manubiis omnibus in eisdem inventis. Quod quibusdam 

ex nobilibus nimis videbatur iniquum, ut sui sanguinis efiusione 

mercarentur commodum alienum. Imperator autem ut satisfa- 

ceret peregrinis, juravit quod ipsis auxilium fidele impenderet 

et consilium, quibus possent inimicos debellare. Yenit interea Will, of 

Constantinopolim comitis exercitus, qui statim de mandate ipsius T7re,ii.2l, 

. ad eos qui se praBcesserant transiens, coeteris legionibus est ^^^' 

conjunctus. 



r Bosforus. 
^ At the foot of the page is the note: Idem<j Hellespontos. 

' [ Brachium Sancti Georgii. 
3 torn] om. C. 

^ This paragraph seems the compiler's own, though the subtjtance may 

be found in W. of Tyre, iii. 12, coL 285. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 69 



De pereffrinatione Boherti ducts NonnaTmorum et sociorvm ejus. A.D. 1096. 

Dieeio, Hoo deniqne tempore Bobertns dux Normanniad cruce sig- Adyance of 

col. 492. natns, iter Jerosolimitanum omnium peregrinorum novissimus Robert of 

arripiens, posuit Normanniam in vadimonium fratri suo regi ^"J^^^^ 

WillelmOi acceptis ab eo decern milibus libris argenti. Junx- followers. 
Will, of emnt autem se ejus agminibns Bobertns comes Flandrensis, 
Tyi^,u.22, EuBtachius comes Boloniensis, Stephanus comes Blesensis 
^^ ' comes Camotensis, comes Stephanus Albemarlensisi Bothrodus 

comes Ferticensis, Bogerus de Bamevilla, de Britannia viri 
Malmesb. magni Fergandus et Conanus. Hos quoque sequebantur Angli, 
*^ v^fi * Normanni, Flandrenses, Britones, Andegavenses, Galli occiden- 
^' ' tales, et omnes populorum cunei, qui ab oceano Britannico 

usque ad Alpes mediterraneo tractu degebant. Isti omnes in 
WilL of negotium crucis profecti in Apuliam et Calabriam, circa 
Tyre, coL hyemis ingruentis initia, nivium et glacier um vitantes * inoom- p. 193. 

moda, ibidem expectantes donee aura felicior arrideret. 
Diceto^ Circa idem tempus fundata ecclesia Norewicensis, et in ea The church 

col- 491. ppQ clericis monachi sarrogati. of Norwich 

foimded. 

De oheidione Niceca civUatie a cruceaignaiis facta. 

Cf. Baldric, Anno Domini hxcyu. Dux Grodefridus cum suis legionibus Advance 

Hist. apud Constantinopolim, dux Boamundns cum suis apud urbem of the 

^1 Tots Castoream, comes Tholosanus cum suis apud Pelagoniam, cele- Cr^aders 

(Migne ^^^^ Dominicae Kativitatis dies transigentesj decreverunt, unus- 

cslxTi.). quisqne in loco suo, intuitu religionisi manus a prseda et 

qnalibet injuria cohibere. Hi omnes in vere sequenti, com- 

Win. of positis sarcinis, -vebiculis et clitellis iter aggredientes, versus 

TyTe,il21, i^icaeam urbem pedetentim incedunt. Qui tandem ad Nico- xheirjunc- 

^^ ' mediam, qu89 BitbinisB metropolis est, venientes, habuerunt tion with 

obyiam yenerabilem sacerdotem Petrum heremitam ibi, qui ^^ forces 

cum paucis qu89 sibi superfuerunt, reliquis legionibus occur- ^,j?^.. 

rens, eorum coetibus conjunctus est, principibus salutatis; 

ubi ab omnibus benigne susceptus, de suorum amissione plu- 

rimum condolebant, et multa ei donaria contulerunt. Multi- 

plioatis igitor armatorum copiis, et moderamine congruo iter 

expedientes, Nicasam per Dei gratiam abtigerunt; ubi castris gjege of 

in girum dispositis, loca tamen yenturis^ reservantes, urbem Nice begun. 

mense Maio, decima quinta die mensis, in die videlicet Domi- 

nicad Ascensionis, obsedemnt. Comes vero Tholosanus negotiis Raymond 

pertractatis, sumpta ab imperatore licentia, ad urbem pras- of Toulouse 
joins them. 

> vitantes^ evitantes, 0. This clause and the next are the compiler's. 
* 0. W. ins. legionibus. 



60 



IIATTHAI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1097. dictam velox peryenii}, et cseteris se principibus obsidionem 

agentibus cum legionibus conjunxit. 
Prodiffj in Nonis Aprilis apud Finchamestude in Bercsire quod- Robert de 
BerksLire. ^^ gtagnum fluxit saDguine. ^°°*^- 



Qualiter dux Bohertw v&nU ad ohMionem NicecB civitcUis. 

Advance of Audiens autem dux Normaunorum Bobertus NicsBam urbem 
Robert of a principibus, qui ipsum prsecesserant, jam esse obsidione 
l<iomianay yaHatam, convocatis viae consortibus sarcinisque compositis. Will, of 
ad mare descendit. Et moram quam fecerat in Apulia redi- Tyre, iii. 
mere* cupiens, cum omni tranquillitate YUirico, Macedonia, *^ 
et utraque Thracia transcursis, Constantinopolim pervenit. Ubi 
ab imperatore vocatus, more aliorum principum, fidelitatem 
tam ipse quam comites qui cum eo venerant, fecerunt ; et 
inde in ampliorem recepti gratiam, in auro, vestibus pretiosis, 
vasis tam artificio quam materia admiratione dignis, olosericis 
quoque inauditsB aBstimationisj dona susceperunt, qualia prius 
non viderant, et quas ipsis etiam receptoribus stuporem in- 
ferrent, dum rerum antea visarum excederent dignitatem. 
Deinde sumpta ab imperatore licentia, transitoque Hellesponto, 
cum Buis legionibus ^icssam pervenerunt, a principibus, qui 
eos prsBvenerant, magnsB devotionis amplexu suscepti ; qui 
locum sibi in obsidione deputatum obtinentes, castra magnifice 
statuerunt. Hie igitur primum ex diversis agminibus [unus] Id. iii. 23, 
factus [est] Dei viventis exercitus, ubi legionibus numeratis ^^' 2"*' 
inventi sunt habere peditum^ secenta milia,^, equituzn vero 
loricatorum centum milia, qui omnes in girum prs&dictaB urbis 
considentes, laborum suorum [primitiafi]^ cum omni deyotione 
Domino consecrarunt. 



Numbers 
of the 
■whole 
army. 



De jpugna inter Christ ianos et Turcoa et nostrorum victoria 

gloriosa. 

Victory of Kicaaa, urbs magna et rerum omnium opulentissima, una est Id. iii. 1, 
the Crusa- de civitatibus Bithinias, cujus dominus erat quidam Turcorum col. 273. 
ders before pQ^jentissimus simul et totius regionis, nomine Solimannus, qui 
lingua Persarum rex interpretatur. Hi:guB autem antecessores ab 



* redimere] redire, A. C. D. has 
redcUre altered to redimere. 

^ pedttuni] predictas, D., and so 
A., but it has been altered to pre- 
ditum. 

3 miUa'} om. C. 



* primitiiu'] om. A. 0. W. has 
fructum, A modem hand has in- 
serted propositum in A. ; primiticts 
is from William of Tyre, and the 
Hist. Angl. has it. 



DE TEMPORE WILLELM:I SECUNDT, SCILICET RUFI. 61 

Win. of imperatore Constantinopolitano, Bomano nomine, qui ante hunc A.D. 1097. 
1**7^" ^' Alexinm erat tertius, has occnpaverant regiones, et easdem hnic 
tradiderant Solimanno. Possidebat autem provincias univerBas 
a Tharso CiliciaB usque ad Hellespontum, ita ufc in confinio Con- 
stantinopolitanaa civitatis procuratores suos haberet, qui tributa 
et vectigalia totius regionis ad commodum domini sui coUigerent 
ct GoUecta confiscarent. Ipse autem cum multitudine copiosa 
armatomm in montibus vicinis, yix ab obsidione decem milia- 
ribus distans, opportunitatem quserebat, quo ordine urbem 
IX)a8et a cruce signatorum inquietudine liberare. Tunc Soli- 
Id. iiL 2, mannus ut cives obsesses consolaretur, duos ad illos direxit 
coL 276. nuncios, qui navigio per lacum ad urbem descenderent, et 
mandata . sibi imposita ad cives obsesses occulte perferrent ; 
IdL iii. 3. sed unus ex illis (][ui missi fuerant a nostris captus est, et 
alter gladio confossus. Frincipes autem nuncium, qui vivus 
captus fuerat, in arcto ponentes, didicerunt ab eo, quod Sol- 
danus in crastino yenturus erat, ut obsidionem solveret et 
illoa de instanti periculo liberaret. Solimannus igitur in eras- Defeat of 
tino circa horam tertiam, ut nuncius prsadixerat, cum quin- Soliman. 
gentis armatomm milibus de montibus ad plana descendens, 
Id. iii. 4, preemisit decem milia equitum ad portam meridianam quas 
cd. 277. comiti Tholosano commissa fuerat, et cum impetu multo in 
ejus irruunt legiones, a quibus accept i, et conatibus mirabiliter 
confractis et aciebus dissolutis, jam erant in fngam versi. 
Cum ecce Solimannus cum majoribus superveniens copiis, illos 
qui dissoluti erant iterum reducens, in nostros redire com- 
pellit. At Tero dux Godefridus et dominus Boamundus co- 
mesque Flandrensis cum suis ad unguem armati, videntes 
comitis exercitum supra vires fatigari, irruunt constanter in 
hostium legiones, et interfectis ex eis ad quatuor milia, et 
nonnuUis captivatis, in fugam eos compulerunt. Nostri quoque Investment 
hac prima potiti victoria, obsidionem continuant,^ dispositis in ^' ^^^®* 
Id. iii. 5, gyrum militaribus catervis in hunc modum : ad portam orien- 
coL 278. talem sedit dux Godefridus cum duobus fratribus suis et 
eorum catervis; ad portam septentrionalem dominus Boamun- 
dus cum Tancredo et aliis principibus suis; ad portam austra- 
lem comes Biaimundus et episcopus Fodiensis ; ad portam 
occidentalem dux Normannorum Eobertus et comes Flan- 
(Not in W. drensis cum suis armatis. Sic ergo ex onmi parte urbs vallata 
of Tyre.) est ; ita quidem quod antea non perlustrarunt radii solares 
Will, of militiam tam prsBclaram. Deinde principes nostri ad terrorem 
Tyre, iii. 4, civium inclusorum, capitibus occisorum amputatis et machinis 
coL 278. immiasis, in urbem projecerunt, mille capita cum quibusdam 
captivis ad imperatorem dirigentes. 

> conHnuant'] continuatimi^W. 



62 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1097. J)e suffoesione et ruina turns. 

Siege of His ita gestis, plactdt principibus ut petrarias aliasque Will of 

194 machinas ad mnros urbis applicarent. Damque in hoc atten- '^y''®'^^- ^» 
tins artifices laborarent, et urbem freqaentibas impagnafisent 
congressionibos, cnrricnlo septem hebdomadamm, quadam die 
condicto de more insultu, duos nobiles, Baldewinnm, videlicet 
Calderon, et Baldewinum de Gant, unom jactu lapidom, alte- 
ram jactu ' sagittsB, dum animosias in urbis ezpugnatione de- 
certarent, nosbd misero infortunio amisenmt. In alio qnoqne 
similiter oonflictn, de principum consilio iterate, comes Wil- 
lelmus de Foreis et Galo de Insula sagittis oonfixi ceciderunt. 
Guido praeterea de Possessa vir nobilis ibidem carne solutas 
est, gravi infirmitate oorreptus. Quadam iterum die dum Id. iii. 6, 
principes universi macbinas suas oertatim ad murum appli- ^^' ^7^* 
carent, comes Hermannus et Henricus de Ascha Theutonici 
instrumentum quoddam satis artificiose composuerunt, in quo 
equites yiginti componentes ad murum applicuerunt. Qu89 
tandem, instantibus ad defensionem civibus, magnorum impulsu 
lapidum ita contrita est, ut eos qui infra erant comprimeret 
universes. Fervebant autem alii nihilominus in opus inceptum, 
et assiduis insultibus requiem civibus subtrahebant. Lacus 
tamen civitati adjacens nostrorum prscipue preepediebat opus ; 
nam cives per eum liberius navigantes, victum et alimentorum 
copias in nocumentum principum intulerunt in urbem. At Id. iii. 7, 
principes, adbibitis ad lacum navibus et armatis impositis, ^^^* ^^^* 
victualia civibus subtraxerunt. Ad turrim quoque quandam. Id. iii. 8, 
qusB erat in parte australi civitatis, CBBteris omnibus eminen- <5ol. 281. 
tier et fortior ad ezpugnandum, cum omnia deficerent argu- 
menta, tandem adhibuerunt suffossores, qui eam cum multo Id. iiL 9, 
labore suflfodientes et ligneis materiis sustentantes, supposito ^'.?^^' 
demum ^ igne quo ligna consumerentur, dum materia in cineres ^\ 'ggg ' 
esset redacta, turris cum tanto fragore corruit, ut instar terrsB- 
motus audientium corda perturbans non modicum, ingereret 
sua ruina terrorem. Ad sonitum igitur tantas ruinsB, excitataa 
legiones ad anna convolant, animos acuunt, quasi urbem 
protinus ingressuri. 

De cajptione Nieem civitatis et de remuneratione imperatoris. 

Capture of Solimanni vero uxor, ex turris ruina in desperationem versa, Id. iii. 11, 
^^"*^'* navibus cum suis per lacum devecta, ab urbe clam egreditur; <»1« 284. 
children. ^^ nostri, qui in lacu erant in navibus ad explorandum immissi, 



1 jactu] ictu, W., as WilKam of Tyre. 
' damm\ deinde, W. 



DB TEMPORE WILLELMI SECUNDT, SCILICET RUFI. 63 

WilL of fagientem capiont, et captam principibas prsBsentant ; captis A.D. 1097. 
Tyre, iii. igitur cam ilia dnobus filiis sais adhnc tenellis, snb arcta cum 
id! 9^* matre custodia deputantor. Dux magnificus Godefridus Turctim Prowess of 
col. 282-' quendam, qui moltos ex nostris telis confoderat ct insuper Godfrey, 
principes verbis probrosis afficiebat, visa opportunitate, eagitta 
cerebro perforato, extra mnrain in fossatum prsecipitem dedit. 
Hen. Hunt. Tanc nndiqne omneB adinsnltum animati, litnis perstrepentibnB 
TU.C214 6. et tnbis, aggrediontur urbem; repletur aer clamoribns, non pro- 
Bunt inclufiis sagittsB, non tela ignita, non lapides aut ligna, non 
Will of vires, non anna, non missilia augmentata. Tunc cives ad dedi- Surrender 
Tyre, iiL tionem compulsi, resignaverunt urbem Tatino cuidam impera- ^ ^^^' 
4fii " toria ministro ; quod nostris principibus ad majora properantibus 
satis placuit, juxta quod fuerat imperatori concessum. Becepe- 
runt autem peregrini sclavos ^ suos omnes, turn illos qui in ob- 
sidione capti erant a civibus, tum illos qui de exercitu Petri a 
Solimanno capti fuerant, ut superius est relatum. Principes 
igitur nuncios ad imperatorem dirigentes, hortati sunt instantius, 
ut ad partes illas tot de suis principibus mittat, qui sufficiant 
ad custodiam civitatis ; prs^sentaveruntque ei uxorem Soliman's 
Id. iiL 12, Solimanni et filios, quod gratanter acceptavit. At im- ^^?,*°'* 
coL 285. perator Isetabundus et gaudens de familiaribus suis quosdam V+^^g 
direxit, qui urbem cum omni captivorom substantia in auro emperor, 
et argento et omni genere supellectilis susciperent, per quos 
etiam singulis peregrinis donaria transmittens ingentia, tam 
litteris quam viva voce benivolentiam singulorum captabat, et 
pro tam laborioso servitio et imperii sui tanto incremento 
gratias refert copiosas. Capta est autem urbs Nicssa anno 
Domini millesimo nonagesimo septimo, mense Julio,' vigesimo 
die mensis. 

De progreseione crtioeeignatorvm et damnosa victoria eorumdem. 

Id. ill. 13, Soluta igitur obsidione, iterum de mandate principum cruce Battle of 
col. 286. signatorum ad proficiscendum invitatur exercitus, et compositis DoryUeum. 
sarcinis, tertio kalendas Julii iter arripiunt ; et pontem quendam 
transeuntes, in duo exercitum diviserunt; dominus Boamundus 
et dux Kormannorum Bobertus, comes Blesensis Stephanusy 
Hugo de Sancto Paulo, et Tancredus, cum suis cobortibus Isavam 
secuti, in vallem, cui nomen est Gorgoni,' pervenerunt ; reliqui 
vero omnes dexteram tenentes, vix a castris prsBdictomm duo- 
bus distantes miliaribus, dietam complevemnt. Solimannus 
vero illataB memor injuriaB, in crastino circa horam diei secun- 

* sclavos] captivoB, W. of Tyre. 

3 Julio] sic. Janio, William of Tyre. 

* Oorgoni] Georgii, Hist Angl. 



64 



MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1097. dam adest cum Turcornm agminibus infinitis, quorum numerus WilL of 

Battle of ducentorum milium sumiDam ' excedere dicebatur. Nostri vero, Tyre, iii. 

Dorylseom. per exploratores eorum adventu prsecognito, sarcinas et cur- 13, col. 287. 
TUB cum debilibuB suis bccub arundinetum in vicino positum 
locaverunt, et ipsi ad arma convolantes, equos prsBparant, quasi 
cominus pugnaturi. Et missis nunciis' ad alium exercitum, a 
quo temere recesserant, hortantur attentius ut auxilium con- 
ferant ^ suis legionibus desperatis ; sed interim, nostris invitis, 
bellum committitur horribile et damnosum, in quo Christiana 
contrita sunt agmina vehementer. Nam equi eorum insolitum I^iceto, 
non ferentes clamorem Turcorum, buccinarum clangorem, ictus- ^ ' xj ' * 
que taburcinorum, calcaribus non parebant. Dum igitur Chris- f 214 b. 
tiani fugam inire cogerentur, supervenit magnificus dux Nor- 
mannorum Eobertus, damans et dicens, " Quo fugitis, milites ? 
* quo fugitis P equi Turcorum nostris velociores sunt, unde fuga 
''* prsesidio non est. Melius est enim bene mori, quam turpiter Dieeto, 
'*vivere; mecum sentite, me sequimini." Hsbc cum dixisset, <^o*- *^3. 
in quondam Turcorum regem lanceaa direxit aciem, quae scutum 
ilico et loricam cum corpore perforavit. Secundum quoque et 
tertium similiter in memento confossos prostravit. Tunc animus Hen. Hunt, 
redit Christianis, pugnaque gravissima committitur et horrenda. vii.f.2l4 6. 
CaBsi sunt in illo conflictu de nostris duo principes ; nam Wil- 
lelmus Tancredi frater, dum regem quondam Turcorum lancea 
transfigit, ejusdem regis lancea perforatur. Godefridus quoque 
de Monte, dum caput cujusdam pagani amputat, sagitta per- 
foratur. Tertius Farisiacensis Eobertus eodem mortis genere WilL of 

p. 195. vitam finivit. Ceciderunt autem in hoc conflictu ad duo milia Tyre, iii. 
peregrinorum, deficientibus agminibus et in fugam compulsis. »<^ol'2o8- 
Sed cum sic afficeretur populus Christianus, ecce alius exercitus, 
quem ducebat dux GrodefriduS) cum quadraginta milibus arma- 
torum, qui omnes acriter in acies irruunt perversorum, et 
atrociter satis et animose decertantes, dum Turci infideles tot 
hostes supervenisse conspiciunt, quasi caelum super se ruiturum Hen. Hant. 
expavescunt, et cum duce suo Solimanno prassidium fugas capes- ^^' f- 215. 
sunt. Quos fugientes Christiani tanta persequuntur i^stantia. Will, of 

ut per quatuor miliaria ultra eorum castra continuam opera- ^T^^jy^- 

f ' i T?x J.' ni_ • 15,col.289. 

rentur ex eis stragem. Et captivos omnes, quos Turci cepe- ' 

rant, reducentes, ad castra eorum sunt reversi ; ubi repperientes 

copiam auri et argenti, jumentorum cum gregibus, armentis, et 

yictualibus infinitam,'"* coUectis papilionibus et tentoriis, equis 



^ smnmd] introduced by Par. in 
the margin of A. It is not in W. 
W. of Tyre has quantitatem. 



^ conferanili om. A. W. inserted 
in the margin of A. by Paris. 

* tt{/&tttom] infinitis, W., Par. 
inserts copiam in the margin. 



DB TBMPOllE WILLELHI SECUNDI, SCILICET RUFI. 65 



WilLof 
Trrcjiii. 
1ft, col. 
289. 



paariter et oamelis, in caatra^ propria simt recepti. Ceoidisee A.D. 1097. 
antem dionntur ea die de nnniero hostioin, et apud suob, yirorum Losses on 
potentinm ad tria milia. Aotmn est itaqne hoo praalium die both sides. 
kalendaram Jnliarnm, pagna maltmn dissimili, cum Tur coram 
centum quinqnaginta milia contra Christianomm quinqoaginta 
milia decertarent. 



De progressu feregHnorum a Nioma usque ad Antiochiam, et 

regionibus suhjtLgatis. 

Id. iiL 16, Fottqnam antem per tridnnm moram, sibi et eqnis neceasariam, Advance 
col. 2S9. ixi loco certaminia protraxiasent, litnia monentibas, ae iterum ad of the 

iter accingnnt, Dt tranacoraa Bithinia nniveraai Piasidiam annt c^^s^ders 

ingreaai. Ubi oaan in proyinciam arentem et inaqnoaam deacen- ^^^ 

dentea, ibidem prm ' aitia importnnitate, ardoria moleatia, coepit 

popnlna ita'deficere, nt plnsqnam qningenti apiritum exhalarent. 

Tandem hia erepti pericnlia, deacendemnt in regionem nberri- 

mam jnxta Antiochiam minorem, qnas Fiaaidiaa ' metropolia eat. 

Id. in. 17, Exhino qnoque turmaa anaa diyidentea diaperai annt per pro- 

^1- 290. yinciaa, nt eaa ezplorarent, qno poasent ad principea eamm 

perferre notitiam. Qni a caatria diviai, Heraoleam Lichaoniaa 

Id. iii. 18 urbem proterenntea, ad Yconinm, ejnadem regionia metropolim, 

col. 292. penrenemnt, qnam omni habitatore vacnam inyenemnt. Tnroi 

enim oivitatea et oaatella deaerentea, cognito peregrinomm 

adyentn, non babebant fidnoiam reaiatendi, Indeqne Mara- 

Id. iii. 19, aiam Tirbem tranaenntea, Ciliciam annt ingreaai. Habet antem BouDdaries 

col. 292. CiUoia ab oriente Geleaayriam, ab occidente Yaanriamj a aeptem- of Cilicia. 

trione jnga montia Tanri, ab anatro Cypricnm mare. Habet 

etiam dnaa nrbea metrox)oUtanaB, Anayarzan et Tharanm, docto- 

ria gentinm Fanli natale aolnm ; bade ciyitaa anbdita eat Balde- 

Hen. Hunt, wino fratri dncia Grodefridi. Eobertna Normannomm [dnx] 

Til f. 215. qnandam cepit nrbem Azena yocatam/ et dedit earn ano militi 

Symeoni. Dnx Boamnndns et cornea Beimnndna cepemnt aliam 

nrbem, qnam Fetro de Alpibna contnlemnt. Inde a4 Oxan ' pro- 

fecti, nrbem obtinnemnt, et Fetrua de Bnaaillnn^ cepit Bnfam' 



* ccuira . . ree^<i] castria . . 
rerersi, A. It is altered by Paris. 
W. of Tjnre has reversi, 

' pro] A. has po in the margin. 

a Pi»9idiaf\ Posaide, A., with D 
in the margin \ Perside, C. ; Des- 
side, D. 

* wrhtm Azena vocaiami qnan- 
dam ciyitatem Tureomm, Hunt. 
Axena seems to come from the 

VOL. II. 



previous sentence in Huntingdon, 
who says *' Athena yero etMamistra 
** subdito BUDt Tancredo,^* The 
place is Adana, near Tarsns. 

^ Oxan\ a mistake of the scribe 
for Coxan, i.e. Cooson, the ancient 
Cueusut, 

* RustdUun IB an error for Moaaa 
(Boaix). 

7 iZif/am] Rufa, Baldric, ii. 1090. 

E. 



fjt. 



66 



MATTH-fil PAMSIENSIS CHEONICA MAJOBA. 



A.D. 1097. 

ConqaeBts 
of Guelf, 
Tancred, 
and Bald- 
win. 



Edessa, 



Samoaata, 
Seruge, 

Maresia, 

ArtMfia, 



ei plorima castella snbegifc. Guelfus quidam, natione Bnrgnn- 
dua, Adama iirbem subjugavifc, et Tancredum supervenientem in 
ea benigne suscepit. Tancredns inde profectus Mamistram ' 
venit, et Turcis interfectis, urbem subjugavit. Inde ad minorem 
Alexandriam descendens, urbem obtinniti et provinciam sibi 
totam Bubegit. Baldewinus frater ducis Godefridi, ad majorem 
reversus exercitum, assumpta militia in partes septemtrionales 
descendit, et regionem totam nsque ad Eufraten in Bua jura 
recepit. Exiit ergo fama ejus ad cives Edessanos, qui ' trans 
flumen habitabant, quod tantus princeps de gente occidentis 
advenerat ; qui vocantes eum bumiliter rogabant^ ut sibi et suae 
civitati pradesse dignaretur. Est autem Edessa nobilis Mesopo- 
tamias civitas, ques alio nomine Bages appellatur, ad quam 
Tobias senior Tobiam filium suum misit, ut a Gabelo cognato suo 
reposceret decem taJenta. Ad banc veniens Baldewinus a duce 
urbis et populo universo cum gloria suscipitur et bonore. Inde 
urbem Samosatum adveniens, cum vidisset eam quasi inexpug- 
nabilem, datis aureorum decem milibus, emit eam a duce civita- 
tis, et in sua jura recepit. Et inde ad Sororgiam transiens, 
obsedit illam et cepit. Quod cum factum fuerat, liber com- 
meatus ab Edessa usque ad Antiochiam, transire volentibus, 
patebat.' Major interea exercitus ad urbem Maresiam profectus, 
quam Turci prsB timore vacuam reliquerant, Cbristianos in ea 
solummodo invenerunt. Inde miserunt Bobertum ducem Nor- 
mannicum ad urbem Artasiam cum comite Flandrensi, quorum 
adventum cum cives cognoverunt, Turcos omnes, qui * eos multo 
jam elapso tempore oppresserant, necaverunt, et extra urbem 
omnium capita projecerunt. Distat autem bcec 'civitas ab An- 
tiochia miliaribus quindecim, quad etiam Oalquis alio nomine 
nuncupatur. 



W.ofTyre, 

iii. 20, col. 

294. 

Id. iii. 21. 

Id. iii. 25, 

col. 298. 

Id. iv» 1, 
col. 299. 



Id. iv, 2. 
col. 800. 



Id. iv. 5, 
col. 304. 

Id. iv. 6. 
Id. iv. 7. 



Be transitu cujusdam pontis et ohsidione Antiochice, 

Advance His ita gestis revocataa sunt omnes legiones dispersse per Id. iv. 8, 
across the diversafi provinoias, et exercitu redintegrate, generale fit inter- col. 806. 
^^PjJfJ *® dictum inter eos, ut nullus de caBtero nisi jussus praesumat ab 
exercitu separari. Mane autem facto, acies versus Antiochiam diri- 
gunt; sed quoniam fluvius Orontes, qui et vulgari appel^atione 
Fer dicitur, in via medius erat, super quem pontem audierunt 
fortissimum esse, miserunt Bobertum ducem Normannicum 
cum sociis expeditis, qui itinera praetemptarent, et si quid 



Antioch. 



^ Mamistra] the ancient Mop- 
saestla, now Messiss^ Le Frevost, 
Orderio Vital, iii. p. 614. 

^ qui . . habitabanf] introduced by 



the compiler from below (col. 301). 

5 patebat] patebit, W., and so A., 
but it is altered by Paris. 

'* C. ins. in. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 67 

WiIL of difficnltatis emergeret, principea seqnentes super eo redderent A.D. 1097. 
Tyre, iv. 8, certiores. Praecedebat ergo dux majores legiones, donee ad Passage 
col. SOS. praBdictum pontem pervenit . Erat autem pons lapideus, iji of the 

ntraque fronte tuxres liabens fortissimas, in quibus centum Brontes, 
yiii armis strenui, balistarum usum babentes, erant deputati, 
qui pontem vel fluminis vadum volentes transire violenter 
arcerent. Advenerant prseterea ab Antiochia equites septin- 
genti, qui in ulteriori ^ fluminis ripa constituti, transitum nostris 
negare pro viribus decertabant. Ad huno quoque pontem cum 
transire non poterat dux Eobertus, ab bostibus prssdictis im- 
peditus, fit ibidem conflictus asperrimus, qui usque ad adventum 
majoris exercitus non cessabat. Postquam ergo universas con- 
yenerant legiones, lituis perstrepentibus et tubis, pontem inva- 
dunt, viribus totis hostes repellunt, et alii interim vado reperto p. 196. 
flumen potenter transeunt, et ripam ulteriorem bostibus fu- 
gatis attingunt. Deinde translate exercitu universo^ castra 
statuerunt, et die sequenti inter montes et flnvium viam 
regiam sequentes, ante urbem infra miliare unum castra loca- 
verunt. 
Id. iv. 9, Est autem Antiochia civitas prsBclara, ab Antiocbo filio ' Alex- Antiochia, 
col. 307. andri Macedonia dicta, eo quod illam caput statuerit regni sui. 
In bac postmodum apostolorum princeps catbedram tenuit pon- 
tificalem sub Tbeopbilo yiro venerabili, qui erat in civitate 
potentissimus, a quo etiam fuit Theopbilis' nuncupata. Hs^c Theophilis. 
quoque priscis temporibus dicta est Beblatai ad quam Se- Hehlata, 
decbias rex Juda ante Nabogodonosor regem ductus est et 
Id. iv. 10, oculis privatus. Sita est autem * in provincia Syriaceles, qu89 Syriaceles, 
col. 308. majoris SyriaEJ pars esse dinoscitur, babens agros uberrimos, 
Id. iv. 11, rivis ac fontibus delectabilis et amoenitate singularis. Erat 
col. 311. autem dominus civitatis quidam Anxianus, natione Turcus, qui 
de familia fuerat magni Soldani Persarum, nomine Belfecbo, 
qui proTincias illaa omnes suo expulsis Christianis subjugayit 
Id- iv. 12, imperio. Placuit itaque principibus occidentis, ut ad urbem The city 
col. 313. accedentes eam obsidione vallarent ; unde urbi appropinquantes, invested. 

decimo quinto kalendas Novembris acies in gyrum in hunc 
Id. iv. 13, modum disponunt; cum igitur quinque essent portaa civitatis, 
col. 313. quarum duae propter fluminis vicinitatem * non poterant obsideri, 
dimisit illas exercitus ino\>ses8as, reliquis tribns obsidione val- 
latis. Superiorem igitur portam obsedit Boamundus, cum bis 
qui ab initio fuerant ejus castra secuti. Juxta eum sedit dux 
Normannorum Bobertus et comes Flandrensis cum sociis suis, 



1 ulteriori^ ulteriora, W., and so 
A., but it is altered by Paris. 

^fiUo] an introdaction of the com- 
piler. W.of Tyre has post mortem A . 



» Theophilis'i Theopolis, W. of 
Tyre. 

* autem'] om. W., though in O. 
^ vicinitatem'] vicinitatis, C. D. 

E 2 



68 



HATTH^I PABISIEKSIS CHROKICA MAJOBA. 



A.D. 1097. qni a cafitris Boamnndi luqne ad portam Canis agmina oonjnnx- Will, of 
emnt. Jnxta illoB continaaverant obsidionem oomes TholoBanuB ?J^^'/^' 
et epiBCopos Fodiensis AymeruBj cmn aliis nobilibns qui eonim 31^ 
fherant vexilla secati. Jnxta eos Bederunt aliis copnlati dox 
GrodefridoB ctun fratribos buIb EuBtacbio et Baldewino, et alias 
legioneB multaB, qnso ipsmn quasi rectorem faerant BubsecntSB.^ 



Siege of 
Antiocfa. 



Plunder 
obtained by 
Bohemond 
and Robert 
of Flan- 
ders. 



Boamundue victualia qumrena multoa Turcorum interfecU, 

Civitate itaqne in bunc modmn obsessa, locaveront macbinas Cf. Id. iv. 
in locis opportnnis, petrarias scilicet, trubucnlos, et mangonellos, 15> col. 
ex quibns crebros lapides emittebant et damnosos,' qusB ciyibns ^^^' 
inclnfilB terrorem non minimom incnssenmt. Castellam etiam 
ligneom latum componentes et altam, balistinarios in eo loca- 
veront, qui in insidiis civium constituti telis ignitifl' et vene- 
natis multos neci ex bostibus tradiderunt. Turci e contrario 
macbinas pro macbinis construentes, tela pro telis et lapides 
pro lapidibus in peregrinorum pemiciem remiserunt. Tandem 
innumeris bine et inde interfectis, et maxime ex eis qui 
victualia quaerebant, deficientibus ^ alimentis, dominus Boamun- Id. iy. 19, 
dus et comes Flandrensis Bobertus de communi consilio, ut ^^^' ^^^' 
pabula qussrerent, exiernnt. Audientes autem Turcos esse in 
quodam castello et villa magna in regione bostium bonis 
omnibus refecta, profecti sunt illuc cum legionibus suis, ubi 
multis Deo volente a* paucis trucidatis, spolia multa in sues 
usus receperunt. Cognoverunt autem prasdicti principes per 
exploratores suos Turcorum multitudinem in proximo consti- 
tutam, contra quam comitem Flandrensem direxit Boamundus 
cum viribus armatis, ipse m^joribus copiis stipatus secuturus. 
Comes vero in opere Martio vir strenuus, in bostes acriter 
irruens, centum ex eis gladio peremit. Dumque victor ad 
socios rediret, ecce alii exploratores multo • fortiores nunciant 
adventare ex alio latere emergentes. Contra quos viribus 
multiplicatis incedentes, pra^via Dei gratia, omnes in fugam 
compulerunt, et quasi per duo miliaria insequentes eos, stragem 
non modicam bostibus intulerunt. Indeque cum triumpbo ad 
castra revertentes, cum equis et mulis, camelis," aeinis, armentis, 
et spoliis uberrimis quae^ contraxerant, agros repleverunt cir- 
cumpositos, et principes in victus penuria laborantes immensa 



* subsecutaf] subsecnti, A. 

' damnoaos'] dampnos, A. The 
Hist. Anglor. has dampnaf adding 
irrogabant at the end of the sen- 
tence. 

' i^tW] ignis, 0. A 

* d^fic\mtihu8] deficientis, A. 



* o] cum, A. O. W. 

^ camelis . . armentia] Intro- 
duced by the compiler, who has 
enlarged all this description. 

7 quai] quae, A O. W., probably 
from " prsBda, quam contraxenmt," 
in W. of Tyre. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 69 

^ iq'^^T' ^^^^ perftidemnt. Sed qnoniam tantsa multittidini viae per A.D. 1097. 
321^ ' diea paucos proda snfficere potait praafata, pr»yaliiit in brevi Many 

Id. iv. SI '^^^ famoB in populo, quod innamera hominum multitado, ab crosaders 
coil. 822,' obsidione recedens, jnramentorom et voti * profeseionis imme* ^®*^* ^® 
321. mores, olam ad patriam repedamnt. Inter qnos etiam et ^' 

Tatinns qnidam homo sabdolns et imperatori Alezio familia- 
riflsimTUS, peregrinorom oppresBionem metnens, ut qnoctuique 
modo firandem palliaret, relicta in obsidione familia cum ten- 
Id. iy. 20, torius, receadt non denuo reTerBoras.^ Hoc quoque tempore Death of 
coL 321. Bnanns, Danorom regis filins et cmce signatus, com viris mille Swegen, 
qningentis optime armatis, ad obsidionem properans Antio- ^? ^^ 
obenam, non longe ab nrbe Nicsea TurGomm perpessos insi- 
dias, cum sais omnibns interfectos est. Sed tamen din et 
▼iriliter bostibus resistentes, ne inulti animas effnndere vide* 
rentor, cnientam post se proditoribns victoriam reliqneront. 



Id. iv. 22, 
coL 822. 



De afflictione peregrmorwin in fa/me et mortalitate 

Per idem tempos com in obsidione fames de die in dienl SufferingA 
invalesceret, et ex fame lues seqaeretar, de mandato domini of the 
Podiensis, qui legatione sedis Apostolicaa in exercitu ftmgebatur, besieging 
statutnm est ut triduanum indiceretur jejunium in populo ; ^^^ ™ 
videbatur enim prudentioribus viris et litteratis, quod peccatis 
exigentibus prsBdicta incommoda accidemnt. Decemunt pa- 
riter meretrices omnes ab exercitu sequestrari, adulteria et 
fomicationes, ebrietates et comessationes, aleas et fallaces 
jurationes, simul et omnes fraudes interdicere nniversis; nt 
omni spurcitia eliminata, adesse sibi divinam misericordiam 
bumiliter implorarent. Factum est autem, ut per gratiam Dei 
superabundantem, populo ad frugem yitae melioris revocato, ex 
Id. IT. 23, parte quiesceret sadyior ira Dei. Moyebantur enim supra mo- Number of 
coL 823. dum ex hoc peregrini, quod sciebant exploratores esse in exer- •P^®* "* 
citn ex omnibus orientis nationibus in quibus conyersabantur wnmy. 
increduli; dum unusquisque eorum de proprio statu solicitus 
scire yolebat,' qualiter se contra tantam expeditionem defen- 
dere yaluisset. Nee enim erat difficile bigusmodi exploratoribus 
inter nostros latere, cum mercatores in exercitu yictualium, P< 197. 
alii Grsecos, alii Surianos, alii Armenios, se esse affirmarent. 
Et cum hujusmodi exploratores famem inyalescere simul et 
mortalitatem conspicerent in exercitu, timuerunt peregrini yalde 
no si tanta calamitas inter Gentiles disseminaretur, ipsi col- 



1 wii] votivsB, 0. W. W. of 
Tyre has publica. 



^ reversurvs^ i'ever8aB,W., though 
0. is correct. 
' volebat} yolyebat, A. 



70 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.l). 1097. lectifl militaribufl copiis supervenientes peregrinos obruerent Will, of 
Stratagem Qniyersos. Cumque principes contra hoc nullnm potnissent Tyre, iv. 
^ d to" remedium invenire, BoamnndiiB vir perspicacis ingenii, circa g^^ 
get rid of pnniuin noctis seqnentis crepuscalam, cam alii sodales per 
the spies, castra pro apparata ccenso de more essent solliciti, adduci pras- 
cepit Turcos aliquot, qnos h&bebat in vinculis, et tradens eos 
camificibos, mandat jagulari, et copioso igne supposito, quasi 
ad opus coenaB assari. Jussit etiam suis, quod si ab aliquibus 
essent interrogati, quid sibi vellet talis coense apparatus, dice- 
rent sic esse decretum, ut quotquot ex hostibus deinceps aut 
eorum ezploratoribus caperentur, omnes in prandiis principum 
et populi modo simili consumerentur. Aiidientes autem qui 
in ezpeditione erant tarn admirabile factum, et quod in castris 
domini Boamundi talia agerentur, accurrerunt universi, et rei 
novitatem admirantes, qui affuerunt ezploratores, totum serio 
fuisse factum et absque simulatione credebant. Timentes ita- 
que ne quid sibi simile accideret, de castris furtim egressi, ad 
propria sunt reversi ; illis qui eos miserant dicentes, quoniam 
populus iste omnium ferarum silvestrium excedat sasvitiam; 
cum ^ non sufficiat sibi urbes et castella subjugare, omnimodam 
hostium Bubstantiam diripere, vel homines captives inclementius 
torquere et occidere, nisi insuper et de camibus eorum ven- 
trem suum impleat, et inimicorum sanguine saginetur. Exiit 
ergo sermo iste ad partes orientis remotiores, et longe positas 
perterruit nationes. Civitas quoque Antiochena tota centre- 
mult, hujus facti perterrita novitate. H&ec contulit Beus populo 
suo per studium et operam domini Boamundi, et per hoc ex- 
ploratorum pestis in parte quievit. 

Convalescentia ducis Oodefridi ah vnfi/rmUate et oBgritudtnis 

causa. 

Narrow Surrexit praeterea in exercitu ingens lastitia de convalescentia Id. iv. 82, 

escape of ducis Godefridi, qui de valida segritudinis molestia plene resti- col- 823. 
from^^ tutus est sanitati. Beceperat namque apud Antiochiam minorem Id. iii. 17, 
bear. vulnus fere letiferum, ab urso quodam sibi inflictum; dum ibi <^ol. 291. 

constitutus ob gratiam recreationis, silvam quandam ingressus, 
pauperem peregrinum invenit ligna arida comportantem ; quern 
ursus ingens et horrendi corporis fugientem insequens ut de- 
voraret, periculum imminens pauper clamore testatur. Dux 
vero pauperem clamantem con^iciens et rapido cursu fugientem, 
compatitur peregrino jam a belua devorando, et velociter 
irruit educto gladio ut opem ferret patienti. Videns ergo 

* am} cui, W., as W. of Tyre. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 71 



WilL of 
Tjrre, iii- 
17, <x>l. 
291. 



Cf. Id. It. 
22, col. 
323. 



nrsus dacem gladio instantem, spreto peregrino, quern prius A.D. 1097. 
persequebatur, dentibus armatus et nnguibna in hostem se Karrow 
contulit fortiorem. Tuidem dux, equo crudeliter vulnerato, escape of 
pedes effectus, gladio rem agebat. iUrsus autem patulo oris^^^"'®^ 
rictu et murmure occurrens horrido, ducis constantiam parvi- i^^^^^. 
pendens, contempto gladio, nititur se cominus ingerere repug- 
nanti. Porro dux irruentem a se beluam propellere gladio totis 
nisibus instans, mucrone earn perfodere laborabat; verum ursus 
gladium declinans, et ducem brachiis amplexum constringens, in 
solum deicere conatur, ut sub se positum dente posset facilius et 
unguibus laniare. Verum miles strenuus et in armis egregius, 
IsBva beluam complexus, dextra impingit aciem, et capulo tenus 
immerso gladio mortem ingerit reluctanti. Saucius tamen dux 
et cmore respersus, periculosissime quoque vulneratus, cruen- 
tam nimis yictoriam reportavit. Unde nimia sanguinis e£fusione 
debilitatus, ad sodales non potuit remeare. Tandem vero 
prsedicto paupere, qui ejus beneficio mortem evaserat, procla- 
mante et casum indicante, accurrunt legiones universsB, et 
lectica impositum cum gemitu omnium et lacrimis detulerunt 
ad castra, et sub cbyrurgicorum soUicitudine ilium deputarunt, 
donee convenientibus remediis plenam posset consequi sanita- 
tern. Nunc igitur, ut prsedictum est, pristinaa sanitati resti- His re- 
tutus, gaudium quoque contulit legionibus xmiTersis. covery. 



Dioeto, 
col. 493. 



De consecratiane Sampsonis WigovniensU episcopi. 

Eodem anno Anselmus, Cantuariensis archiepiscopus, conse^ Sampson, 
cravit Sampsonem in episcopum Wigomiensem ^ Londoniis, in Bishop of 
ecclesia Sancti Pauli, die Dominica, decimo septimo kalendas Worcester, 
Julii. 

Be Bicardo abhate Sancti Alhani, 

Eodem anno Bicardus de Exaquio, abbas ecclesisd Sancti Bichard of 
Albani Anglorum prothomartyris creatus, rexit earn magnifice Essay 
annis viginti duobus, interius religionem reformando, et exto- ?^%*5" 
rius in cell is, plurimis terris, possessionibus, et rebus multi- Alban's. 
modis ampliando. 



Cfl Bal- 
dric, ii. 
eoL 1092. 



Be duorum 'nviliwm eirnge Tv/rcorvm, 

Anno Dolninicse Nativitatis Hxcmi. peregrini, qui erant The Crosa- 
in obsidione Antiochisa, dies Natalicios in obsequiis divinis etders spend 
elemosinarum exhibitionibus magnifice celebramnt ; inter quos ^??*tioci 



^ In the margin is a drawing of a pastoral staffl 



72 



MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA HAJORA. 



A.D. 1098. etiam oiyoB Antiooheni, de buo Btatn satis sollicitii prinoipes Will, of 
Attempt to infidelos tain vicinoB qnam longe positos in Bui sabBidinm T^T^^ ▼• 1 » 
relieve evocarunt. Faotnm est antem per eomm initantiam diligen- ^^^ ^'^* 
Antloch. f^jQ^^ qnod a Damasoo ^ et Jemsalem, OaBsarea, Alapia, Haman, 
Emissa, et lerapoli, et oontenninis regionibns multiB, oongre- 
gati refemntur oiroa castram oui nomen est Hareg, qnod ab 
Antiochia vix qnatnordecim miliaribna' diitat, ad^ yiginti octo 
milia bellatomm. Hi omnea habnenmt propositnm ez impro- 
viso in peregrinoB irruere, dnzn circa nrbis insnltmn esient 
occnpati. Bed principeB nostril quos eomm insidise non late- 
bant, pedites omnes de exercitn in obsidione relinqnentes, qui 
eqnites erant in prime noctis crepoBcnlo, armis instmcti, sine Id. y. 2; 
tnmolta et qnasi snb silentio de castris egresBi, inter laonm <:oL 326. 
qnendam et Orontem flnvinm, qni qnasi nnins miliaris* spatio 
a se distant, nocte ilia qniererant. Mane antem faoto, cnm 
festinatione ad anna convolantes, in sex aciebns snmn dispo- 
nnnt ezercitnmi singulis earum oertis ducibns assignatis. Turci 
▼ero non longe constitnti, scientes qnod nostri in ricino essent, 
de snis copiis duas acies prsemiseront, reliqna tnrba cominns 
subseqnente. Factnm est antem nt nostri, qui vix^ septingenti 
p. 198. erant, susoepto de supemis inoremento, infinita milia viderentur. 
Procedentibus itaque paulatim ad inyicem legionibus, coeperunt 
primad acies eomm in nostros cum magno impetu irruere, et 
immissa sagittamm grandine ad sues ^ habere recursum. Nostri 
autem cominus accedentes, vibratis more solito lanceis et gla- 
diis incumbentes, eos onmes in nnam turbam solidari compel- 
lunt. Comprimentibus quoque illos hino lacn, illino fluvio, 
evagandi * licentiam auferebant. Undo ' Ghristianomm ferre non 
valentes instantiam, in sola fuga constituont spem salntis. 
Dantibus ergo terga ^ infidelibus, nostri eos certatim insequnn- 
tur usque ad castrum supradictum, quod a loco certaminis 
miliaribus decern distabat. Yidentes autem oppidani suomm 
fugam, et gladiis eos fere omnes cecidisse, succenso Hareg 
castro, et ipsi fugam capessnnt. At rero Armenii et alii 
fideles regionis, prsBdictum occupantes municipinm, illud nostris 
principibuB ^ reddiderunt. Cecidemnt^^ autem die ilia ex hosti- 



* Vamasco et Jerutalem] from 
Baldric, ii. col. 1092. 

^ad, , . bellatoruai] not in W. of 
Tyre. 

* fniliaris'} om. C. D. W. It is 
in the margin in A. in a later 
hand. 

* vix"] Tin, C, the last letter of 
vix being concealed in A. bj a 



piece of vellum attached to the 
leaf. 

' W. ins. co^fidunt. It is not in 
W. ofI>re. 

^ evagamh'] eyadendi, W. 

7 W. ins. Tyrci. 

■ terga] teigis, A.W. 

'pnnctjpt6«u] precibns, O. 

^ CecidenaW] om. W. It is in 0. 



DE TEMPOBB WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 78 

Will, of bufl ad duo milia, ex qaibas quingenta capita reportanteg cum A.D. 1098. 
Tyre, t. 2, xuille equifl optimiB et manubiis copiosis ad castra reversi sunt, Victory of 
col. 827- muitafl gratiarum actiones Domino persolrenteB. Civea quoque *^« ^^" 
Id. ▼, 3, interea per portam civitatis oertatim egredientes, fere tota die ■*^^'^- 
coL 328. nostria grav^ima intulerunt certamina, donee nostrorum au- 
dientea adventum in oiyitate s6b9 recepemnt. Frincipes itaque 
victores ad obsidionem reyersi, duoenta capita Turcomm in 
signun^ triumpbi et doloris eorum incrementum macbinis jacu- 
latoriis in urbem prsscipitari ^ fecerunt ; csetera vero ante urbem 
palis oonfiza Btataerant, ut tarn b»c quam ilia eorom moleitiaa 
adaugerent. 

Peregrtni treeerUi a Twrcie proHernimtur. 

Hen. Hunt. Gumque principes onmes ad obsidionem reversi ftdssent, in- The siege 
▼ii. f. 215. vadant acriter universi moenia civitatis. Contra quos cives renewed. 

acerrime rebellantes, signiferum Podiensis episcopi et multos 
Will, of alios peremerunt. Tandem cum in mensem quintum se pro- Arrival of 
Tyre, t. 4, traheret obsidio, venerunt naves Januensium, peregrines et Genoese 
col. 328. victualia ferentes, et frequentibus nunciis exigentes, ut missis y,^^m8 
aliquot de principibus secure eos ad castra conducerent. Quod and^o- 
audientes peregrini qui in obsidione erant et victus penuria visions, 
yezabantur, infinitus eorum numerus ad mare descendit; ubi 
peractis negociis, ad castra redire proponunt. Eliguntur itaque 
de principibus dominus Boamundns, comes Tholosanus, Ever- 
ardus de Pusato, et comes Gamerius de Qres, ut peregrines 
qui in portu erant, tarn eos qui nuper advenerant, quam alios 
qui ad mare descenderanti sub salvo ad castra reducerent. 
Audientes autem Antiocbeni, quod praedicti principes ad mare 
descenderant, missis quatuor milibus expeditorum militum 
iUis obviam, prsBceperunt ut parantes peregrinis insidias eos 
interfioere laborarent. Factum est autem, cum plebeii peregrini Slaughter 
cum victualibus et jumentis onustis inermes redirent ad castra, of the pil- 
Turci ab insidiis emmpentes in' ipsos non segniter irruperunt. g"™** 
Contra quos cum principes pradfati diu decortassent, videntes 
tandem imparem nimis conflictum contra tantam Turcorum 
multitudinem, cum illis, qui eos sequi poterant recedentes, 
ad castra de loco certaminis redierunt. Ceciderunt autem ibi 
ex pauperibus peregrinis quasi trecenti promiscui sexus et 
eBtatis. 



» pracipiUirt] immitti, W. Will. I « m] et, W. 
of !I^ has contorqueri, | 



74 



MATTHiBI PARISIENSIS CUR014ICA MAJORA. 



A.D. 1098. De strage Turcorum gravissima et prcelio eatenua vnaudito. 

Defeat of Venit interea ramor in castra, quod peregrini, qui de mari Will, of 
* ' advenerant, hostium in via perpessi insidias, omnes repentino Tyre, v. 5, 

impetn corruissent. Sed dum hasc inter se principes nimis ^^^' ^^^' 
condolentes ruminarent, ecce Boamundus et post panlulum 
comeB Tolosanns ad castra revertuntnr, casumque qui acci- 
derat principibus exponentes. Auxianus itaque dominus civi- 
tatis, cognoficens quod sui yictores erant, prsecepit portas urbis 
aperire, ut cives revertentes liberum haberent ingressum. Sed 
principes nostri, confratmm sanguinem uloisci cogitantes, ad id. v. 6, 
arma convolaruut, et dispositis aciebus hoBtibus occurrunt, et col. 330. 
solita gladiis incumbentes constantia, in Turcos irruunt, qui, pra; 
timore agminibus dissolutis, pontem ciyitatis certatim obtinere 
contendunt. Sed dux LitaringiiB Godefridus cum suis pontem 
occupans, aut intrare volentes gladiis obtruncat, aut in principes 
illos insequentes redire perituros compellit. Sic ergo cum nee 
hie nee alibi principum impetus et armorum instantiam ictus- 
que importabiles sustinere diutius valerent, salutis unicum 
remedium fuga erat, quo frustrati penitus gladiis passim cas- 
duntur et pereunt. Anxianus autem populum saum penitus 
deficere videns, portas prsecipit sub omni celeritate aperiri, ut 
eorum saltern reliquias sub tuto permitteret collocari. Beserato 
igitur aditu, tanta super pontem fugientium conglobata est 
turba, tantusque factus tumultus, ut se invicem comprimentes. 
Prowess of in fluvium praecipitaretur eorum numerus infinitus. Dux quo- 
Godfrey, qxie Godefridus, postquam in hoc conflictu multorum capita 
loricatorum sine ictus repetitione solita fultus virtute amputa- 
verat, unum ex Turcis in nostros protervius instantem, licet 
lorica indutum, per medium cum gladio divisit, ita ut pars 
ab umbiculo superior ad terram caderet, reliqua parte super 
equum cui insederat infra urbem cursu rapido introducta. 
Equus ^ autem hinniendo inter Turcos hue illucque, ac si dia- (Not in 
bolica esset invectus furia, discurrens, sessoris corpus ab umbi- Will, of 
culo deorsum gerens, omnes qui viderunt illius rei perterruit "^^O 
Prowess of novitate. Dux etiam Normannorum Bobertus, alium sibi nimis ^®°- Hunt. 
Robert of infestum in capita percutiens, galeam et clipeum, caput, dentes T^' ^* . 
onnandy. ^^ coUum, ut ' solet ovicula a camifice, usque in pectus deorsum Hunt) 
diffidit. Quo ruente in terram, ait Bobertus ; " Omnibus tarta- 
" reis ministris animam' tuam oraentam commendo." ^ Cecide- 



^ JEquua . . . novitate] an enlarge- 
Inent of " Obstupait popolus, visa 
« facti novitate" in W. of Tyre. 

^ ut, . camifice] introduced by the 
compiler. 



* animam'] omnia, C. ; D. has 
been altered ; A. had omnia, with 
cuitmom in the margin. 

4 I cannot find this account of 
Robert's words anywhere else. 



D£ TEMPORE WILLELMI SECUNDJ, SCILICET RUFI. 7S 



WiU. of 
TyTe,v. 6 
col. 332. 


Id. ▼. 7, 
coL 332. 
(Not in 
WUL of 
Tyre.) 



runt quoque ilia die ex hoetibas quaai ad duo milia Turcorum, A.D. 109S. 
et nisi nox saperveniens bellum dirempdaset, finem proculdubio Slaughter 
ilia die Antiocheniim negotium habniseet. Comperimn est fide- ^^ ^^^ 
liter a noetris per captivos Turcos, quod duodecim de majori- ^^ ^' 
boB eorum cam aliis corruerunt. Gives de nocte snorum cor- 
pora defimctorum sepulturaB tradiderunt ; sed nostri funera f^® ^p^^ 
eorum effodientes, aurnm, argenl^m, et vestes pretiosas ex^ se- 
poltis canibus extraxerunt, que omnia in usus pauperum pere- 
grinorum cesserunt. 



Id. ▼. 8, 
col. 334. 



Id. T. 9, 
coL 335. 



Id. V. 10, 
coL 396. 



he equi8 duohus milibus a peregrlnts caittis. 

Post banc autem victoriam divinitus peregrinis concessam, p. 199. 
com ' castra nova quaddam et machinas, ad expugnationem urbis Capture 
constroxissent, andieront quod cives pro defectu pabuli ad locum ^^ 2,000 
quendam pascnalem eqnos saos consueverant destinare, qui vix ^^^^^^' 
ab urbe quatuor miliaribus distare videbatur. Quod nostri cog- 
noscentes, et ad locum pascualem properantes, occisis qui ar- 
mentis preerant et equis, exceptis mulis et mulabus, duo milia 
equorum nobilium ad castra deduxerunt. Per idem quoque Dequibus- 
tempus BaldewinuBi ducis Grodefridi frater, qui, ut praedictum dam exen- 



n- 



est, Edessam' subjugaverat civitatem, audiens quod peregrmi ""f Z'" 
magna rerum laborarent inopia, missis donis mgentibus m auro, transmis- 
argento, scricis, et equis pretiosis, rem^ principum singulorum sis, 
reddidit ampliorem. Insuper autem etduci fratri suo* de* terra, 
[quam] circa Eufraten possidebat, omnes redditus in frumento, 
yino, ordeo, et oleo, neo non et aureorum quinquaginta milia 
destinayit. Eodem tempore nunciatum est principibus, quod Utanor de 
Soldanus Persarum dominus ad Antiochenorum instantiam et adventu 
tuorum postulationes assiduas, innumerabiles armatorum copias -P*''*<"'«^» 
in Syriam transmiserat, qui jam imminere, quasi pras foribus, 
dicebantur. Bjeeo ' quoque famss disseminatio adeo principes Comes 
nostros perterruit, ut Stephanus Camotensium comes, ssgritu- Stephanus 
dine simulata, et sumpta a fratribus licentia, cum quatuor arma- P^<^J^^^ 
torum milibuB ab obsidione non rediturus abcesait. Quo facto '*'^^' * 
tam notabili tamque funesto principes, qui in castris erant, 
eonstemati, coeperunt anxie deliberare, quomodo huic morbo 
possent occurrere,^ ne boo exemplo pemicioso alii simile ali- 
quid attemptarent.' Placuit ergo omnibus, ut quiounque se a 
castris sine pi^incipum licentia subtraheret, tanquam sacrilegus 



* ex , .canibtu] introduced by the 
compiler, as also the last clause. 

' am] ut, A. 

> Edessam"] Adessam, A. This 
clause is introduced. 



"• rem] res, A. O. 

* O. W. ins. qui. 

• Hac'] hujus, W. 

7 occurrere] occurre, A, 

^ atteft^tareni] attemptaret. A* 



76 MATTH^I PABISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 

A.D. 1098. aut homicida in exercitn hkberetar. Unde factam est, ut omnes ^jn ^ 
pariter, tanqnam viri olanstraleB, piixLcipibiui sais obedientiain Tyre, y. 
Tolnntate spontanea ezhiberent. lo, col. 

836. 

Be Emyfero per qucm tradiia est AritiocUia, 

Betrayal of Solet aatem divina dementia seryomm saonun defioientibna 
one^i^the ^S^^^®^^^ Bubvenire propitins, nee etiaxn saos ultra qnam 
citizens. sustinere poasnnt, temptari permittit. Erat enim in (urbe Will, of 

Antiochena inter alios vir qnidam genere prsBclaros, et Chris- Tjrre, v. 1 1, 
tiana professione insignituSi Emyfer nuncapatos, homo potens ^^' ^^^' 
nimis, et Ajciano urbis domino molta familiaritate co^junctoSi 
ita qoidem nt in ejus palatio notarii officio fongeretor. Hie 
aatem, qnoniam vir erat prudens et indostrins, andiens qnod 
Boamundus princeps esset illnstris et magnificns, statim post 
obsidionem urbis per intemuntios fideles ejus sibi gratiam 
reconcilians, ciyium et urbis statum diebus singulisj^denudabat, 
et nimis, licet occulte, amicum in omnibus agendis diligentius 
instruebat. Boamundus quoque versa vice amici sui occultabat 
arcanum, ita ut nullus intemuntiorum alterutrsB partis aliquod 
secretorum possent coUigere argumentum. Gnmque jam quasi id. v. 12 
mensibus septem hroc se inter eos continuasset amicitia, ool. 338. 
plerumque habitus est sermo inter eos, quomodo Christiansa 
religioni ciyitas redderetur. Et cum super hoc a Boamundo 
Emifer seapius qsset conventuSi semel ei per filium suum, qui 
secretorum erat Diy'uluSi dicitur respondisse : "Si patriam pris- 
tinsa restituere libertati, et excliisis canibus immundis, quo- 
rum yiolenta dominatione premimur, populum Dei cultorem 
possem inducere, oertus sum quod cum Sanctis animabus 
estemee beatitudiuis prsemia possidebo. Si vero rem in- 
oeptam consummare nequiyerOi proculdubio domus mea et 
prsQclares nomen families mesB delebituTi ita ut non memo- 
retur nomen illius ultra. Sed si tu' hoc posses apud tuos 
oonsortes obtinere, quod civitotem, meo tibi studio traditam, 
appropriare et in tuos usus convertere yaluisses, ego tui 
gratia ad opus prsedictum me accingam, et turrim meam 
*' munitissimam banc, ut vides, tidi tradam, unde principibus 
** yestris liber in ciyitatem patere poterit ingressus. Ad hasc 
" noyeris, quod nisi hoo in proximo fiat, in perpetuum dife- 
" retur; yeniunt enim in subsidium ciyitatis ex omni oriente 
" equitum ducenta milia, qui jam circa Eufraten castra sta- 
" tuerunt." Hsdo audiena Boamundus yenit in' castra, etid. v. 16, 
majores principes a torba seorsum adyocans, ita alloquitor, <^1« ^41. 

» hi] ovu 0. W. j = tn] et, A. 



K 
<< 

H 
It 
t( 
it 

n 
II 
11 
II 



341. 



PE TEMPORE WILLBUn SECUITDI, SCILICET RUFL 77 

Will, of dioezm, " Video yos, firatres dileotissimi, de adventu illinB mul- A.D. 1098. 
Tyre, v. *« titudiniB armatornm et illomm ducis Oorbarrazmi mmia Proposal • 
16, col. « BoUioitudine macerari,^ qui jam obflidionem Obessae' oivitatiB, of Bohe- 
ubi per tree Beptimanaa conBederant, ad hoo reliqnerunt, ut ™^^- 
ciyibiiB Antiochenia subsidium ferant. Yidetur mihi, qnod 
ad hoo deberet omnis nostra festinare intentio, ut ante hujuB 
adventum mnltitudinis cirLtas in nostram descenderet po- 
testatem. Quod si modum qu»ritis, quo id effeotui yaleat 
manoipari, in promtu est nobis via, qua facile ad finem per- 
yeniamos optatum. Habeo enim in ciyiiate amicmn.fidelem, 
qui turrem habet in sua potestate firmisBimam, quam oertis 
promissionibus, si illam ab eo ezegero, fide mediante resig- 



(( 
<{ 
t( 
t« 
if 
tt 
It 
ti 



'^nare tenetur. Si ergo yobis id utile yideatur, ut oiyitas 
" mea sollicitudine subjugata in meam perpetualiter et suc- 
" cessorum meorum tnuiBeat potestatenii paratus sum pacta 
'' complere; sin autem, elaboret yestrum aliquis^ id ipsum 
'* faoere, ego illi meam concede partem, et renuntio juri 
** meo." 

De captione AniiocMce et gpoliis eivitatis. 

Id. y. 17, His ita dictis, gayisi sunt principes gaudio magno^ et Capture of 
col. S42. petitioni factes omnes, prseter comitem Tholosanum, grato Antiocb. 
concnrrentes assensu, datis dextris compromiserunti quod sibi 
creditum nemini reyelarent arcanum. Boamundum autem 
attentius monent, quatinus ad rei consummationem yiribus 
totia intendat. Soluto igitur conyentu, Boamundus propositum 
urgens amico significayit, quod apud principes pro yoto cuncta 
impetrayerat, undo per fidem amicum inyitat, ut nocte proxima 
sequente res effectui mancipetur, Emyfer e contra Boamundo 
denuntiat, ut oirca horam nonam principes omnes egrediantur, 
tanquam hostibus obyiam profecturi de oastris, et circa primam 
noctis yigilifiun in silentio reyertentes,^ parati sint bora noctis 
Id. Y. 21, media juzta ejus monita se habere. Quod cum ita factum 
col. 347. faigget, jam nocte media adyeniente, cum se ci vitas uniyersa 
quieti dedisset, interpretem domesticum ad prsadictum dirigit 
amicum, ut ab ipso inquirat, utrum sibi adhuo domini sui 
familiam adesse yelit. Adyeniens autem nuntius ille, cum ei 
yerba domini sui exposuisset, respondit ei, ** Sede hie quietus et 
" taoe, donee reyertar ad te." Ille yero paululiun expectans^ 
quousque magister yigilum, qui ter yel quater in nocte muros p. 200. 
cum latemis circuire consueyerat si quos ex ministris inyeniret 



^ macerart] mercari, A. 1 ' The Hist. Angl. adds peritus. 

3 ObeasaJi EAesK, O. W. | * revertentes} reyertes, A. 



78 MATTH^I PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1098. somnolentos, pertrandiret, protinnB vir ille yisa opportnnitate Will, of 
Capture of ad nuncium reversus ait, " Vade cito, et die domino tuo, utTyre,v. 
Antioch. «< festinus adveniat cum viris electis." Qui oitiuB ad dominum 347^* 
recurrens, invenit eum cum pnncipibus paratum et ilico, sicut 
instrueti erant, subito ante turrim praddictam quasi yir unus 
in maximo silentio astiterunt. Emifer interea turrim ingressus, 
fratrem repperit somno grayatum. Cujtft mentem a suo pro- 
posito Bciens alienam, timens ne per eum inceptsB rei impedi- 
mentum eveniret, gladio transverberat ipsum, facto eodem piuB 
et Bceleratus existens. Post hsdo autem rediens et principes 
paratos conspiciens, Amem demittit inferius, quo scalam ad se 
pertrahat suUevatam. Erecta igitor scala, nemo repertus est, 
qui ad vocem superioris vel ad Tocem Boamundi prsesumat 
ascendere, proditionem metuentes. Quod yidens Boamundus, 
ascendit ilico scalam intrepidus. At Emyfer tenens manum 
ejus in turrim trazit, dicens, ** Yivat hsec manus :" et ducens eum 
interius, ostendit ei fratrem, quem' pro opere tam sancto 
necaverat, amico causam ezponens. Euit igitur Boamundus 
in oscula yiri, constantiam ejus admirans, et reversus ad scalam, 
hortatur sues ut ascendant. Sed nuUus ascendere ausus est, 
donee Boamundus per scalam ad suos rediens susb incolumitatis 
dedit evidens argumentnm. Deinde certatim ascendentes, in 
memento turrim repleverunt, et non solum turrim illam, sed 
et de collateralibus nonnuUas occuparunt, qu89 fuerunt numero 
decem, earum ' [custodibus] sub silentio interfectis. Et deinceps j^, y 22 
portam unam, qu89 adulterina erat, aperientes, principes qui col. 848. 
erant de foris introducunt. Crevit eorum numerus ita-qui 
intus erant, ut ad portam quB9 Fontis dicitur conourrentes, 
csesis ejus custodibus, eam aperiunt violenter. Cognoscentes 
quia aurora perspicue rutilaret, comibus et lituis coeperunt 
perstrepere, ad urbis ingressum illos qui in castris erant ani- 
mantes. Yexillum quoque domini Boamundi in unam turrim 
eminentiorem ejusdem ministri collocantes, captam esse de- 
nuntiant civitatem. Gives autem ex tanto tumultu expergefacti, 
dubitant quid sibi velit clamor ille insolitus. Qui tandem 
videntes armatorum discursus, et plateas occisorum soatere 
funeribus, domibus relictis, cum uxoribus et liberis effugere 
temptabant; sed fugientes imprudenter stragem undique inve- 
nerunt. Qui autem in urbe habitabant Christiani diversanmi 
regionum, arreptis armis, nostrorum coetibus se adjungunt, et 
stragem civibus non minimam intulerunt. JBdificiis igitur 
omnibus cum penetralibus et apothecis ubique ' confractis, 
aurum, argentum, vestes preciosas, gemmas, vasa impreciabilia, 

* earum] eorum, W. | ' ubique'] ubi, A. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 79 

0^1' ^^^ tapetibufi et olosericis inter se eeqaa sorte distribuentes, A.D. 1098. 
350 qui prins esurientes. in exeroita mendicabant, tunc bonis 

Id. v. 22, omnibus abnndabant. Csosi referantnr in civitate plnsqnam 
coL 349. decern milia Turcorum, quorom corpora per plateas civitatis 
Id. ^. 23 miserabiliter insepnlta jacebant. Equi inyenti sunt in civitate 
col. 350. qui ad arma facerent quingenti, omnes macie confecti et inedia 

tabeecentes, quia nee etiam yel equis yel hominibus in urbe 

fuerat aliquid alimenti repertum. 
Diceto, ipgQ eodem anno Cisterciense coenobium incoeptum Foundation 

^ ^^^' est ofCiteaux. 

De inierUii Axiani pi'iiicipis et Antiochioe patroni. 

Win. of Anxianus AntiochisB dominus, videns urbem subjugatam^ Death of 

Tyre, t. 23, golas absque comite per posticum egressus, et prsa doloris an- Baghasian. 
gustia amens effectus, errabundus aufugit. Qui casu Armenios 
quosdam [obviam] habens, cum cognitus esset ab eis, violenter 
ilium in terram deiciunt, et ipsius educto gladio caput prseci- 
dentes, in urbem intulerunt, principibus illud coram populo 
offerentes. Alii vero quidam de civitate nobiles, in ^ tanto re- 
rum discrimine quid agerent ignorantes, in prsesidium superius 
se recipere decreverunt. Dumque illnc tota intentione pro- 
perarent, casu contigit, quod nostros a parte superior! babentes 
obviam, et inter locorum intercepti angustias, ut neque ascendere 
neque propter mbntis devexitatem descendere valuissent, nostris 
desuper instantibus, dum fugere nituntur, prsacipitati sunt 
cum equis et armis, confractis cervicibus, numero trecenti. 
Alii autem ad montana fugere decreverunt, quos nostri cominus 
insequentes, partim ceperunt, vinculis ^ eos mancipantes ; pars 
equorum beneficio ad montana evadentes, vitas consulunt et 
saluti. Capta est itaque Antiocbia anno ex quo subacta est a 
paganis decimo quarto, ab incamatione Domini millesimo 
nonagesimo octavo, mense Junio, tertia die mensis. 

De Sensabolo et qualiter castellum auum iradidit Corharanno. 

Id. yi. 1, * Post captam autem Antiochiam, cum civitatis tumultus, jam The citadel 
col. 351. sedatis omnibus, quievisset, convenerunt principes in unum, ^^ ^u^- 
communi decreto statuentes, ut montem qui urbi imminebat ***^' 
ascenderent, et situm in eo prsesidium expugnarent. Quo per- 
venientes, cum de municipio constaret quod omnino esset in- 
expugnabile, nisi fame premeretur, ad alia se argumenta con- 

* «n] om. 0. 



80 MATTHAI PABISnSNSIS OHBONICA HAJORA. 

A.D. 1098. yertont. Brat autem in illo pr»Bidio dominoa et magister Ghiibert, 
Application Sensabolas, Axiani siye Ganiani snpradieti filiuB, cniQ oopiis Ot»Ui Dei 
of Senga- Tnroorum multiB, qui in Oorbaranni et Persarum multitudinia » P^ ^- 

DOlOB to C0§ V 3 

Eerboffa. c^dventa spem ponens, onm ipsum partes Antioohenaa adveniBse col! 754' 
cognovit^ fngit ' ad exun oum laorimis de morte patris et An- (Migne, 
tiochisB desolatione qnerelam deponent. Cai Corbarannos ; "Si ^^*) 
*' yolueris/' inqoit, " nt totis yiribne pro te oontendam, caatellom 
" tnnm in manti nostra conunitte^ et cum ego de te Becuros 
" ero, plebeculam illam totis nisibus impugnabo." Sensabolus 
Oorbaranni petitionibns adquiesoeDS, mnnicipinm sub potestate 
tradidit defensoris. Gorbarannns itaqne accepto castello, buob 

Advance of imposuit, et Sensabolo anzHium fidele promisit. Audientes Will, of 

Kerboga to jtaqne principes quod Corbarannus • fines Antiochenos appro- Tyre, vi. i , 
Antocb. V^ ^ J. 1? ^ X u • 4 • coLasJ 

pinquasset, die altera post captam urbem, cum circa ^ qjua cus* ^^^ ^^^• 

todiam et pro aLimentis inferendis nimis essent solliciti, eooe id. vi. 2. 

equites treoenti de exercitu Gorbaranni venientes' ante urbem 

Death of satis lascive, ut nostros ad exitnm proyocarent. Quod yidens 

Bam^^ Bogerus de Bameyilla, miles in armis strenuus de gente 

201 * Boberti duois Normannioi, quindecim sumptis consortibus, in 

prsadictos irruit animosius; sed iUi dolose fagientes usque ad 

•ooios, >quos habebant [in] iufeidiis constitutos^ dum Bogerus 

illos insequeretur, consurgentibus aliis qui [in] insidiis late- 

bant et in nostros ardenter irruentibus, . eos compxdemnt in 

fugam. Nostri quoque numero impares et yiribus, dum ad 

urbem fugere oontendissent, equorum hostilium yelocitate prse- 

yenti sunt; ubi Bogerus sagitta confossus interiit, cssteris in 

urbem reyersis. At pagani, yiri memorabilis capite amputate, 

* ad sues yenerunt indemnes. 

De nova oheidione AnHochena a Corbwranno facta. 

The cm- Die autem tertia ex quo capta est Antiochia, Corbarannus Id. vi. 8, 
saders be- princeps Persarum, cum militaribus copiis infinitis ante urbem ^* ^^* 
?^?^P castrametatuSi a porta orientali usque ad occidentalem uniyer- 
sum australe latus obsidione yallayit. Erat autem secus por- 
tam orientalem prsssidium quoddam, quod Boamundo traditum 
fuerat ad custodiendum. Girca iUud cum bostes oastra locas- 
sent et assultus creberrimos ibi facerent, Boamundus non' ferens 
eorum insolentiam, egressus est contra eos; sed egredienti 
duci occurrit Tnroorum multitude, quorum impetum dux per- 



1 rnidtitudinia'] moltitadinem, A. 
» /ugit^ confagit, O. W. 
» W. ins. <td. 



* circa] circam, A. 

* vemaUes'} yenieni, A. 

* non] ne, A 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 81 

"WilL of ferre non valens, inita fuga se recepit in arbem, ubi hoetibus A.D. 1098. 

"^^^ *^> proterve iiiBtantibus, dum plebs in introitu prfiesidii compri- Skirmishes 

TJ ' - / meretur, ducenti ex eis cecidemnt. Altera vero vice, Tnrci in JJ ^^r 
Id. Ti. 4. jj -J- J J. j_ -i. • J. the Turks 

qnoddam praesidiam de novo constmctum acriter irmentes, ^^ ^orst- 

nisi ab aliis qui in nrbe erant citius subvenirelur, illud qnan- ed. 

tocius^ ezpugnassent. Sed adveniente Eoberto Normannorum 

dace cnm suis agminibus, pluribus ex hostibus interemptis et 

captivatis, residaos terga dare coegit. Alia die^ cum Turci 

quidam nostros ad conflictum provocarent, contigit ut ex equis 

descendentes, iis qui in muro stabant acrius instantes, ad vin- 

dictam alios excitarunt; at Tancredus per portam orientalem 

egressuB, antequam hostes ad equos possent habere recursmn, 

eex' ex eis interemit, aliis per fugam elapsis. 

De flagellis Dei qucB peregrims jpeceatia exigentxbuB acciderurU in 

civitate,^ 

Id. vi. 5, Crevit interea in civitate fames miserabilis, et populus gravi Sufferings 
col. 355. supra modum inedia fatigatur. Factum est autem hoc, exi- of the 

gentibus peccatis multomm, qui in desperationem lapsi, jura- il^ flj^f** 

mentorum et voti immemores, clam, funibus et in sportis per of some. 

murum demissi, relictis in periculo fratribus, aufugerunt ad 

mare. Erant autem qui sic recesserunt, desperati^ de Dei 

bonitate et misericordia, non solum plebei et pauperes, sed 

etiam viri nobiles et multa generositate insignes; Willelmus 

videlicet de Grantemenil Apulus, et Albericus frater ejus, 

Willelmus Carpentarius et Guido frater ejus, Lambertus, et alii 

multi cum eis. Alii de subventione desperantes, ad hostes 

crucis se contulerunt, Christi fidem facti impii denegantes. 

Erant et alii multi, qui fugam meditabantur sollicite, sed per 

episcopum Fodiensem et ducem Boamundum fuerunt revooati, 

et quod de negotio Christi non recederent, per juramentum 

constricti, quousque bellum quod futurum sperabatur esset com- 

Id. Ti. 7, pletum. Fames prsBterea adeo in civitate omnes afflixit, ut praa 

col. 358. alimentorum defectu plebs ad turpia nimis ^ incommoda decli- « 

Hen. Hunt naret. GaUina solidis quindecim vendebatur, ovum solidis duo- 

viLf. 2155. bus, nux pro denario; arborum folia, carduos, equorum et aei- 

WilL of norum coria, devorabant ; mo^icina quoque et cames mulorum. 

Tyre, vi. 7, equorum, asinorum, canum, et immunda queslibet absorbentes, 

col. 359. pj^ Bummis deliciis reputabant. Erat autem miserabile videre. 



^ quantocins'] qoantotiena, C 
^ «er] Bed, A. ; corrected in the 
margin in C. D. 
* in civitate'] om. W. 



* deapereUi . . misericordia] Added 
by the compiler. 

* nimis incommoda] om. W., ins. 
0. 



VOL. II. F 



82 MATTHJKI PARISIENSIS CHKONICA MAJORA. 



Will, of 



\ 



A.D. 1098. "viros prius robustos et .generis nobilitate prsBclaros, prae nimia Jn[zi' ^ ^ 

nunc debilitate baculis innixos et arma movere non valentes. q^i^ 353^ 
William de Willebnus interea de G^rantemeisnil et Stepbanns Oarnotensinm u. yi. 10, 
Grante- comes, et alii* qui cum ipsis aufugerant, miserias, quas apud col. 361. 
S^^of ^tiocWam patiebantur Christianir omnibus expokunt. et ne 
Chartres ^P^^ ^^ levem causam et tanquam timidi socios deseruisse vide- 
dissuade rentur, afflictionem eorum, licet incomparabilis esset, studiosa 
the empe- tamen relatione efficiunt majorem,' cum de magnis majora 
ffo^ to loquuntur. Venientes tandem ad imperatorem, qui cum quad- 
their*assi8- i*Agiiita milibus Latinorum, exceptis copiis quas ex nationibus 
tance. universis contraxerat, Antiochiam proficiscens, nostris subsi- 

dium coUaturus, dissuaserunt ne procederet, per hsBC verba: 
" Fideles tui principes, imperator potentissime, cum capta Id. vi. 11, 
" Antiochia, rem esse crederent consummatam ; urbe ' jam re- ^^^* ^^^• 
" cepta, f actus est error novissimus pejor priore. Vix enim 
" ab urbe capta [tertia] dies elapsa fuerati cum ecce Corba- 
" rannus Persarum princeps potentissimus cum orientalium 
'* copiis infinitis, quarum multitudo omnem nimierum exce- 
" dere videtur, eandem urbem obsidione vallavit. Noster 
" autem populus fame, frigore, 8Bstu, csedibus, et clade in ' 
" tantum succumbit, ut nee in civitate tantum esse dicatur 
*' alimentorum, qusB^ unius diei necessitati valeant subvenire. 
" Unde nos qui hie sumus viri nobiles, videntes fratrum ne- 
*' gotia prosperari non posse, eos monuimus ssapius ut sibi 
** consulerent, et rem impossibilem deserentes, sibi per fugam 
** absque cunctamine providerent. Sed cum eos a suo non 
" possemus revocare proposito, nostraa curavimus prospicere 
** saluti; et nunc si placet, si ita tuis consiliariis utile visum 
" fuerit, procedere desiste, ne tu89 quas tecum trahis expe- 
•* ditiones paribus periculis involvantur. Testis est eorum quas 
" loquimur vir prudens Tatinus, tuas celsitudinis fidelis, quem 
" nobiscum direxisti, qui nostrorum cognoscens defectum, ab 
" eorum se subtraxit coUegio, ut haac tu89 nota faceret majes- 
** tati." His auditis imperator de consilio suorum, retortis um- Id. vi. 12. 
bonibus, ad propria legionibus licentiatis cum lacrimis remeavit. Hant.f.2i65. 
Bumor autem de recessu imperatoris cum Antiochenis devul- W. of Tyre, 
gatus fuisset, spes et laetitia crevit paganis, et desperatio ^'}^* ^^^' 
Desperate Christianis. Erat enim in populo Dei tantus alimentorum de- 
of tbe^^"^ fectus, tanta famis afflictio, talis tam exterius quam interius 
Chrifitiaiis. ^ostium importunitas, ut nusquam remedium, nusquam sola- 
tium appareret. Ms^ores et minores paribus^ involuti miseriis. 



1 



o/tt] aliis, W. 
2 tnajorem'] merorem, A. 
' urbe] urbem, A. 



* qute"] quo, W., q, O. 
« paribus'} partibus, A. C. The t 
is exponcted in D. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 83 

Win. of nnllam sibi coBSolationis Isatitiam ad inyicexn impendebant ; et A.D. 1098. 

*^^*> /"• memores uxonun nobilitun et liberomm, quos domi relique- 
* ' ' rant, amplissima, qaaa ob Christi caritatem dimiserant, patri- 
monia mente recolnnt,^ quasi de diyina conqnerentes ingratitn- 
dine, qnod labores eomxn et deTOtionis sinceritatem ' non 
respiciat, sed quasi a Deo aliennm popnlam tradi in manns • 
hoetinm patiatur. 

De consolatwne peregrinis deeperaiis a Deo collcUa, 

Id. tI. 14, Cnm ergo sic affligeretur Dei popnlns, respexit iUmn Dominns Vision seen 
coL 365. et gemitas eorom andivit, mittens eis consolationem de sede by one of 
Baldric. majestatis saaa. Yenit enim sacerdos qnidam peregrinos et ^ ^ 
^^^9.*^ pauper de ezercitu ad principes et peregrinos occidentis, ita^ ^02 
col. 1113 <^c6iu: "Audite fratres mei, audite, et amici carissimi, visi- 
(Migne, " onem quam vidi. Cum in ecclesia Dei genitricis pemoctare 
dxTi) <* decrevissem, pro nostris calamitatibus Denm rogatnrus, 
*' yigilans vel semisopitus nescio, Deus scit; vidi Dominum 
<< nostrum Jesum Christum, nee tamen agnovi Eum; aderat 
" etiam sanctissima Ejus genitrix, et princeps Apostolomm 
" Fetrus, quos aspiciebam, nee' tamen eos cognoscebam. Dixit 
" autem ndbi Dominus, 'Agnoscis meP' inquit. Cui ego, 
'* ' Nequaquam, Domine mi.' Interim crux splendida super 
" caput ejus resplenduit apposita. Itemm interrogavit me ut 
'' prius; et ego, 'Domine mi, si bene percipio ex signo crucis 
'* * capiti Tuo imposito, Crucifixum et Bedemptorem nostrum 
'' ' Te esse intelligo;' qui respondit, 'Ita est plane ut dicis.' 
<< Et ego perfuBUs genas lacrimis, ad pedes ejus singultiens 
*' cecidi, et adjeci, 'Domine, Domine, miserere nostri; Do- 
" ' mine, memor esto populi tui ; Domine, a^uya nos.' Et Do- 
" minus ad me, ' Ego hucusque yos juyi, nam et NicsBam yos 
" obtinere permisi, et in multis yos preeliis protexi,' meque 
" ' duce yicistis, et AntiochisB prsByaluistis, et in obsidione 
" ' ipsa multa pro yoto yestro yobis indulsi; yosque beneficiis 
" ' meis ingrati contra me inttunuistis, et tanquam ex adipe 
" ' iniquitas yestra prodiit, meque gens iz^'uriosa gentiliter ex- 
'* * acerbastis, dum cum mulieribus yel alienis yel yestras pro- 
'* ' fessionis, sed illicitis, fomicati estis. Iste quidem singularis 
'* ' fcetor ccelos ascendit, et oculos meos a yobis ayertit ; 
' retribuam igitur ego yestras ingratitudini, nee parcaI^ 
' prostitutsa et lupananti multitudini.' Tunc Mater miseri- 
" cordise Petmsque beatus ad pedes misericordis ceciderunt 

1 W. ins. et. \ ^ nee , , cognoscebam] odl O. W. 

' einceritaUm'] caritatem, W. I * protexi] contexi, A. 

F 2 






84 



MATTHjEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1098. 

Vision seen 
by one of 
the pil- 
grims. 



Exhorta- 
tion of 
Bohemond. 



** Bedemptoris, et lis supplicationibus iram mitigabant mini- Baldric, m. 

'' tantis ; ' Domine, tot annis gens pagana domnm istam, qusD ^^ ' 
' domas erat orationis, obtinuit, suisque spnrcitiis earn, proh 
' dolor, maculavit, et ecce paaconim exigentibus culpis, 
' omni Ghristianitati tu88, qusa domnm istam exinde sanguine 
' sao liberavit, eam deletams ^ irasceris ; parce, Domine, parce 
' populo tno, et ne des hssreditatem tnam in perditionem, 
' ut dominentnr eis nationes.' Adqnievit igitur sanctus sanc- 
torum Deus Bupplicantis MatriB et Apostoli precibus, jamque 
vultu factus jocundior, dixit mihi : * Vade et die populo meo, 
' lupanar et prostibulum, et omnem a vobis removete abusum, 
' et vestra fletibus abluite facinora, et ad me revertimini, et 
' ego revertar ad vos, et infra quinque dies opportunum 
' Yobis providebo anxilium ; quia Deus nihil habens immi- 
' sericordias ego sum; decantent cotidie interim, Congregati 

* sunt invmici nosiri et glorlantur i/n virtute sua ; contere 
' fortUud'i/nem illorumi, Domine, et dtsperge illos, ut cognoscant 

* quia non est alius, qui pugnet ^ pro nobis, nisi tu Deus nosier.* " 
Haec et alia sacerdos cum dixisset, populus omnis statim ad 

lamentum convertitur, et de reatus sui confessione alius alium 
cohortatur. Yideres perfusas^ lacrimis Ohristianorum genas, 
capitibusque cineratis et nudis pedibus passim orationis gratia 
omnis a3tas iter per ecclesias maturabat. Fetunt consilium, rogant 
auzilium de supemis. Dixit ergo Boamxindus,^ vir in consilio quasi 
singularis : *' Optimates incliti, juremus omnes ad invicem, quod 
** nulluB nostrum de isto sancto, quoad vixerit, subterfugiat col- 
" legio, donee sepulcro Domini, pro quo viam hanc ingressi 
" sum us, deosculato." Flacuit consilium universis, et expleto 
juramento, animata est tota fidelium fortitudo, et magnifice 
confirmata. 



(( 



(( 



f( 



(C 



(C 



C( 



(I 



(( 



tl 



(( 



(( 



(( 



(( 



(( 



<< 



It 



Discovery 
of the 
Lance. 



Be inventione lancem 8alvatoris, 

Eadem quoque hora clericus quidam nomine Petrus, de Will, of 
regione qua9 Provincia nuncupatur, accedens ad episcopum ^'®' 7^' 
Podiensem et comitem Tolosanum, asserens quod beatus 3^5 
Apostolus Andreas sibi in somnis apparuerat, et eum ter vel 
quater commonuerat' attentius, quatinus ad principes occidentis 
loquens nunciaret, ut lanceam, qua Domini nostri Jesu Christi 
latus fuerat perforatum, in ecclesia principis apostolorum 
occulte repositam, perquirerent, locum certissimis indiciis 



^ deleturus'] delecturos, C. 
^ qutpugnet'] om. W., though in 0. 
' perfiisas'} perfosa, A. C. ; pro' 
fusasy W. D. has been corrected. 



* Boamvndus . singularia] 

qoispiam illorum. Baldric' 

' ccmmonuerat'] commoyerat, A. 
C. . D. has been corrected. 



DE TEMPORE WILLELMI SECTJNDI, SCILICET RUFI. SB 

Will, of manifestans. Accedens ergo ad viros prtedictosj yerbnm sicut A.D. 1098. 

TT^'T^k ^'^ ^i^^'^otxnxi fnerat, ex ordine revelavit; asserens se ab eodem 
' ' Apostolo multis terroribus ad hoc foisse compulstun, nee id 

posse absque mortis periculo declinare. Hi autem cnm id 
csBtcris principibus communicassent, ad locum, qnem eis in 
ecclesia designaverat, conyenemnt, et effossa aliquantulum terra 
in altum, lanceam, sicuti presdixerat, reppererunt. Quod andiens 
popnlns, ad ecclesiam concurrit, oblationibusque et osculis 
cam pretiosum -venerantes inventnm, coepemnt a snis angnstiis 
respirare, et fortiores in divinis obsequiis apparere. 



J)e dispositiom acierum et eodtu noetrorvm ah urhe. 

Id. Yi. 15, Conyenientes itaque in unnm principes et popnli, cnm sibi Preparap 
coL 366. cognoyissent * immissnm divinitus feryorem, de communi de- *|^°* ^^^ 
cemont consilio bellum indicere Corbaranno in crastino futu- ^ ^* 
mm; quod cum ei per ministerium Petri heremitad fuisset 
Id. yi. 16, indictnm, summo diluculo omnes per ecclesias diyinis inter- 
eol. 368. fnerunt obsequiis. Quibus cum summa deyotione peractis, Confesno 
sacerdotes peregrines admonent, ut facta omnium peccatorum ^f -?<"»»- 
confessione purissima, Dominici corporis et' sanguinis peroep- -,^^-,g^. 
tione se communiant, et sic audaciter contra bostes crucis ad cqttio. 
Id. Ti. 17, pugnam procedere non formident. Quarto igitur kalendas Quarto 
coL S69. Juiii^ inyocato de supemis auxilio, acies instruunt, et pro- *^- •^»^«' 
cedendi ordinem instructis assignant. In prima acie Hugonem Acies 
magnum ductorem constituunt, et eidem Ansebnum de Eiburgis P*"*""** 
Monte, cum aliis nobilibus multis, quoi*um nee numerum nee 
nomina tenemus, conjungunt. Secundam moderabantur comes Secunda. 
Flandrensis, et Eobertus Friso^ cum aliis, qui ab initio ejus 
fuerant castra secuti. Tertiam rexit dux Normannorum Tertia. 
Bobertus, cum Stephono comite Albamarlensi, et potentes qui 
in ejus adyenerant comitatu. Quartsa preeerant Aimerus epi- Qtuurtti, 
Bcopua Podiensis et^ comes Tholosanus cum suis familiis, Do- 
minicam secum lanceam deferentes. Quintam duxit Eeinardus Qmnto. 
comes Tullensis cum Petro de Stadeneis, Gamero de Greis, 
Henrico de Hascha, Galterio^ de Domedart, et aliis multis. 
* SextsB aciei prasfecti sunt Beinbaldus comes de Oringisi Sexta, 



^ cognovistenf] So the Hist. An- 
glor. ; conyenerunt, A. 

3 et sanguifus'] om. Hist. Angler. 

' The compiler has made two 
persons out of one. W. of Tyre has 
" Robertam, qui cognominatus est 
" Friso, Flandrensem comitem." Sec 
Madden, Hist. Angler, iii. p. 554. 



* et . , famUiis] cam sua et do- 
mini comitis Tholosani &milia, W. 
of Tyre. The compiler has intro- 
duced this error by trying to Tary 
W. of Tyre's language. Raymond 
remained in the city, as the next 
page shows. 

* GcUterio Galterius, A. O. W. 



86 



MATTHiEI PARISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1098. 
Septima, 
Octavo, 
Nona, 

p. 203. 
Decima, 

Undecima» 



Vuode^ 
cima. 

Thohsa- 
nus* 



Sacerdos, 



Boa c<eles- 



Lodewicns de Mascoris/ Lambertns filias Oononis de Monte Will, of 
Acnto. Septimam rexit dux magnificus Godefiridns cum fratre -^yre* '"• 
suo Eustachio yenerabili viro. OctaTSB prsBfuit miles insiguis ' 
Tancredus. Nonam duxit comes Hugo de Sancto Paulo cum 
Egelramio filio suo et Thoma de Feria, Baldewino de Burgo, 
Roberto filio Gerardi, Beginaldo Beluacensi et Galone de Oalvo 
Monte. Decimse praBfuerunt Botrodufi comes Ferticensis, Everar- 
dus de Fusato, Drogo de Monci, Badulfus filius Godefridi, et 
Gonanus Brito. TJndecimam rexerunt Hjscardus comes Diensis, 
Beimundus Filetus, Gastus Biternensis, Girardus de Bosillonc, 
WillelmuB de Monte Fessulano, et Willelmus Amane. In acie 
duodecima, qusB novissima erat et casteris fortior, moderator 
fuit dominus Boamundus, ut lis, qui fortius ab hostibus gra- 
yarentur, auxilium impenderet opportunum. Comitem Tholo- 
sanum, qui valida tegritudine gravabatur, in urbe dimiserunt 
ad ejus custodiam, ut iis, qui erant in prsssidio superiori ad- 
huc rebelles, in absentia principum urbem invenientes vacuam, Id. vi. 19, 
super debiles* et infirmos et populum imbecillem irrup- col. 372. 
tiones facile molirentur. Erant autem pormixti praeceden- 
tibus turmis sacerdotes et levitsa amicti stolis albis, signum 
crucis mirabile in manibus bajulantes; et qui in urbe reman- 
serant, sacris induti vestibus, in lacrimis et oratione perseye- Id. col. 
rantes, muros urbis ascenderunt, pro salute populi Domino 371. 
Bupplicantes. Accidit nimirum in exitu nostrorum ab urbe, 
quod roB quidam suayissimus de supemis super exercitum ita 
placidus descendit^ ut quasi in eo benedictionem suam et gra- 
tiam yideretur Dominus infudisse. Nee solum hominibus sed 
et equis yigor insolitus ita infusus est, ut ' qui ante ^ per dies 
multos non nisi folia et cortices arborum habuerant pro pabulo, 
tota die ilia equos hostium et celeritate yincerent et labore. 



De proBlio graviseimo et victoria gloriosa* 

Turcidis' Corbarannus interea intellecto nostrorum egressu, disponit 

ponunt acies, agmina instruit, prasficiens eis amiraJios et reges yiginti 

?J^*** novem, quorum nomina haDc fuerunt, Meleduchac, Amirsoli- 

thelWldBh ™^^' Amirsolendais, Amyrhegible, Amyrmatoanc, Amyrmahu- 

clueftainB. ™6*» Camyath, Cotoloseniar, Magalgotelon, Baltulfus, Boes- 

sach, Amirbatach, Axian, Sansodole, Amirgoian, Ginabadole, 

Amirtidinguin, Amyruathap, Sogueman, Boldagis, Amirilias, 

Gelisassan, Gygremis, Amygogens, Aitabeth, Amyrdalis, 

Amyrtacaor, Amyrmosse. Hos omnes Corbarannus ad pugnam 

animans, districte praacepit sub obtentu gratias sua9, quatinus 



Id. vi. 20, 
col. 372. 
Fulcher of 
Chartres, 
i. 14, col. 
845. 
(Migne, 
clT.) 



Will, of 
Tyre,vi. 
20,col.3^2. 



* Mascorts'] Mascons, W. 
- uf] om. A. 



ante^ antca, W. 



DE TEMPOBE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 87 

^P^'iM- of solitsa virtntis memores frivolum reputent qnicquid inormis A.D. 1098. 
S^^I^ijn P^P^^* vulgus famelicus, plebs imboUis et indocta moliri 
* * conatur. Solimanmis prseterea KioeBnorum princeps sfcudiose 

disponit agmina, et.qai preecedere debeant sivo obsequi,^ dill- Congressio. 
genter distinguifc. Occupaverunt interim principes nostri uni- 
yersa ante urbem et montes campestria, qtiSQ a civitate distaro 
videbantor quasi miliaribus dnobos, et monentibns lituis ac 
tubis, buccinisque perstrepentibns, gradatim in hostes proce- 
dunt, et facto impetu tres primaB acies in eos potenter irruunt, 
lanceis et gladiis cominus instantes. Sed et nostri pedites, qui 
arcabns utebantur et balistis, equitnm manipnlos prsecedentes, 
Yotis^ ardentibns hostes arcere studebant, quos sequentcs 
equitnm turmsd yiriliter in agono desudant. Tandem cum 
omnes legiones, excepta novissima cui prsaerat Boamundus, 
cum bostibus fortiter decertarent, ita ut jam pluribus interfec- 
tis, poBne agminibus dissolutis, Turci in fugam verterentur, Sotiman- 
ecce Solimannus cum duobus milibus ex locis maritimis ad- ^^* 
veniens, in aciem Boamundi cum multq impetu a tergo irruit, 
et tantam sagittarum grandinem immisit, ita ut totam fere 
aciem operiret. Moxque arcubus relictis, malleis instant et 
gladiis ita ardenter, ut cum Boamundus corum vix impetum 
Bustinerety dux Godefridus et cum eo Tancredus advolant, 
quorom adventu et admiranda instantia necem ^ bostibus, et Argumen- 
Yubiera letifera intulerunt. Tunc Solimannus ad alia se con- *«"* ^' 
vertens argumenta, foenum multum et stipulam, qusB ad artem ^'^''"^* 
nocendi ex adverso congregaverat, jussit succendi ; et licet 
flammam darent modicam, tetram tamen atque densam fumi 
caliginem ministrarunt. In bac quoque fami caligine hostes Noia mi' 
(Not in W. de peditibus nostris occiderunt nonnullos ; sed * tandem ventorum raculum, 
of Tyre.) moderator Deus, ventum in paganos retorquens, excsecavit 
eos de fumo illo, undo in fugajn prsBcipites sunt conyersi. 
Baldric, iii. Quos principes militisB Christi acriter insequentes,^ ad sua 
coU 1123. agmina prius dissoluta violenter recurrere compulerunt, caaden- 
tes eos absque pietate usque ad eorum tentoria, ubi majorem 
suorum fortitudinem esse sciebant. Obstabant Turci ibidem 
omni qua poterant virtute'; fit ibi hinc et inde gravissimus 
conflictus, resonabant SBuesa cassides tanquam percussaB incudes, 
scintilla) ex ictuum coUisione prorumpebant, enses yelut toni- 
truum mugiebant, homines eliso cerebro humo procumbebant, 
loricad rumpebantur, exta fundebantur, equi fatiscentes suda- 



* obsequi'] subsequi, W., as 
William of Tyre. . 

- votis . . hostegli cm. W. 

^ necemi necesse, A. C. ; D. is 
corrected. 



* aed . . conversi'] Introduced by 
the compiler. 

^ insequeniee] inseqaenter, A. 



88 



MATTHAI PARISIEMSiS CHRONICA MAJORA. 



Puana 
caUstis. 



A.D. 1098. bant, nulla equitibus reqnies pra^Btabatar ; agmina conserta Baldric, iii. 
tenui armoram discrimine vix a eeipsis jam distabant, alii alios ^^^' H^^* 
cominns impetebant, et manus manibus, pedes pedibos, corpora 
corporibus repellebant. Tandem cum utrinque victoria fluc- 
tuaret incerta, ecce ab ipsis montibus yisus est exercitus de- Id. col. 
scendere invincibilis, cujus bellatores equis albis insidentes ^^^^* 
vexilla in manibus Candida prcaferebant. Cognovenmt ergo 
principes ex inspectione vexillorum sanctum Georgium., sanctum 
Demetrium, et sanctum Mercurium sua signa sequentes prea- 
cedere ; quea visio sicut Saracenis incussit terrorem, ita Christi- 
anis spem contulit ampliorem. Hoc non omnes videre potue- 
runt, Bed quibus Deus suum arcanum voluit revelare. Bevelavit 
autem Turcis ad confusionem, aliis ad instantis triumphi osten- 
tionem. Cognito enim, ut diximus, signo, Turci velociter 
aufugiebant tremuli, supellectilem nimis preciosam relinquentes. 
Visi * sunt etiam a nonnullis angeli in aere volitantes, et super (Not in 
Turcos fugientes ignem flamineum' jaculantes. Corbarannus ^«."*''^ - 
autem ab initio certaminis turbam declinans, in colle quodam ipYj^*^ ^ 
constitutus, cum repente dissipatas conspicit legiones, relictis 21, col.d74. 
[castris],' trans Eufraten fugit; et ut sibi consuleret et liberius 
fugere posset, equos fatigatos deserens, novos altematim mu- 
tavit.^ Nostri vero principes, cquorum metuentes defectum, 
non multum insecuti sunt fugientes, excepto Taucredo et aliis 
paucis, qui usque ad solis occasum stemendo eos persequuntur. 
Tantum enim pavorem eis virtus divina immiserat, ut ' resistere 
ncc a se insectantium possent injurias propulsaro. Decern enim 
ex nostri s decern milia videbantur eis. 



Flight of 
Eerboga. 



p. 304. 



De 8polii» impretiahilibus fugievdium Turcorum d ientorio 

admirando. 

Spoils Consummate itaque gloriose tanto certamine, reversi sunt Id. vi. 22, 

taken from principes nostri ad castra hostium, ubi tantam rerum omnium ^^' ^'^^' 
the Turks, jj^ auro, argento, gemmis, olosericis, vestibus preciosis et vasis 
inpreciabilibuB invenerunt opulentiam, ut neque numerus esset 
inde [neque] mensura. Equorum etiam, armentorum et gregum, 
annonea, victualium, servorum, ancillarum, et puerorum cum 
tentoriis et papilionibus nimiam invenerunt abundantiam, et 
secum in urbem* omnia detulerunt. Inter ca3tera vero admi* 
rabile tabemaculum reppererunt inmodum civitatis, turribus et 
moenibus cum propugnaculis ex Optimo serico variis coloribus 
contextum ; a cujus medio, quasi a triclinio principali, in partes 



1 visi . .jaculantes'] Introduced 
by the compiler. 
^Jlamineum] fulmineum, W. 



' castris is from W. 

* mutavit] mutuavit, Hist. Angl. 

* W. ins. nee. 



DE TEMPORE WILLELMI SBCUNDI, SCILICET RUFI. 89 

"Will, of diversas deflaebant diversoria, qnasi per vicos ' distincta, iu A.D. 1098. 

Tjrre,Ti.22, q^iib^g gpatiose possent duo milia hominum considere. Turci 
autem qui erant in prsssidio superiori, vidcntes qnod siii omnes 
defecerant, principibus nostris illud tali conditiono resignant, 
ut libere liceat sibi recedere cuni salute. Acta autem Bout 
hsec anno Domini millesimo nonagesimo octavo^ mense Junio, 
vicesima die mensis. 



Be eccleaiarum reparatione et descriptione Antiochim. 



Id. Ti. 23, 
coL 876. 



FrincipibuB itaque de prsBlio reversiB, et urbo in omni tran- The 
quiUitate composita, placuit omnibus et praecipue episcopo churches 
Fodiensi, ut majorem ecclesiam, olim in honorem principis ^^1^^° 
Apostolorum dedicatam, cum aliis civitatis ecclesiis in pris- 
tinum reformarent ^ decorem, et ministri in eis instruerentur, 
qui diebus et noctibus Domino militarent. Dominum quoque 
patriarcham nomine Johannem in sede pristina cum honore 
maximo locaverunt; per urbes finitimas, quaa cathedralem 
habere consueverant dignitatem, episcopos statuentes. Urbis 
autem dominium Boamundo omnes concesserunt, qui quoniam ^ Bohemond 
apud BUOB nomine et dignitate prii^ceps dictus fuerat, obtinuit °^^ ^ 
consuetudo, ut de csstero AntiochiaB dominus princeps vocaretur. Antloch. 
Est enim civitas pulcherrima et munitissima, habens intra se Descrip- 
quatuor montes satis altos, in quorum uno castellum est, quod tion of 
omni prasminet civitati ; deorsum vero civitas * est decenter Antioch. 
28. (G^ta addificata, et muro duplici circumcincta. Mums autem interior 
Dei per amplus et in aera porrectus est, in quo turres sunt quadringentse 
quinquaginta, formosis moeniis et propugnaculis defense. 
Murus exterior non tantas est celsitudinis, sed tamen admi- 
randas venustatis. Gontinet in se trecentas et quadraginta* 
ecclesias, cujus patriarcha centum quinquaginta tres episcopos 
habet subjectos; quatuor montibus ab oriente clauditur; ab 
oocidente habet flumen, quod quidam Farphar, quidam' Orontem 
esse contendunt. Octoginta et quinque ' reges eam construxe- 
runt, quorum primus Antiochus fuit, a quo extat Antiochia 
nuncupata. Obsederant eam Cbristiani antequam comprchen- 
derent per octo menses et diem unum ; qua capta obsederunt 
eam iterum gentiles per tres septimanas, priusquam exirent 
ex ea ad praalium Cbristiani. Bequieverunt igitur in ilia men- 



Gesta 

FlUDCO- 

ruiu, 
xzzii. p, 



Francos, 

HanoY. 

1611.) 



* uicos'\ vices, C. ; A. has been 
altered from vices to vicos. 

^ reformarent^ reformare, A. O. 
W. 

' quoniam] ipsam, A. 



* civitcu'] civitatis, A. 

^ This mention of the name 
Orontes is inserted by the compiler. 

^ octoginta et quinque'] septua- 
ginta quinque, Gesta Francorom. 



90 



MATTH^I PARISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A J). 1098, sibus qninque et novem diebuB ; quo tempore ex causis ocoultis Will, of 
Flagae. tanta clades populum aflSixit, quod infra dies paucos ad quin- Tyre, vii. 

quaginta milia bominum utriusque eexus deperirent. Inter ' •" 
Death of qaos et dominus Aimerus Podiensis antistes, qui quasi pater 
Adhemar, pieijjg qj^^ ^^ moderator, defunctus * ; cum lacrimis omnium 
Le Pay ^^ basilica principis Apostolorum, in loco quo inventa fuerat 
and other lancea Salvatoris, sepelitur. Ceciderunt in illius cladis acerbi- 
leaders. tat^e Henricus de Ascha, Beginaldus de Armesbach, viri generis 

nobilitate prssclari ; unde principes caeteri, ut instantis cladis Id. vii. 2, 
declinarent periculum, ab invicem ea conditione divisi sunt, ^^'^'^^^j^- 
ut in kalendis Octobris iterum conveiuentes, bominibus re- 
creatis et equis, votum peregrinationis communiter expedirent. 
Capture of Interea Eeimundus cognomento Piletus, cum suis legionibus Heu. Hunt. 
Tel-Ama- equitationem faciens, cepit castrum quod Thalamania est vo- ^^- f- 216. 
S:^, catmn. Inde Ma^m veniens. ad urbem Saracenis repletan», 
Pelet. pugnayit contra cives, qili obviam ei cum impetu exierunt ; 

His defeat qui primo a nostris in fugam compulsi, in fine ^ vicerunt) et 
atMarrah. magnam' ex fidelibus stragem dederunt. 



Qtialiter Hugo Magnris ad im^eraiorem^ misBus nmi est reveravs. 

Hugh the Cum base ibidem agerentiir, Hugo Magnus a principibus ad Will, of 
Great de- imperatorem Alexium missus, non mediocriter famam prsBteri- Tyre, vii. 
^^ ® tam denigravit; dum expleto negotio, ad eos qui eum miserant ^» ^^ ^^^' 

neo responsa detulit, nee redire curavit, illud Juyenalis ad 

memoriam non reducens : [viii. liO] 

" Omne animi vitium tanto conspectius in se 

" Crimen babet, quanto major qui peccat babetur." 

Albara Comes Tolosanus interea Albaram urbem ditissimam obsedit Id. vii. 8, 

capttur, g^ cepit, atque in ea Petrum quendam genere Narbonensem col- 385. 
episcopum ordinari fecit. Deinde kalendis Novembris, cum Id. vii. 9. 
jam omnes principes ox condicto essent congregati, accingunt Hen. Hant 
so ad iter Jerosolimitanum, et quarto' kalendas Octobris ad ^"* ^* ^16. 
Marra o&- Marram venientes, obsederunt eam. Distabat autem ab An- Will, of 
sidetur, tiocbia quasi trium dierum itinere, babens cives praa multi- '^y^^f ^"• 
tudine divitiarum suarum nimis arrogantes. Nam cruces super jj '^ g 
tnrres et moenia civitatis figentes, sputis et aliis modis pro- coi. 386.' 



* C. ins. est above the line. 
3 fine] finem, W. 

^ A. repeats et magnam, 

* imperatorem] imperatore, A. 

^ quarto kalendas Octobris] 
Thishlunder,Tfhich is Huntingdon's, 



seems to be derived from the date 
given in the Gesta Francormn, 
xxziii. p. 23, 1. 50, " quarto die, ex- 
" eunte Novemhrio." Octobris being 
an error for Decembris. 



DE TEIMPOEE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFL 91 

WilL of broBis in contameliam nostromm afficiebant. ITnde majorem A.D. 1098. 

T7Te,Tii.9, nostri indignationem concipientes, nrbem aggrediuntur, et post Marra 

coL 386. multomm dieram infestatioues, applicatis ad mnram Bcalifif, copi^^r, 
mcema violenter ascendant, urbemque sine onmi obstaculo in- 
gressi, earn vacoam invenenmt, et ejus obtinuerunt clam et 
absqne tnmultu spolia universa. Gives autem ad spelnncas se 
Bubterraneas offerentes,^ suaa saluti ^ ad tempus proyiderunt ; sed 
mane facto nostri, ad spelmicas ignibus applicatis, eos ad dedi- 
tionem compulermit, et partim capitibos amputatis, partim vin- EpUcopxis 
cnlis manoiponmt. TJndecimo die Decembris moritur ibidem Aurasien- 
Anrasiensis antistes, vir religiosns et Justus, ao timens Deum. q! J^g\ 

Hen. Hant. Manserunt autem in urbe ilia peregrini per mensem unum et obit. 

▼ii. £ 216. dies quatuor. p. 205. 



Id. 



Quomodo rex Willelmvs gentem Anglorum in tributis gravaverit. 

Eodem anno rex Anglorum Willelmus cognomento Eufus Oppressive 
fuit in Normannia, ouris deditus bostilibus, populos interim taxation of 
Anglorum exaotionibus et tributis non abradens, sed excorians, WiUiamll. 
omnibus' infestus et molestus. £odem tempore obiitWalkolinus Obitaaiy. 
episcopuB Wintoniensis ; et Hugo Salopesberiensis ab Hyber- 
nensibus occisus est, oui frater ejus Eobertus de Belcasmo 
successit. 



Id. 

Will, of 
Tyre, vii. 
11, col. 
387. 



Id. vii. 12, 
col. 389. 



Quomodo ^prmovpes,^ populo mumiurante, ad Uer vnceptwn ee 

acmigimt 

Anno Domini Hxcix. Principes occidentis et peregrini Cruci- Christmas 
fili dies Natalicios apud Marram solemniter celebrarunt. Ubi kept at 
[inter] Boamundum et comitem Tolosanum orta est dissensio ; Marrah. 
sed' quia non multum pertinet ad hoc negotium, ad castera r^^*"*^ 
transeamus, ostendentes qualiter populus nimis moleste tulit, Bohemond 
quod principes moras fecerunt inutiles, et pro singulis civitatibus and Bay- 
captis jurgia inter se suscitarent, quibus principale propositum J5°".^ ^^ 
omnino neglectum yidebatur. Comes igitur Tholosanus ut po- ^^ ^^^' 
pulo satisfaceret, assumptis decem milibus armatorum et equi- Raymond 
tibns treeentis quinquaginta, arripuit iter Jerosolimitanum; begins the 
sequentibns eum duce Normannorum Boberto et Tancredo, cum ™*'"ch to 
quater viginti • equitibus et peditum multitudine numerosa. * ^^ ®™' 



* offerentes'] conferentes^ W. 
' saluti] salatis, A. 

' omnibits . . molestus'] Intro* 
dnced by the compiler. 

* principes] princeps, A. 



' sed , , qucdHer] introduced by 
the compiler. 

^ A. C. ins. et. It has been 
erased in D. ; quadraginta, W. of 
Tyre. 



92 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1099. Post dies aatem aliquot, media regione transcursa, in campes- WiU. of 
Media tria urbis non longe a mari sita, Archis nuncupata, desceude- Tyre, vii. 
iranscurrt' runti, juxta eandem castxa statuentes. Est antem una ex urbibus l'%col.891. 
Fenicis regionis, ad radices Libani sita, quam, ut habent veterum ^"' ^*' 
Aracheus, traditiones, Aracheus scptimus filiorum Chanaan fundasse dici- 
tur, ot earn de suo nomine Archis' appellasse, et postmodum 
per corruptionem nominis Anchis ^ dictam fuisse. Hanc nostri Id. vii. 17. 
Laueea longa obsidione prementes, nihil omnino profecerunt. Benovata Id. vii. 18, 
^T^ est ibique queestio de lancea qua Dominicum latus fuerat perfo- ^^' ^^^• 
' ratum ; aliis dicentibus, quod ipsa erat in veritate et per 
divinam inspirationem revelata ad consolationem plebis; aliis 
contendentibus malitiose, quod versutia esset comitis Tholosani, 
et gratia qusastus inventio ficta. Accenso igitur rogo copioso, 
cujus inoendii magnitude etiam circumstantes terrere poterat, 
et conveniente populo universe in sexta feria quaa sanctum 
Domini Fascha prsBcedit, clericus quidam nomine Fetrus, cui^ 
inventio illius lancead fuerat revelata, examen subiit periculosum. 
Nam facta oratione, assumpta secum lancea, per medium ignem 
transivit illeasus. Sed quoniam post dies paucos idem clericus 
vita decessit, non plene suis aemulis satisfecit. 

Fer idem tempus dux Godefridus et principes alii, qui apud Id. vii. 16, 
Antiochiam remanserant, ad instantiam plebis se ad iter ex- <^ol. 393. 
Latx^ia, pedientes, in kalendis Martiis ad Laodiciam Syrias^ cum viginti 
Gueneme- quinque milibus armatorum virorum fortium pervenerunt. Ubi 
"f **,. dux Godefiridus a prseside civitatis, qu89 Christianos habuit ha- 
)»^. bitetores. Gnenemeram Boloniensom. quem tonebat in vinculiB. 
sibi petiit restitui; sed quia verbis ducis non ausi sunt con- 
traire, reddidit eum illi cum sociis universis, et classem * ejus 
totam duci tradiderunt. Nam idem Guinemerus cruce signatus, 
cum armatorum classe valida illuc applicans imprudenter, 
captus ibi fuerat a civibus, et vinculis mancipatus. Ilium 
dux SU6B classi prseficiens, eum alios per terram gradientes.sequi 
prsDceplt. 

Quomodo prinoipee muUie regionibue transcursia ad Tripolim 

pervenerunt. 

The cmsa- Frincipes inde maritima legentes, ad urbem Gabulensem, Id. Tii. 17, 

derg reach ^^ ^^ nomine Gibellum dicitur, pervenerunt. Distabat ®®^ ^^^' 

autem a Laodicia miliaribus quasi duodecim. Ubi [cum] castris 

in gyrum locatis urbem aliquamdiu obsedissent, is^ qui urbi 

proecrat Soldani iEgyptiorum domini procurator, aureorum sex 



^ Archis] Aracheum, W. 
3 Anchis] Archis, W. 
' ctti] cujos, A. W. 



* cJoMem] classere, A. 

* m] iis, A. D. hiiB, W. C. has 
been altered from iia to i$. 



DE TEMPOllE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RUFI. 03 



Will, of^^ milia duci obtulit cum aliis donariis niultis,'ita ut obsidionem A.D. 1099. 
?^^*».^*' amoveret; quern cum flectere nequivisset, ad comitem Tho- 

* ' ' losannm dirigens/ praedictam pecuniam poUicens per intemuntios, 

si eum,' a duels posse t manibus expedire. Ille oblata clam bus- Fraus. 
cepta pecunia, misit ad ducem Albariensem^ cpiscopum, anxie 
soUicitans eum, ut dimissa obsidione ad se non differat pro- 
perare, significans quod hostium multitudo a tractu advenirct 
Persico, ut irgurias ultum iret, quas apud Antiochiam perpessa 
fucrat sub prseside Corbaranno ; et super his omnibus dicebat so 
recopisse nuntios fide dignos. Ille et principes caeteri, dictis 
ejusfidemadhibentes, soluta protinus obsidione, et urbem Valen- Valentia, 
tiam transeuutes, Marsicleam, quaa prima est ex urbibus Fenicis (Banias). 
provinciae, similiter sinistrantes, Tortosam pervenerunt, et inde ^^^ *^' 
ad urbem Arcbensem progredientes, castra ibidem locaverunt. 
Quibus occurrens Tancredus, fraudem comitis Tholosani detexit. 
Unde et ipsi longe a tentoriis ejus seorsum sua tabemacula 
statuerunt. Yidens autem comes animos principum a se alie- 
nates, missis muneribus, omnes prseter Tancredum sibi recou- 

Id. vii. 20, ciliavit. Deinde principes, relicto in obsidione Archensi Archis. 

col, 398. Albariensi * episcopo aliisque "viris nonnullis, versus Tripolim Tripolis. 
agmina direxerunt. Quo pervenientes, prassidem loci illius 
cum universa multitudine civitatis ordinatis agminibus rep- 
pererunt; unde indignantes nostri irruerunt in eos acriter, et 
in primo impetu dissolutis catervis, eos ad urbem redire com- 
pellunt, septingentis ex eis gladio interfectis. Ibique ante 
Tripolim celebraverunt Fascha peregrini, quarto idus Aprilis. Pascha, 

Id. Tii. 21, Tunc prsBses Tripolitanus cognoscens quod non potuit cum 

col. 899. nostris a pari contendere, missa legatione, a principibus obtinuit, 
ut datis quindecim aureorum milibus, cum equis, mulis, sericis, 
et yasis preciosis, greges et armenta etiam conferens plurima,^ 
eorum fines pacifice pertransirent. Tunc nostri maritima 
^quentes, juga mentis Libani a sinistris habentes, Bibliumque Biblivm, 
percurrentes, super npam maris, in loco cui nomen est Emaus, Emaus. . 

Id. TiL 22. castra statuerunt. Inde die tertia ante urbem Britensium Britesia, 
castrametati, sequenti die Sjdonem attigerunt; et in crastino Sydon. 
percnrsa Sarepta, prophetaa Elyea nutricia, ad illius regionia Pj ^^^' 
metropolim Tyrum pervenerunt, et dehinc profecti Achon, et ^^^' 
ab Achon progressi, Galilseam a lasva deserentes,' inter Car- Galilaa. 
melum et mare, Caesaream Palestinaa metropolim, quaa et Casarea. 
Turris Strationis alio nomine appellatur [attigerunt].^ Quidam 



^ dirigens'] cm. W. 

3 eum] earn, W. 

' i.e. Peter of Narbonne. 

* Albariensi] Abariensi, MSS. 

» A. W. ins. ut. 



^ deserentes] deferentes, A. 

7 attigerunt] is from the Hist. 
Angler. W. of Tyre has "per- 
** venientes . . . castrametati sunt" 



94 



MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1099. antem principes per castrum Bethelon iranBenntes, applicuenmt Hen-Hant. 
The Cm- ad urbem Barrath, in die Dominicaa Ascensionia. Inde per Sag- '^^^ '• 216. 
saders at ittam ad Acram et Caipham transenntes, diem Fentecosten omnes 
Sidon,"i!id P*^^*®^ congregati apud CaeBaream qnarto kalendas Julii ^ W.of Tyre, 
Csesarea. Bolemzdter celebrant.' 



Tu. 22, 
col. 400. 



JRamvla. 



Be desolaiione ecclesicB Sancti Oeorgii martyria a Twrcis. 

Thechorch Feracta itaqne ibi trium mora diemm, relictiB a dextra Id. 
of S. locis maritimlB Antipatrida et Jope, Eleutheriam transenntes, 

L^^ ** Liddam, qnsB Eliopolis ' dicitur, ubi Georgii martyris egregii 
destroyed corpus reqoiescit, perveneront. Cujus ecclesiam hostes fidei 
by the paulo ante adventom peregrinomm dejecerant, metuentes ne 
Turks. trabes basilicse, qu89 multsB proceritatis erant, in machinas 
vellent convertere, et urbis inde moenia ezpugnare. Frofectas 
inde comes Flandrensis Bobertus, Bamnlam pervenit, et portas 
qnas patentea inveniunt, ingredientes, urbem vacuam reppere- 
runt. Nocte aane prcbterita, Turci nostrorum cognoscentes 
adventum, abeuntes aibi consulere procurabant. Frincipea 
vero sdii in crastino illuc Tenientes, omnem abundantiam fru- 
menti, vini, et olei reppererunt, atque per triduum ibi moram 
facientes, Bobertum quendam genere Normannicum ejusdem 
civitatis episcopum conaecrarunt, et ei Liddam Bamulamque 
urbea cum auburbania af^acentibua poaaidendaa jure perpetuo 
contulerunt. Inde iter proaequentea noatri, Nicopolim perve- Id. vii. 24, 
Nicopolis. nerunt. Eat. autem Nicopolia ci vitas FaleatinsB, qu89 olim dum ^^^' *^2. 
vicua caaet, Emaua dicebatur. Ante banc urbem, ubi Chriatua 
'cum Cleopba ambulasae post reaurrectionem cognoacitur, fona 
Fans salu- quidam eat salutaris, in quo homines infirmi simul et jumenta 
abluti a diveraia languoribua emundantur. Nam Chriatua tem- 
pore quodam cum diacipulis suia per fontem tranaiena, dicitur 
in eo pedea auoa lavaase, ex quo facta est aqua diveraarum 
medicamen paaaionum. 



Novus 
episcopus. 



bris. 



TiMrci civUatem scmdam muniv/nt, Chrigticmos epolicmtee.* 

Prepara- Turci interim qui in Jeruaalem habitabant, peregrinomm Id. yii. 28, 
tions of the cognoBcentOB adventum, urbem communire cum omni aoHici- *^®^' ^^' 
Jemsalm ^'^^^^^ aatagebant. A fidelibua quoquo cunctia, qui in urbe 
against the habitabant, universa quam habebant extorta pecunia, et quic- 
Cmsadeis. 



» JuKQ Junias, W. of Tyre. 
' celebrani] celebramnt, 0. W. 
as W. ofT^. 
s EUopoliali Dio8poli8,W. of Tyre. 



* This heading is from W. A. C. 
insert the prerioTis heading. D. 
gives no heading at all. 



DE TEMPORE WILLELMI SECUIH)!, SCILICET RUFI. 95 

WUL of quid habere yidebantur, tarn a patriarcha qui * urbi prseerat, A.D. 1099. 
9^^ 1^9 quam a populo toto quatuordecim aureorum milia abstulerunt. 

' * ' Qiiibus bonis omnibus spoliatis, universos ab urbe, exceptis Jerusalem 
Id. vii. 25, senibus et infirmis, mulieribus et parvulis, depulerunt. Pere- obseditw,^ 
eol. 404. grini interea quibus niora procedendi periculosa videbatur, 
snmmo dilucnlo cum fervor e pi89 devotionis iter aggredientes, et 
c vicino urbem sanctam Jerusalem contemplantes, cum gemitn 
et lacrimis praB gaudio fusis, nudis vestigiis cospto itineri 
ferventins institerunt, atqne subito ante urbem convenientes, 
Id. viiL 5, octavo idus Junii eam obsidione vallaverunt. Dicitur autem Ntanerus 
col. 412. fuigge numerus obsidentium quasi milia quadraginta peditum,^ ^'"^ 
equitum vero mille quingenti [praater] senes et valetudinaries ^j ^^-^ 
inermeque vulgus. In urbe autem dicebantur esse Turcorum 
fortium et optime armatorum quadraginta milia, tarn ut urbem 
regiam ab instantibns tuerentnr periculis, quam ut proprisD 
consulerent et suorum saluti. Frincipes itaque perspicue con- 
siderantes, quod neque ab oriente, neque ab occidente, neque 
ab austro, propter quarundam vallium profunditatem profice- 
rent, a septemtrione eam obsidere decernunt. Ab ea ergo porta, DispoMo 
quaB Sancti Stepbani dicitur, et ad aquilonem respicit, usque caslrorum. 
ad illam quad turris David dicitur et in parte civitatis occi- 
dcntali sita est, castra nostri principes locaverunt. In quorum 
ordine dux Godefridus primus sedit, et juxta eum dux Nor- 
mannorum Bobertus et consul Flandrensis. Circa tnrrim qua3 
ab angulo quodam dicitur Angularis, dominus Tancredus et 
alii quidam cum eo nobiles consederunt. Ab ilia autem turri 
usque ad portam occidentalem, comes Tolosanus cum suis legio- 
nibus urbem obsedrt, partem suorum agminum super montem^ 
in quo civitas SBdificata est, inter urbem et ecclesiam qusB 
dicitur. Syon, et ab urbe distat quantum arcus semel jacere 
potest, in plaga septemtrionali locavit. Is enim locus erat in Plura 
quo Salvator cum discipulis coenasse asseritur, et eorum pedes «^to^«^«fl- 
lavisse. Ibi etiam Spiritus Sanctus super discipulos descendit 
in igneis Unguis ; ibique Dei genitrix humanaa naturaa debitum 
solvit, et beati Stephani prothomartyris sepulcrum usque 
hodie ibidem veneratur. 



* 0. W, ins. tunc, 

^ Par. has at the foot of the pre- 
vious page, " 'Willelmus archiepi- 
scopos Tyrensis. Anno gratis 



« 



'* Hxcix., mense Jalio xix. die 
" mensis obsessa est Jerusalem." 

3 peditum'\ om. C. 

^ A. ins. et. It is not in W. 
The Hist. Angl. has super quam. ' 



96 



MATTHiEI PARISIENSIS CHHOKICA MAJORA. 



A.D. 1099. 



De prima et impetuosa urhis mvasione. 



salem. 



The first 
attack. 



Investment Locatie * igitur in gyrum castris, die quinta poet adventum Will, of 
of Jem- eorum, lituis,* baccinis, et tubis perstrepentibus, omnes ut urbis T^^^' ^"' 
invadant mcBnia invitantor. Qui armis omnimodiB ' instructi, '^^ ' 
a majore usque ad minimum *convolantes ad murum, tanta 
instantia et virtute continuabant congressum, ut civibus invitis, 
antemuralibus confractis, cogerent defensores intra muros 
interiores se recipere, et de reaistendo desperare. Et si in illo 
pugnandi fervore scalas aut machinaa habuissent, proculdubio 
die ilia negotium consummassent. Videntes tandem cum per 
septem diei horas in ipso ardore perstetissent, et quod absque 
machinis non multum proficere pbtuissent, distulerunt opus 
ad tempus, et cum immenso labore ligna ad hoc idonea et 
artifices invenerunt. Quibus cum sumptu gravissimo ad urbem 
genera ma- delatis, ex subjecta materia castella, petrarias, tribunculos * et 
chinarum. ^^^^^^^ ^^ scrophis ad murum suflfodiendum, construxerunt , 
Pro nihilo enim reputabant quicquid antea actum fuerat, 
si in hoc negotio, pro quo tam laboriosam peregrinationem 
assumpserant, deficere cogerentur. Cum igitur circa machinas Id. yiii. 8, 
construendas cratesque et scalas connectendas totus noster ^^^' ^1^- 
desudaret exercitus, protrahitur obsidio ; et cum locus civitati Id. Tiii. 7, 
adjacens aridus esset et inaquosus, rivos vel fontes aut puteos ^^*' *^** 
non habens nisi remotes, ab urbe quinque vel sex miliaribus 
Sitia qffiic' distantes, siti intolerabili populus fatigatur. Turci autem 



Machina 
parantur. 

Diversa 



Locus 
aridus. 



tto. 



p. 207. 



Christianorum audientes adventum, si quea fuerunt aqusa, jactn 
pulveris et aliis modis eas opilaverant, ut obsidio ineptior' 
redderetur. Sed et cistemas et pluvialium aquarum recep- 
tacula aut dissipaverant, ut aquas non valerent retinerc, aut 
occultaverant, ut remedium subtraherent populo sitienti. Dis- 
persuB itaque populus per loca diversa, ut aquas qusareret; 
dum exierunt cum paucis ut latices reportarent, fJii idem 
habentes propositum multo plures supcrvenerunt ; et inventis 
fontibus litem adeo contestati sunt, ut nonnunquam inter eos 
seditio oriretur. Equi prsaterea et muli et ajsini, greges et 
armenta, siti ariditateque consumpta, moriebantur, interius lique- 



1 Locatis^ Vocatis, A., the 
initial letter being wrongly inserted 
by the scribe. D. follows A., C. is 
correct. 

3 Utuut . . perstrepentibus'] an 
enlargement of " voce significatum 
« prffioonia '* in W. of Tyre. The 
Hist. Anglor. has both. 



' omnimodis'] so the Hist. Anglor. 
A. O. W. have omnibus. It is not 
in W. of Tyre. 

* tribunculos] added by the com- 
piler. 

* ineptior] iuemptior, A. 0. D. 
has been altered. 



DE TEBiPOBE WILLELMI SECfUNDI, SCILICET RTJFI. 97 

Trre ▼iii ^i^^^ » tinde in castris fcetor erat intolerabilis et peBtilens A.D. 1099. 
7, col. 415. nimis aeris cormptela. Fcetor tii- 

Id- ▼ill. 9, Venit interea nuncins ad obsidionem, qui classem Januen- tolerabilu, 
col. 417. Bium in portn Jopensi applicnisse nuntians, petiit a principi- y«*«« 
bns, ut militia dirigeretur ad eos, sub cujus conduotu accedere ^^^ 
poflsent ad urbem. Mittitur ^ igitur a domino Tholosano Galde- 
marus quidam, in armis strenuus, cum triginta equitibus 
& peditibuB quinquaginta, conjungens eis ne deficerent Bei- 
mundum Filetum et Willehnum de Sabulo, cum equitibus 
quinquaginta. Qui venientes ad campestria Liddfid et Eamules 
civitatum, habuerunt obviam Turcos secentos, qui protinus 
in nostros irruentes, quatuor equites et pedites plures ex eis Insidia, 
peremerunt. Sed nostri demum prsevalentes, csasis ducentis Strages, 
ex numero Tnrcorum, in fugam ciBteros compulerunt. Ceci- 
derunt tamen.ez nostns viri nobiles, Gilebertus de Treva et 
Aicardus de Monte Merla. Alii autem apud Jopen incolumes 
pervenerunt, et sic inde cum omni substantia sua Jerosolimam 
sunt conducti, ubi a legionibus gaudenter ezcepti consolationem 
castris non modicam attulerunt. 



Machmis eonstructie, cioUas itemm impugnaiur. 

Id. Tiii. 10, Cumque per mensem unum circa machinas laborantes, ad Second tt- 
11, col. negotii consummationem pervenerunt, placuit episcopis et*J®^»*^ 
sapientibus de exercitu, ut inter omnes pax reformaretur, ^^^^^^ 
jejunia fierent, processiones etiajn cum orationibus devotis ; erected. 
Id. viiL 13, et sic die statuto his omnibus ^ rite peractis, affuit peregrino- 
col. 421. jpQjQ armis instructa ad urbem inpugnandam ' copiosa multi- 
tude, unum omnes habentes propositum, aut animas pro Christo 
ponere, aut urbem Christianaa restitnere libertati. Accedentes 
igitur ad pugnam universi, muro nitebantur machinas appli- 
care, ut facilius Turcos, qui in turribus et propugnaculis re- Ciuea re- 
bellabant, possent liberius impugnare. At cives viriliter re-P^'^^^- 
sistentes, telorum jactu, sagittarum imbre, lapidum contorsione 
ex machinis jaculatoriis cum horrendo impetu retorquebant. Nostri in- 
Nostri e contra protecti clipeis et cratibus objectis, tarn »<«''««*• 
arcubus quam balistis tela remittebant, frequentia et pu- 
gillaria contorquentes saza, ad murum accedere nitebantur, lis 
qui in turribus erant requiem subtrahentes et audaciam re- 
sistendi. Alii yero infra machinas et castella constituti, cum 



' mitiitur'] mittator, A. 
' Am omnibus^ orationibiiB» Hist. 
Anglor. 

VOL. n. G 



' inpugnandani} repugnanda, C. ; 
inpugnanda, D. 



98 



BLtTTHiBI PAKISIENSIS CHBONICA ICAJOBA. 



attack. 



A.D. 1099. petauriifl et trabaonlis molares maxiinofl et lapides dammoBOB WiU. of 
Second ad moenia dirigentes, ipsa collisioiie afiddua et ictibus ingemina- '^T^t '^^ 
tis debilitare et ad oaaiun impellere satagebant. Alii cum ^3»<^^«'^^^* 
minoribos machinis ]apides leviores ad illos, qui in propag- 
naoidis stabant, contorqaentes, a nostronmi infestatione com- 
pescere nitebantar, sed neo sic mnltom proficere comprobantor. 
Nam Tnrci, qui intns erant, a propugnacnlis saocos stramine 
et palea plenos, restes et tapetia, trabes ingentes, colcitras 
bombice refertas* a tarribus et mnro aJiqnantalmn demiserant, 
at per eornm mollitiem et mobilitatem oontortorom molarimn 
ictns eluderent et nostronmi laborem inanirent. Lapides e.tiam 
ex machinis damnosos et tela ex arcnbus non segniter retor- 
quentes, nostros ab opere deterrebant incepto. Nostris vero, 
ut yallnm jaotn raderun, lapidmn, fracticmn, et terr» imple- 
rent, et ad moenia pararent accessom,^ cnra erat "prapemsioT; sed 
inclosi e oonverso,' at eoram propositam irritarent, in ipsas 
machiTiafl torres incensos, tela ignita salphare et oleo pasta, 
at eas exarerent, jacalabantar certatim. Frincipes aatem nos- 
tri injectis ignibas oocarrentes, sabolom desaper et aqoas 
copiose fondebant, at incendiorom reprimerent actionem. Erat 
qaidem nostris par ' labor et idem pericalam in tribas partibos 
oivitatis, sab dace videlicet Godefrido, sab dace Normannoram 
Boberto, ac demam sab comite Tholosano. Continaabant qao- 
qae conflictom a mane asqae ad vesperam, atqae ancipitem id. ^lii. 14 
ntriasqae partis laborem sai)erveniens nox dirempsit. ooL 4S3. 



the dty. 



De tertio impetu pereffrmorum et capUone civUatis. 

Third at- Mane aatem facto, cam jam diei aspirantis aarora nantiaret Id. yiii. 15, 
**®^ ""Irf exortam, com omni aviditate excitas* est popalas ad conflictam, coL 428. 
^^Aitv revertentibas ad officium singulis, cui hestema die fuerat 
deputatus. Quidam enim ex machinis molas asinarias ad 
moBnia contorquebant, quidam castella ad murum dirigere 
patagebant, alii arcubus et balistis Turcos qui in turribus erant 
[lacessentes] ' ne Tnn.TinTn possent exerere, indefesso studio ope- 
ram dabant, aliis agittis et jactu lapidum cives a propugnacnlis 
repellebant. Gives saquipollenter tela remittebant et lapides, 
atque ignem in ollis fragilibus cum sulphure et pice, arvina 
et adipe, stuppa, cera, lignis aridis et stipula impositb,' ut 



' accessum] acoensiim, C. 

3 e cofioerto] e contrario, W. 

s par] impar. Hist. Anglor. 
whoe the following seDtenee is 
altered. 



^ excihu'] ezitos, A. 

* lacessentes'i om. also W. It is 
from W. of Tyre. 

* tmpontw] inposito, A. O. W. 



I 



DE TEMPORE WILLELMI SECfUNDI, SCILICET RUFI. 99 

Win. of noBtrae machinas inoenderent^ et cJia infitnunenta bellica A.D. 1099. 
Tyre, TOi. retorquebant* Fiebat itaque ex ntroque populo etrages non Slaughter 
15,coL424. modica, dmn alii lapidnm jacta conterebantur in frusta, alii on both 
trans loricas et olipeos confodiebantur telis, alii in fonda et ^^^' 
lapide stemebantnr ; nee erat facile disoemere uter cum ma- 
jore studio populus decertaret. Erat tamen una ex machinis 
nostris, ques saxa miri ponderis in urbem multa violentia re- 
mittebat, contra quam cum nulla arte possent proficere, duas 
adduxerunt maleficas, ut cam fascinarent et artibus magicia Maiefiea. 
redderent impotentem. Qusa dum suis instarent preestigiis 
super murum et incantationibus, ex eadem macbina molaris 
emissufi utramque illarnm, cum tribus ancillis qu8B illarum 
Aierant gressum comitataa,^ repente contrivit, et ex muro in- 
ferius exanimes in fossatimi dejecit. Unde in castris factus est 
plauBOs ingens et exultatio, et econtra ciyibxui modstitia ingens ExuUatio, 
accrevit. • 

Id. fiii 16, Gum igitur usque in horam diei fieptimam sine certa vic- 
col. 424. toria protraotum esset negotium, desperantes nostri et supra 
vires fatigati, babuerunt propositum, castella et macbinas alias 
jam igne recepto fumantes longius a muris arcere, et usque 
in diem crastinum conflictum differre; cum ecce virtus divina Virtus 
affiiit, et rebus desperatis solamen donavit. Nam de monte divma, 
Oliveti miles quidam, splendidum et satis refalgentem venti- p. 208. 
lando clipeum, signum dedit nostris legionibus, ut redirent ad 
conf ictum et congressionem iterarent. Hoc signo dux Grode- 
fridus exbilaratus, magnis clamoribus populum revocavit, qui 
tanto fervore ad pugnam reversus est, ut de novo prsslium in- 
Id. viiL 17, cipere videretur. Auxit preeterea vires omnium et laetitiam 
^^ *^*' solitarius quidam, qui in monte Oliveti babitabat, qui con- SoUtaritu, 
fidenter promiserat peregrinis, ilia die urbem fore capiendam. 
Hfldc quoque signa omnes accenderant' fideles vebementer, et 
Id. viii. 18, securiores reddiderant ^ de victoria obtinenda. Ducis igitur 
col. 246. Gk)defridi et comitum legiones prsBvia Dei gratia eo usque 
profecerant, ut vallo repente complanato, ad murum baberent, 
civibus defatigatis, accessum. Hortante itaque duce, in cul- 
citras bombice plenas et saccos stramine refertas, qui in cas- 
tello erant, [ignem] injecerunt, qui flante Borea accensus lynis^ 
fttmxun infra urbem oaliginosum^ retorsit. Quo protervius in- 
Btante, qui murum intus tenebantur defendere, ora vel oculos 



1 eomitaUB] so O., om. W. A. 
has civUate altered into comitate, 
C. has comitate inserted in what 
was a Uank space. D. has civitat^ 
exponeted, with gecute over it. 

a 2 



^ (tccenderant'] accederant, A. 
' retUHderanf] reddiderat, A. 
^ caKffinoium] calinosmn, A. O. 



100 



HATTHJSI PARISIENSIS GHBONIOA MAJORA. 



A.D. 1099. non valentes aperire, muri cnstodiam reliqnenuit. Quo com- 
perto, daz sub omni celeritate trabes, qnas^ hostes in maris 
ad nostmm appenderant nocumentam, assompsit, et capnt 
unnm in machina positom et firmiter clayatam,' alind super 

Pons, civitatis muram locavit. Deinde pontem, qui in machina erat, 

super ipsas trabes demittens, ipse dux primus omnium ut 

pux vrbem miles strenuus ' urbem audaciter intrayit. Quern frater ejus 

mtrat. Eustachius, dux Normannorum Bobertus, et comes Flandren- 
sis, cum Litolfo et Gilleberto fratribus sunt secuti, et conse- 
quenter infinita multitudo tam equitum quam peditum, ita ut 

^iffa, pons sustinere non posset. Yidentes autem Turci quod nostri 

jam murum occupaverant, et dux etiam suum introduxerat 
yexillum/ turres deserunt et moania, ad yicorum sese angustias 
conferentes. Porro alii cognoscentes, quod maxima pars nobi- 

SeaUe. lium turres occupaverant civitatis, scalas ad murum certatim 
applicant, per quas ascendentes murum ceateris se conjungnnt. 
Tunc dux Godefridus quondam ad portam septemtrionalem, qu8B 
hodie Sancti Fauli ^ dicitur, dirigens/ ut eam aperientes, popu- 
lum introducant deforis expectantem. Qua sub omni celeritate 
reserata, ingressus est exercitus universus, sexta feria, hora nona, 

CapUur mense Julio, decimal die mensis. Capta^ igitur est civitas Jeru- 

Jeruiolem^ salem anno gratiaa millesimo nonagesimo nono, meDse Julio 
decima^ die mensis^ sexta feria circa horam nonam, 
anno tertio ex quo fidelis populus tantse peregrinationis 

sibi onus assumpsit; praesidente sanctsB Romanse 
ecclesise domino TJrbano secundo, Bomanorum imperium ad- 
ministrante Henrico, Grsecorum vero imperatore Alexio; in 
Francia regnante Philippe, in ' Anglia Willelmo Eufo, regnante 
in perpetuum in omnes et super omnia domino nostro Jesu 
Christo, cui honor et gloria per ssacula infinita. 



wm.of 

Tjrre, viii. 
18, col. 246. 



Id. -nil. 24, 
col. 484. 



^ quas'] qa06, A. W. 

' The Hist Anglor. inserts 
aptavii et 

' strenwu'] strenum, A. 

^ vexiUum] exercitum. Will, of 
Tyre. 

' PauW] an error for Stephani, 
which W. of Tyre has. 

* dtrigetut] sic., Will, of Tyre has 
dirigit. The compiler has omitted 



to insert a verb at the end of the 
sentence. The Hist. Anglor. alters 
the construction correctly. 

7 decima'] an error for qumta 
decima, 

^ Capta .... ecdesuB domino 
la in the St Alban's hand over 
an erasure. 

• in AngKa WiUdmoRufo'] Added 
by the compiler. 



BE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET RTJFI. 101 



[ 



Be oecmone Tureomm et mtmdificaiiafie scmctce civitatie. A.D. 1099. 

'WilL of Capta igitur oivitate sanctissima, dux Godefridtzs et fideles Frightful 

Tyre, viii. omnes, [qui] * cum eo erant, per plateas striotia gladiis discur- slaughter 
19,ool.427. rentes, quotquot de hostibus repperiunt in ore gladii indifferenter ^^ of the" 
proetemunt. Tanta quoque interemptorum strages erat, et prsB- city, 
cisomm^ acervus capitum, ut jam nemini* via pateret aut 
transituB, nisi super corpora peremptorum. Latebant autem 
adhuc hsBC omnia comitem Tholosanum et principes alios, qui 
circa montem Syon viriliter decertabant ; sed audito nostrorum 
et Turcorum olamore et civium strage, cognoverunt urbem vio- 
lenter effractcun e nostrarum' victoriam legionum. Qui statim 
scalas ad murum aptantes, nemine obstante, urbis moania tran- 
sienmt, stragem in ilia parte non modioam operantes ; [portam 
itaque australem, quea illis erat contermina, aperientes]^ cum 
impetu populum universum quantooius introducunt. Factum est 
autem, quod Turci, qui a dnce et suis agminibus aufugerant, 
ad partes illas deolinantes, hos obviam habuerunt, et Scillam Sciila. 
evitantes Gharibdim multo periculosius inciderunt. Nam tanta Caribdu. 
ezinde per urbem strages facta est, ut etiajn ipsis victoribus 
tam horrenda sanguinis efiusio tsedium ingereret et horrorem. 
Id. Tiii. 20, Audiens autem Tancredus, quod intra septa templi Turcorum 
col. 428. g^ incluserat multitude, contulit se illuc cum ingenti copia 
armatorum, et templum violenter ingressus, post stragem 
multiplicem, infinitas auri et argenti copias inde secum dicitur 
abstulisse. Quod reliqui principes ^ audientes^ intromissa equi- 
tum et peditum multitudine, quotquot ibi reppererunt gladiis 
trucidantes, universa sanguine repleyerunt. Cecidisse referun- Siragea in 
tur intra templi ambitum ad decem milia Turcorum, exceptis templo, 
aliis, qui passim per urbem truncabantur, quorum minor non 
fuisse numerus ferebatur. Nam nostri per yicos et diverticula 
discurrentes, occulta et perlustrantes universa, patremfamilias Paterfami' 
cum uxore et liberis et familia tota ex secretis domiciliis et ' 
cosnaculis occultis extrahentes in publicum, aut gladiis trans- 
verberabant, aut prsBcipitio dabant, ita ut confractis cervicibus 
interirent. Et quicumque domum vel palatium conMngere vel ^^^^^^ 
prius intrare poterat, eam • sibi cum universa substantia jure ^-^^1^. 
perpetuo vendicabat. Sic enim inter principes convenerat, ut pnanf. 
urbe expugnata, id, quod quilibet adquireret, jure bsereditario 
possideret. Undo quicunque prius domum vel sedificium quod-^ 



^ qui is also omitted in O. W. It 
is interlined in C. D. 
' pradsontm] predosorum, C. 
' nogtrarum'] nostrorum, A. 



* These omitted words are in 
O. W., and the Hist. Anglor. 
^ princ^es"] princeps, A. 
^ earn] ea. Hist. Anglor. 



102 MATTHAI PABISIENSIS CHBONICA MlJORJL. 

A.D. 1099. cnnqae ocoupayit, ^exiUnm vel clipetun vel quodlibet armomm Will of 

genus in introitu configebat, ut esset signum accedentibuB, ne Tyre, Tiii. 
greBsum ibi figerent, eed domnm praBterirent, quasi ab aliis ^^> ^^•*^^' 
occupatam. 



Devotio 
popuU. 



Prvncipes loca sancta p^urU. 

Civitate itaque subjugata, et spoliiB a peregrinis victoribus Id. yiii. 21, 
collectis, sedatoque tumultu, cceperunt depositis armis, in spiritu ^** *2^- 
humilitatis cum gemitu et lacrimis, nudis pedibus, loca venera- 
bilia, quad Salyator propria est dignatus sanctificare prsBsentia, 
cum omni devotiond circuire, et specialiter ecclesiam sanctas 
resurrectionis ot DominicsB passionis. Intueri erat sane jocun- 
dissimum quanta devotione fideles populi utriusque sexus, quanta • 
mentis exultatione et dulcedine spirituali, fusis ubertim lacrimis, 
ad loca sancta accederent,^ quantas gratias Deo agerent, qui tantsB 
eis peregrinationis consummationem ad effectum perduoere con- 
cessit, et ex fructu laborum suorum et exMbitsB militisd 
Spes retri' dignatus est illis supra merita stipendia numerare. Fuit autem 
butionu. omnibus una in arram futuTBB retributionis fiducia, quod per 
P' coUationem donorum prsssentium firma sit eis expectatio futu- 

rorum, et per earn, qusB hie peregrinatur Jerusalem, ad earn 
Ps. cxxi. 3. perveniant, cujue extai pwrticipcUio in id ipaum. Porro episcopi 
CiuiUu a et sacerdotes, ecclesias' civitatis et prscipue templi ambitum a 
cadaveribus occisorum et sordibus universis mundantes, et loca 
venerabilia Domino consecrantes, et sacra mlBsarum solemnia 
populo celebrantes pro collate sibi beneficio, omnibus gratias exM- 
bebant. Yisus est autem ea die vir in omnibus commendabilis, Id. yiii 22, 
Aimerus Podiensis episcopus, qui apud Antiochiam, ut prsBli- *^^* 
bayimus, obierat, in sancta civitate a multis, ita quod viri 
plurimi de exercitu fide dignissimi eum super murum primum 
omnium yiderunt ascendisse civitatis, et csBteros ad ingressum 
animasse. Qui etiam oculis corporeis se ipsum vidisse asserentes, 
et cum principibus loca sancta circumeuntem manifestissime 
conspexerunt. Alii autem plures, qui in peregrinatione piam in 
Ghristo dormitionem acceperant, in eadem civitate apparuerunt 
Peirus he multis, loca sancta cum aliis devotissime requirentes. Petrus ^d. viiL 2S, 
^^^^^ quoque heremita venerabilis, qui quinto antea anno ' a patriarcha ' *^*' 
civitatis et clero populoque fideli visua Aierat, et per cujus sollioi- 
tudinem principes occidentis ad banc peregrijiationem inducti 
extiterant, oum esset modo^ a cunctis recbgnitns, flexis geni- 



cadaveri- 
bus mun- 
datur, 

Aymerus 
Podiensis 
episcopus- 
vivus ap' 
paruiU 



cognosci^ 
tur. 



^ accederent] accedent, A. 
3 ecclesias . . . consecrantes"] 
Added by the compiler. 



' W. and the Hist. Anglor. insert 
obierai, 
* modo] modns, A. 



DE TEMPOBE WILLEXMI SECUln>I, SCILICET BUFI. 103 

WilL of bus et cmn laorimis ^ iUuin Tenerabanttir, gratias ei mtdtiplices A.D. 1099. 
Tyre, ▼ill exsolventes, quod tarn sednlo et fideliter eomm legationem fuerat 
S3»coL48l. ex^^tuB, quodque principes et regna induserat ad tantos labores 

pro Ghristi nomine tolerandoB. 
Id. yiii. 24, TTia igitur omnibus rite peractis, principes ad domos et hos- Spoiii 
ool. 43S. pitia, quae interim eis sua familia preeparaverat reversi, nrbem found in 
repperenmt omnibns bonis refertam, nnde a majore usque ad ^ ^^' 
Tninimnm cGsperunt copiosius abundare. Bepperiebantur enim 
in asdificiis et domibus confractis auri et argenti, gemmarum 
et preciosamm vestium, frumenti, vini, et olei, sed et aquarum, 
undo in obsidione maximaTn fuerant penuriam perpessi, in- 
gentes copies, unde et ipsi qui sibi domos vendioayerant, poterant 
indigentibus ad sufficientiam fratribus ministrare. Factum est 
autem ut secunda ' post yictoriam die et deinceps, in foro publico 
rerum venalium optimis conditionibus exhiberentur' com- 
mercia, ita quidem, ut plebs inferior ^ necessariis omnibus abun- 
daret. 



Quomodo prinoipes regem et patria/rcham amgHtuuni. 



Id. ix. 1, 
col. 433. 



Cumque per dies septem principes in sancta civitate in quiete Election of 
IsBtitiaque spirituali tempus exegissent, convenerunt principes Q<>™ey ss 
octava die, tractaturi per gratiam Sancti Spiritus, ut aliquem ^' 
de Buo eligerent collegio, qui prsesit regioni, et in sancta civitate 
regiam obtineat dignitatem.' Qui omnes unanimiter post multas 
Line et inde disceptationes,^ in ducem Godefridum consonantes, 
ipsum eligunt, et electum sepulchre Domini cum laudibus et Section of 
bymnis et canticis repr»sentant. De patriarcha quoque con-g^^^* 
stituendo in sancta civitate principes tractatum habentes, favore patriazoh 
ducis Normannorum B>oberti, episcopus quidam Maturanensis by the 
de Calabria Amulfum sibi familiarem quendam sacerdotis hmooice of 
filium, et inter peregrines incontinentia et nimia levitate nota- ^\J^!?f 
tum, in sede patriarchaLi contrusit. Sed idem Amulfus,^ cita rano. 
morte interveniente, temere susceptam coactus est deponore His death. 
Id. iz. 15, dignitatem. Post ilium autem, vacante sede per menses quin- Daibert 
coL 447. q^Q^ prinoipes, qui prassentes fuerant, post multam delibera- archbishop 
tionem, virum venerabilem Daibertum in throno patriarchali ^^?^ 
et in oura collocant pastorali. Fuit autem antea episcopus patriarch* 



Id. iz. S, 
ool. 435. 



Id. IX. 4, 
col. 436. 



Id. iz. 1, 
coL 433. 



Id. iz. 4. 



' ei cum lacrimu'] cum omni 
homilitate, WilL of Tyre. 

* iU secunda] aut secondom, A. 
> exhiberentur] ezbentnr, A. 

* inferior] inferiomm, A. 

^ W. inserts here a legend of the 



manner in which Bobert was chosen 
king of Jemsalem. It is not in 0. 

' A. ins. et 

7 cita morte interveniente] mors 
yicina prsBvenit, Will, of Tyre. 



104 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJOBA. 

A.D. 1099. Fisansa eoclesie, vir ad plenum eruditus, et ^ in agendis eccletias- Will, of 

ticis a puero enatritos. ?^\**:- 

'^ 14, 001.447. 

QfMmodo exercUvs Soldani jEgyptiomm prineipiB a notMe 

vmoUur. 

Expedition Urbe autem sancta recenter adhnc' fidelibns snbjagata, Sol-Id. ix. 10, 
of AfcUud dannB ' JEgyptionmi et Damascenonun, princeps inter omnes <»1« **!• 
rv^i^ *^® orientales potentissimus, cum civitatem sanctam Jerusalem a 
fidelibus captam cognovisset, vocato ad^ se principe mUitisB 
suffi Elafdalio, prsBcepit ut universum robur ^gypti et omnes 
imperii sui vires colligens, in Syriam ascendat, et populum 
temerarium de superficie terras deleat, ut non memoretor 
nomen ejus ultra. Erat quidem Elafdalius iste natione Ar- 
menius, a Ghristianis parentibus origin em babens, sed prsB 
immensitate divitiarum apostataverat a fide ; et qui in fonte 
regenerationis Emyreyus dicebatur, factus apostata, Elafdalius 
nuncupabatur. Assumptis igitur, bic crucis inimicus,' unirersis 
viribus ^gypti, ArabisB, et Damasci, venit Ascalonem, et ibi 
cum copiis sais universis castra locavit, inde Jerosolimam 
profecturus. Froposuit enim ut fideles in Terusalem obsideret, Malmesb. 
et post victoriam Dominicum funditus dilapidaret sepulcbrum. ^'^' *^* 
Tunc peregrini crucis, qui nihil minus optabant quam obsi- *^' 
dionis SBrumnas denuo ezperiri, convenerunt ad invicem clerus Will, of 
et populus universus, et arma spirituaJia prius bajulantes, ad Tyre, ix. 
sepulcrum Domini corde contrite et cum fletibus humiliate Ilk 
profecti, et orantes in terram prostrati, a Domino postnlabant, 
ut populum suum misericorditer ab imminentibus periculis 
Battle of liberaret. Delude sumpta ex Dei parte audacia, ab urbe versus Malmesb. 
-A^^ip*^ Ascalonem procedunt, audaciter hostibus occurrentes. Forta- G« ^ i^* 
^ihe^ '^ ^*^* autem secum partem ligni Dominicee crucis, quam civis 'P' 
CniBaden. quidam Jerosolimitanus nomine Syrus principibus nuper pro- 

palaverat, ab antiquis a se temporibus custoditam. Dux vero, WilL of 
qui et rex erat Jerosolimitanus, cum csdteris principibus pere- TyWt «• 
grinis Bamulam perveniens, edoctus est ibi plenius, quod ^^ 
prsBdictus Emyreius apud Ascalonem cum suis copiis conse- 
disset. Frsdmisit itaque dux equites ducentos, qui viam et Id. ix. IS, 
statum hostium explorarent ; sed cum aliquantulum processis- ^^ **8. 
sent, invenerunt armenta boum, equorum, et camelorum, cum 
pastoribus animalibus curam prssstantibus. Ad quos cum 



^ et , , enutritua] Introduoed by 
the compiler. 
* W. ins. a. 
s MostaU. 



* ad] ab, A. 

' inimicui univerns'] immicii 
aniversiiqae, Hist Anglor. 



BE TEMPOEE WILLELKI SECUNDI, SCILICET BUFI. 105 



Win. of noster penrenisset ezercitus, ftigenmt tarn pastores qnam qui A.D. 1099. 
Tyre, ix. pastoribns pneerant eqtdtee, gregibos et armentis sine ens- Battle of 
18,eoL448. 1^^ reliotis. Capti annt tamen qtddam ex eis, quorum rela- '^^*^^°* 
tiozie de hostiuin proposito edocti, cognorenmt, quod princeps 
prsBdictos, qui juxta eos ad septem miliaria caetra statuerat, 
post bidnom [accedere] et nostrum delere ezercitum cogitabat. 
Erant autem nostri numero quasi mille equites et ducenti, pe- 
dites vero quasi sex milia numerati, qui omnes de prsdlio certi 
novem acies instruunt; quarum tres prseponunt,^ tres locant 
in medio, et tres sequi prsecipiunt, ut undecumque ad eos 
hostium fiat accessus, triplicem ibi reperiant ordinem aci- 
erum objectum. Sic itaque obtenta sine contradictione praeda P* SIO. 
memorata, quse praa nimia multitudine numerum excedebat, 
noctem iUam ibi transegerunt gaudentes. Mane autem facto, 
lituis' et tubis bellum indicitur, et instructis ordinibns, 
Domino rei exitum commendantes, in hostes quasi yir unus 
procedunt, spem in Eo victorisd coUocantes. Frocedentibus 
Malmesb. igitur legionibus juxta militaris ordinis disciplinam lento 
G. R tv. ^radu ad pugnam, yisa sunt supemo, ut creditur, instinotu 
371,p.570. p^^Qyj^ comibus erectis et caudis acierum lateribus a dextris 
et a sinistris comitari, nee •ulla posse yiolentia prsepediri. 
Quod hostes eminus intuentes, solaribus radiis hebetatis lumi- 
nibus, ante prslium animis conciderunt, credentes innumeram 
esse multitudinem armatorum, quamvis et ipsis multa militaris 
copia non deesset. Gomes quoque Normannorum Bobertus, The stand- 
qui 'dux erat et signifer acierum, pro re bene gesta saepe *^p^^' 
1 115^* dicendus, admirayisi standardum a longe considerans, quod injiobertof 
summitate hastes pomum ' habebat aureum, hasta vero argento Normandy, 
cooperta albicabat, ipsum deprehendit ibi esse, et audaciter 
per medias acies super eum irruens, ad mortem graviter vul- 
neravit. Quod factum non mediocrem Q-entilibus incussit 
timorem. 



Baldric, 
Hirt. 



Id. 



De pla/netu amirav-iei et mctorioB eonsummcUione et epolvie 

reportatis. 

Admiravisus autem Tix palpitans, letaliter^ vulneratus, alte Lament of 
ingemuit, et hiijusmodi planctum emisit: " omnium Creator, Afdhal 
" quid hoc estP Quid accidit? Quod fatum* nobis infestum ^^^J"* 
'' nocuit? Heu mihi quam ineffabile dedecus, quam diutumum 



^ prajiionitnt'] proponunt, A. 
9 lituU et tubis'] Toce pneconia 
W. of Tyre. 
' jM>ni«m] tolom, Hist Anglor. 



* letaliter vubieratus] Added by 
the compiler. 

' fatum] D. has ftm, perhaps 
intended for factum. 



10« 



VATTHMl PABISIEKSIS CHRONICA BCAJORA. 



A.D. 1099. ** improperinm genti nofitrea contigit ! G^iib miflora^ gens mo- Baldric. 

Lament of *' dica^ genti nostarsd prevalnit. Unde hooP Oonventione, proh BiBt. 

"AifiihaL " dolor ! faota, adduzi hue militam ducenta milia, et peditam ^^Tf e^^' 
" qaomm multitado nnmenim ezcedit^ quos toti mnndo prsa- 
" yalitnros credebam; nnnc autem, at non mentiar, a minos 
" quam mille militibtus et paucis peditnm miliboSi tarn inde- 
" center sunt emperati. Ant prociQ dabio illomm Dens onmi- 
** potens est, et pro eis pagnat, ant noster nobis iratns est, 
*' et nos nimiB anstero furore redargnit et castigat Qoicqnid 
'* contingat, hoc erit, quod in eos denuo non erigar, sed ad 
** patriam meam ignominiosus, donee yixero, revertar.'* His 
dictifi luctuose conquerebatur^ et lamentabatur suspiriis lacri- 
mosis. Turcis igitur fugam meditantibus, eques quidam Lo- Kalmesb. 
tharingus, qui in agmine extreme cum duce erat Qodefrido, a ^* ^ ^^• 
lateribuB equitans, libertatem fug® et campos abstolit omnes. »P*d7l. 
Unde ipsi a duce Normannorum, qui in prima acie erat, cum 
equitibuB et sagittariis, penetrati et ab extremis indnsi, cadsi 
sunt ad fidelium yoluntatem. Admiravisus ' autem super dro- C^^^ ^ 
medarium positus, rapido cursu ejus evasit. Collata igitur ^£j« A 
fidelibus de supemis victoria, in hostiom castra noster per- Tyre, ix. 
venit exercitus; ubi tantam auri, argenti, yaris supellectilis, 12,ooL444. 
et gemmarum, diyitiarumque pregrinarum, quarum oognitio 
nostris regionibus est ignota, copiam invenit, ut usque ad 
nausiam satiati, mella fastidirent et placentas, et minimus dicere 
possit: ''Inopem' me copia facit." Dux autem Bobertus emitBildric. 
standardum ab iis qui illud retinueirant dum ille hostes in- ^j*^ 
sequeretur, viginti marcis argenti, et dux[it]* illud in* ^V^' q^'jj^m' 
crum Domini ad monumentum tam memorandi triumphi. 
Alius quoque ensem ejusdem emit Admiravisi, bizantiis quadrar 
ginta.' Sic igitnr fugientibus adversariis, palma nostris cslitos WUL of 
concessa, cum ingenti gaudio reversi sunt in Jerusalem, ma- Tyre, iz. 



Spoils 
taken. 



nubiis onerati, pr»dam inauditam secum trahentes. 



12,ooL444. 



Qiiod diw Norma/imorwn Boh&rius et comes FlandreMie ad 

propria sutU reverei, 

Bobert of His ita bene gestis, dux Normannorum Bobertus et comes Id. ix. IS, 
Normandy Flandrensis, consummate feliciter peregrinationis vote, ad pro- col. 446. 
and Bobert ^^ ^^^^ reversi. Tradunt autem quidam, quod dux Bobertus 



1 W. adds gens mendica, 

' Admiravisus . . erasU'] Inserted 
by the compiler. 

3 Ovid. Met. iii. 466, where fecit 
{or fadt, 

* C. D. follow A. as nsoal in 



reading dux: In D. a later band 
bas inserted staiuit in the margin 
to make up the sense. 

« m] jnxta, W. 

^ quadraginta'] sexaginta^Baklrie. 
col. 1162. 



DE TEICPOBE WILLELMI 8JBCUNDI, SCILICET BtJFI. 107 

Hen. Hunt eo quod regnniu JeroBolixnitamun edbi oblatnm redpere nola- AJ). 1099. 

-m. t 216, eiit, offenflnB in enm Dens, nihil ei deinceiM prospemm dnm Count of 
Yizit contulit, sicat ^ seqnens historia declarabit. Frincipibnfi ^'landera 

"WUL of igitnr ad propria revertentibus» rex GhMlefridos detento secum I^? 

"^7^ ^ viro nobili Tancredo, et de Gres comite Grar[n]ero, et aliis qui- 
*®® bufldam viria ocoidentis, conuniBsum aibi a Deo regnum ad- ^^^^ 

ministrabat strenue et prudenter. Gonoessit autem jure hnre- remain 
ditario possidendam urbem Tyberiadensem, super lacum Grenesar with Ood- 
flitBniy cum comitatu toto Graliles, et Caypbam, quss alio nomine ^7* 
Porphiria dicitur, urbem maritimam domino Tancredo, in quo 'I^berias 
principatu ita Deo placere studuit, quod \isque in prsBsentem ^^Sto 
diem ecclesisB regionis illius de ejus patrocinio gloriantur. Tancred, 
Qui infra biennium post, mentis ezigentibus, ad principatum who after- 
Yocatus Antiochenum, illam nobilitavit ecclesiam a temporibus ^s'^ he- 
gloriosam, plurima largiendo. Sed et principatum, pluribus ^^t ^c 
Bubjugatis urbibuB et castellis, longe lateque finibus dilatatis Antiooh. 
ampliavit. 



De situ ecmetcB eivitaiie et urhihue cvrcumjpoeitis. 



Id. TiiL 1, 
coL 405. 



Oivitatem sanctam Jerusalem in sullimibus esse montibus Deeorip- 
Bitam, et in sorte Benjamin novimus constitutam. Habet tion of 
autem ab occidente tribum Symeon, Philistinorum [regionem] *, Jc™>l«n» 
et mare mediterraneum, a quo, [ubi] ' prope est Jopen oppidum, g{^^ 
viginti quatuor miliaribus distat, inter se et preodictum mare ha- 
bens castellum Emaus. Modin etiam sanctorum Machabssorum 
prsaBidium, et Noben yiculum sacerdotum, et Diospolim qu89 est 
liidda, ubi Petrus iBneam paraliticum saluti restituit, et ubi 
apud Symonem coriarium hospitatus, Oornelii nuntium susoepit, 
siout apud Jopen discipulam Tabitam nomine suscitayit. Ab 
oriente quoque Jordanis habet fluenta, et solitudinem filiorum 
prophetarum quasi ad iniliaria quatuordecim, et yallem silvoB- 
trem, et mare mortuum.* Citra Jordanem yero Jericho habet, 
et GhJgala domicilium Helyseei. Ultra vero Jordanem Gkilaad, 
Basan, Amon, et Moab, qu» postmodum Euben, Gad, et dimi- 
dia tribus Manasse suscep^runt in sortem, qusB hodie regio ge- 
nerali appellatione Arabia nunoupatur. Ab austro yero habet 
sortem Juda, in qua est Bethleem, felix Dominicsa natiyifcatiB 
locus^ et Thecua urbs xxrophetamm Abacuc et Amos, et Ebron 
qus9 est Gariatharbe, sanotorom * patriaroharum sepulcrnm. A 



^ sieut .... declarabit] Added 
by the compiler. 

' regumtm, which is also omitted 
by W., is fifom Will, of Tyre. 



* 11^' is also omitted hi O. W. 
''ubi propius est Jnxta Joppen," 
Will, of 1^. 

* sanetonm'] Jndaorom, W. 



108 MATTELfil PABISIENSIS GHBONICA MAJORA. 



A.D. 1099. septemtrione qaoque habet G«baon, Josne filii Nnn victoria ' Will, of 
Site of indgnem, et tribum EfiVaim, et Sylo ; Sychar quoqne et Sa- T^ff«»^>ii.l, 



Jenualem. 



coL 405. 



p. 211. 



Origin of 
the name 
Jerusalem. 



marieB regionem et Bethel peccati Jeroboam testem, sed et 
Sebasteam, nelyssdi et Abdias sepnlcmzn, et baptiBtea Johannis 
martyrimn ; hsBC olim a monte Somer dicta est Samaria^ sicut 
et regie tota, qnsB et thronos fnit regmn Israel. Habet etiam 
et Neopolin vel Nioopolixn, ubi filii Jacob, Symeon et Levi, in 
nltionem stapri qnod Sychem filius Emor sorori eomzn Dins 
intulerat, ipsum et filios ejus in ore gladii peroussenmt, nrbem 
eomm igne saccendentes.^ 

Est autem Jerusalem Judeasd metropolis, qusB joxta veteres Id. viii. 2, 
historias primum dicta est Salem, a ' Sem filio Noe prime- ®®^* *^^' 
genito, qui earn fundavit, et in ea regnavit. Hie postmodom (Not inW. 
dictus est Melchisedech, qui revertenti AbrahsB a casde <>' Tyre.) 
quatuor regum ofierens ei panem et yinom. Melcbisedech 
autem rex juaiiticB interpretstur, quern Dens a diluvio reser- 
vavit, ut Ghristus ex ejus semine nasceretur. Erat quidem eo 
tempore alia civitas, juxta Jeronimum Salem appellata, in 
qua idem Melchisedech sicut et alia regnavit,^ cujus ruinsB 
usque hodie juxta fluenta Jordanis cemuntur. Deinceps re- Robertas 
gnante in ea Jebuseeo, dicta Jebus, et sic ex Jebus et Salem ^|^ . ^ 
dicta est Jebussalem. TJnde post dempta b littera et addita r, col. 757. 
dicta est Jerusalem ; postea expulso Jebus a David, dicta est (Migne, 
civitas David. Deinde regnante vero Salomone filio ejus, vo- ^j) 
Its siege by cata est Jerosolima, quasi Jerusalem Salomonis. Hanc postea ip^^ ^^»* 
Titos; quadragesimo secundo anno post passionem Domini, JudsBorum 2, col. 406. 
. exigentibus peccatis, Tytus Yespasiani filius, Bomanorum 
princeps magnificus, obsedit, et expugnatam dejecit; ita ut 
juxta verbum Domini non remaneret in ea lapis super lapidem. 
restored by Dlam vero postea iElius Adrianus, quartus ab ipso Bomano- 
Adrian and j^jQ Augustus, reparavit, et de suo* ^liam nuncupavit. Et 
cum prius in clivo prsBcipiti mentis esset sita, ita ut partun 
in orientem et in austrum tota devexa respiceret,' in latere 
tam mentis Syon quam Moriea mentis constituta, et solum 
tomplum et castellum cui nomen erat Antonia in sui haberet 
fastigio, ab eodem imperatore in mentis verticem tota translata 
est, ita ut Dominica passionis et resurrectionis locus, qui prius 
extra urbem fuerat, urbe resdificata, infra murorum ambitnm 
clauderetur. 



called 



' victoria] victoriam, A. W. 
' succendentes"] succedentes, A. 
' a Sem .... cemuntur,] This 
is from some other soume. 



* alia] alias. Hist. Anglor. 

* The Hist Anglor. ins. nomine. 
' regpiceret] despiceret. Hist. 

Anglor. 



D£ TSMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET BUFI. 109 



De locis venerabilibus infra sancta/m civUcUem. 



A.I>. 1099. 



y^T^L of Hs&o autem sancta et Deo dilecta civitas et minor maidmis The holy 

Tyre, viiL est et mediocribus major, forma qnidem oblonga, et parte places. 
2, coL 407. altera longiore tetragona, vullibas profnndis in tribus partibus 
circomsepta. Nam ab oriente vallem habeb Josaphat, in cujns 
imo sita est ecclesia sanctso Dei G-enitricis, nbi sepulta creditur, 
et gloriosum ejus monstratur sepnlcmm. Snb qna est torrens 
Cedron, ex aquis pluvialibns ortas, de quo dicitur, *'Egressus 
" ejus ' trans torrentem Cedron," et csetera. Ab austro habet 
vallem Ennon, praddictsB valli contignam, quffi sortis Benjamin 
et Juda fuit in funicalo distribntionis. Et inde se erigens ad 
verticem montis, qui est contra Beennon ad occidentem, in 
qna est Acheldemach, hoc est, ager sanguinis, emptus de pretio 
Domini in sepulturam peregrinorum. Ab occidente vero 
ejusdem vallis habet partem, in qua sita est vetus piscina, 
qu8B ' Celebris fuit temporibus regum Juda, et inde protenditur 
ad piscinam superiorem, qu8B Fatriarchse dicitur, juxta cimi- 
terium, quod est in spelunca quas cognominatur Leonis. A 
septentrione vero piano itinere ad urbem acoeditur, in quo 
locus est ubi prothomartyr Stephanus dicitur lapidatus. 

Fatriarcha quoque hujus sanctsd civitatis quatuor habet archi- Juiisdio- 
episcopos, unum CsBsariensem, alium Tyrensem, tertium Naza- ^^^ ?^ *^* 
rensem, quartum Petracensem, id * est, Montis Begalis. Primus ^!J^^" 
CGestabei ^^ ^ regione PaleBstinse, alius in regione Phcdnicis, tertius 
per Fran- Galilea), quartus in provincia Moabitarum. CsBsariensis suf- 
coB.HanoT. firaganeum habet episcopum Sebastenum, Tyrensis suffraganeos 



Jae. de 
Yitriaco, 
Iv. Ivi. 
p. 1077. 



1611.) 



Id. Ivii. 



Id. Iviii 
p. 1078. 



habet episcopos Achonensem, Sydonensem, Beritensem, et 
BeUinaoensem, quee est Csssarea Philippi. Nazarenus habet 
suffi'aganeum Tyberiadensem ; et Fetracensis unum habet suffra- 
ganeum, Greecum in monte Synai. Habet prseterea patriarcha 
nullo mediante episcopos suffiraganeos, Bethleemitanum, 
Liddensem, et ilium de Ebron, ubi sepulti^ fuerunt Adam et 
Eva, cum Abraham, Ysaac, et Jacob. 

Sunt autem in urbe loca venerabilia, ut ecclesia Dominicad Oiden of 
resurrectionis in Calvaria sive in GK)lgota, ubi sunt canonici ™<^°^ ^^ 
nigri sub Friore ; templum Domini, in quo sunt milites ; aliud ^^|^*^. 
templum in quo sunt clerici. In ecclesia montis Syon sunt 
canonici regulares sub abbate. In ecclesia montis Oliveti 
sunt canonici regulares sab abbate. In ecclesia vallis Josa- 



' ejus"] JestiB, 0. W., and bo the 
Hist Anglor. 
' 9*^3 4^^ A. 



* id. . . RegaU»l Added by the 
compiler. 
^ BepM] sepoltum, A. 



110 MATTHJBI PABISIENSIS CHRONICA MA30RA. 

A.D. 1099. phat monaclii nigri sunt sub abbate. In^ ecclesia de Latina Jac. deVi- 
snnt monachi nigri sub abbate. Isti oxxmes mitraii sunt, et *"?^*i^' 
cum episcopifl prsadiotis in ministerio patriarchs assistunt. ^* 
Chief dties Sunt prasterea alias civitates, qu89 non habent episcopos, ut 
and places Ascalona,' qua9 est sub episoopo B^thleem ; Joppe, qu» est sub 
J?jg **■ canonicis Dominici sepulcri; Neapolis, quae est sub dericis 
templi ; Cayphas, - quaa est sub archiepiscopo Gadsariensi ; 
Nazareth locus est in quo Maria mater Domini nata est, et in quo Id. lix. 
Filius Altissimi in uterum Yirginis descendit ; Bethleem in qua 
natus est Panis caalestis ; Jordanis locus est, in cujus flumine Cf. Id. lii.- 
Christus baptizatus apparuit; locus alius, in quo Christus j^jf* PP- 
jejunavit et a Diabolo temptatus est; stagnum Genesareth, ' ' 
ubi Ohristus disoipulos yocavit, et multa miracula fecit; mons 
Thabor, in quo idem Ghristus transfiguratus apparuit. Infra 
sanctam civitatem templum est, in quo Ghristus eztitit pras- 
sentatus; mons Syon, in quo Salvator cum discipulis ccenavit, 
et Spiritus Sanctus super discipulos venit, materque Domini 
ex hoc mundo migravit; Galvaria, ubi crucem et mortem 
sustinuit; sepulcrum^' in quo quievit, et unde tertia die 
Burrezit. Mons Oliveti, ubi in asinam sedens a pueris hono- 
ratur, et unde in caelum ascendit; Bethania, ubi Lazarum re- Id. Izii. p. 
suscitavit. Siloe, ubi casco nato visum restituit; G^thsemani, j?^/'.-. 
id est, yallis Josaphat, ubi Ghristus a Judaeis captus, et Maria 
sepulta fuit; ecolesia Sancti Stephani, ubi lapidatus occubuit. 
Sebastea, ubi Johannes Baptista sepultus fuit cum prophetis Id. ItI p. 
Helysaeo et Abdia. Et hmo de terra Jerosolimitana et civitate ^^^^* 
sancta dicta sufiiciant. 



Qwymodo^ rex Willdmaa in nova OMla a^^ud Wedmoncuterium 

primo ienuit cwriam* 

William n. Eodem anno,^id est, Dominicaa Natiyitatis m.xcei., rex An- Hen. Hunt 
holds his glorum Willelmus a Normannia in Angliam rediens, tenuit primo '^ ^* ^ ^^ ^' 
curiam suam apud Westmonasterium in nova aula. Quam cum 
inspecturus cum' multa militiae [turba] introisset, cum alii eam 
dicerent magnam nimis esse et aequo majorem; dixit rex eam 
debitae magnitudinis dimidia parte carere, nee* eam esse nisi 
thalamum ad palatium quod erat factums. Deinde paulo post 



court in 

Westmin- 

aterHall. 



> /n . . . ahhaie] om. Hist. Anglor. 

3 ABcalon is not mentioned in 
Ja. de Vitriaco. 

' Meputenml sepolcro, A. 

^ In the maigin is a drawing of 
an arm holding a torch. 



' cum . . . turbo] Introduced by 
the compiler; turha is from W. 

* nee . . . facturwt] Introduced 
by the compiler. 



DB TEBIPORE WILLELMI SECUNDI^ SCILICET RUFI. Ill 



Hen. Hunt onm venaretor in Nova foresta, venit ei nnntitis a Genomaimia A.D. 1099. 

▼iL f.316o. ^oeng goam ibi familiam obsideri. Qui protinns ad mare veni- HeheaiBof 
eoBf navem festinns introivit ; cui nauts, *' Cnr, regam maadme, rf ^^^ 
" in tanta tempestate maris alta penetrae, et mortis pericolum ^^^ cromes 
** non formidasF' Quibus rex; "Be rege fiuctibus submerso in a storm. 
** loqni non aadivi." Mare itaqne transiens, nihil dnm viveretTje Mans 
egit, unde tantam famam tantumqne gloriaa decns haberet. taken. 
Genomanniam enim petens, Heljam consolem inde fagavit, et p* 212. 
obtenta ciyitate, ad Angliam transfretavit. Eodem anno rex Banulph 
Willelmns dedit episcopatnm Dnnelmensem pladtatori^ Bannlfo, F??"'^'^' 
yiro pessimo, et Osmmidus Saresberiensis antistes diem clansit -n ^^P^ 

DioetOyCol. eztremnm. SigisbertuB Gemblacensis monachns cronica sua hsBC sigibert! 
osqne digessit. Hoc quoqae anno in asstate visns est sanguis BuKidy 



498. 



S. 



Qli^ f^ ebuUire de terra apud Fischamstede in pago Bercensi, et post S™^ ** 
1098. hsdc appamit cffilum tota nocte rubeum, tanquam arderet. ^^^ ^' 



De morte regie WUlelwi Bnifi, et quihuedam signie ejus mortem 

prmvenienUbus, 

Hen. Hunt. Anno Domini M.c. Bex Anglorum Willelmus, cognomento Death of 
Tii.T.2iieo. HufnB^ cum gloriose curiam suam ad' Natale apud Glovemiam, William II. 
ad Pascha apud Wintoniam, et apud Londonias in ^ Pentecosten 
tenuisset, in crastino Sancti Petri ad Yincula perrexit yenatum Aug. 2. 
in nova foresta; ubi Walterus Tyrel cum sagitta cervo inten- 
dens, insciuB regem percussit. Bex autem in corde percussus, 
oorruit iii terram, neo yerbum edidit, sed' yitam crudelem fine 
Hafanesb. misero terminayit. Ejus quoque mortem signa plurima pros- Signs fore- 
M3 ^507 "^®^®""^*' N*™ idem rex pridie ante necem suam. yidit per !?^* ^** 
' ^ ' fiomnum sese fleubotomiaa iotu sanguinem emittere, et radium ^ ' 
cruoris in cesium usque extentnm lucem obnubilare, et diei * in- 
terpolare claritatem. Bex autem, Sancta Maria inyocata et somno 
excussus, lumen inferri prsacepit, et cubicularios a se discedere 
non permittens, residuum noctis insomne ' peregit. Mane yero 
cum aurora illuxisset, monachus quidam transmarinus, qui pro 
ecclesiffi busb negotiis regis curiam sequebatur, Boberto filio 
Hamonis, yiro potenti et regi familiari, somnium retulit, quod 
nocte eadem yiderat, miriflcum et horrendum. Yidit enim per 



^ placitatort] pacitatori, A. O. W. 

« III] ad, C. O. W. 

' sed . . . termmavit'] Intro- 
dnced by the compiler. In the 
maigin are the crown and shield 
of tfa^ king rerersed, with a bow 
and arrow pointing to ityand the 



words, *' Corona et clipens Wilellmi 
« second! yidelicet Bafi sagittati." 

* diet] Dei, A.D. C. has been 
altered. 

' ituomne] insomnis, O. W., it 
IS altered by Pans in A. 



112 MATTH^I PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1099. somntLni regem in qnandam venire ecclesiam, gestnqne superbo Malmesb. 
Dream ©t insolenti, nt solebat, coBpit despicere circumstantes, iibi ^' ^' *^' 
portending Orucifixum dentibns apprehendens, brachia illius corrosit, et '^* 
tihe death of Qj.,jj,|^ psBne detruncavit. Quod Omcifixna cmn diu tolerasset, 
* regem demnm dextro pede ita depolit, at caderet in pavimen- 
tam supinus ; et ex ore jacentis tantam exire flammam oonspexit, 
et ita diffusam, at fomoram nebala qaasi chaos mi^gnam asqae 
ad sydera volitaret.' Hanc visionem com Robertas regi retalis- 
set, cachinnos ingemimans ait; ''Monachas est," inqait, ''et 
lucri causa monachiliter Bomniavit : da ei centum solidos, ne 
videatur inaniter somniasse." 

The king's Item * videbatur regi per somnium nocte proxima cf. Girald. 

own earn. ^^^ diem mortis SU8B, quod vidit unum infantem Cambrens. 
pulcherrimum super altare quoddam^ et cupiens ettionePrin- 
esuriens. super modum, adiit et corrosit de came SP™' 
infantis, et videbatur ei prsedulce, quod gustaverat ; p. 173 (ed. 
et volens plus avidius sumere, infans torvo aspectu et **^*'^* 
voce minaci ait ; " Desiste, nimis accepisti." Experge- 
factus a somno rex, consuluit mane super hsec quen- 
dam episcopum. Episcopus autem suspicans judicium 
vindictse ait : ^ Desiste, rex bone, a persecutione ec- 
" clesise; prsemunitio enim hsec Dei est et benigna 
f castigatio ; nee ut proposuisti, venatum eas" Rex 
contemnens salutaria monita, in silvas venatum ivit. 

w^^A^h^^ Et ecce casu, oervus magnus cum per eum transiret, 
ait rex cuidam militi, scilicet Waltero Tyrel ; " Trabe, 
" Diabole." Exiit ergo telum volatile, de quo bene et 
vere potuit dici et vaticinio denotari, 

" Et* semel emissum volat irrevocabile telum." 

Et obstante arbore, in obliquum reflexum faciens, per 
medium cordis regem sauciavit, qui subito mortuus 
corruit. Sui autem, et prsecipue miles ille, in partes 
fugerunt. Aliqui tamen redeuntes corpus in sanguine 
suo circumvolutum et tabefactum supra bigam cujus- 
dam carbonatoris imposuerunt fragilem, et macilentis- 



> W. adds et obfiucaret. It is I » Hor. Ep. 1. xTiii. 71, where 
not in 0. I verlmm instead of tehtm. 



« 



DE TEMPORE WILLELMI SECUNDI, SCILICET BUFI. 113 



simo jiimento uno tractam. Rusticulus igitur coactus 
corpus ad civitatem transportare^ dum transiret per 
quandam profundam et lutosam viam, fracta biga sua 
debili, corpus, immo cadaver rigidum et foetens, in luto 
circumvolutum, volentibus asportare, dereliquit. Eadem 
bora comes Cornubise in silva, ab ilia qua hoc acci- 
derat per duas dietas distante, dum venatum iret, et 
solus casu a suis^sodalibus relinqueretur, obvium habuit 
unum magnum pilosum et nigrum hircum, ferentem 
unum regem nigrum et nudum per medium pectoris 
sauciatum. Et adjuratus hircus per Deum trinum et 
unum quid hoc esset, respondil ; *' Fero ad judicium 
suum regem vestrum^ immo tyrannum WiUelmum 
Rufum. Malignus enim spiritus sum, et ultor mali- 
ci» 8VL9d, qua dessevit in ecdesiam Christi ; et banc 
suam necem procuravi, imperante prothomartjrre 
Anglise beato Albano, qui questus est Domino, quod 
in insula Britannise, cujus ipse fuit primus sacrator, 
supra modum grassaretur." Comes igitur haec sociis 
statim narravit. Infra triduum autem hsec omnia vera 
reperit, per mediatores est oculata^ fide expertus. 
Hen. Hunt Ejus prsBterea mortem miseram, nt prsBdictom est, sanguis de 
▼ii. f. 2166. terra ebulliens prsBsignavit ; licet ^ experimenta alia non de- 
Eadmer, essent. Kam Anselmus Gantuariensis archiepiscopus, ob illius 
tyrannidem per triennium trans mare pulsus, a Koma Marcen- 
niacum yenit circa kalendas Augusti, ut Sancti Hugonis Clunia- 
c^isis abbatis colloquio frueretur. Ubi cum de rege Willelmo 
inter eos sermo haberetur, abbas ille yenerabilis archiepiscopo 
respondens, sub testimonio intulit veritatis ; " Froxima nocte 
" prseterita yidi regem ilium ante thronum Dei adductum et 
** accusatum, et a juste Judice damnationls in ilium sententiam 
** promulgatam." Sed quomodo illud sciret, nee ipse tunc 
exposuit, nee ' archiepiscopus propter illius eminentiam sancti- 
tatis, nee alius audientium quilibet [requisiyit].^ 
Eadmer, Item sequenti die cum archiepiscopus inde progressus Lug- 

Vit S. Ad- dunum yenisset, et nocte sequenti monaohi, qui cum Anselmo 



A.D. 1100. 



Legend of 
his appari- 
tion to the 
earl of 
Cornwall 
[William 
of Mor- 
tain]. 



it 



l€ 



t€ 



« 



it 



t( 



(( 



His death 
revealed to 
S. Hugh. 



Vit.8. 
Anfelmi, 
11. 6. 55, 
coL 107. 
(Migne 
dyiii.) 



Mahnesb. 
iy. 832, 
p. 507. 



^ octc/ato] ocola. A., and Iso, as 
OBual, C. D. who insert this pas- 
sage in the text. 

' hcet . . . deessent} This is the 

compiler's. 

VOL, IL 



' nee • . . sanctitaiis'] intro- 
doeed by the compiler. 

* reqtdnvit is firom Malmesbory. 
It is also omitted in 0. W. 



114 HATTHiBI PABISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 

A J). 1100. erant, matatinos ipso pradsente deoantassent, ecce juYeniB qtiidam sehni, ii. 6. 
Another omata Berenus ac vnlta clerioo cnidam ipfiius archiepiscopi, qui J^L*^^ 
"^*ectiM P^P® ostium thalami in lecto jacebat, et necdum dormiens 
his d<^^ oculos tamen clausos tenebat, astitit, et vooana eum nomine 
suo dixit; "Adam,*' inquit, '* dormisP" cui cum clericus re- 
sponderet, "Non," ait; " Vis audire novaP" '* Libenter," re- 
spondit. Et ille : ** Pro certo," inquit, " noveris, quod totum 
*' discidium inter archiepiscopum et regem Willelmum exor- 
** tom jam penitus est sopitum." Ad hoc clericus alacrior 
factus caput erexit; sed oculis apertis neminem vidit. Item 
cum nocte proximo * sequente unus ex monachis ejusdem archi- 
episcopi ad matutinos staret et cantaret,,ecce quidam illi car- 
tnlam admodum parvam exhibuit ad legendum, quam intuens 
monachus, ** Obiit rex Willelmus " in ea scriptum invenit. 
Qui confestim oculos aperiens, prseter socios nullum yidit. 
Neo multo post elapso termino, duo ex monachis ejus ad id. ii. 6. 
ipsum venientes, et regis mortem nunciantes, hortati sunt 58, col. 
attentius, ut illico sedem suam repetere dignaretur. ^ ' 



De vUiis regis Willehni, 

lolunyof Jure^ alitem rex in medio totius injustitisB su89 prsBreptus 

his cha- occubuit, qui supra hominem erat, et consilio perversorum, 

quicquid mali poterat, id semper agebat. Et suis nequam, 

alienis neqiiior, sibi nequissimus, subjectos omnes continuis 

geldis et tallagiis vexabat, vicinos werris et exactionibus assi- 

duis provocabat, nee respirare poterat Anglia, sub ipso misera- 

biliter suffocata. Ipse namque, et qui ei famulabantur, omnia 

rapiebant, omnia conterebant et subvertebant, adulteria vio- 

lenter et impune oommittebant; quicquid fraudis' et nequitisB 

antea non erat, his temporibuB pullnlavit. Invisus namque 

rex nequissimuB Deo et populo, die qua obiit, in proprio tene- 

bat archiepiscopatum Cantuariensem, episcopatus Wintonien- 

sem et Saresberiensem, cum duodecim abbatiis, quas aut ven- 

debat, aut ad firmam dabat, aut in manu sua tenebat. Nee 

luxurisB scelus exercebat occulte, sed ex impudentia coram 

sole. Quid pluraP Quicquid Deo Deamque diligentibus 

His barial placebat, hoc regi regemque diligentibus displicebat. Sepultus 

at Win- est autem in crastino perditionis suss, apud Wintoniam, in * 

Chester. cujus sepultura lacrimsa locum prsB gaudio non habebant. 

* Obiit cum regnasset annis tredecim. 



Hen. Hunt, 
vii. f.216&. 



Flor. Wig. 
ii. p. 46. 



1 proxime] proxima, C. D., altered 
from proxime, 

^ This first sentence is the com- 
piler's. 



' fraudU is fhe compiler's. 
^ in , , habthanX\ Introduced by 
the compiler. 



De 



DE TEMPOAE BEGIS HENBICI PBIMI. 

* coronaUone Henrici prvm regis Anglorum, 



115 



A«D. 1100. 

Election 
and conse- 
cration of 
Henry I. 



Dioeto^ 

col. 498. 

(Not in 
Dioeto.) 

Malmesb., 
G. B.iv. 
331, p. 506. 



Deftincto itaque rege WillelmOi cmn magnates Anglias igno- 
rarent quid aotnm eeset de Boberto duce Normaimoram, regis 
deftmcti fratre primogenito* qni jam per qmnqaennium in 
expeditione Jerosolimitana moram protraxerati timuerant din 
Bine regimine yacillare. Qnod Henricus fratrom nldmns et 
javenis sapientissimns, cnm callide oognovisset, congregate 
Londoniis dero Anglisa et popnlo nniverso, promisit emenda- 
tionem legom, qnibus opp^essa faerat Anglia tempore patris 
sni et fratris nnper defoncti^ ut animos omnium in sui promo- 
tionem accenderet et amorem, ita ut ilium in regem susci- 
perent et patronum. Ad' hmc clero respondente et magnatibus 
cunctis, quod si animo volenti ipsis.vellet concedere et carta 
sua communire illas libertates et oonsuetudines antiquas, qu89 
floraemnt in regno tempore sancti regis Eadwardi, in ipsum 
consentirent et in regem unanimiter consecrarent. Henrico 
autem hoc libenter annuente, et se id factumm cum juramento 
affirmante, consecratus est in regem apud Westmonasterium, 
in' die Assumptionis beataa Marisd, favente clero et populo^ qui 
oontinuo a Maurido Londoniensi episcopo, cum quo 

Thomas Eboracensis archiepiscopus coronam capiti re- 
gis imposuit, cum faerat diademate iusignitus^ has libertates 
subscriptas in regno ad exaltationem sanct® ecclesisB et pacem 
populi tenendas concessit. 

Hoc tempore apud Berkesire in quodam page, in 

villa Humestede^ sanguis emanavit de terra> continuis 

quindedm diebus, tarn copiose, ut amplum stagnum 

tingeret et inficeret.^ 

De Ubertatibus quae rex in regno tenendas concessU. 

** Henricus Dei gratia rex Anglis Hugoni de Boclande Charter of 
" Ticecomiti, et omnibus fidelibus suis, tam Francis quam ^^'^ - 
" Anglicis, in Heref ordscire ^ salutem. Sciatis me Dei miseri- Henry I. ^ 
" cordia et communi consilio baronum regni Anglisd regem 
'' esse coronatum. Et quia regnum oppressum erat injustis 
" exactionibuBi ego respectu Dei et amore quem erga vos 

omnes habeo, sanctam Dei ecdesiam liberam faoio, ita quod 



p. 213. 



Bloody 
spring at 
Finchamp- 
stead. 



u 



1 In the margin is a crowns and 
at the Ibot of the page the shield of 
Henry I., with the words, '' Clipens 
*' et corona re|^ Henrici I.*' 

2 «!</] at, A. 



8 An error. He was crowned 
Aug. 5. 
-'* This is in the text in C. D. 
* Sic, for Hertfordscire. 

H 2 



116 



MATTHiBI PARISIENSIS CHRONICA HAJOBA. 



A.D. 1100. ** 
Charter of ** 
liberties 
granted by 
Henry I. 



(( 



<i 



neo earn vendam, nee ad firmam ponam, nee mortno archi- 
eplBCopo, vel episcopo, vel abbate, aliqnid aeeipiam de do- 
minio ecclesisd vel de hominibas, donee successor in earn 
ingrediator. Et omnes malas consuetudines, quibus regnum 
AnglisB injuste opprimebator,^ inde aofero^ quas malas con- 
snetudines in parte hie pono. 

** Si quis baronnm meomm, oomitum, vel aliorum qui de 
me tenent, mortuus fuerit, hsores suus non redimet terram 
suam, sicut facere consueyerat tempore patris mei, sed justa 
et legitima relevatione relevabit earn. Similiter et homines 
baronum meorum legitima et justa relevatione relevabunt 
terras suas de dominis snis. Et si quis baronum vel aliorum 
hominum meorum filiam suam tradere voluerit, sive sororem, 
sive neptem, sive oognatam, [nuptiis]' mecum inde loquatur, 
sed neque ego aliquid de suo pro hac licentia aeeipiam, ne- 
que defendam ei, quin eam det, excepto si eam dare voluerit 
inimico meo. Et si mortuo barone vel alio homine meo, 
'* filia hsBres remanserit, dabo illam cum consilio baronum 
meorum cum terra sua. Et si mortuo marito uxor ejus 
remanserit et sine liberis fuerit, dotem suam et maritagium 
habebiti et eam non dabo marito, nisi secundum velle suum. 
Si vero uxor cum liberis remanserit, dotem suam et mari- 
tagium habebit, dum corpus suum legitime servabit, et eam 
non dabo nisi secundum velle suum; et terras liberorum 
custos erit sive uxor sive alius propinquior, qui Justus esse 
debet. Et prsBcipio, ut homines mei similiter se contineant 
erga filios et filias et uxores hominum suorum. 
" Monetagium commune, quod capiebatur per civitatesvel co- 
mitatus, quod non fuit tempore Eadwardi regis, hoc ne amodo 
fiat, omnino defendo. Si quis captus fuerit sive monetarius 
sive alius cum falsa moneta, justitia recta inde fiat. Omnia 
placita et omnia debita, quae regi fratri meo debebantur, con- 
done, exceptis firmis meis^ et exceptis illis qusB pacta erant 
pro aliorum hsereditatibus, vel pro illis rebus quae justius alios 
contingebant.^ Et si quis aliquid pro haereditate sua pepi- 
gerat, illud condone, et omnes relevationes, quae pro rectis 
haBreditatibus pactas erant. Et si quis baronum vel homi- 
num meorum infirmabitur, sicut ipse dabit vel dare dispo- 
suerit pecuniam suam, ita datam esse concede. Quod si 
ipse praeventus vel armis vel infirmitate, pecuniam suam 
nee dederit nee dare disposuerit, uxor sua sive liberi aut 



(( 



(( 



(f 



<< 



f ( 



(( 



(C 



<< 



cc 



(( 



<( 



tt 



It 



ft 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



A. 



oppnmebatur'] opprimebantur, 



^ RMpfow] This is from O. ; om. 
W. The Hist Angl. has nuptui, 
' cfrnting^ani] eontingebat, A. 



D£ TEMPORE REGIS HEKRICI PRIMI. 



117 



Robert de 
Monte, 
col. 425. 
(Migne, 
clx.) 



parentes et legitimi homines sni pro anima ejus earn divi- 
dant, sicnt eis* melias Tisnin flierit. Si quia baronnm vel 
hominaxn meorum forisfecerit, non dabit vadium in miseri- 
ricordia pecnnias bosb, sicnt faciebat tempore patris vel fratris 
mei, sed seoundnm forisfacturas modum, nee ita emendabit 
sicnt emendasset retro tempore patris mei vel fratris. Quod 
si perfidiflB vel sceleris convictus fnerit, sicnt cnlpa sic 
emendet. Mnrdra etiam retro ab ilia die, qna in regem 
coronatns fni, omnia condono, et ea qnao amodo facta fue- 
rint, juste emendentur, secundum lagam regis Eadwardi. 
Forestas communi consilio baronnm meorum in manu mea 
ita retinui, sicnt pater mens eas habuit. Militibus qui per 
loricas terras suas defendunt, terras dominicarum camcarum 
suamm quietas ab omnibus geldis et omni [opere]' proprio 
dono meo concede; ut sicnt tarn magno gravamine alleviati 
sunt, et equis et armis beue se instruant, ut apti et parati sint 
ad servitium meum, et ad defensionem regni mei. Pacem 
firmam pono in toto regno meo, et teneri amodo prsBcipio. 
Lagam regis Eadwardi vobis reddo, cum illis emendationibus 
quibus pater mens eam emendavit, consilio baronnm suomm. 
Si quis aliquid de meo vel de rebus alicujus post obitum 
regis Willelmi fratris mei cepit, totum cito reddatur absque 
emend atione; et si quis inde aliquid retinuerit, ille super 
quern inventum fuerit, graviter mihi emendabit. His testi- 
bus, Mauricio Londoniensi episcopo, "Willelmo Wintoniensi 
electo, Girardo Herefordensi episcopo, Henrico ' comite, Sy- 
mone^ comite, Waltero Giffard comite, Roberto de Monte 
Forti, Rogero Bigod, et aliis multis.'* Factas sunt tot cartse 
quot sunt comitatus in Anglia, et rege jubente, posits in 
abbatiis singulomm comitatuum ad monimentum. 

Idem rex Henricus desponsavit Matildem filiam 
Malcolmi regis Scotise, ex qua genuit Willelmum et 
filiam unam nomine et honestate matrem reprsesentan- 
tem. Qnam virginem quinquennem imperator Henricus 
petiit et accepit.* 



A.D. 1100. 
Charter of 
liberties 
graoted by 
Henry I. 



Marriage 
of Henry r. 
and Mar- 
garet: 
their chil- 
dren. 



^ eis] ei, A. 

s opere is from O. W. The Hist. 
An^^or. has tempore condono et for 
opere. 

> Earl of Warwick, Henry de 
Newbargh, second son of Roger de 
Bellomont. 



4 Simon de St. Liz, earl of 
Huntingdon. 

' In the margin above this is in 
rabrick, *' Verte folinm et invenies 
" hoc melins." The addition is in 
the text in C. D. 



118 



MATTHiEI PABISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1100. Be reddUu Aneelmi Cantuameima archiepiscopi in AngUam, 



W. Giffard 

made 

bishop of 

Windies- 

ter. 

Recall of 

Anseha. 



De reditu 
Soberti 
ducts Nor- 
nuinnontM 
a Terra 
Sancta. 

Imprison- 
ment and 
escape of 
Ranulf 
Flambard, 
who excites 
Robert 
agamst his 
brother. 



Robert 
tampers 
with the 
English 
nobles. 

p. 214. 



Gerard, 
archbishop 
of York. 
Sigibert 



Bex itaque Henricus in regem, nt diotnm est, coroTi&tOLB, Robert de 
dedit episcopatnm Wintoniensem Willelmo Giffard, et continno Monte, 
de possessionibns conctis ad episcopattun pertinentdbas illam, ^ ^^^ V. 
contra novi statuta concilii, de qno superius mentionem feci- ^^ Jj^te 'i 
mns, investivit. Deinde de consilio totdus ecclesisB Anglioanffi, j^^ g. 
miedt ad partes transmarinas noncios eolennes ad Anselmum Chron., 
Cantnariensem archiepiscopmn, smnmopere ilium sollicitans, ^ ^^^* 
ut cum festinatione ab exilio rediens, sedem snam repetere 
non moraretar. Bediit interea dux Bobertus frater regis, r, ^ 
expleta magnifica'^eregrinatione Jerosolimitana, in Norman- Monte, 
niam, in * qua jam per qninqnenninm fere fuerat demOratus, ^^^ ^^» 
nbi cum laetitia et honore susceptus est ab universe populo 
regionis, prsecipue tamen Normamiiae. Tenuit autem eo 
tempore rex in custodia Banulfum Dunelmensem episcopum, 
hominem perversum et ad omne scelus paratum, quem frater (Not in 
ejus rex Willelmus episcopum fecerat Dunelmensem et regni R. de M.) 
Anglorum subversorem. Qui cum regi jam dicto nimis esset ^J^" 
familiaris, constituerat eum rex procuratorem suum in regno, q. j^ ^^ 
ut evelleret, destrueret, raperet, et disperderet, et omnia om-814. 
nium ^ bona ad fisci commodum comportaret. Sed mortuo rege B. de 
iniquo, et Henrico coronato, de conmiuni consilio gentis -^"^^ior 
glorum, posuit eum rex in vinculis, a quibus cum custodibus* 
suis pecunia corruptis evasisset, transfretavit clam in Nor- 
manniam, et sua exhortatione ducem Bobertum commovit in 
regem fratrem suum. At * dux Bobertus litteras occulte ad (Not in R. 
AnglisB magnates transmittens, allegavit, quod esset prime- de M.) 
genitus filiorum regis Willelmi primi, qui Angliam armis sub- 
egerat, et hac ratione de jure sibi regnum competere affir- 
mabat. His' auditis, multi nobiles de regno AnglisB causffi 
illius fayorem prsBbentes, fidele consilium ei pariter et auxUium 
promiserunt. Bobertus vero interim paravit viam, ut jus suum 
prosequeretur ; sed quia nuper de peregrinatione Terraa Sanctsa 
pauper redierat, distulit ad tempus negotium mente conceptnm, 
ut tempore congruo illud effectui manciparet. Eodem tempore R. de 
de^incto Thoma Eboracensi archiepiscopo, Gerardus successit ; Monte, 
et Sigisbertus Gemblacensis monachns huonsque chronica sua ^1^^ 
satiB eleganter digessit. fromabovc, 
= p. 111. 



^ m . . demoratus'] Introduced 
by the compilers; qua refers to 
peregr, Jerosol. 

' omnivm\ homi^mn, W., though 
O. has cmmum, 

3 custodibus . . corruptW] a car- 
cere, B de Monte; and so Hen. 



Hunt, whom he is copying. The 
whole of this is greatly enlarged. 

^ This seems the only anthori^ 
for this statement 

* W. ins. igituT, and so Ihe Hist 
Anglor. 



D£ TEMPORE BEQIS HENKIQ FBIMI. 



119 



Bb virtute regis Oodefridi est morte immatura, 



A.D. 1100. 



Eodem anno defuncto Papa TJrbano, Faschalis sedit in oathe- Pope Pas- 
Will, of dra Bomana post enm, annis decern et octo. Eodem anno rex <^^ ^. 
Tyre, ix. Jerosolimoram Godefridns, ad instantiam quonmdam baronmn ^S®^?f *^ 
* *^' snonim Jordanis flmnine transito, in regione Ammonitamm, p^^^^^^^^* 
qnam tone Arabes inhabitabant, ingentem gregum et armen- big per- 
torom contrahens praBdam, ctun mannbiis infinitlB feliciter sonal 
remeavit. Quo andito, princeps quidam de gente Arabum pras- str^g**"' 
clams et potens, atqne in dlsciplina militari ferventissimus, 
per intemnntioB i)ace impetrata, ad regem Gk)de{Tidxun cilm 
ejnsdem gentis nobili comitatn accessit. Audierat enim mnl- 
tonun relatione de regis et popnli occidentis viribns et magni- 
ficentia, qui per tot terramm spatia uniyersum sibi snbegerant' 
orientem. Undo stndio eum ferventissimo videre gestiens, ad 
regis prsssentiam adductns, reverenter illom salutavit. Et com 
diu regem intoitns, corporis ejus dispositionem admiraretur, 
coBpit eum mnlta precnm^ instantia rogitare, nt in conspectn 
ejus gladio suo camelum maximum, quem ad ilium usum 
adduxerat, percutere dignaretur. Bex vero non ad jactantiam, 
sed ut barbaris nationibus timorem incuteret, evaginato gladio 
camelum percussit, et caput belusd, tanquam res esset per- 
fragilis, amputavit. Quo viso Arabs obstupuit; sed in mente 
sua id ensis acumini ascribebat. Undo impetrata licentia, ut 
confidentius loqueretur, quaBsivit propenaius, si id posset cum 
alterius gladio operari. At rex surridens ejusdem gladium 
sibi dari prsscepit. Quo arrepto, alium camelum sibi prsBsen- 
tatum percussit, et caput illius sine difficultate praacidit. Sicque 
Arabs^ quod de regis virtute audierat, verum esse comperiens, 
multis [regi] ' in auro, argento, equis, ac rebus preciosis 
muneribus collatis, ejus sibi gratiam comparavit, et reversus 
Id. ix. 23, ad propria, regis fortitudinem omnibus prsBdicavit. Delude Death of 
coL 454. idem rex Jerosolimorum magnificus mense Julio incurabili Godfreyt 
morbo correptus, aegrotare coepit, et assumpto humanaa salutis 
viatico, confessor Christi diem clausit extremum, cum beatis 
spiritibus vitam possessurus aetemam. Obiit autem decima 
quinta kalendas Augusti anni prassentis, et sepultus est in 
ecclesia Dominici sepulcri, sub loco Calvaria9, ubi et suc- 
cessoribus ejus usque in praasentem diem pro sepultura locus 
est deputatus. Tandem cum per tres menses regnum vacasset 
JeroBolimitanum, judicio principum universorum et cleri cita- 



Id. X. 1, 
ool. 455. 



' nibegerant'] sabjngare niteban- 
tor, Hiet. Anglor., where this sen- 
tence is enlaiged. 



* precum] precimn, A. 
' regi is from O. W., and so the 
Hist. Anglor, 



120 



MATTH^I PARISIENSTS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1100. tas est dominus Baldewinns, frater^ ex utroque parente de- Will, of 

Baldwin funoti* regis, ut post eum cum festinatione accederet, sicut ^^'^^ ^' ^» 
elected ' ji' i. [ j^ ' «/>i akk 

Hnff J^^ diotaverat, regnatnms. 



col. 455. 



BaJd&winua^ coronatur in, regem JerosoUmoru/m, 

Coronation Anno Domino MC. primo. Baldewinns comes Edessanus et Id. x. 9, 
of Baldwin, frater regis Godefridi uterinus Jerosolimam veniens, in die ^' ^^^' 
sancto Nativitatis DominicaB, per mannm patriarchsa Diaberti 
in regem Jerosolimomm innnctas est, [et] regio diademate 
Tancred laoreatus. Tancredus autemvir nobilis et omni laude dignissi- Id. x. 10, 
JJ^?^ mus, veteris injurisB, de qua superius dictum est, a Baldewino ^^ *^^' 
andHaifii ^^^^ ^^ regem coronato sibi illataB non immemor, sumpta ab 
and goeB to ^ recedendi licentia, reddidit ei urbes Tyberiadensem et 
Antioch. Caypham, quas ex dono regis Godefridi susceperat, et Antio- 
chiam veniens, a populo civitatis benigne susceptus est; fnerat 
enim paulo ante Boamundus princeps civitatis apnd Meletemiam Id. ix. 21, 
MesopotamisB urbem a Danisma Turco quodam captus, et col- 453. 
nondum a vinculis deliberatus ; nnde et Tancredus a principibus Id. x. 10, 
Ajitiochenis ssBpe vocatus, ut prsaesset eis, donee Boamundus a ool. 463. 
vinculis solveretur, adquievit petitionibus eorum, et tam urbis Id. x. 11, 
Expedition quam regionis administrationem suscepit. Contigit autem eo <^ol. 468. 
and hama- tempore regem Baldewinum Jordanem transire, et ut regionum 
B^dwin finitimarum exploraret infirma, descendere in Arabiam ejus- 
demque provincise intima hostiliter perlustrare. Ubi de nocte 
Bubito super Turcos mens non prsBmeditatos, in ipsis eorum 
tabemaculis, de viris multos,^ mulieres cum parvulis universas/ 
et omnem eorum substantiam sibi fecit in prsBdam, trahens 
secum spolia infinita, camelorum quoque et asinorum multitu- 
dinem inauditam. Yiri autem velocitate equorum fugientes 
uxores et liberos cum manubiis inpretiabilibus nostris relique- 
runt in praedam. Bex autem rediens cum spoliis, feminam 
quandam, uxorem cujusdam principis potentis, prsagnantem et 
in partu jacentem invenit. Quod videns rex, fecit de spoliis 
lectum parari pro tempore idoneum, datoque cibo et utribus 
aqua plenis lactisque copia, et ancillis ad ejus custodiam 
assignatis, mantello, quo erat rex indutus, involvit eam, et 



* O. W. ins. efvs. 

2 deftmcti] defnnctins^ A. 

s TliiB is the title in rabrick. On 
the top of the column is in black, in 
the St. Alban'g hand, " De corona- 
« tione regis Baldewini et ejosdem 



" pietate," as in W., and at the side 
a drawing of a crown. 

* The Hist. Anglor. inserts tru- 
cidavit 

^ univeratu'] amTer8iB,W*» though 
O. has %miuersaa. 



DE TEMPORE REGIS HENRIGI PRIMI. 



121 



WilL of exercita inde translTit. Die vero Beqnentd, magnus ille Ara- A.D. 1 101. 

Tyre,x.ll, ij^ni princeps de nxore admodmn tristis, de more nostiTO- ^*""^*ty 

coL 464. *. • •j'j. • ' • J. ofSftldwin. 

nun sequens ezercitam, in nzorem casa mcidit sic jacentem. 

Yidens ergo princeps ille et stapens humanitatem, qnam rex 

erga earn exhibnerat, ccepit nomen reffis nsque ad sydera 

extollere, et eidem se spopondit omnibus dieous vitae suas 

obligatum.^ 



Qtiod rex Henricua MatUdam duxerU filiam regie Scotorum, 

R. de Eodem ' anno Anselmns Cantnariensis archiepiscopus in Marriage 

Monte, Angliam veniens, desponsavit Matildam filiam Malcolmi regis ^^^PfJ^T^' 
«'l-*«- Scotormn et Sancte Margareto regin« novo regi Angli« S^l 
Henrico. 

Ipsa' vero invita nupsit ei, sed parentum et amico- 
rum consiliis vix adquiesoens ; tandem tsddio affecta, 
adquievit. Instantes enim importune^ dicebant : " O 
" mulierum generosissima ac gratissima, per te repa- 
rabitur Anglorum genealis nobilitas, quee diu de- 
generavit, et foedus magnorum principum redintegra- 
bitur, si matrimonio praelocuto eonsentias. Quod si 
non feceris, causa eris perennis inimicitiae gentium 
*' diversarum, et sanguinis humani effiisionis irrestaura- 
'* bilia" Videns igitur virgo clementissima, quod totHerunwil- 
et tantorum consiliis urgentibus adquiescere oportuit, anfpt^' 
quae cum Christiana matertera sancta sanctissime^ in^ecyof 
claustro religionis educata fuerat, et votum virginitatis 
Deo spoponderat^ et ut multi perhibent, velum susceperat 
professaa '^ religionis, irata in mentis dixit amaritudine ; 
Ex quo sic oportet fieri, utcunque consentio, sed 
fructum ventris mei, quod est horribile dictu, diabolo 
" commendo. Me enim Deo vovi, quod non sinistis, 



tt 



« 



tt 



u 



« 



(( 



1 eidem , , . obligatum] Written 
in the St Alban's hand over an 
enunire. A. bad probably what is 
found in W.: '* ei de c»tero obliga- 
'' tug in necessariis articolifl ooBpit 
" fideliter adherere." D. has this. 
C. follows A. 

- The whole of this to the end of 



the page in the MS. is in the St 
Alban's hand. 

' This addition is inserted in the 
text in C. It is not in D., which 
here follows W. 

* sanctissime'] sanctissima, A. 

^ prqfesett] professa, A. 



122 HATTOfil PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1101. '' immo sponsum meinn, quern elegi, ansa temerarioi 
^ immemores causae Sancti Matthaei^ Apostoli, zeloti- 
" patis.'' 



mouth. 



C(mfttr6a<tw regnvmi, sed per foedus conqv4£vit. 

Sic^ igitur nuptise magnifice, ut decuit, celebrabantur, 
et tanto ardentius exarsit rex in ipsius amorem^ quanto 
scelestius adamavit. Secundum illud poeticum 

" Nitimur in vetitum semper.*' ' 

Robert of Feccato igitur exigente^ facta est commotio subito in regno, R. de 
Normandy causa Eoberti dncis Normanniffi, non modica ; qui, nt rumor Monte, 
p'rte** asserebat ventilatus, ad hoc venit cum exercitu copioso, ut sibi ' 

Angliam subjugaret. Quo cognito, rex Henricus conscientiam 
habens multipliciter cauteriatam, misit navalem expedi- 
tionem contra fratrem venientem, sed pars major exercitus, 
quia rex jam tyrannizaverat, Roberto adhaesit^ venienti. 
Cum ergo apud Fortesmutham ante kalendas Augusti applicu- 
isset, et rex obviaret ei hostiliter,*^ principes utrinque fra- 
trum non ferentes discidiumi colloquium inierunt, cum 

pio ac circumspecto consilio, mutuum ac generate; et 
concordiad foedus inter eos tali pacto firmaverunt,^ quod rex 7 
Roberto annis singulis 4ria milia marcas argenti daret ab 
The treaty Anglia, et quis eorum diutius yiveret, hsBres esset alterius 
between gi absque filio moreretur. Hoc autem cum ® per duodecim 
magnates juratum esset utrimque, dUx Robertus perendinavit 
cum fratre usque ad festum Sancti Michaelis, et postea ad 
propria transfretavit. 

Eodem' anno, Henricus Romannm adeptus imperium, impe- 
ravit annis triginta quinque. Eodemque tempore rex Hen- 
rious dedit episcopatum Herefordensem Reinelmo cnidaAi, sine 
eleotione facta, et contra novi decreta concilii ipsnm publice 
investiyit. 



p. 215. 



the bro- 
thers. 



Henry V. 
emperor. 

Reinehn 
bishop of 
Hereford. 



1 Matthai] Mithd, A. 

2 Sic . . exigente] For this W. 
has only^ ** et sic nuptlis magnifice 
« celehratis." 

3 Ovid. Amor. iii. 4. 17. 

^ adheuit'] se snbdidit, W. 
' obviaret ei hosHliter] tenderet 
contra enm cnm exereita copioso, 



W. These additions of Paris are 
not in R. de Monte. 

• Jtrmaverunf] stataenmt, W. 

7 Here the St. Alban's hand ends, 
at the bottom of the page. 

' cum] om. W. 

' This paragraph is the com- 
piler's own. 



DE TEMPORE REGIS HENBICI PBDCL 



123 



Olmdeftwr toMtrvm de Ha/nmdel. 



AS). 1102. 



B.de 
Monte, 
coL 426. 



Anno Domini Mcn. Eez Anglonun Henricns obsedit cas- Henry 
tellnm Arundel, qnod erat jnris Boberti de Beleasmo contra takes 
regem ilJud retinentis. Sed cnm grave esset ad expngnandnm, ^'^l^®' ^ 
castellnm aliud ligneum^ contra illud construxit, et interim ^j^jj^gi 
caBtellnm de Brnges obsedit et cepit, donee redditnm erat castles, 
ei castellnm Amndel ; et capto mnnicipio, rex Bobertnm de <^^ exiles 

Beleasmo ab Anglia exnlavit. Robert de 

° Belesme. 

De caneUio apud Londomae hahUo et degradatwne quorvmdam 

ahbatvm. 



Id. 



Eodem anno Anselmns Cantnariensis archiepiscopns concilium Council 
tennit Londoniis in^ ecclesia Sancti Panli, prsBsente rege et^^<l^. An- 
snffiraganeis episoopis, circa festnm Sancti Michaelis. In hoc p °^,^ 
concilio sacerdotes concnbinarios excommnnicayit, nisi eas de 
C89tero amoverent. Hoc autem bonum qnibnsdam yisimi est, 
et qnibnsdam periculosnm, ne dnm mundicias viribns majores 
(Not in B. ezpeterent, in immnnditias laberentnr deteriores. Deinde 
de Monte.) yegi, qn© Bomad decreta in concilio generali acceperit de in- 
vestitnris ecclesiamm, plano^ sermone descripsit, qnod videlicet 
nnllna ecclesiamm prselatns, episcopns, vel abbas, vel clericus, 
investitnras alicigns ecclesiasticad dignitatis de manu snscipiant 
laicomm. Undo idem archiepiscopns degradavit abbates Abbats 
qnoedam, qni de manu laicomm, et data pecnnia, abbatias obti- degraded 
nnerant ; qni hi fuemnt : Bicardns • Elyensis, Aldwinns ' Bemesi- s*™ony. 
ensis, Bnrgensis, Tavistokensis,^ Cemelensis, et Middeltnnensis, 
quorum nomina non tenemus. Et quoniam ad jussionem regis 
quosdam episcopos, qni institutiones a rege susceperant, con- 
secrare noluit, vel eis communicare, rex vehementer iratus 
prascepit Girardo Eboracensi archiepiscopo, ut eos consecraret; 
sed Willelmns Giffardns Wintoniensis electus, qnem consecrare 
debuit, G^erardi sprevit consecrationem ; quare regis judicio 
eliminatnr a regno. Beinelmua vero Herefordensis antistes, 



Dioeto, 
col. 499. 



1 Hsftieum is the compiler's. 

2 m . . episcopis'] Added by the 
compiler. Eadmer (Hist. Novor., 
iii. col. 487) has ** in ecclesia beati 
Petri." 

> These two names are firom 

Dioeto^ a. 1103, coL 499. The 
others are given under the year 
1102, without the names of the 
abbats, which may account for 
the *^ quorum nomina non tene- 



" mus." I suspect, however, that 
the introduction in the Hist Aoglor. 
« fet quidam alii," after Middeltur 
nensis, gives the true reading, espe- 
cially as the names are given in 
Florence, ii. p. 51, and also in Ead- 
mer's Historia Novorum, iii. coL 488 
(Migne, clix). D. omits Bemesien- 
sis, 

* Tauistokensis} Tamstokensis, 
A. O. W. 



124 



IfATTHiEl PARISIENSIS CHEONICA HAJORA. 



A.D. llOS. eo quod a rege institntionem acceperat, ei snum rediddit pras- Dioeto^ool. 
snlatam. Hoc ^ auDO Bogerus ad episcopatum Sarum Maim. Gest. 
electus est. pp.ioe,uo. 



Roger 
bishop of 
Salisbuiy. 



AoBelm 
goes to 
Rome with 
the degra^ 
ded abbats 
and the 
elect of 
Winches- 
ter. 

The king's 
cause 
pleaded by 
W.de 
Warelwast 



Robert 

glTCS up 

the pay- 
ment due 
to him. 

Pestilence. 



Anivalof 
afresh 
body of 



Anselmus Canttuxriensia curchiepiecopua Bomam profectua dbhatea 

degradatoa aecrun duxU, 

Anno Domini H.CIII. Anselmas Cantnariensia archiepiscopns, 
post multas tribnlationes et injorias, quas a^ rege perpessns 
faerat, Bomam perrexit, sicat inter ipsum et regem conve- 
nerat, dncens seciun degradatos abbatee,^ et Willelmum Win- 
toniensem electam. Quo^ Bomam veniente, a Papa Pasohali 
BasceptuB est reverenter. Dehinc die pro regiis constituto 
negotiis, "WillelmuB de "Wareuast clericus et procurator regis 
Anglorum causam ipsins in medio tulit, ac inter alia constanter 
allegavit, quod nee ipse pro regni amissione investituras eccle- 
siarnm amittere vellet; et hoc verbis minacibus affirmavit. 
Ad hsac Papa; ** Si quemadmodam dicis, rex tnns nee pro 
" regni amissione donationes ecclesiarum amittere pateretar, 
** scias praecise, coram Deo dice, quia nee pro mei capitis 
'* redemptione eas illi impune permitterem obtinere.'* In his 
ergo regis negotio terminate, Anselmus archiepiscopns pro 
episcopis et abbatibus degradatis multa precum instantia do- 
minnm Papam rogare coapit, ut cum illis misericorditer dis- 
pensaret, ut possent amissas recipere dignitates. Tunc sedes 
clementissima, qusa nulli deesse consuevit, dummodo albi aliquid 
vel rubei intercedat, prsescriptos pontifices et abbates ad pris- 
tinas dignitates misericorditer revocavit, et cum gaudio ad 
proprias sedes remisit. Eodem anno Sobertus dux Normanno- 
rum, cauta^ fratris sui et regis versutia, tria milia marcas 
argenti, quas rex illi singulis annis reddiderat, condonavit. 

In Anglia pestifera mortalitas animaliuin, maxima 
quoque^ hominum. 



Dioeto, 

coL 499. 



(Not in 
Diceto.) 
Eadmer, 
Vit. S. An- 
selmi, ii. 6. 
59,col. 109. 



(Not in 
Eadmer.) 



B.de 

Monte, col. 
426. 

Ct A.-S. 
Ghron. ' 
a. 1108. 



Quod m/uUi nohiUa Jeruaolima/m profecti impercUoria doh 

perierunt. 

Circa dies istos, multi nobiles de finibus occidentis cruce WilL of 
signati ad iter se accingentes, duces habuerunt nobiles viros Ty®* x. 13, 
et potentes, Willelmum Aqnitannise ducem, Hugonem magnum 



1 This in the text in C. D. 

3 a rege] Introduced by the com- 
piler. 

> Diceto adds '* Ric. Elyens. et 
Aldw. Rames.," implying that they 
only went to Rome. 



* This sentence is added by the 
compiler. 

' cauta] ca, A 

^ fuit et is interlined in C. The 
passage is not in D. 



DE TEMPOBE BEGIS HENRICI PRIMI. 



125 



coL 465. 



Id. X. 13, 
ooL 465. 



Will, of comitem Yiromadensem, qui nnper ab eadem peregrinatione A.D. 1103. 

Tyre,x. 12, redierat, Stephanus * Camotenflis et Blesensis comes, cum Ste- crusaders * 
phano comite Borgimdensi.' Hi omnes uno eodemque desiderio woonstan- 
accensi, cnm tarba non modica Constantinopolim perveneront. °^P^' 
Ubi ab imperatore Alexio reverenter, sed dolose,^ suBoepti, in- 
yenerant ibi comitem Tholosanum, qui semel peregrinatione 
incepta [perseverare] ^ et nunquam ad propria redire proposuit. 
Qui omnes, sumpta ab imperatore licentia, comitem Tholosanum 
quasi pro ductore babentes, transito Hellesponto, Nicbeesm 
Bithinise urbem attigerunt. Tunc imperator Alexius et pro- Proditio. 
ditor nequissimus, nostrorum invidens successibus, principibus 
Turcorum infidelium per quos peregrini transituri [erant,' cre- 
bras transmisit epistolas, ezhortans attentius ne tantum Cbris- 
tianorum populum libere transire in suam pemioiem paterentur. 
Nostri autem nimis inconsulte agentes, et nibil sinistrum sus- 
picantes, divisis agiminibus incedebant, vinculum caritatis non 
babentes ; unde dati -sunt in manus insidiantium Turcorum, Their de- 
ita quod ex els una die ceciderunt in ore gladii plus quam straction. 
quingenta milia peremptorum. Quibus autem concessum est 
bostium manus effugere, amissis omnibus, apud Tbarsum Cilicise 
convenerunt, et defuncto ibi Hugone magno et in ecclesia Death of 
doctoris gentium sepulto, Antiocbiam profecti sunt, indeque Hugh of 
Jerosolimam festinantes Tortosam pervenerunt, urbemque obsi- Verman- 
dione vallantes, infra dies paucos obtinuerunt eam, civibus 
interemptis aut mancipatis perpetuad servituti. 



Quod rex Jerusalem tree ewifatee suhegit, 

Id.x. 14, Sub his quoque diebus in portu Jopensi magna Januensium TheGeno- 
eol. 466. classe appulsa, et ** in Pascbali solemnitate Jerosolimam ascen- ese fleet at 
derunt. BLorum rex Jerusalem Baldewinus fultus auxilio, Assur Ja^- 
oppidum maritimum obseiHt, et illud potenter subjugavit, et Capture of 
in eo custodibus relictis, Caesaream usque pervenit. Quam ^i'^^^ 
Id. X. 15, ^^^ c^^^L^ magno labore suorum effiractam ingressus interfectis 
coL 468. ciyibus, spolia ibidem impretiabilia obtinuit, qusB ^ suis auxilia- 
Id. X. 16, riis largiter erogavit. Erat autem in una parte hujus civitatis 
col. 469. templum deorum, ad quod populus c§usa obtinendse salutis 
confugerat; sed illo confracto, tanta ibi strages facta est, ut 



Caisarea. 



^ Sic, the compiler altering the 
construction of the first part of the 
sentence, and leaving that of the 
latter. 

' i.e. Stephen, count of Macon. 

' ged dolose'] Introduced by the 
compiler. 



* perseverare is from W. It is in 
WiU. of Tyre. 

^ eranf] erat, A, 

• ef] om. W. 

7 qiuB . . . erogavit] Introduced 
by the compiler. 



126 MATTHJEI PABISIENSIS CHBOIHGA MAJOBA. 

A.D. 1103. horror esset oooisomm mnltitadmem intneri. In illo aatemWilLof 
p. 216. oratorio vas viridissimi ooloris repertnm est^ ad^ modnin per- Tyre, x. 1 6, 
Emerald apsidis formatnm, 'quod Januenses smaragdiniun repatontoB, ^^^ ^^^* 
▼ase foimd pro magna pecnniea snmma reoepemnt, et pro omafca pretioso 
at CsBsa- gQ33 iUnd ecolesiffi obtnleront. Addnoti sunt atitem coram 
rege procurator civitatis, qni lingua eomm Emyr dioitor, et 
juridiouB qui Gadius' appellatnr, qui spe magnsB redemptionis 
sunt oompedibuB mancipati. Bex vero constituit ibi archi<* 
Baldwin, episoopum Baldewinum quendam, qui cum duce Gcdeftido 
archbisliop. illuo cbdvenerat, et relicto ad custodiam civitatis prsBsidio mi- 
An Egyp- litari, ad Bamulam festinayit. Misit eo tempore OaliphuB Id. x. 17, 
tian army ^gypti principem militisa buss contra regem Baldewinum, ©oL 470. 
Bal(h^!'^ cum undecim' milibus equitum et yiginti mUibus peditum, 
prsBcipiens ut populum inopem et mendicum a suis, ut dice- 
bant, finibuB propulsarent. Quob cum'rex adyenire cognoyisset, 
obyiayit illis intrepiduB cum equitibuB ducentis et sezaginta 
et peditibus nongentiB ; et inyocato de supemis auxilio, yiriliter 
Its defeat, irruerunt in bostes, quibuB in fugam oompulsiB, insecuti sunt 
eoB fideles usque Ascalonam, stragem operantes non modicam 
per octo miliaria; et nocte ilia yictores in campestribus quie- 
yemnt. Ceciderunt quoque ex bostibus quinque milia yiromm, 
et ex nostris equites septuaginta, pedites autein plures, quorum 
tamen certus numerus non babetur. Frincipibus interim occi- id. x. 19 
dentis, de quibuB supra retnlimuB, Jerosolimam festinantibus, col. 472. 
rex Jerusalem obyiam eis adyeniens in sanctam ciyitatem cum 
gaudio introduxit. 

Qtiod rex Sewrieue terra Boherti frcUria em d^populatur. 

War in Anno Domini H.crv. Surrexit inter regem Henricum et b. de 

Normandy. Bobertum Normanniaa ducem fratres, causis intercedentibus, Monte, 

discordia; unde rex missa in Normanniam expeditione nulitari, ^^* ^^^' 

a quibusdam proditoribus ducis reoepti, presdis et combus- 

tionibus non modicam cladem rebus ducis subito intulerunt. 

Sed Willelmus comes Moretonii causa perfidisd nuper a rege 

proscriptus ab Anglia, animo perfecto, ut yir strenuus, regali- 

buB turmis audaciter b^Uum indixit. Sed^ dux Bobertns fratris rf^^^ {^^ -^ 

Hoc in sui diyitias metuens, castella sua et terraa infirmiora in quan- de Monte.) 
pagina 




nomenon. "^a^xxii/^x cu ixi tm uiultiplicatL Cometa etiam appa- 

Comet. ruit mense Februarii. ^^ "®^- 



» ad] in, W. 

« Cadius] Cadmis, A. O. W. 

^ vndecim] xii., C. 



* This sentence is introduced by 
the compiler. * 



y 
« 



DE TEBCPORE BEOIS HENBICI PRIMI. 



127 



Quod Aneehno arekiepiseopo interdictum est ne rediret in aJ). 1104. 

ATigliam. 

JStutaieT, ^00 qnoqne tempore, Anaelinns GantnarienBis archiepiscopns Threaten- 
Yit S. An- a Eoma rediem, cum Lugdimo appropinqnasset, Willelmns de ^°? ^^ 
M^,u.6. 'VVarenast regis Anglomm procurator, de qno Buperius °i®ii- HSryl"to 
110.^^* tionem fecimnsi interdizit ex parte domiiii sni, ne rediret in Anselm. 
Asgliam, nisi omnes patris ao fratris ipains oonsaetadines se 
ei fideliter promitteret servatnrum. • Qnod ille audiens admi- 
ratuB est, soiens se alia conditione ab Anglia recessisse. Pep* 
YenienB antem Lagdoniim, resedit cum Hngone archiepisoopo 
Id. ii. 6. 63, ciyitatis, omnibus qnsB Dei snnt diligenter intendens. Bex 
coL HI. autem Henricus, nt comperit tam Fapam qnam archiepiscopnm 
in sna perstare sententia, mox archiepiscopatnm in dominium 
sanm redegit, et Anselmnm bonis omnibus spoliavit. 



Be Turco quodam qui regem Jerosolimorum satie curiaUter 

liberavit. 

Will, of Circa dies istos Arabitaa > cnm jSigyptiis fines Christianomm Expedition 

TVnre,x.20, apud Liddam, Sanronam, et Bamnlam ingreesi, ad nnmemm and danger 
col. 473. yiginti milium, pr»dis ibi instabant et rapinis. Quod ut regi of Baldwin. 
Jerusalem Baldewino nuntiatum fuisset, prester morem nimis 
inconsulte agens, non convocatis ex urbibus finitimiB militari- 
buB copiis, sed de sua virtute prsssumens, vix ducentos secum 
habens equites, contra hostes prorupit. Sed nostrorum pau- 
citas a tanta infidelium multitudine oppressa, csesis pluribus, 
in fugam est' compulsa. Qui autem evader e potuerunt, ad 
Bamulam oppidum oonfagerunt. Ceciderunt ibidem uterque' 
comes Stephanus, qui nuper advenerant, et alii nobiles multi, 
quorum nomina scripta habentur in libro vitae. Bex yero His deli- 
licet de oppidi securitate non multum consideret,^ tamen ut verance by 
mortis dispendium declinaret, illud ingreditur, spem non ha- f ^^^ 
bens aliam evadendi. Cumque de vita desperans, in crastino j^^ had pro< 
metueret ab hostibus obsideri, ecce intempestsa noctis silentio tected. 
affhit supradictus ille princeps nobilis de Arabia, cujus uxori, 
ut prsamisimus, rex tantam exhibuerat humanitatem dum in 
partu laboraret ; et voce . suppressa iis qui in muro erant 
siccine loquebatur : ** Yerba habeo," inquit, " ad regem secre- 



Id. x. 21, 
col. 474. 



^ Arabita'} AscalonitfD, Will, of 
Tyre. 

> esi] esse, A. 

s t.«. Stephen of Blois, and 
Stephen of Burgundy. 



^ considerei] cpnfideret, W. and 
the Higt. Anglor. O. has ccnaidereU 
prssnmeret. Will, of Tyre. 



128 



IfATTHJBI PABISIENSIS CHRONICA BfAJORA. 



A.D. 1 104. 
Escape of 
Baldwin. 



Hugh of 
S. Omer 
brings aid, 
and the 
Arabs are 
defeated. 



Apamea 
and 

Loadicea 
taken by 
Tancred. 



" tiora, qosB perfero; facite at introdacar ad ipsum.'^ Qai 
coram rege adductns, instmit eum, nt de oppido egrediatur, 
promittens secure, quod ipsom sub tuto constituet, si siue tu- 
multu exeat et cum paucis. Consilium enim iuierant Arabes, 
ut testatur, quod summo diluculo castrum debeant obsidere.^ 
Tandemque egressus rex cum paucis, amicum sequens, ad 
montana consoeudit. At vir nobilis ille ab eo digrediens, 
opportunum regi tempore congruo promisit obseqnium. Bex 
yero a duobus sociis comitatus, per medias hostium insidias 
Assnr usque pervenit; ubi a suis gaudenter exceptus est, et 
sumpto cibario coufortatus. Hostes autem victoria potiti in 
crastino Bamulam obsederunt ; quam yiolenter ' subjugantes, 
fideles qui in presidio erant, partim neci,' partim tradideront 
perpetuflB servituti. 

Venit interea Hugo de Sancto Audemaro, cui rex dederat 
urbem Tyberiadensem, apud Assur ad regem cum equitibus 
octoginta. Quorum rex fretus auxilio, assumptis secum Jopitis 
cum equitibus nonaginta, in spem bonam erectus, decrevit 
bostibuB occurrere, et iigurias eis refundere cum usuris. 
Erant aatem prope quasi ad tria miliaria; et ecce rex cum 
suis, infVisa de supemis virtute et divina gratia prsBCunte, 
in hostes potenter irruens, eorom agmina dissolvit, et inter- 
fectis ex eis non paucis, caBteros compulit fugam inire. Deinde 
in castra hostium reversi fideles, spolia cum asinis, camelis, 
papilionibus, et tentoriis, alimentorumque copiis colligentes, 
quasi ^ per menses septem imbelles postea quieverunt. Eodem 
tempore dominus Tancredus, Appamiam OaBlessyriaB metropolim 
obsedit et cepit. Inde Laodiciam transiens, illam recepit in 
Buam. His autem urbibus ampla nimis cum oppidis ^ suburbanis 
multis territoria adjacebant. Eodem etiam tempore Boamun- 
dus, Antiochenorum princeps, post annos quatuor sues captionis, 
pretio interveniente redemptus, Antiochiam est reversus. 



WiU. of 
Tyre, X. 21, 
col. 474. 



Id. X. 22, 

coL 475. 



Id. X. 21, 
col. 475. 



Id. X. 22, 
col. 476. 



Id. X. 23, 
col. 477. 



Id. X. 25, 
col. 478. 



Acre 
taken. 

p. 217. 



Qtiod Aehon redditur regi Baldewino, 

Eodem anno rex Jerusalem Baldewinus, Ptolomaidam Id. x. 26, 
civitatem maritimam, provinciae Fenicis, obsidione vallavit. ^^ *^®' 
Hffic autem urbs portum habens infra mcenia et extra, tran- 
quillam prsebere potest navibus stationem. Hanc gemini 
fratres fundasse Ptolomceus et Aehon perhibentur, quam inter 
se dividentes, et muris cam solidis per gyram vallantes, a 



* obndere] obsideri, A. 
3 violenter'} yiolanter, A. 
' tied, partim] om. W. 



* quast] quas, A. ; cm. W. 

^ W. and the Hist. Anglor. ins. 



et 



BE TEMPOBE BEGIS HENRICI PRIMI. 129 

WDLof PtolomsBO Ftolomaidam, et ab Achone Aohon sive Acharon A.D. 1104. 
l^,x.26, Yocabulnm indideront. Obsessa igitar civitate per terrain a 
I^ ^ <^ rege stdsqne principibos, et a classe Januensi navibusque ros- 
coL48o/ tratis, quas galeias appellant, per mare, introitnm civibus et 
exitnm anferebant. Machinis tandem oircumpositis, crebris as- 
Bultibus, tam a rege per terram, quam a classe per oram mariti- 
mam, mtdtos ex civibns variis eventibiis peremerunt. Gamqae 
per dies viginti continnos, nostri oppngnando, illique injorias 
a se propnlsando desudassent, hac conditione regi civitatem 
tradidenmt, at qui egredi yellent, cum uxoribus et liberis et 
rebns omnibus, liberum haberent exitum; et qui in domibus 
manere eligerent, data regi singulis annis bonis conditionibus 
pecunia, sub illius.protectione manerent securi. Hio primum 
per mare accedentibus ' ad Terram Sanctam patuit secura tran- 
quillitas, litore ab hostibus aliquantnlum expedite. 
Id. z. S9, Eodem anno Boamundus, et Baldewinus comes, cum Tancredo Attack of 
coL 481. et Jocelino eorumque legionibus universis, Eufraten transeuntes, ^^«™J>od 
Carram civitatem, de qua in gestis Abrahas legitur, obsede- ^ nj^^ ^ 
nmt. Gives autem de subventione diffidentes nostris civitatem ran. 
Id. X. 30, obtulerunt ; sed stimulante invidia, effusa est contentio inter Boa- 
coL 482. mundum et Baldewinum, quis eomm urbem obtineret in suam. 
Et differentes usque mane urbem oblatam occupare, donee 
de ilia qusestione frivola plenius discuteretur, antequam dies 
illucesceret tanta hostium afifuit multitude, ut nostri de vita 
etiam desperarent. PatriarclisB autem qui affuerunt, verbis ex- 
hortatoriis nostris animos addere nituntur ; sed gratia desti- 
tuti divina, nee verbis nee admonitionibus adjuvantur. Nam Their de- 
statim in prime conflictu nostri ignominiose terga ostendentes, ^^^ 
castraque cum sarcinis deserentes, fuga salutem quffirebant, 
quam non poterant invenire. Capti sunt ibi comes Edessanus Capture of 
Baldewinus, et consanguineus ejus Jocelinus, fugientibus ®'**^' 
Boamundo et Tancredo cum duobus patriarchis, donee ad^^I^ 
urbem Edessam incolumes pervenerunt. Tunc tradita est civi- and Joce- 
tas Edessana et provincia tota sub custodia domini Tancredi, |yn de 
donee Baldewinus a carcere solveretur. Courtenay. 

J)e facto qiwdam memordbiU MaHldi reginm. 

HeD.Hii]it. Anno Domini mcv. Bex Anglomm Henricus transfiretavit Henry L 
▼ii. £ 217. iji Normanniam, contra fratrem suum ducem Normannicum ^^'^^es 

certatnrus. Gonqusesivit igitur Gadomum et Baiocum consulis ' ^* 

auxilio Andegavensis, cum aliis caetellis multis ; et omnes fere ^^ submifl- 
sese regi Normanniaa principes subdiderunt. ^^^ 



1 accedenHlm9] accidentibug, A. | ' Fnlk lY. 
VOL. II. 



130 MATTHiEI PARISIENSIS CHBONICA MAJORA. 

A.D. 1105. Eodem tempore David frater regiasB Anglorum Matildis, Aelred, Be 
Factum ▼«"* ^ Anglikin, nt Bororem stiam visitaret. Qui cum nocte gencalog. 
memora- quadam in ihalamum ejus ab ipsa vocatus venisset, domum ^SJ^n- 
bile, invenit leprosis plenam ; et regina in medio stans, deposito col. 368, 

Charity of p^uiQ^ lintheo se prsBcinzit, et aqua imposita, ccepit lavare (Twys- 
M^ilda. pedes eorum, et extergere lintheo, et utrisque manibus con- ****)• 
striotos coapit devotissime osculari. Gui frater; "Quid est 
" quod agis, o domina meaP Oerte si rex soiret ista, nun- 
'' quam dignaretur os tuum, leprosornm pedum tabe pollutum, 
'* suis labiis osculari." Et ilia surridens ait : " Pedes," inquit, 
" Begis sBterni quis nescit labiis regis morituri esse prss- 
'' ferondosP^ Ecce, ego iccirco vocayi te, f^ter carissime, ut 
** exemplo mei talia discas operari; fac rogo quod me focere 
" intueris." Cui cum frater respondisset, se nullo modo talia 
facturum, ilia coeptis insistente, David surridens remeavit. 
Eodem anno rex Henricus dispositis in If ormannia rebus Hen. Hunt 
necessariis ad Angliam transfretavit, ut ' multiplicatis viri- vii. £ 217. 
bus fortior remearet. 



Quomodo rex H&nricus Boberiitm CuHheuse fratrem auum in 
prcolio campeatri apud Archenbrai in Normamma ceperUf 
inea/rceraverit, et oculorum luce privwverU. 

Failure of Anno Domini Hcvi. Dux Normannorum Bobertus venit ad Id. 
the attempt fratrem suum apud Norhamtonam, amicabiliter petens ab eo, ut 
Z/^ ^ - *^^1*^*^ sibi &atema redderet gratia ; sed Deus eorum con- 
ciledwith cordiss non consensit. 

Henry. Bex ^ itaquo Henricus seniiens conscientiam suam in 

^/^^^"" optentu regni cauteriatam, erat quippe eleganter lite- 
regis Hen- ratus, utpote a piimseva setate prsecepto patris addictus 
wiswojMiii, Uteris, et jam in jure quod audierat secreto expeditus, 
uiMfe mogrnt ccepit in semetipso impetus iDsurgentium formidare, et 

mall senu- t\ > * -,• • •• i» i • ^ m » > 

Dei judicium m ipsum fulminare, eo quod fratn suo 
primogenito, cui jus regni manifeste competebat^ temere 
usurpando injuste nimis abstulerat. Sed plus timens 
homines quam Deum, regni npbiles primo sibi sub- 
dolis poUicitis inclinando conciliavit> cogitans postea 



ftarttim 
postea 
ortum est. 



' praferendos] prseferendas, A. 
O.W. 
3 Written over an erasure. 
* This passage, with considerable 



variations, will be found in the Hist. 
Anglor., i pp. 202, 208. See also 
under a. 1099, pp. 168, 164. It is 
in the text in C. D. 






€€ 



DE TEMPORE REGIS HENRICI PRIMI. 131 

per fundationem abbatisB, quam constmere proposuerat^ A.D. uoe. 
<Ie tania injxiria Deo satisfacere. Magnatibus igitur Crafty 
regni ob hoc Londoniis edicto regio convocatis, rex^^"^ 
talibus alloquiis super mel et favum oleumque^ mellitis theEngUsh 
€t mollitis blandiens, dixit; ''Amici et fideles mei in-°®^^*** 
digensB ac naturales, nostis, veraci fama referente^ 
qualiter frater meus R[obertus] electus et per Deum 
vocatus est ad regnum Jerosolimitanum feliciter 
gabemandum, et quam frontose illud infeliciter re* 
^ futaverit, merito propterea a Deo reprobandus. Nos- 
** tis etiam in multis aliis superbiam et ferocitatem 
illius ; quia vir bellicosus pacis ' impatiens est, vosque 
sitienter, quasi contemptibiles et quos desides vocat 
et glutones, conculcare desiderat. Ego yero rex 
humilis et pacificus, vos in pace in antiquis vestris 
** libertatibus, prout crebrius jurando promisi, gestio 
^ confovere, et vestris inclinando consiliis, consultius 
*' ac mitius more mansueti priucipis, sapienter guber- 
"' nare, et super his, si provideritis, scripta sabarrata 
** roborare, et iteratis juramentis prsedicta certissime 
confirmare ; omnia videlicet, quee sanctus rex iSdwar- 
dus, Deo inspirante, provide sancivit, inviolabiliter 
jubeo observari. Ut mecum fideliter stantes, fratris 
mei, immo et mei et totius regni Anglic hostis 
cruentissimi injurias potenter, animose, ac volimtarie 
propulsetis. Si enim fortitudine Anglorum roborer, 
^^ inanes Normannorum minas nequaquam censeo for^ 
^ midandas/' Talibus igitur promissis, quae tamen in 
fine impudenter violavit, omnium corda sibi incHnavit, 
at pro ipso contra quemlibet usque ad capitis exposi- 
tionem dimicarent. 

Bob. de Doz antem in Normanniam iratas perrezit, et rex ipsnm Battle of 

^'o"*^ flecntns est' usque in Herchebrai casielliun, trahens secnm '^<^^^>n^ 
^^ ^'^' onmes fere proceres Normaxmiffi et AndegayisB, robnr Angliia 



* ottMrnqw] olenm qnoqne, A. 1 * e«< . . . ca$jteUHm'\ Teaherche- 
^ jMicw] pacisqne. Hist Anglor. I brai caateUam obsedit, W. 

I 2 



« 

4* 
<« 



182 MATTHiEI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



Tinche- 
brai. 



A.D. 1106. et Britauini», ut fraferem debellaret, ubi^ fautores dads 
Battle of ^Q castellum munitissimum sese receperunt. Dace vero 

declinante, milites ipsias obsidionem regis imperterriti 
expectarant, se viriliter defendentes. Venit itaque dux Bob. de 
Bobertns Normannicus, et cum eo Bobertus de Beleasmo, et ^j'^^y 
consul Moretonii, et alii fautores ejus, ut' obsidionem solverent 
inchoatam, et buccinis perstrepentibus, cum paucis mnltos au- 
daciter invasit. Erat enim ezpertus in Jerosolimitanis oongres* 
sionibuB, unde regales aggressus acies, fortiter eas repulit et 
borrende. Willelmus nihilominus comes Moretonii, aciem 
Anglorum de loco in locum perturbans, promovit, et' fere in 
fugam compxdit; sed rex Henricus cum suis aciebus eqaes- 
tribaSy^ et aliis infinitis, qui pedites erant, ut constantius 
pugnarent, fugam prohibuit * omniam, et eos ad pugnam soli- 
Prowess of davit.^ Tandem acies equestris Britonum in aciem ducis ex 
William of adverso irruens, eam potenter diffidit, et quasi mole magni- 
AlbinL tudinis oppreesa, gens ducis dissoluta est et victa. In • hoc (Not in R. 
opere potissime, potentissimus laudandus fuit Willelmus de ^® Monte.) 
Albeneio Brito, qui gladio discurrens inter acies extracto,^ belli 
Capture of negotium consummavit. Capti sunt itaque dux Normannorum B* d« 
Bobert of fortissimus, et consul Moretonii Willelmus ; Bobertus vero de 5J?^![o- 
Normandy Beleasmo fuga sibi consuluit, cum complices saos retentos 
TUm^' conspexit, octavo* kalendas Maii, In hoc quoque facto 
reddidit Deus yicem Boberto, quem cum in actibus Jerosolimi- 
tanis glorioBum reddidisset, oblatum sibi respuit regnum, 
magis eligens quieti et desidisa in Normannia deservire, quam 
Domino regum omnium in sancta civitate famulari. In higus 
rei signum eodem anno cometa apparuerat, a sole distans quasi Id- col. 
cubito uno, ab hora tertia usque ad horam nonam, radium ex 
se longum emittens. Visas sunt etiam in Gcsna Domini lunas Id. ool. 
binsB et pleuea, una in oriente et altera in occidente. Sicque ^^7* 
■p ywiniAn t impletum est quod rex Willelmus Henrico filio suo moriens 

of Wil- dixit. Nam cum Boberto Normanniam et Willelmo Angliam 

liam'spro- 

l^eey of 
Heory. 



Mortain. 



Comet. 

Two 
moons. 



1 These additions are also in the 
Hist Anglor., i. p. 204. They are 
not in Bob. de Monte or Hunting- 
don, whom B. de Monte is here 
copying. 

^ Hi . . inchoaiam] Introdaced by 
the compiler. 

' eifere . . tolidavii] Introduced 
by the compiler. 

* prohibuit omniitoi] cohibait cce- 
teromm, W. 



* saOdavit'] Far. has oe/ animavii 
over this word. 

' /n. . coHiummavU'] Peculiar to 
the compiler. William of Albini 
was lord of Tynemoath, a cell of 
St. Alban's. 

7 exiracto] Written over an era^ 
sure; excerto,W.; cmentato, Hist. 
Anglor. 

8 This date is introdaced by Paris 
in error. The battle was fought on 
Sept 28. 



DE TEMFOBE REGIS HENBIOI PBDf I. 



133 



R* de legaret, cmn lacrimis ad patrem ait; "Et mihi, pater, quid A.D. 1106. 

^"Sfi *ribuiB P " Oui pater : " Qainqne milia libras argenti do the- 
" sanris meis tibi dabo." ^ Ad hssc Henricos ; " Quid faciam 
" de thesanro, %i locum habitationis non habnero P " Oai rex ; 
" SBqnaiiiiuis esto, fill, et confortare in Domino; pacifice sus- 
" tine, nt fratres tni majores te prescedant ; tn autem tempore p. 2 18, 
*' tuo honorem totnm, qnem adqaisivi, habebis, et fratribus Oder of 

rNot in R. * *^® divitiis et pobestate praecelles.* Hic ' constitutus est canons at 

ordo canonicorum Saresbiriae. s««.K««r 



deM.) 



Salisbmy. 



B.de 
Monte, 
col. 428. 
Diceto, 
coll. 499. 



B. de 

Monte, 

COL428. 



Quod rex Henricus et Anselmus a/rchi^iscopue concordati sunt. 

Anno Domini ucyii. Cnm rez Henricns, deletis vel sub- 
jectis hostibns, pro volnntate Normanniam disposnisset, venit 
apnd Beccnm ad Anselmnm Cantnariensem archiepiscopnm ; 
ubi^ interyenientibns ntrommqne amicis, in pacem et concor- 
diam conyeneront. Et archiepisoopns rogatn regis in Angliam 
rediens, pristinam' ab eo obtinnit dignitatem. Bex antem 
archiepiscopum secntns in Angliam, Bobertnm fratrem snnm 
etWillelmnm Moretonii consnlem perpetno carceri mancipayit. 



Qualiter dua Bohertua orbatus est luce oc^dorum. 



Beconcili- 
ation of 
Henry with 
Anselm. 



Bobert of 

Kormandy 

imprisoned. 



£0 ^ tempore dux Bobertus, immemor illius boni He at- 
oonailii,^ Hurriiliammi sub potenti man% in ampulosa ^^^^*^ 
verba et minas prorupit, £aJsis pollicitis et prsedpue bat is cap- 
comitis Cestrensis animatus. Deceptis igitur cuBtodibus, blinded? 
conatus est evadere ; sed iiigiens ab eisdem captus est, 
inddeDS^ suo manno in bitumine profdndo. Fuerat 
€nim reverenter in libera custodia. Quod cum regi 
nundaretur, jussit eum arctiori carceri et custodiee 
mancipatum, fulgenti obstaculo oculorum luce privari. 
Mutatoria autem quasi sua ei non subtraxit. Dux 



» dabo'] do, O. W. 

' pracdlet^ So Far. in the mar- 
gin. The text Yaa prestabU, as W. 

* Hie"] Altered to Hoc anno in 
C. Saresbiria is probably an error 
for Southwerhe, See MS. apud Le- 
Uukd, Collectanea, iy. p. 73 (1770). 

*ubi , , amtcM] Introduced by the 
compiler. 



* pristinam . . • dignitatem^ added 
by the compiler. 

< This is given at much greater 
length in the Historia Anglomm 
under the year 1109, 1. p. 212. It 
is in the text in C. D. 

7 A. repeats consHiL 

* ina'dens'} insidensy A. 



134 



MATTHiEI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



Glory of 
Henry I. 



A.D. 1107. vero ex ilia hora usque ad mortem mente et oorpore 

inconsolabili dolore contabuit. Rex vero ex omni 

suspicione liberatus, dedignabatur qna3 promiserat 

magnatibaB suis adimplere, minas minis accumnlando, 

qui omnes conquesti suntcoram Deo ultionum Domino. 

Dedit autem Deus Bex onmipotens regi Henrico tria mnnera, Bob. de 
sapientiam scilicet, victoriam, et divitias, quibaa ad omnia pro- ^^°^' 
sperans, onmes suos antecessores prsacessit, sed in his om- ^ ' 
Settlement nibus &ctus est Deo ingratissimus. Eodem anno factos Diceto, 

of ihe^qaes- ^g^ conventufl epiBCopomm et abbatum pariter et magnatum co^- ^^' 
tionofm- T J •• • 1 0.* • -J i. !_• • A 1 

▼estitores. l^ndomis in palatio regis, prsssidente arcmepiscopo Anselmo, 

cni^ annnit rex Henricus et statnit, ntjab eo tempore in reli- 
qaum nonqoam per donationem bacnli pastoralis rel anuli 
quisqaam de episcopatn vel abbatia per regem vel qnamlibet 
laicam manum investiretur in Anglia ; concedente archiepiscopOy 
nt nallns ad praslationem electns pro homagio quod regi 
J)e ccme- faoereti consecratione susoepti honoris privaretar. . Eodem anno 
^]^|^|^*^ conseorati sunt episcopi, Willelmas Wintoniensis, Bogems 
^^211^^ Baresberiensis, Beinelmns Herefordensis, Willelmns Exoni- 
Tum. ensis, et Urbanns Clammorganensis, ab Anselmo Cantaariensi 

11 August, arcbiepiscopo apnd Dorobemiam, die Dominica, tertio idns 
DeaOis of ^xig^igti. Obiit etiam eodem tempore Manricins episcopns Hen. Hunt, 
andkioff Londoniensis, ecclesiee Sancti Pauli fandator, et rex Scotomm '• ^1^ ^* 
Eadfar. Eadgams, coi saccessit frater ejus Alexander I.' Normannus MS. ajp.Le- 
'^ ' prior fiindavit ecclesiam Christi Londoniensis, sub * '??^'."** ^*» 
ordineque Sancti Augustini canonicos collocavit. 



Chmt 

Church, 
London, 
founded. 



Death of 



Quod Qvrardo Ehoracenei archie^eopo Thomas suecessit. 

Anno Domini Mcvni. Defnncto Girardo Eboracensi archi- Hen. Hunt, 
archlnshop episcopo, Thomas regis ^ capellanns ad illins ecclesiss eligitnr f- 217 6. 
Girard. praesnlatnm. Sed continue, facta electione, Anselmns Cantna- Diceto 
Election of riensis archiepiscopns interdixit ei, ne curam pastoralem in coL 500. 
Thomas, aliquo exerceret, donee sibi et ecclesisa Cantnariensi snbjec- 
Suhjection tionem faceret et obedientiam canonicam, qnam sibi fecerant 
from him prsadeoessores ejus, Thomas et Girardus, ex consnetadine 
^^J^^y dehita et antiqua. "Quod si hoc," inquit, "facere nolueris, 
<< omnibus Britannisd episcopis sub anathemate interdicimus. 



1 cut] ubi, W. Diceto has ibi. 

3 There are drawings of five 
pastora] stayes and a crown in the 
margin. 

* $ub • . coOocavit'] This clause 



is not in the authority given in the 
margin. 

* regis eapelkmus'] Introduced by 
the compiler. 



' 



DE TEMPORE REGIS HENRICI PRIMI. 



135 



DioetOy " ne nllus eomm tibi manns ad promotionem imponat, nee, A.D. 1 108. 

ooL 501. •« gi 2^ exteris promotas fneris, pro episcopo te BizBcipiant, 

'' yel pro episcopo tibi commimicando te habeant." Eodem RdeBeaa- 

Id.col.500. anno Bicardus ' de Beatimeis, Londonienais electus, consecrator meis^bp.of 
ab Ansehno Gantoariensi archiepiscopo apnd Fageham, prsB- J^"^^®"' 
sentibrus snffiraganeis mnltis. Eodem tempore regi Franconun gucclw^ 
Philippo defuncto, Lodewicus successit. Philip I. 



Dioeto, 
col. 501. 



De morte hecUi Anselmi Cantucvriensis arcMepiscopi, 

Hen. Hont Anno Domini ucrc. Anselmns ' Gantnariensia arebiepiscopoa Death of 
f. 817 b, et Gbriflti philosophns, in Qaadragesima^ septimo ^ kaleudas Anfldm, 
Mail, sciKcet die Sancti Marci, diem clausit supremmn ; ^P"^ ^^' 
cnjns yitam laudabilem, cnjns actos eximios, cnjus transitnm 
ab hac Ince caslestem ad patriam, crebra .ejus miraculorom 
insignia perseqnnntnr ^ et ad opera misericordiee ejos sacces- 
sores inyitant. 

Anno quoque eodem Celebris habebatur epistola, quae Mysterious 
dioebator cselitus fuisse missa in manus cujusdam prse- g^^^i]!' 
lati, dam missam celebraret, ad temperandas Roma- the condi- 
nornm enormitates, quae diatim succreverunt. " Exci- fJJJJ^^of 
'' tabitur Soma contra Bomanom, et Bomanus substi- Rome. 
" status Romam Romano imminuet. Alleviabuntur 
'^ vires pastorum, et solatium eorum erit in otio. Tur- 
" babuntur seduli et orabunt, et in lacrimis multorum 
" erit requies, humilis alludet furibundo, et furor extin- 
'' guens palpabitur. Novas grex serpet ad cumulum, 
'^ et qui intitulantur, tenui cibo cibabuntur. Frustrata 
^' est spes sperantium, et requiescet solatium, in quo 
'' parat fiduciam. Qui in tenebris ambulant, ad lucem 
" redibunt ; quae erant divisa et dispersa, consolida- 
'' buntur. Non modica nubes incipiet pluere, quia 
'' natus immutator saeculi, leoni substituitur agnus, et 
" agni in leones depraedabuntur. Surget furor contra 



^ A pastond staff is drawn in the 
margin. 

s An inyerted crozier and pasto- 
ral staff are drawn in the margin. 

' Hub date is an erroneous intro- 
duction of Paris. S. Anselm died 



April 21. The error seems to arise 
from the mention in B. de Monte 
that Easter this year fell on April S5. 
^ persequuntur] prosecuntur, 0. 
W. as Diceto; protestantur, Hift. 
Anglor. 



- "g ■ 



136 



MATTHiBI PABISIENSIS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1109. '^ simplicem^ et simplicitas attenuata spirabit. Decor 
'* coavertetiir in dedecus, et gaudium multorum erit 
" luctus/' 

Marriage Eodem anno missi snnt ntmtii solemnes ab imperatore Bo- Hen. Hunt, 
of Matilda manomm Henrico in Angliam, filiam regis Matildidem in**^*^** 
emperor domini sni conjagiom postnlantes. Tennit itaqne rex apud 
Henry V. Westmonasterinm in Fentecosten curiam snam, qna nunqnam 
tennerat splendidiorem ; ot sacramenta de conjngio filiad boss 
ab imperatoris legatis petiit et accepit. Data est igitur filia 
regis imperatori, sicnt decnit, ut breviter dicator ; et rex cepit 
ab nnaqnaqne hyda terres totins AnglisB tres solidos, sicnt 
m'os erat regibus Anglorum.^ Eodem anno convenerunt, rege Diceto, 
jubenie, Londoniis in ecclesia beati Fauli, Bicardus Londoni- ^^^ ^^^' 
ensis, Willelmus Wintoniensis, Badulfus Bofensis, Herebertus 
Norvicensis, Badnlfos Cicestrensis, Banulfos Dnnelmensis, et 
Heryens Bagomensis episcopi, qninto kalendas Julii, die Do- 
minica, ad consecrationem Thomaa Eboracensis electi; ubi 
ecolesise Cantnariensi et episcopis ejus catholice ordinatis facta 
canonica obedientia, consecratus est a Bicardo Londoniensi. 
Ely made Eodem anno rex Henricns Helyensem abbatiam ad episcopalem 
an episco- transtnlit sedem, et Hervenm ibi fecit episcopum ordinari. 

Nam defoncto Bicardo, qui ultimus fait abbas in insula, et B.de Monte, 
comitatu de Cantebregge episcopo Lincolniensi subtracto, huic ^ ^, 
novo pontifici lege diocesana subicitur comitatus. Eodem ' tem- Id. a. 1109, 
pore in parochia Legiensi porca porcellum enixa est, sed faciem ^^^* ^^' 
hominis habentem; et puUus gallinss quadrupes natus est. 



Thomas 
eonsecra- 
tedaruh- 
bishop of 
York. 



Imperli- 
nena aed 
verum. 



Quod Boamundtia terram Alexii imperatoris depopulatur, 

Inyasion of Circa hos denique dies, Boamnndus Antiochenorum princeps, WilL of 

EpuruB by memor injuriamm quas Alexius imperator, vir maliciosus et '^7^ ^ ^i 
Bohemond. " • • t t ^ • i x-i. • coll. 491. 

nequam, peregnms J erosolimam transire volentibus sme m- v^ ' 

termissione irrogabat, communem volens nlcisci querimoniam, 

equitum quinqne milia et peditum quadraginta milia yiromm 

fortium oongregavit, et terram diet! imperatoris hostiliter in- 

gressos, uniyersas psane maritimas urbes in direptionem dedit ; 



' aicut . . Anghntm] Very nearly 
erasad in A. It is omitted in C, 
bat given in D. It is introdnced 
by the compiler ; not being in Hunt^ 
ingdon or B. de Monte, who here 
copies Huntingdon. 



' This sentence is nearly erased 
in A. It is not in the Hist Anglor. 
It is given in D., but omitted in C., 
though the marginal reference to it 
is retained. 



D£ TEMPORE REGIS UENRICI PRIML 



137 



Will, of deindeque* Epyram depopulatns est, tarn primam quam secun- A.D. 1109. 
Tyre, xi. 6, dam. Efc tandem Dnrachium ^ obsidens, Epiri primas metropo- Siege of 
*^ • lim, regionem undique incendiis consumpsit et rapinis. Quod I>urazao. 

andiens imperator, cum ingenfci militia in succursum venit; 
sed intervenientibus amicis, imperator foedus iniit cum eo. Treaty 
interpositis jxiramentis, quod ultra Christi fidelibus in orientem ^^^ . 
transire volentibus sine fraude consilium ad iter peragendum eb '^®^'^' 
auxilium ministraret. Et sic foedere conGrmato, idem Boamundus 
in Apnliam descendit, familiaribus negotiis evocatus. Sequente Death of 
vero restate dum Antiocbiam redire disponeret cum copiia Bohemond, 
militaribus undique collectis, valida sBgritudine correptus, in 
fata concessit, relicto filio nomine Boamundo, quem ex Con- 
stantia genuerat, filia regis Philippi Franoorum. Obiit autem ^4..®^_ 
eodem tempore idem rex Francorum Pbilippus, vir illustris, ^ ' 
^ deMonte, et successit ei filius ejus Lodewicus, riginti ooto ^ annis. Per Louis VI. 
Will, of idem tempus Baldewinus comes Edessanus et Jocelinus con- Release of 
Tfre, xi. 8, sanguineus ejus, datis pro redemptione * obsidibus, a Turcorum Baldwin, 
col. 493. vinculis liberantur ; et post dies paucos idem obsides ad pro- ^™* ^ 
Id. xi. 9. pria sunt reversi, custodibus interfectis. Eodem anno Ber- jocelyn. 
trannus comes Tholosanus, comitis Beimundi filius, apud urbem Byblas 
Tripolitanam cum classe Januensium applicans, Biblium urbem taken, 
maritimam Fenicis regionis obsedit et cepit et CbristianaB P* ^l^* 
Id. xi. 10, restituit unitati. Deinde post dies paucos, rex Jerusalem 
col. 495. Baldewinus auxilio ejusdem comitis et classis prsedictas Tri- Tripoli 
polim subjugavit, et earn comiti Bartranno donavit. subdued. 



Quod rex Henricus quosdam inimicas atios proeeripsit 

Hen.Haiit. Anno Domini Mcx. Eex Anglorum Henricus exhsaredavit Philip de 
f. 217 6. Philippum de Brausia, Willelmum quoque Malet, et Willel- Brause and 
mum Binard, et* alios proditores sues, atque Helyam Ceno-?^*^^ 
manniss comitem, qui comitatiun ilium de rege tenebat, vita ^" * 
priyavit. Quod audiens comes Andegayensis Gau&idus' sus- 
cepit filiam ^ ejusdem Elyae cum comitatu illo, et tenuit ilium ^ 
contra regem Henricum. Luna ^ quoque quasi extincta The moon 
facta est. ecUpsed. 



A.-S. 
Chron. 
a. 1110. 



^ deindeque] omnemqae, O. W., 
and 80 the Hist. Anglor. 

' Dwachium] Brachium,A.C.D. 

* viginti ocio'] yiginti noyem, B. 
de Monte. 

* 0. W. and the Hist Anglor. 
ins. sua. 



* et • . guos] Introduced by the 
compiler. 

< Oaufiridus} Sic all the MSS., 
erroneously for Fuico. 
7 Ermengarde. 

* mum] iUud, A. 

* This addition is in the text in 
CD. 



138 UATTUJEl PABISIEKSIS CHRONICA MAJOI^A. 



A.D. 1110. 

S. Oswin'B 
relicks 
translated 
at Tyne- 
mouth, 
Aug. 28. 



Marriage 
of Matilda. 



Sanctus 
Godricus 
vitam here- 
miticam 
inchoaoit. 

Ccmeta? 

Beyroat 
taken by 
Baldwin. 



JDe tranelatione Bancti Oawim regis, 

Eodem anno Bicardns abbas ecclesias Sancti Albani pretiosas 
beatissimi regis et martyris Oswini reliqtiias, cmn magno cleri 
et popnli tripudio, in novam Dei genitricis Marias transtulit 
basilicam apud Tynemutham ab antiquo ejusdem Dei geni- 
triois oratorio^ in quo corpos ejus Banotissimum fuerat prios 
inyentum et in noyo feretro collocatum. Facta est antem 
haec translatio in die passionis ejosdem martyris, decimo ka- 
lendas Septembris, secuadum^ rotulum cancellarii. B6XA.-S. 
Henricus dedit filiam suam Matildem imperatori Ale-^*^!^- 

mannOy anno eodem. 

Eodem etiam anno Sanctus Grodricus apud Finchale yitam 
heremeticam inchoavit, quam per annos sexaginta ' laudabiliter 
complens, carne tandem solutus, cssli palatium conscendit, 
8Btemalibus deliciis ibidem fruiturus cum Sanctis. Hoc etiam Hen. Hunt, 
anno cometa apparuit more insolito, nam cum ab oriente ^* ^l?^- 
surgens in firmamentum ascendisset, non progredi, sed regredi 
yidebatur. Eodem rero tempore rez Jerusalem Baldewinus Will, of 
Beritum, ciyitatem Fenicis regionis maritimam potenter sub- Ty^> ^* 
jugatam, catholicse restituit unitati. Est autem sita inter 13,col.499. 
Biblium et Sydonem civitates. 



Anjou 
ravaged by 
Henry. 



Famine. 



Pope Pas- 
chal II. im- 
prisoned. 



Quod rex Henrietta terram comitis Andegcwerms gravi de^opula- 

tione contrivit 

Anno Domini mcxi. Bex Anglorum Henricus pergens in Hen. Hunt. 
Normanniam contra comitem Andegavensem, qui Cenomanniam^ f. 217 6. 
eo tenebat invito, werrsQ leges contra eum ferro simul et in- 
cendio constanter exercuit, ipsumque et terram ejus totam 
gravi depopulatione contrivit. Mortalitas^ tune erat ani- A.-S. 
malium maxima, fames * valida in Normannia. Hen- ^ ^i i 
ricus rex Theutonicus Faschalem Fapam in custodiam ^ Dioeto» 
posuit. 



col. 502. 



^ These additions are in the text 
in CD. 

' gexaginta'] quadraginta, W., 
though O. has Ix. 

' Above Par. has vel ^tee, i. e. 
cometes. 



* W. ins. ab. It is not in O. 

* famee . . in Normannia] This 
is in no other chronicler. 

^ custodiam] cusdodiam, A. 



DE TEBIFORE REGIS HEKBIOI PBIMI. 



139 



JDe Baneta FretheswUha et cqub eccledcB fimdaiione. 



A.D. 1111. 



Malmcfib. Eodem tempore Bogerus SaresberieiiBis episoopus dedit Fonnda- 
Gest. Pont locmn in Ozonia, in qno corpus beataa Fretheswithss yirginis ^^ ^^ S. 
316 815^' '©^l^^scit, ctddam canonico nomine Wimundo, qui mnltos ibi Sig?!" 
' ' canonicos regalariter yiyentes Deoqne famulanies deTOtissime Oxford 

institnens, snper illos vices gerebat prioris. Fuerat autem Legend of 
antiqnitiis pro reyerentia beat89 yirginis sanctimonialibuB de- S. l^des- 
pntatos, qnsd sponsi celestis amore sponsom contempsit ter- ^^^®* 
rentun. Nam cum regis cnjnsdam filius ad yirginis nnptias 
aniTnum applicoisset, precibns tandem et blanditiis inaniter 
consmnptis, yiolenter contendit rem agere cum puella. Qao 
comperfco, Fretheswitha ^ in silvam qnandam latenter oonfngit ; 
nee tamen latibulum latere potnit amatorem^ quia desidia non 
defuit,' qnin diligentius qusoreret fagientem. Virgo igitor, 
iterate jnyenis furore comperto, per occultos tramites, Deo 
comitante, Ozoniam de nocte fugiens peryenit. Cumque mane 
illuc curiosus amator adyolasset, puella de fuga jam desperans, 
simulque de lassitudine nusquam progredi yalens, Dei tutelam 
eibi et persecutori pcsnam anxia' imprecatur ; jamque juyenis 
iUe cum comitibus portas urbis subibat, cum caslesti plaga 
irruente cescitatem incurrit. Intellecto igitur pertinacias susa 
delicto, juyenis luce priyatus, et Fretheswitha ut misereretur 
per nuntioB ezhortata, eadem facilitate lumen recepit, qua im- 
precante puella, incurrerat csdcitatem. Hinc regibus Angliea 
timer inoleyit, illius urbis ingressum et hospitium cayere, 
quod feratur pestifer esse illis, cum non yelint rei yeritatem 
sue damno periculum ezperiri. Tunc yirgo beata constructo 
(Not in ibidem monasterio, yirginibus' congregatis, usque ad ezitum 
Halmeflb.) yitss sues Deo placens, illis prasfuit nomine abbatissie. Hoc 
Mahnesb. autem monasterium tempore Anglorum regis Ethelredi, Danis 
iy. 178, Qeci a(^udicatis et causa salutis in illud confugientibus, dis- 
^ * ourrentibuB flammis, cum eis consumptum est; sed non multo 
post ab eodem rege constructum, et competentibus est praediis 
ampliatum. 
Hen. Hunt. Obiit hoc anno Bobertus comes Flandrensis, qui itineri Death of 
£2176. JeroBolimitano prssclarissime interfuit; unde memoria* nonBobertof 
WUL of transiet in setemum ; factus est autem consul post eum filius '^ders. 
Tf^t^}' ®J^^ Baldewinus. Eodem amio Sydon, ciyitas in maris mar- Sidon 
'^ ' gine posita, obsidetur et capitur a rege Jerusalem magnifico taken by 
Baldewino. Baldwin. 



1 Fretheswitha "] Fretheswitham, 



A. 



2 defuit} aifuit, 0. W. 



' tfirginUms . . abbatUea} Intro- 
daced by the compiler. 
* W. ins. ^u8. 



140 



MATTHJCI PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1112. Qi^od disseneio oritur inter dominum Papam et imperaJtorem, 



Quarrel 
between 
Paschal n. 
and Henry 
V. respect^ 
ing inves- 
titures. 



Death of 
Tancred. 

SncceBsion 
of Roger 
Fitz- 
Richard. 

Qieat 
mortality. 



Anno Domini ucxn. Facta est contentio Bomsa inter Fapam R. de 
Pafichalem et Henricnm imperatorem, hac de causa. Imperator ^?°^'| 
nti Yolnit privilegio antecessomm,^ habito annis trecentis snb 
Bomanis pontificibus sexaginta,^ qui licite dederant episcopatus 
et abbatias per annlum et baoulnm pastoralem. Econtra>cen- 
sebant Bomani pontifices nee posse nee debere dari per virgam 
vel anulum episcopatum, vel aliqnam institationem eoclesias- 
ticam a mann recipere laicali. Facta est pax inter impera- 
torem Henricnm et Papam Paschalem, ita ut episcopi deinceps 
et abbates institationem accipiant ab imperatore et snis suc- 
cessoribas per virgam et annlnm, et post faciant episcopo, ad 
quem pertinuerit, canonicam obedientiam, et consecrationem 
accipiant consuetam. Acta vero sunt hsBc ante alta^e Aposto- 
lornm Petri et Fanli in ocnlis omninm, et sic Papa corpus 
Christi dedit imperatori. Obiit eodem anno Tancredus, vir Will, of 
illustris et' in actibus Jerosolimitanis magnificus, qui princeps Ty^i ^* 
erat Antiochiae et comes Edessanus; cui successit Eogerus »^^ ^^^' 
filius Bicardi, vir nobilis, ea conditione, ut quandocunque 
Boamundus junior Antiochiam reposceret, illi sine contradic- 
tione resignaret. Hoc anno facta est hominnm mortalitas A.-S. 

Chron. 

maxiina. ^1112. 



Ralph of 
Esenres, 
arehbp. of 
Canter- 
bnry. 
Thnrstan, 
archbishop 
of York, 
p. 220. 



Reduction 
of Wales. 

Comet. 



De diecordia vnter arehiepieeopoe Eboraceneem et Canttiariensem* 

Anno Domini ucxiu. Bex Henricus dedit arcbiepiscopatum Hen. Hun . 
Cantuariensem Badulfo Londoniensi^ episcopo, et' ilium per £ 217 6. 
anulum et pastoValem baculum investivit. Obiit eodem anno 
Thomas Eboracensis archiepiscopus, et ei Thurstannus suc- 
cessit. Orta est autem inter Badulfum Cantuariensem et 
Thurstannum Eboracensem archiepiscopos magna dissensio, eb 
quod Eboracensis subici noluit archiepiscopo Cantuariensi de 
more, sicut' ejus antecessores facere solebant. Causa autem 
ssspe coram rege et domino Papa ventilata est, sed nondum 
fine debito terpiinata. Eodem anno rex Henricus exercitum 
ducens in Walliam, subdidit sibi Walenses pro arbitrio regisd 
voluntatis. Eodem anno mense Maio cometa ingens apparuit; 



^ O. W. and the Hist. Angl. ins. 
suontm. 

3 texaginta] sezaginta tribus, R 
deM. 

^ et . , Edeuantu] added by the 
oompiler. 

^ Lwdonieiml Sic, and so O.W. 



and the Hist. Anglor. erroneously 
for JRoffensi, 

* ef . . inve&tivii'] Introduced by 
the Compiler. 

* neut . . toUhofUl added by the 
compiler. 



D£ TEKPOBE REGIS HENBICI PRIMI. 



141 



RdeM. 
a. 1114. 
coL 489. 
Will, of 

19,coL506. 



(Not in 
Win. of 
Tyre.) 



et post panlulam, terr» motos partem urbis Mamistraa pro- 
strayit, non longe ab Antiochia, com dnobus castellis, Triphaleg 
scilicet et Mariscum. Ipso etiam anno Menduc Fersamm 
princeps, fines Christianornm ingressus, tantam secnm traxit 
armatorum copiam, ut neqnirent sub nnmero comprehendi. 
Qni, regionibus multis transcnrsis, circa pontem sub quo 
Jordanis efiGinit castra composnit. Qnod andiens rex Jerusalem 
Baldewinns, Bogemm principem Antiochennm in snum snb- 
sidimn evocayit; sed rex temerarius, antequam ejus auxilia 
convenissent, impetnose nimis et de sna yirtute prsesnmptuose 
confidens, hostibns obviam cum paucis processit. Nam ^ insidiis, 
qnas ei parayerant, nescienter intmsns, ex hostinm multitadine 
repente oppressns, in fagam compellitur, et necessitate com- 
ptdsos, in loco oertaminis relicto vexillo, aufiigit. Arnnlfus 
quoqne patriarcha et ^ii principes qui cum illo erant, relictis 
castris . ac rebus omnibus, turpiter quoque aufugerunt. Geci- 
demnt ibi ex noetris equites triginta et pedites mille quin- 
genti. Turci vero scientes reliquas regni partes militia carere, 
missi» de suis copiis, coeperunt in variis partibus universam 
terram perlustrare, caedes passim et incendia operari, efi&ingere 
suburbana, captiyare colonos, in yillis et oppidis prsedas secum 
et manubia oontrahentes. Brox autem Baldewinus castellum 
quoddam, qnod sui juris erat, fiigiens ingressus, tam diu in 
eo ab hostibus obsidione yallatus est, quousque eo pacto 
redderet illud eis, ut cum suis ad propria liber sineretur 
abire. 



A.D. 1113. 
Earth- 
quake. 

Inyasion of 
the king- 
dom of 
Jerusalem 
bjMendue, 
prince of 
the Per- 
sians. 

Defeat of 
Baldwin. 



Flight of 
the patri- 
arch 
Amulf. 

Bavaffes of 
the ^rks. 



Escape of 
Baldwin. 



Chron. 

a. 1115. 

RdeM. 

a. 1117, 

coL 485. 

Cf.A.& 
ChroD. 
a. 1114. 

Dioeto, 
ooL 503. 

Hen. Hunt 
f. S18. 
Id.f.S17 6. 



Quod rex Henricue fecit fidelUatem jurare filio suo Willehno, 

Anno Domini Hcxiy. Bex Anglorum Henricus^ fecit omnes 
suaa potestatis magnates fidelitatem jurare Willelmo filio suo, 
quem pepererat ei Matildis regina sua. Eodem anno, mense 
Decembris, caalum repente rubens apporuit, ac si arderet, et 
luna edipsim passa est. Quarto kalendis Aprilis Tamisia 
exiccata est, et mare [per] duodecim miliaria, per duos 
dies. Badalfus episcopus Rofensis eligitur ad archiepi- 
scopatum Cantuariensem, sexto kalendas Mail. Eodem 
quoque tempore tempestates multae personuerunt ; co- 
meta quoque apparuit mense Mail; dedicatur' ecclesia 
Cantuariensis. 



Homage 
sworn to 
William. 
Aurora. 
Eclipse. 

The 

Thames 

dried. 

Balph, 

archbp. 

Tempests. 
Comet. 
Canterbniy 
dedicated. 



' W. and the Hist. Angl. ins. in, 
^ A. repeats Anglorum, 



' This clause is peculiar to the 
compiler. 



142 



MATTHJEI FABISIEKSIS CHBONICA UAJORA. 



A.D. 1115. De consecratione Badulfi CanltuirieiMis aroTUepiscopua. 

Archbp. Anno Domini ucxv. Obiit^ Willelmus Cautuariensis 
Ralph con- apehiepisoopus. Consecratufl^ est Radulfos Cantnariensifl ar- Dioeto, 
secrated. chiepiscopufl Oantuarias ab Anselmo domiui Papas legafco, quinto coL 502. 
Bishops of kalendas Julii, et palliam ab eo snscepit. Et eodem die idem 
^?^?*^' archiepiscopus Theophum Wigomiensem et Bemardum Hene- 
vensem antistites consecrayit. Deinde post dies pancos, cum 
Tnrstannus Eboracensis electus ab archiepiscopo CantoarienBi 
moneretor, ut more solito benedictionem ab eo sosciperet et 
sibi obedientiam faceret et ecclesisa Gantnariensi, reepondit, se 
benedictionem ab ipso susceptnrum libenter, sed professionem 



and St. 
David's. 

Archbp. 
Thnntan 
refoses to 
make his 

to archbp. ^u^^°^ exigebat se nnllo modo facturom. Quod audiens rex 
Ralph. Henricns protestatos est manifesto, quod nisi ecclesisd Cantna- 
riensi joxta morem anteceasorum saorum faceret qnod debebat, 
ipsum Eboracensi episoopata cam benedictione fonditos oari- 
tnrom. Sicque ab archiepiscopo Cantoariensi interposita ap- (Xotin 
pellatione, ne ab alio, qoam a se oonsecrationem aooiperet,* ab Dioeto). 
inricem recesseront. 



Dedication 
of S. Al- 
ban*s. 



De dedieattone eccleaicB 8ancH Alhani, 

Anno Domini hcxvi. In contermino prsdteriti et sub- 
sequentis anni, rex Henricus cum regina sua ad Natale Hen. Hunt 
Domini, die scilicet^ Innocentium, interfnit dedicationi ecclesias ^^^ *• 
Sancti Albani, qnam dedicavit archiepiscopus Bothomagen- eoi^^^. 
sis Qaufridus. Sed^ cum prse magnitudine ecdesise fati- (Not in 
garetur, subiit onus Robertas Lincolniensis, sub' abbate* '^ 

ejosdem loci Ricardo viro venerabili reqaisitos. Interfiierant 
aatem haic dedicationi com rege et regina ejaa Ifatilde, 
Rothomagensis archiepiscopus Graufridos, Londoniensis episoo- Dioeto, 
pus Ricardus, Saresbcoryensis Rogerus, Dunelmensis RanulfoB, ^^ ^^* 



> This is partially erased, as 
being in error. It is not in C. ; in 
D. in the margin. The other addi- 
tions are in the text in C. D. 

' This mention of the conaecra- 
Hon of the archbishop is introdaced 
into Diceto's aceonnt. 

* — ' acdperet . . ahbaW] This is 
written in the St Alban's hand, 



over an erasure, made to admit of 
Paris's additions. 

^ acilioet'] sanctoram, O.W. ; om. 
Hist Anglor. 

* This statement, introdaced by 
Paris, is not in the Gesta Abbatnm, 
Y. i. p. 71. It is in the Hist AngL 

• 9ubi] ab, Hist Anglor. 



DE TEMPORE BEGIS HENRICT PRIMT. 



143 



Diceto, enxn comitibns Anglisd et Normanniffi mnltis, Bicardo abbate 
col. 502. .pgj j^g- ^^ ^|ȣg omnibits necessaria largiter procnrante. Et 
rex Henricus dedit ecclesisB prsefatas Bissopescote in dotexn 
perpetnam^ et^ carta sna solexmiter confirmayit. 
Hen. Hud*. Eodem anno snrrexit discordia magna inter reges Francomm 
et Anglomm, hao de causa; Theodbaldus comes Blesensis, nepos 
Henrici regis, contra regem Francomm arma promoverat, in 
cujus atixilinm rex Henricus militiam suam misit, et regem Lo- 
dowicum non mediocriter afflixit. Turbatus ergo rex Francomm 
convocavit in suum auxilium comites Andegavensem et Flan- 
drensem, qui pariter juraverunt se regi Henrico Normanniam 
ablaturos, et earn Willelmo filio duels Boberti fratris Henrici 
regis daturos, cui ' justius competebat. Bex autem Anglomm, 
ut vir sapiens et providus, adscivit in suum prsesidium comitem 
Britanmsd et Theobaldum prsedictum, cum Anglis, Normannis, 
et BritanniSi et adversariorum suorum prsestolabatur adventum. 
Bex yero Francomm cum praBfatis conjuratoribus ' et exercitu 
copioBO Normanniam ingressus, cum in ea yix pemoctasset, 
regis Anglomm formidans adyentum, imbellis ad propria re- 
meayit. Eodem anno, pro necessitate regia, Anglia fuit yariis 
exactionibus depressa, cum elementorum perturbationibus. 



A.D. 1116. 

GiftofBis- 
cot to St. 
Alban's. 

War 
between 
Henry I. 
and Louis 
VI. 

FulkV. 
Baldwin 

vn. 



Conan HI. 

Louis in- 
vades Nor- 
mandy, but 
is forced to 
retire. 

Exactions 
in Eng- 
land. 



JDe convmotione elementorum. 

Id. f. 218. Anno Domini Hcxyii. Tonitrua, grandines, et terrsa motus 
in Longobardia ecclesias, turres, arbores, sadificia, et homines 
fcun*'^"*' contriveront. Luna facta est quasi sanguinea, tertio 
(Not in the idus Decembris.* Eobertus prior cum paucis fratribus, 
H, ^Q Meretbnam primo habitare ccspit. Eodem anno yenera- 
Monte, bills yir yitas Yyo, Camotensis antistes, et in scripturis 
col. 436. sacris ad plenum eruditus, diem clausit extremum. 



Storms and 
earthquake. 



Merton first 
inhabited. 

Death of 
S. Ivo of 
Chartres. 



Id. 



Seisma orta eet Bama propter Gelcuium Anttpapam. 

Anno Domini Mczyni. Defhncto Papa Paschali, Gklasius Pope Ge- 
itipapa * anno uno succossit, cui successit orthodoxe Issius 11. 



antipapa 



^ et . . c&Kfirmavit'} Added bj 
the compiler. The place is Bisect, 
near Luton, Beds. Compare the 
Gesta Abbatum S. Albani, i. p. 68. 

* cui , . competebat'] Added by 
the compiler. 



' canjuratoribue'] procuratoribns, 
Hist. Angl. 

^ DecendnrW] Septembris, Hist. 
Angl., though the Chronicle has 
December, 

* antipapa] This error is intro- 
doeed by the compiler. 



144 



MATTHiCI PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1118. Calixtus. Obiit ^ etiam eodem anno Matildis regina Anglorum, ^- ^ 
Death of cnjus corpus apud Westmonasteriam quietem sepnlturaB ac- ? "Jt'- 
M^'Li cepit, et anima ejus se caBlnm possidere evidentibus signis et (jjot in k. 
miraculis crebris ostendit. Heec antem regina beatissima de Monte.) 
Her house apad nrbem Londoniarum dommn 89di£icavit leprosorom com 
of lepers, oratorio et asdificio competently quod usque hodie hospitale 
Deitth of Matildis nuncupatur.' Obiit quoque Baldewinus rex ^if Jg^^** 
Baldwin I. Jerusalem. Obiit Petrus, prunus prior Bermundesheie. (NotixiR. 



de Monte.) 



De origine ordinie milUioB Tem^pli. 



Origin of 
the order 
of the 
Templars. 



Circa dies istos viri quidam nobiles de equestri ordine, re- will, of 

ligiosi ac Deum timentes, in manus patriarcbse Jerosolimitani Tyre, xii. 7. 

Christi se servitio mancipantes, more canonicorum regularium ^^- ^^^' 

in castitate et obedientia propriseque Toluntati renuntiantes, 

perpetuo vivere sunt professi. Quorum primi fherunt viri' 

venerabiles, Hugo de Faganis, et Gh)defridus de Sancto Aude- 

p. 221. maro.^ Qui cum certe* non haberent domicilium, rex Balde- 

winus in palatio suo, quod secus templum Domini ad australem 

habuit plagam, eis habitaculum concessit. Canonici vero 

templi Domini plateam, quam circa prsedictum habebant 

palatium, ad officinas construendas ooncesserunt. Fatriarcha 

quoque et rex cum suis proceribus et aliis ecclesiarum prss- 

latis de propriis dominicis suis pro victu et vestitu certa eis 

beneficia contulerunt. Prima eorum professio erat, ut in re- 

missionem peccatorum suorum vias et itinera ad salutem 

peregrinorum contra latronum insidias pro viribus conservarent.^ 

Their rule ^^^^^^^ P^^^ novem annos in concilio [apud] ^ Trecas celebrato 

fixed at instituta est eis regula, et habitus albus a Papa Honorio 

the council assignatus ; et decursis fere noyem annis, qui prius novem fiie- 

atTroyes. j,^jj^|. tantummodo, cospit eorum numerus augere" et posses- 



1 A crown is drawn in the mar- 
gin. 

' This is an insertion of the com- 
piler. At the foot of the page is a 
drawing of the hospital, with *' Ma- 
** tildis regina fundayit hospitale 
" Londonis," above ; and below in 
rubrick, <*Memoriale BCatildis re- 
" ginse, scilicet hospitale Sancti 
" Egidii quod est Jiondonis." 

* viri venerdbiles] om.W., though 
in 0. It is not in the Hist. Anglor. 

4 At the foot of the page is a 



drawing of two TempLurs on the 
same horse, apparently illustrating 
the passage in the Hist Anglor. i. 
p. 223, though this is not given 
here. 

• cerUi] certum, O., as Will, of 
Tyre. 

* conaenjarent'] conservaverunt, 
A. 

7 apud] So W. of Tyre; om. A. 
O. W. and the Hist Angl. 

■ auger e] augeri, W., as Will, of 
Tyre; multiplcari, Hist Anglor. 



DE TEMK>RE REGIS HENRICI PRIMI. 



145 



Rde 
Monte, 
col. 437. 



Will, of 



Increase of 
the order. 



Will, of siones in immensTim.^ Fostmodnm vero tempore Eugenii A.D, 1118. 

"^^io?'* ^' ^^P® cruces de panno mbeo suis assuenint mantellis, ut a 
cesteris possent hoc signo discemi. Numerus autem eorum is 
brevi ita multiplicatus est, [ut]^ in conventa plusquam tre- 
centos habeant equitee, exceptis fratribus aliis, quorum fere 
numerus cemitur infinitum. Posseesiones vero tarn citra quam 
ultra mare adeo immensas habere dicuntur, ut jam non sit in 
orbe Christiano provincia, quas eis bonorum suorum portionem 
non oontulerit, et regiis hodie divitiis prsestantiores existant. 
Qui qnoniam juxta templum Domini mansionem habent, 
fratres militiea Templi dicuntur ; et cum diu in honesto starent 
propodito, nunc adeo professionis suee humilitate neglecta, do- 
mino^ patriarchaa, a quo et ordinis* institutionem et prima 
beneficia susceperant, sq subtraxerunt, obedientiam et ecclesiis 
Dei decimas subtrahentes, facti sunt cunctis valde molesti. 

Eodem anno obiif* rex Jerusalem Baldewinus primus, vir 
magnificus, qui urbes Achon, Csesaream, Beritum, Sydonem, 
Tripolim, Arsuth,* cum terris Arabum usque ad Mare Bubrum, 
suo imperio potenter adjecit. Successit ei alius Baldewinus 
comes Edessanus, et coronatus est in regem, mense Aprilis, 

Tyre, xii. secunda die mensis. 
4, col. 525. 



Its degene- 
racy. 



Death of 
Baldwin I. 
His con- 
quests. 
Baldvinll. 



Quod defuncto Papa Oelasio CdlisBtvs erieceaaU. 

YitPontif. Anno Domini hcxix. Defuncto Papa Gelasio, successit oi 
Calixtus annis decem,' mensibus totidem, et diebus tredecim. 
Fuerat autem episcopus Yiennensis, Wido prius vocatus, et in 
Papam consecratus, vocatus est Calixtus. Hie Bemis conci- 
lium tenuit, ad quod rex Henricus quosdam Angliaa et Nor- 
manni» episcopos destinavit. Turstanus quoque Eboracensis 
electus illuc veniendi a rege licentiam impetravit, interpo- 
sita fide quod benedictionem ab eo non reciperet. Qui ad 
concilium veniens, Bomanos, sicut^ mos est, in suum favorem 
largitatis beneficio transtulit, et per eos, ut a Papa consecra- 
retur, impetravit. Quod ut regi Anglorum innotuit, omnem 
ei locum suss dominationis interdixit. 



B.de 
Monte, 
col. 488. 
Diceto, 
col. 503. 



Pope Ca- 
lixtus II. 



Council at 
Bheims. 

Archbp. 
Thurstan 
consecra- 
ted by the 
Pope. 



^ in immensum] So W. and the 
Hist. Anglor. ; in yulnensium, A. C. 
D. ; invalescere, Parker. The words 
occur just below in W. of Tyre. 

' O. W. ; Hist Aoglor. ins. hodie, 
as W. of Tyre. 
' The Hist. Anglor. has " a do- 
mini patriarchs . . obedientia." 

VOL. II. 



(( 



^ In the nuugin is o^ and a crown 
reversed. 

« Arsutk] Arluth, W. ; Arbath, 
Hist Anglor. 

* An error for quaiuor, 

7 sicut mos est^ Introduced by 
the compiler. 



K 



146 



MATTH^I PARISIENSIS CHBONIOA MAJORA. 



A.D. 1119. In hoc * concilio idem Papa errorem magistri Gileberti 
p-n?" ^A -P^^®*®* ^^ ^ capifcnlis qaatnor eirasse dicitnr, condemnayit. 
laPoree Fnmo dixit, qnod diyroa] natnra, qnsB divinitas dicitur, Dens 
condemned, ^on Bit, sed forma, qua Dens est, sicnt hnmanitas non est homo, 
sed forma, quae' est homo. Concilium: credimus simplicem 
naturam divinitatis esse Deum, nee aliquo sensu catholico posse 
negari, quin divinitas sit Dens. Sic yero ubi dicitur Deum 
sapientia sapientem, magnitudine magnum, sBtemitate aster- 
num, unitate unum, divrnitate esse Deum; credimus non nisi 
ea sapientia, qu8B est ipse Dens, sapientem esse, non nisi ea 
magnitudine quse est ipse Dens, magnum esse, non nisi 
ea setemitate, que est ipse Deus, satemum esse, non nisi ea 
unitate, qua est ipse, esse unum, non nisi ea divinitate 
Deum, qus9 in ipso est, id est, in se ipso sapientem, magnum, 
SBtemum, unum, Deum. Secundo dixit, quod non unus Deus, 
yel una substantia, aut unum aliquid sit' persons, id est. 
Pater, et Filius, ct Spiritus Sanctus. Ips89 yero tres personaa 
tria sunt differentia et numero, ac si tres homines humani- 
tatem unam numero habere inyenirentur. Concilium : cum de 
tribus personis loquimur, Patre, Filio, et Spiritu Sancto, ipsas 
unum Deum, unam diyinam substantiam esse fatemur, et e 
conyerso. Cum enim de uno Deo, una diyina substantia 
loquimur, ipsum unum Deum, et unam divinam substantiam 
esse tres personas profitemur. Tertio dixit Gilebertus, quod ad^ 
proprietates personarum relationes qusedam SBtemaa sint, qu89 
non sunt, quod ipssa personas, sed ^ diyisae numero, et diyisa 
substantia, et habeant tres unitates, et sic multa astema sint 
quorum nullum sit Deus. Concilium : credimus solum Deum 
Patrem, et Filium, et Spiritum Sanctum astemum esse, nee 
aliquas omnino res,^ siye relationes, siye proprietates, yel uni- 
tates dicantur, adesse Deo, qu89 sunt ab astemo, quaa non sint 
Deus. Quarto dixit, quod diyina natura non sit incamata. 
Concilium: Credimus ipsam diyinitatem siye^ substantiam di- 
yinam, siye 7 naturam divinam dicas, incamatam esse, sed in 
FiUo. 



Of. Otto Pri- 
sing, de gea- 
tisPrid.!. 
imper. i. 60, 
66. (Ureti- 
sius, pp.486, 
4M0.) 

See algo the 
Concilia, 
under the 

J ear 1148. 
[anm(1776) 
zxi. coll. 711, 
seqq. 



De jprmlio ccmjffestri inter regee Francorum et Anglorvm. 

Battle Eodem anno actum est campestre prsdlium, inter Lode- Hen. Hunt. 

between' wicum regem Francorum et Henricum regem Anglorum, in "^i* f» 218. 
Louis VI. 



1 This which took pkce at the 
connoU of Bheims in 1146, is erro- 
neously introduced here by the com- 




2 quaf] qua, O. W. 

3 The Hist. Angl his. ires. 



* ad] om. O. W. 

' sed"} O.W. ins. res; Hist Angl. 
ins. ires, 

* res] tres, Hist. Anglor. 
7 sive] om. O. 



^' 



BE TEMPORE REGIS HENRICI PRIMI. 147 

Hen. Hunt hunc modum. Bex antem Francomm, daabas aciebos ordina- A.D. 1119. 

▼II. f. 218. ^jg^ poBuit in prima acie "WiUelnmm filinm dncis Eoberti fra- and Henry 
tris regis Henrici ; ipse vero rex cmn viribtis xnaximiB erat in ^* 
seqnenti agmine oonstitutos. Bex yero Anglomm Honricns, 
tribns aciebns dispositiB, in prima proceree Normannise coUoca- 
yit, in seonnda ipse rex cnm propria residens familia, in tertia 
filioa snos com snmmis viribiis pedites ^ ordinavit. Concurrent 
tiboB igitnr hino inde catervis, prima Francomm acies pro- 
ceres Normannomm penetrans, ab equis eos depellens, dis- 
persit. Deinde in aciem cni rex Henricns prseerat irrum- 
pens, ipsam etiam potenter dissipavit. Sed rex Anglomm 
agminibns snis potenter resarcitis, respiravit ' ; fit conflic- 
tns gravissimas, concorrentibos bino inde regalibns tormis ; 
hastsB confringantnr, mutuo gladiis res agitnr. Willelmns Henry 
Crispinns consul* Ebroicensis, quem, cnlpis snis exigentibns, ▼o'^nded 
panlo ante rex Henricns exulaverat, caput ejusdem regis gWuliam 
gladio bis percussit. Et licet lorica et galea essent impenetra- 
biles, ictuum tamen pondere lorica ipsa capiti regis inserta 
est, ita ut sanguis emmperet abundanter. Bex yero IsBsum se 
sentiens, ira incanduit yehementi» et percussorem suum ita P* ^^2. 
repercussit, quod equum et equitem nno ictn in terram pro- 
strayit, et mox ante pedes regies captus est et^ yinculis man- 
eipatus. Tunc acies pedestris, in qua filii regis erant, qu89 
intacta adhnc fnerat, lanceis inclinatis, ex adyerso prompit in 
bostes cum impetu adeo ponderoso, quod Ghilligenas acies 
omnes coegit in fngam. At illi subito liquefacti, terga osten- Victoty of 
ddntes, regi Henrico yictoriam concesserunt. Qui potenter in Henry I., 
campo perstitit, donee optimates bostium, rege Francorum 
fugiente, capti sunt, et regi yictori prsBsentati. Comes' yero 
Flandrensis letaliter yulneratus ad sua est in lectica adductus. 
Bex yero Henricus Botbomagum reyersus, in signomm so- wbo re- 
nitu et deri concentu receptus, deyotissime Deum exercituum ^™* *® 
benedixit. ^'**^- 

De morte Eicardi ahbatie Sancti AVxmi, 

^y^^eto, Eodem anno, Bicardus de Albeneio, abbas ecclesiaB Sancti I^eath of 

eoL 503. ^bani^ ^^j^ clausit extremum. Cui successit Gaufridus de ^j^^' 

aAlban'8. 



1 pedUes] peditnm, Hist. Anglot. 

' rapirctmi] Inserted by Paris. 
It is also omitted in O. W. 



pin was nephew of Amanri, coimt of 
Errenx. 

^ et . , , mancipaiiu'] Inserted by 
tibe compiler. 

' This is introdneed here in error 
from Hontingdon's account of the 



*emi9ui. • exulaoeraf] Introduced 
in error, from blnndering over 
Hunt f. 2176. 1. a5. William Oris- I preyioos year, vii. f. 218, 1. 12. 

K 2 



148 



MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1119. 
Deathi of 
the bp. of 
Norwich 
and the 
c. of Flan- 
ders. 

Pope Ca- 
lixtos n. in 
Normandy. 



Gorhanij prior * ejusdem ecclesisB, abbas decimus sextus. Diceio, 
Eodem anno obiit' Herebertus Norwicensia antistes, et comes cont.Flor. 
Flandrensis Baldewinus per vnlnus, quod cepit apud' Aucum \vig. p. 72. 
in Normannia; cui succeasit K^rolus, Cnutonis filius regis J{f"f Jig"^' 
Danorum. Eodem tempore Papa Calixtas venit in Norman- 
niam ad regem Henricnm, et coUocuti sunt apad Gisortium 
magnus rex et sammus sacerdos. 



Death of 

Roger 

Fitz- 

Richard, 

prince of 

Antioch. 

Cerepnm 
and Sardo- 
nas taken 
by the 
Turks, but 
recovered 
by Bald- 
win II. 



Quod prmcepe Antiochenus i/nterficitur. 

Per idem tempus Bogerus princeps Antiochenus, cum Will, of 
equitibus trecentis et peditibus tribus milibus contra tres Jy^^^,',^"' 
principes, Turcorum scilicet, Damascenorum, et Arabum, qui ^^s 9 
secum trahebant armatorum sexaginta milia, prselium nimis ' ' 
inffiquale committens, interfectus est cum suis omnibus, ita Id- ^ii< ^^t 
quod nee unus evasit, qui casum fidelibus nunciaret. Indeque 
progredientes, Turci oppida Cerepum et Sardonas potenter Id. xii. 11. 
ceperunt. Hoc quoque factum cum fuisset a Baldewino Id. xii. 1 2, 
Jerosolimorum rege compertum, hostibus obviam audacter ^^^' ^ 
processit, atque in loco qui Mons Dani dicitur contra multos 
cum paucis decertans, ex hostibus quatuor milia peremit, et 
tres principes prsedictos in fugam compellens, oppida Cerepum 
et Sardonas in suis nsibus revocavit. Hostesque fugientes in- 
secutus, usque ad noctis initium prostemere non cessavit. 



Multi de familia * regis Henrici 3um/iner3i sunt in ma/re. 

The king's Anno Domini Mcxx. Rex Henricus, omnibus in Gallia domi- Hen. Hunt, 
tis et cunctis in Normannia pacificatis, cum gaudio ad An- ▼"• ^-2186. 
gliam transfretavit. Sed filii ejus Willelmus et Bicardus, et 
filia ejus ac neptis,* Bicardus quoque consul Cestrensis, dapiferi, 
camerarii, pincemsa regis, ao multi proceres cum eis, in mare 
naufragium pertulerunt, septimo® kalendas Decern bris, qui 
omnes vel fere omnes Sodomitana labe impliciti dicebantur.? 



children 
and others 
drowned, 
Nov. 25. 



^ prior ejusdem ecclesiai] Inserted 
by the compiler. He is not men- 
tioned as prior in the Gesta Abba- 
tnm. 

^ There is a pastoral staff re- 
versed in the margin. 

' apudAiicum] Introduced by the 
compiler, firom the previous passage 
in Huntingdon. See n. 5, p. 147. 

^ In the margin is a drawing of 
the shipwreck, and ** Nota pericu- 
** lum in man '' in rubrick. 



' Matilda, countess of Perche, 
and Matilda of Blois. 

^ The date is introduced from 
Malmesbury, G. B., v. 419, p. 653. 

7 In the margin, on one side, is 
** Hos appellavit Merlinus calamis- 
" tratos, id est, effeminatos," and 
on the other, *< Hos vocat Merlinus, 
" scilicet alios Normannos, quasi 
" rasos et recokillatoa.'' 



D£ TEMPORE REGIS HENRICX PRIMI. 



149 



Hen. Hunt Ita igitnr niifierabiliter cuncti periemnt, quod commnni fido- A.D. 1120. 

vii. f.2186. lium sepoltura caruenmt, atque mors improvida immnndos 

A.-S. absorbuit, mari tranquillissimo existente. Hoc quoque anno Light at 

xiv. kal. Mali ^ bis venit cseleste lumen ad sepulchrum s^^^^^J^ 
Domini. 



Chron. 
a. 1120. 



Sepulchre. 



Quod rex Henrlcus uxorem dvadL 

Hen. Hunt. Anno Domini Mcxxi. Rex Henricos dnxit Adeliciam, vel Marriage 
^•'•^'®*- Adelisam, ducis Lovaniae filiam, cansa pulchritudinis et' ^^'^^^^ 
nicoto, col. cellentie decoris, quas Badnlfo Cantnariensi archiepiscopo Adelais of 
Hen. Hunt, regina consecrata in Fentecoste apud Londonias cum r^e ad Loavain. 
vii. f. 218A. mensam resedit, magnifice coronata. Inde autem cum rex ad The Welsh 

Walliam tenderet cum exercitu copioso, WaHenses ei suppli- snbmit. 

citer obviantes, concordat! sunt cum ipso juxta suaa maguifi- 
Diccto, centiam voluntatis. Eodem anno Papa Calixtus Mauricium Maurice 
col. 503. quendam, quem Henricus imperator Antipapam constituerat, *«*^-popo» 
A.-S. Chron. cepit, et eum monachum ordinayit. Luna hoc anno obte- 
cf.MS. nebrata est. Apud Badinggum monachi ordinem in-Moi\)&Bat 

cSu. iif °74 ceperunt observare monasticum, et eodesia constructa ^^^^^' 
(i. c. iv. est.* 

73). 

Be movie Badulfi Cantua/neneis arehi^iscopi. 

Hen. Hunt. Anno Domini iicxxii. Badulfus Cantuariensis archiepisco- Deaths. 

Yii. f. 2186. pus ct Johannes Bathoniensis antistes humanas natursB debita 

Will, of pcrsolverunt. Et eodem tempore, Balac amiralius cepit Joce- Joecelin 

r/'^'w i* linum comitem Edessanum et ejus consanguineum Galerannum. ®* Edessa 
17,col.53J'. "^ ° captured. 

Quod quidam regU cancellarius male mortutis eat, 

lien. Hunt. Anno Domini Mcxxiii. Bex Anglorum Henricus ad Natale Henry I. at 
Yii. f. 2186. Domini apud Dunestapliam festo celebrato, apud Berechame- ^"*JJ*^^® 
Btude inde perrexit. Erat autem ibi cum rege quidam can- "^^^^ 
cellarius ejus, nomine Banulfus, per annos jam viginti gravi Death of 
infirmitate decoctus; sed tamen ad omnia scelera promptus, Ranulph, 
qui innocentes libenter opprimens, terras multorum diripiens tl»® chan- 
occupabat. Erat ei pro magno, quod dum corpore languit, ^"®''' 



^ i.e. on Easter day, that year 
April 18, as stated in the Chronicle : 
the day on irhich the light was seen 
the second time (Aug. 15), though 
given in the Chronicle, is omitted 
by Paris. 

* et . , . decoris] added by the 
compiler. 



' The sentence, " Radulfo sncces- 
" sit Willelmus de Cnrboil in archi- 
" episcopatum CantnarisB," which 
is given in D. and in the Hist. 
Angl., is erased in A., all but the 
word *< Radulfo." It is not in C. 
It is from Dioeto, col. 504. 



150 MATTH^I PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1123. 



New 
bishops. 



Pont- 

Audemer 

captured. 

Various 
towDB in 
Normandy 
fortified. 



Hen. Hunt. 
Yii.£2186. 

(Not in 
Hunt.) 

£[en. Hunt 
vii. f.2186. 

Id. f. 219. 



B.de 
Monte, 
coll. 439, 
440. 



Capture of 
Baldwin H. 
bjBalac. 



Enstaoe 
Grenet ap- 
pointed 
protector 
of the 
kingdom. 

p. 228. 



animo dessBviret.' Cmn igitnr regem dnceret ad secnm hos- 
pitandnm, et in ipso montis yertice, nnde castellum regis ^ pro- 
spiciebatur, elatos mente, ex equo comiit, et monaclins qtiidam' 
de Sancto Albano, cujns possessiones male occnpayerat, impro- 
vide equitavit saper eum, ita quod miser ille post dies paucos 
yitam flagitiosam terminavit. Eodem amio Bobertus Lincolni- 
ensis episcopns obiit, et Alexander snccessit. Eodem anno rex 
HenricuB dedit archiepiscopatnm Cantuariensem Willelmo de 
Gorbolio priori de Ohicche, et episcopatum Bathoniensem Gode- 
frido, reginas capellano.^ Quo etiam tempore Bobertos^ de 
Medlent comes recessit a rege, et rex obsedit et cepit castellnm 
ejnsi quod Punt-Audemer appellatur. Et tempore eodem circa 
turrem Bothomagensem murum latum et altom cum propug- 
naculis construxit, turrem castri Cadomensis firmavit. Castra 
etiam de Archis,' de Gisortio, de Falesia, de Argentomo/ de 
Danfronte, de Oximo,® de Ambretas," de Wauerei/® de Vira, et 
turrem Yemonis inexpugnabiliter communiyit. 

Quod rex Jertisalem captue est a Balac prmcipe Turcorum. 

Eodem anno, rex Jerosolimorum Baldewinus cum exercitu in Will, of 
terram comifcis Edessani descendens, dum nocte quadam incautus '^^y^> ^u* 
et agmine incederet dissolute, Balac princeps Turcorum in i'><^*«^"' 
insidiis constitutus, in eum subito irruit et ipsum cepit, et in 
caatro, cui Quartapi " nomen erat, yinculis mancipayit. Detine- 
batur " etiam in eodem prsBsidio comes Jocelinus Edesssa ciyi- 
tatis, et ejus consanguineus Giderannus, pro quorum liberatione 
ad partes illas rex descendit. Frincipes autem regni Jero- 
Bolimitani, audito casu miserabili capti regis, constituerunt 
regni procuratorem quondam Eustachium Grenet, virum pro- 
yidum et discretum, qui in regis absentia regni negotia ordi- 
naret. Balac interea princeps praddictus cum sedecim arma- Id. xii. 21, 
torum milibus Jopen obsidione yallayit. Quo audito patri- col. 540. 
archa" Jerosolimitanus et regni procurator Eustachius cum 



> destBrnref] deservire. A., the t 
being erased; desefrire, C. ; deser- 
yiret, D. 

2 regis] ^jus, Hunt 

* quidam . . . improvide] Intro- 
duced by the compiler. 

* capellano] cancellario, Hunt, 
and B. de Monte. 

* JRoherttui] This error for Wale- 
rannus seemingly arises from the 
mention of Bobert of Noimandy in 



B. de Monte, col. 439. Hunt has 
only ** comes de Mellend." 

^ Arques. 

7 Argentan. 

^ Ezmes or Hiesmes. 

* Ambrieres. 

" Waure. 

" Kart-Birt. 

^ detindHitur'] detinebantur, O. 
W. 
. " Goimond. 



DE TEMPORE BEQIS HENRICI PBIMI. 



161 



Will of 
Tyrejxii. 
21,ooL 
540. 

Diceto, 
col. 504. 

(Not in 
Diceto.) 



aliis principibus, prssyia Domini misericordia, onm septem 
milibns armatoram sapervenientes, hostes omnes in fugam 
coegemnt, et ex eis septem milia peremerunt, atqne spolia 
impretdabilia ibidem obtinentes, inter se sBqnaliter diviserunt. 
Eodem anno Willelmus Oantoariensis electns,^ Romam pro- 
fectos, pallium snscepit, et reversus in Angliam, consecratos^ 
apad Gantuariam a Willelmo Wintoniensi episcopo; quia' panlo 
ante obierat fiicardns Londoniensis antistes, ad quern ilia 
consecratio de jure spectabat. 



A J). 1123. 
ReUef of 
Joppa. 

• 

William of 
Corbueil 
consecra- 
ted archbp. 
of Canter- 
bury. 



Hen. Hunt, 
yii. t 219. 



WULof 
Tyre, xii. 
22, 24. 

Id. xiiL 14. 

Id. xiii. 15, 
coL 562. 



Cont Flor. 
Wig. p. 79. 
A,-S. 
Chron. 



Quod quidam regis inimid capiurUiir^ 

Anno Domini mcxxiy. Eobertus^ de Medlent comes, associatis 
sibi Hugone de Muntfort, sororio suo, et Hugone Gervasii 
filio, hostiliter Normanniam intravit. Willelmus vero de 
Tankaryilla regis camerarius, aciebus dispositis, contra illos 
decertans, cepit eos, et regi Henrico et rex carceri prsBsenta- 
vit. Eodem anno defuncti sunt Theophus Wigomensis, et 
Emulfus Bofensis episcopi. 

Eodem anno Tyrus, Syriaa metropolis, a Michaele duce 
Yeneti89 obsidione vallata est per mare atque per terram a 
principibus regni Jerosolimomm, [decimo] quinto kalendas 
Martii, et tertio kalendas Julii capta est, et Ghristianitati feli- 
citer restituta. Eodem anno rex Jerusalem Baldewinus, datis 
obsidibuB,' a vinculis Turcorum liberatns est, et iucolumis ad 
propria remeavit. 

Calixtus Papa obiit ; successit Honorius. Sol ^ novi- 
lunio BimiliB factus est. Justitia de monetariis fit 
Wintoni®. 



Capture 
and impri- 
sonment of 
Waleran 
de Mellent 
and others. 

Deaths of 
bishops. 

Tyre taken. 



Baldwin II* 
released. 



Pope Ho- 
norius n. 
Eclipse. 



Be legcUo quodam mfornieatione deprehenso. 

Hen. Hunt Anno Domiui iicxxv. Johannes Cremensis, ApostoliciB sedis Scandalous 
yii. f. 219. cardinalis, de licentia regis Anglorum yeniens in Angliam, behaviour 
perendinavit per episcopatus et abbatias, et non sine magnis ^^^^^ 

— - of Crema. 



1 A crosier and pastoral staff are 
drawn in the margin. 

2 W. ins. est 

s This insertion of the compiler 
seems to come from the mention of 
the bishop of London's ilhiess in 
Diceto. The Chron. expressly says 
he was one of the consecrators. 
Just before the compiler has made 



the archbishop receive the pall be- 
fore consecration, by altering Di- 
ceto's order. 

* JRobertus'] An error repeated 
from above. See n.5, p. 1 50. The pas- 
sage is enlarged from Huntingdon. 

* obsidibusj obsidionibuSy A. 

^ <o/ . . . egi] This is not else- 
where mentioned. 



152 



MATTH-ffll PARISIENSIS CHRONICA BiAJORA. 



A.D. 1125. donariis ad Natiyitatem beatsB Marise apnd Londonias solenne Hen. Hunt, 
concilium celebravit. TJbi igitur* de concubinis sacerdotum ^**^-2^^* 
severissime tractasset, dicens sammum esse scelns de latere 
sargere meretricis ad corpus Christi conficiendum ; ipse cum 
die ilia corpus Christi consecrasset, post vesperam fuit in me- 
retricio interceptus ; res notissima negari non potuit^ dum 
New magnum decusin summum dedecus commutavit. Eodem anno 

bishops. rex Henricus dedit Symoni clerico reginsB Wigomensem, 
Johanni' archidiacono Cantuariensi, Bofensem, Sifredo abbati 
Quarrel be- Glastoniensi, CicestrisB prsBsulatum. Quo ' utique anno discep- (J^ot in 
*^ Kh ^^ f *^*^ ^^"^* WillelmuB Cantuariensis et Turstannus Eboracensis °° ^ 
Canterbunr archiprsesules de primatu, quis eorum esse dignior videretur. 
and York. Obiit* eodem anno rex Scotorum Alexander I., et successit ei B>.doMonto, 
David I. k. David frater ejus, vir magnsa sanotitatis et mirificsB largitatis. ^ ' **^' 
of Scotland, mo prsdterea anno rex Henricus omnes AnglisB monetarios, eo Hen. Hunt, 
neyere^ quod monetam furtive corruperwit,* fecit turpiter ementulari ^-219. 
mutilated. ^^ manus dextras praBcidi.^ 



Bex Jerusalem Baldevnnue contra Tureoe dimicane feli/cUer 

triumphavU. 

Capture of Circa eosdem dies, Borsequinus princeps quidam Orientis Will, of 
Caphardan potentissimus, adjuncto sibi Damascenorum rege Doldequino, Tyre, xiii. 
amn ^"^ transito Eufrate fluvio, partes depopulans Antiochenas, Caphar- '^' 
Hebe- ^^^ castrum obsedit et cepit. Indeque progressus, Harsad 
sieges Har- oppidum obsidione vallavit. Quo audito rex Baldewinus, qui 
sad. tarn regni Jerosolimitani quam AntiochisB principatus curam 

gerebat, cum copiis militaribus illuc cum festinatione descendit. 
His defeat Bepertisque in obsidione prssfata hostibus memoratis, dispositis 
by Bald' a^iebus in ipsos irruit vehementer, et divina annuente de- 
mentia, omnibus in ftigam compulsis, feliciter triumphavit. 
Ceciderunt autem ibi ex hostibus ad duo milia virorum, et' 
Baldwin's sepulti sunt in inferno. Bex autem de pecunia illic viribus 
daughter obtenta filiam suam quinquennem, quam pro sua liberatione 
prius obsidem® posuerat, a Turcorum vinculis liberavit; et 
inde reversus, circa Ascaloniam prsedas egit ; ubi Turcos non Id. xiii. 17, 
paucos, quos obviam habuit, interfecit, et victor ad propria coi- 565. 
remeavit. 



1 igitur'] cum, W. 

* Both Hunt and B. de Monte 
state that the archbishop gave the 
see of Bochester to John. 

^ This sentence is introdaced by 
the compiler. 

^ In the margin arc two crowns, 
one reversed, and a portrait. At 



the foot of the page is, '' Nota de 
*' rege Scotias Alexandro I.'* 

' comq}erant'] cormmperant, A. 

* prtEcidi] prescind!, W. 

^ et , . inferno] Inserted by the 
compiler. 

^ obsidem] obsidere,. A. 



D£ TBMPOEE REGIS HEKRICI PRIMI. 



153 



Quod iTioriuo imperatore imferairix reversa est ad patrem euum, -A-.D. 1126. 



R. de 
Monte, 
coL 442. 



Anno Domini mcxxvi. Henricns * Romanomm imperator Lothair 
diem clausit extremum ; cui succedens Lotharius, qui annis * ^^•» ^^' 
duodecim imperavit. ^^'' 

Tunc ' imperatrix Matildis ad patrem suum regem Henricum Matilda 

reversa, habitavit in thalamo ejus cum reeina. Quia de fctums to 
. .. i.i.i.-Lx • ••! J "cr father. 

inorte viri suspecta nabebatur, vir enim ejus clam de jt^pQ^s 
nocte fugerat et pauperiatem elegit. Diligebat enim earn as to the 
rex valde, quia unicam illam habebat hSBredem. Et circa j™??^*^^ ^ 
Ilcn. Hunt festum Sancti Michaells, rediens in Angliam, duxit secum * 
f. 219. filiam Buam, tanto viro, ut prsedictum est, viduatam. Et con- 
a.'u^ tinuo jussu regis omnes AnglisB et Normanniaa optimates, tam 
l>iceto, ad regnum Anglise qnam ducatum Normanniaa, juraverunt ei 
coL 504. fidelitatem facientes, et primus omnium comes Blesensia * 
Stephanus, ex Adala sorore regis Henrici et Blesentiaa" 
comite generatus. 



Quod eontentio facta est inter Cantuariensem et Ehoracensem 

archispiscopos. 

Id. Anno Domini mcxxth. Bex Henricns ad Natale tenuit Repulse of 

curiam suam apud Windleshoram ; ubi cum Turstanus Ebo- t^e archbp. 
racensis archiepiscopus in prsejudicium Willelmi Cantuariensis Windsor 
archiepiscopi regem vellet coronare, judicio omnium repulsus 
est, et later crucis ejus, quam in capellam regis ante se fecit 
Hen. Hunt deferri, extra capellam cum cruce ejectus est. Yenerunt autem Message 
f. 219. iiji a^j regem legati dicentes; "Karolus comes Flandrensis tibi respecting 
*' dilectissimus a proceribus suis proditione nefanda est occisus, inlanders 
** in templo apud Breges. Et rex Francorum dedit comitatum 
*^ Willelmo filio fratris tui, nepoti tuo et inimico, in quo jam 
" valde roboratus diversis cruciatibus omnes proditores Karoli 
" interfecit." Super his itaque rex Henricns nimis anxius 

(Not in erat, eo' quod esset juvenis ille strenuus satis et animosus, 
Hmit.} 



1 There is a revened crown in 
the margin. 

' annia] om. D. 

' This account of the empress 
seems original. With the addition 
of Paris compare the account in 
the Hist. Angl., i. p. 237, and Ho- 
veden, i. p. 181. Faris's addition is 
not in D. 



* secum] om. D. 

* So Par. for Bononia, which A. 
W. liaTe, as Diceto. 

Blesentia] Blesensi, O.W. The 
clause, ex . . generattts, is due to 
the compiler. 

* eo , , debebantiar'] Introduced 
by the compiler. 



154 



KATTEMl PARISIENSIS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1 127. et comminaretnr se regi Henrico tarn Angliam qaam Nor- 
manniam ablatumm, qnas sibi, nt dicebat, jure hoDreditario 
Gilbert, debebantur. Eodem tempore defoncto Eicai^o Londoniensi Diceto, 
bishop of episcopo, GilebertnB Universalifl Buccessit, et a Willelmo Can- ^^^* ^^'^• 
taarienfii archiepiscopo munus consecrationis Buscepit.^ 



London. 



Qubod MatUdU imperatrix comiti Andegavemi Oalfrido nupsit, 

FuDc V. of Eodem * anno, Fulco comes Andegavensis, JeroBolimam sine 

arnraat *^^^ revertendi profectnrns, dedit comitatom Bunm Ganfrido 

Jerusalem, filio,' cognomento Flantegenest, adolescenti elegantlBsimo ; et 

and mar- peregre profectus, Jerosolimam cnm prosperitate pervenit. 

ries Meli- j)^ cnjufl adyentn rex Jerusalem valde IsBtus, dedit ei filiam W.of Tyre, 

li^rTiaee ^uam primogenitam cum spe regni post mortem suam. Quod^ ^i"» 24. 

of Matilda cnm a rege Anglomm Henrico compertum fldsset, transfretayit Hen. Hunt. 

and Greof- in Normanniam, et filiam suam imperatricem preBfato Gau- ^ii- f- 2196. 

frey of frido Andegavensium comiti matrimonio copulavit. Tunc obiit 

■ 224* Rioardus Herefordensis antistes. Eodem anno [et] ' tempore Will, of 

Antioch Boamundus magui Boamundi filius, in Syriam transiens, a rege Ty^> ^iu- 

giyento Jerosolimomm Baldewino Antiocbiam patemam hsereditatem ^^»^^'^^^" 

Bohemond g^gcepit, et rex dedit ei filiam • suam secundam matrimonio 

He takes copulatam. Deinde idem Boamundus Capbardan castrum 

Caphar- obsidens, cepit, et Turcos omnes in illo inyentos trucidayit. 

dan. 



De abbatia de FoTiiibua. 



Founda- 
tion of the 
abbey of 



Circa eadem annorum tempora^ die Sancti Johannis 
Evangelistse scilicet in Natali> exierunt ab abbatia 
Fountains, g^nctse Mariae Eboraci licentia abbatis prior et sup- 
prior ejusdem domus cum plurimis obedientiariis, ita 
quod tredecim^ erant, quserentes sibi mansionem ido- 
neam, volentes vitam arctare^ et habitum mutare^ sicut 
fecerunt ill! nigri monachi, qui Oisterciensem ordinem Of. MS. 
inchoaverunt, quibus dictum est desuper, " Ci esta ® vus,"' ^^ ^'^^ 
•quod est dictum "Hie manete;"et cum dicti tredecim 0".c.iv.73). 
venissent ad quendam locum horroris et vastse soli- 



> Two pastoral stayes, one re- 
yersed, are drawn in the margin. 

3 This paragraph b the com- 
piler's. 

" O. W. ins. et. 



^ Quod . . . fuUsef] Introduced 
by the compiler. 
^ et is from C. ; it is not in D. 
• Alice. 

7 tredecim] xii.. Hist. AngL 
^ esta'] este, MS. ap. Leland. 



D£ TEMPORE BEGIS pENBICI PRIMI. 155 

tudinis^ scilicet in conyallem profundam et opacam, A.D. 1127. 
quaB fere tribus miliaribus distat a Ripun, coeperunt Founda- 
ibidem habitare in summa paupertate^ et ecclesiam*^^"®^^® 
fabricare^ et propter qiiosdam fontes quos repererunt, Foantalns. 
nomen imposuerunt de Fontibus ; et diatim numero 
et possessionibus mirabiliter creverunt. 

De tranefretatione regis Henrioi et morte Willelmi comitis 

FlcmdncB, 

Hen. Hunt Anno Domini Mcxxvin. Eex Anglorum Henricus hostiliter u^m-y j j^ 

^^^^^* perrexit in Franciam, eo qnod rex Francorum Lodowicns France. 

tnebator comitem Flandrenaem, nepotem regis eb hostem. 

Ferendinansqne apud Hespardum* octo diebus, tarn secure ac 

si in regno proprio fuisset, regem Francorum comiti Flan- 

drensium auxilia negare ooegit. TJbi cum a quodam clerico Genealogy 

de gente Francorum perito originem et procursum regis ^^ ^© 

Lodewici quaareret, respondit; "Begum potentissime," inquit, rr® 

*' sicut plerseque gentes Europas, ita Franci a Trojanis origiuem ' 

" duxerunt." Et^' cum a gemino ovo omnem regum Franciaa 

genealogiam texendo replicasset,' ad ultimum subjunxit; "Phi- 

" lippus rex Francorum genuit Lodewicum, qui regnat in prse- 

" senti, qui si probitatis antecessorum suorum vestigia teneret, 

" tam secure in regno ejus non quiesceres ;" tunc rex surridens^ 

in Normanniam remeavit. Advenit autem eodem tempore a Battle 

partibus G^rmanisB dux quidam Theodoricus, rege Henrico between 

procurante, hostiliter in Flandriam, quosdam proceres Flan- Thierry of 

drenses secum trahens. Sed comes Willelmus obviam venit w niUnf ^f 

cum paucis agminibus ordinatis. Pugnatum est utrimque Flanders. 

yiriliter ; sed consul Flandrensis numerum suorum, cum pauci 

fuissent,* inyincibili probitate supplebat. Oruentus enim in 

armis, ense fulmineo cuneos hostium findebat, nee potuerunt 

hostes perferre terribile pondus brachii juvenilis, fugsB dediti 

et horribiliter dissipati. Yictoriosus igitur comes Willelmus, Death of 

dnm castmm Augi^ contra regem Henricum obsedisset, et in William, 

s. coont of 

Flanden^. 



^ tipernon. 

^ Et . , suhftrnxiQ This is the 
compiler's abridgement of the long 
genealogy given in Huntingdon. 

* repUccusei] explicasset, Hist 
Anglor. 

* surridens] Added by the com- 
piler. 

B Jnisseni] essent, W.> though O. 
hoBfiussetiL 



^Augi] i.e.Eu. Introduced by the 
compiler, apparently from blunder- 
ing over ** Theodericum de Auseis " 
(Alsace) in Diceto, 504. Hunting- 
don and R. de Monte hsve only 
" castrum hostile ." The place -was 
Alost See Sir F. Madden's note, 
Matt. Far. Hist. Anglor., Add. et 
Corr., ill. p. 555. 



156 



M/lTTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1128. crastino reddi debuisset, hostibns jam pasne subjngatis, parvo Hen. Hunt, 
vulnere idem juvenis in manu telo percussus Mntcriit ; sed ▼"• f-2196. 
Deaths of tamen mortaas famam promemit aetemam. Eodem anno 
bishops. RanulfuB Dunelmensis et Willelmns Wintoniensis episcopi Id. f. 220. 
Hugh of obiemnt,* et magister Hugo de Sancto Victore cronica sua Diceto, 
nu^^^^i^® hue usque digessit. col. 504. 



Chronicle. 



Pope Ho- 
norius II. 

Innocent 
II. 

Council in 
London. 



Focaris of 
the priests. 



New 
bishops. 



Death of 
Philip, son 
of Louis 
VL 

Presage 
fVom a 
battle of 
birds in 
Normandy. 



Quod rex Henricua concilium ienuit de concubinis aacerdotum, 

Amio Domini mcxxix. Honorius sedit in cathedra Bomana, VitPootif. 
annis quinque et mensibus duobus. Obiit Honorius Papa ; 

Buocessit Innocentius. Eodem anno rex Anglomm Henricus Hen. Hunt, 
tenuit concilium magnum apud Londonias, in kalendis An- vii. f. 220. 
gusti, de sacerdotum focariis' probibendis. Affuerunt concilio 
illi Willelmus Cantuariensis et Turstanus Eboraoensis arcbi- 
episcopi, cum suis sufiraganeis, quos onmes simplicitate Can- 
tuariensis arcbiepiscopi rex Henricus decepit. Concessernnt 
namque regi justitiam de focariis' sacerdotum, quas res posbea 
cum Bummo dedecore terminavit. Accepit enim rex pecuniam 
infinitam de presb3rteris pro suis focariis redimendis. Tunc, 
sed tarde, poenituit episcopos de concessa licentia, cum pateret 
in oculis omnium deceptio prsBlatorum et depressio subjec- 
torum. Eodem anno Henricus abbas Glastoniensis, nepos Diceto, 
Henrici regis, creatus est episcopus Wintoniensis, Robertus ^^^}- ^^^* 
Herefordensis, et Robertus Lincolniensis.* ^^^» ^^^• 

Be morte PMlippi regis Francorum, 

Eodem anno Pbilippus * filius regis Erancorum, qui nuper Hen. Hunt 
patre ' defuncto diademate fuerat insignitus, dum equum f. 220. 
ludens agitaret, obvium habuit porcum, qui cum pedes equi 
ourrentis ofienderet, cecidit rex novus in terram, et fractis 
cervicibns exspiravit. Eodem anno yenit in Kormanniam r. de 
avium innumerabilis multitude, quad gregatim volantes et Monte, 
longissima aeris spatia occupantes horribiliter sese doplu- ^^^' *'*^* 
mantes pugnabant, portendentes fortasse scisma^ futurum inter (Not in II. 
duos paulo post Apostolicos, de papatu oontendentcs. de Monte.) 



1 percuasus"] xxt creditor, toxicato, 
Hist. Angl. 

3 There are two pastoral staves 
reversed in the margin. 

3 focariis'] uxoribos. Hen. Hunt 

* Three pastoral staves in the 
margin. The appointments of these 
three bishops are thus joined toge^ 
ther incorrectly, as if they belonged 
to the same year. 



^ In the margin is a crown re- 
versed. 

• patre defuncto] An erroneous 
introduction of the compiler. 

7 sciama , • contendentes] This is 
the compiler's, instead of R. de 
Monte*s '* innumera mala post mor- 
" tem regis Henrici venture." 



DE TEMPORE REGIS HENRICI PRIMI. 



157 



De ecismcUe inter duos Apoaiolieos, 



A.D. 1130. 



R.de 
Monte, 
col. 445. 

Id. col. 
446. 



lien. Hunt. Anno Domini Mcxxx. Defuncto Papa Honorio, Romani in Schism in 
f. 220. duo divisi duos elegemnt ; qoidam Innocentium, et alii ^^® papacy. 
Anacletum. Sed Anacletns propter fratres snos, qui erant 
viri potentes et castri Grescentionis liabebant principatum, in 
urbe remansit. Innocentius yero ad Cisalpinos transivit, 
ezpulsus a Bomanis. Qui veniens in Gulliam, apud Camotum 
a rege Anglorum Henrico honorifice receptus est. Et post « 
Fascha iterum recepit Papam eundem apud Botliomagum, et 
auxilio ejus per totam Galliam admissus est, et Papa ab omnibus 
acclamatus. Et sic rege Anglorum procurante, Lodowicum, Coronation 
fratrem Philippi Francorum regis defuncti, Remis coronavit o^ Louis 
£!?®i2i ^^ regem. Dedicata est ecclesia Christi Cantuariensis. XJicf ok 

001.604. "ix-i-i T% f •• !•• -r^ii Uiinst Cn,, 

R.deMonte, Uugo abbas Kedingeiisis in archiepiscopum Kothoma- Canterbury. 
W* col. gensem eligitur. Deinde in Nativitate beata) Marias reddidit ^ugh arch- 
4*6' rex filiam suam imperatricem viro suo comiti Andegavensi Rouen. ^ 

Gaufrido. 



JDe morte Boamundi prtnclpis Antiocheni. 

Will, of Eodem anno, Bodoam Halapiao princeps, fines Antiochenos Death of 

Tyre, xiii. hostiliter ingressus, Boamundum Antiocbisd principem sibi Bohemond 
* ' • occurrentem, ut ipsum reprimeret,' gladio confossum peremit.' I^-* prince 
Bex Jerusalem ab Antiochenis Tocatusi ut tantsB calamitati <>» -^^t^^^^* 
ferat auxilium, festinato itinere illuc pervenit ; et Bodoam Victory of 
potenter fugato, dedit filifle' susb pro dote Laodiciam et Gabu- Baldwin II. 
lum ciyitates; filisB^ vero Boamundi parvulsa post mortem 
Id. xiii. 28. suam fecit jurare Antiochise principatum, et sic Jerosolimam 
remeayit. 



Be mcyrie Baldewmi regie Jeroeoliinorum, 

Anno Domini mcxxxi. Sinodus generalis habita Remis. Synod at 
Obiit Innocentius primus Papa ; successit Innocentius innc^nt 
Papa secundus ; dedicatur ab eodem ecclesia Cluniacen- U- 
Will, of sia. Rex Jerusalem Baldewinus miles egregius, in gravem Qj^y ^ 
o/^Jli*"'' aagritudinem prolapsus, cum sensisset sibi diem mortis im- Death of 
minere, vocatis ad se gcnero^ suo et filia cum filio eorum jam Baldwin II. 
bimulo, nomine Baldewino, regni curam et plenam eis tradidit 
potestatem. Ipse vero executis omnibus qusB Cbristiani sunt, 



28,coL 
578. 



» O. W. ins. in dlicia. 

^ There is a cro\ni reversed in the 
margin. 



' t. e. Alice, widow of Bohemond 
II., of Antioch. 
4 Constance. 
* t. e. Fulk of Anjon and Melisent* 



5» 



158 



MATTHJEI PARISIENSIS GHKONICA MAJOBA. 



A.D. 1131. tradidit spiritum, cum piis praBdecessoribus Buis proBmia per- W.of Tyre, 
Coronation cepturus aeterna. Coronatus est autem in regem Fulco, gener ?\"* 28- 
of Folk, ejus, miles magnificus, et in die Exaltationis sanctaa Crucis ^^J ^gj ' 
bq)t 14. Yegni diadema snscepit. 



Founda- 
tion of the 
see of 
Carlisle. 



p. 225. 

Birth of 
Henry II. 



See of 
CoTentry. 



London 
burnt. 



Defeat of 
the Turks, 
near An- 
tioch. 



Raymond 
of Poiton^ 
prince of 
Antioch. 
Beersbeba 
rebuilt by 
Fulk. 



Quod rex Anglorum fecU novum episcopaium apvd Karleolum. 

Anno Domini Mcxxxn. Bex Henricus noyam fecit episco- 
patom apnd Carleolnm in limbo ^ AjiglisD et GalwallisB,' et 
posuit ibi primnm episcopum nomine Athelolfom, Sancti 
Oswald! priorem, cui peccata erat solitns confiteri. Hio 
autem creatus antistes, in ecclesia sedis suse canonicos posuit 
regulares, et eam multis honoribus ampliavit. Eodem anno 

natus est Gaufrido, cognomento Plantegenest, comiti An- 
degavensii ex filia regis Henrici I. filius, et yocatus est Hen- 
ricus. Quod cum rex cognovisset, conyocatis regni principibus, 
filiam suam et haeredes ex ea nascituros sibi constituit succes- 
sores. Eodem anno defunctus est Bobertus Cestrensis episcopus 
cognomento Feccatum, qui rege Henrico concedente sedem 
cathedralem transtulit ad Coyentreiam, et locum ilium 
caput constituit Merciomm ; successit ei Bogerus arcbidia- 
conus Lincolniensis.' Habet autem episcopatus ille usque 
odie tres sedes, Cestrensem, Liohesfeldensem, et Coyentren- 
sem. Londonia pro maxima parte combusta est. 

Quod Fulco rex JerusoUmorum iria Turcorvm milia vnierfecit. 

Eodem anno infinita Turcomm copia, transito Eufrate fluyio, 
castra statuerunt in partibus Ajitiochenis. Contra quos Fulco 
rex Jerusalem ab Antiocbenis yocatus, exercitum ducens, 
subito impetu in bostes facto, tria ex eis milia interfeciti et 
qui yiyi eyaserant in fugam sunt compulsi. Nostri igitur 
yictores ex hostium spoliis usque ad nauseam sunt onusti, 
Antiocbiam remeantes. Fatriarcba yero Jerosolimitanus in- 
terea cum ciyibus suis juxta Nobe, quae yulgari appellatione 
Betonoble dicitur, castrum Bernard!^ construxit. Per idem 
tempus Beimundus Pictayensium comes, Constantiam Boa- 
mundi junioris filiam ducens, efiectus est princeps Antiocbenus. 
Et eodem tempore resBdificatur a rege Jerusalem Fulcone 
Bersabee urbs antiqua, que ab Ascalona duodecim miliaribus 
distare yidetur. 



B. de 
Monte, 
col. 448. 



Diceto, 
col. 505. 



B. de 
Monte, 
col. 447. 



Cont. Flor. 
Wig. p. 98. 



Will, of 
Tyre, xiv. 
6, col. 584. 

Id. xiv. 7, 
coL 585. 



Id. xiy. 8, 
col. 586. 

Id. xiv. 20, 
col. 599. 



Id. xiv. «*, 
col. 601. 



^ Itmho] finibus, B de Monte. 
3 GaluxdUm] Scotis, B. de Monte. 
' There are two pastoral staves, 
one reversed, in the margin. 



* Bemardi] Amaldi, Will, of 
Tyre. This sentence is not in the 
Hist. Anglor. 



DE TEMPORE REGIS HEmtlCI PRIMI. 159 

De quodam elerico per Dei GenUricem curato. - A.D. 1138. 

A.-S. Anno Domini Mcxxxin. Tenebrae factae sunt in Anglia, Eclipse and 

2^1135. ^^ t^TTSk mota est; sol similis factus lunse tertise, ^^^^°*^^* 
Cont. Fior. Rex Henricus extremo transfretavit, et ' manum Sancti Henry I. in 
J^|;P-^*- Jacobi misit Radingas. Eodem anno scholaris' qi^idam ^''^'^J'- 
Monte, grayi segritndine afflictus diebus ac noctibos, ut mnlier par- cured by 
a* 1132, toriens, flens et ejulansy beatam Dei Genitricem anzios ixunter the R v. 
invocavit. Qtd nocte dnm qnadam grariter angeretur, vidit ^^<7* 
sibi assistere beatam Yirginem Dei Matrem; quam quia in- 
Yocaverat, afiliit ei albis induta yestimentis, et manum porrigens 
laboranti, tetigit membra paventis,' et pristinaa eum restituit 
(Not in R. sanitati. Interfecti sunt^ omnes milites Templi Domini. 
R.deMonte» Natus est primogenitus Galfridi Plantegenet et Ma- Birth of 

ooL 448. •• •••• • TT#»nrv TT 

Hen. Hunt tildis imperatricis scilicet Henricus** Eodem anno, defoncto . /^ * 
""*'P*22^^' Herveo Myensi epiflcopo, dedit rex episcopatnm Nigello, et^iyand 
Dunelmensem Qanfrido cancellario. Durham. 

Quod MatUdis imperatrix peperit Jilium quem vocavit 

Ckilfridwrn. 

B.de Monte, Anno Domini Kcrxxiv. Matildis imperatrix peperit filinm, Birth of 
HenJBunt. ^^©^ vocavit Graufridum. Unde rex Henricus primus in Geoflfrey. 
Tii. p.2206.* Normanniam transiens, moratus est ibi prsB gaudio nepotum Deaths of 

Buorum.^ Eodem tempore defnncti sunt in itinere Bomano Urban bp. 

episcopus Landavensis et Gilebertus episcopus Londoniensis. G^ert bo 
R. de Obiit eodem anno Bobertus Curtehose, frater regis Henrici, et of Lond<m, 

^?"^,'« apud Glovemiam sepulturam accepit. and Robert 

mandy. 

QuaUter obiit Bobertus CwrtJieuse. 

Et ^ eodem anno, cum Dominus noster Jesus Christus, ^ ^ 
qui neminem perire desiderata jam duci Roberto satis of Nor- 

^ mandy. 



1 et • • Badtnyas] This is dne to 
Paris. 

3 In the margin Paris has inserted 
** imperdnens, ideo Taeat.'' 

3 pavaUis'] patientis, O. W. 

* etiam is interlined in C. 

« Henricus'] After this Par. has 
d. Henrie,^ and so G. D. 

^ nepotum monrm] Par. inserts 
above these words, vd -u -t, i.e. 
nepati» ad, 

' This is in the margin, with a 



reference to it in red, '*Hoc eriden- 
*' tins in margine libri." In the 
margin, opposite the beginning of 
the inserted paragraph, are the 
words, *' Secnndum Henricmn archi- 
** diaconnm Huntnndnnensem " (in 
black); **Hic annas est ab initio 

qtoiMinis tenni mtiB 
mundi y m et coc et xyii'' (m 

red). It is in C, bat not in D., 

though the marginal refierences to 

it are in D., and not in C. 



160 MATTHJII PARISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1134. amplum spatJAim poenitentise et humiliationis couces- 
Last days Berat^ videlicet jam fere triginta annorum in orbitate 
ofNor-^'^* transactorum et cai'cere, abusus est illo Dei beneficio, 
mandy. intumuit enim superbia, minis, et detractionibus, male- 
dictionibus et querimoniis, cum potius divinis jugiter 
obsequiis et precibus assiduis incubuisse teneretur, ut- 
pote diu afflictus et jam senex, quern frequenter cum 
lacrimis dicere potius decuisset ; " Merito hsec patior, 
" immo graviora promerui, qui procaciter jugum Do- 
" mini quod est suave, et onus ejus quod est leve, de 
*' collo meo in Terra Sancta excussi, et oblatum cselitus 
" honorem refutavi." Sed nil horura in ore arrogantis 
personuii Contigit igitur una dierum festivorum, cum 
rex novam robam de scarleto sumens, assuetus de eodem 
panuo quotiens et JUe sumpserat fratri suo reverenter 
transmittere, capam conabatur induere ; sed invenit 
introitum capucii, qui gulerun vulgariter Qallice ap- 
pellatur, nimis arctum ; inde ^ contigit, quod unam 
sutursa puncturam tantum confiingens, eam deposuit, 
et ait ; " H^ec capa deferatur danda fratri meo duci, qui 
'' argutius me caput habet." Qu8& cum ipsi delata 
fuisset induenda, invenit illam jam dictam puncturam, 
quae per incuriam csesoris,^ quia minima, relinquebatur 
non resuta. Ait dux ; " Unde haec, quam sentio, frac- 
" tura ? " Et nuntius quae contigerant seriatim duci 
referebat. Et dux quasi alto vulnere saucius, irrugiit 
dicens; " Heu heu, nunc nimis vivo; quid adhuc infe- 
" licem vitam pertraho ? Ecce firater mens, immo pro- 
'' ditor mens et supplantator, minor natu, et ignavus 
'* clericulus, ac injuriosus regni mei possessor, qui me 
" incarceravit et incarceratum obcaecavit, qui tot armo- 
" rum titulis clarui, jam adeo spemit et vilem habet, 
" ut mihi tanquam prsebendario suo pro elemosina 
" suos veteres transmittit et dissutos panniculos." 
Flens igitur et ejulans devovit manducare, nee unquam 
postea voluit manducare vel bibere, in semetipso desse- 



^ inde'] unde, Hist. Anglor. | ^ casoris'] cessoris, C. D. 



DB TEMPORE REGIS HENRICI PRIMI. 



16\ 



viens et deficiena Quoci cam rex audisset, non multum A.D. 1134. 

condolens, jussit corpus in ecclesia conventuali Glover- R^^°/t 
^ ^® ■ niee reverenter sepeliri. Jacuit autem eo tempore impera- Gloucester. 
co?"*448 *"^ ^^^* '^egis, graviter infirmata, propter difRoultatem partus Danger of 

filii sui qnem nuper genuerat ; sed matrona prudens, thesau- *^® ex-em- 

ros' sues yidnis, orphanis, ecclesiis, ac monasteriis larga manu ^^ 

distribuens, pericnlani mortis evasit. 

De morte Henrici regh Anglorum, 

Id. col. 449. Anno Domini mcxsxv. Eex^ moratns in Normanniam, cam illness and 
die qnadam a venata redisset, apud Sanctum Dionisium in silva death of 
Leonum cames comedit murenarum, qusB ei ' semper noce- H^°^ ^• 
bant, et eas semper supra ^ modum amabat. Et cum medici 
eas comedere prohiberent, non adquievit rex consilio salutari. 
Haeo igitur comestio, pessimi humoris illatriz, et consimilium 
yehemens exoitatriz, senile corpus letaliter refrigidans, subitam 
et summam perturbationem effecit. Contra quam natura re- 
nitens febrem excitayit acntam, ad impetum materiei gravis - 
simsB disBolvendum. Cum autem resistere yi nulla potuisset, De morte 
decessit rex magnus, cum regnasset triginta quinque annis ac ''f^' ^^' 
tribus mensibus, prima die Decembris. Illius autem obitum "" ^'" 
yentus yehemens prsesignavit, qui in yigiiia Apostolorum regnaverat. 
Symonis et Judse turres et eedificia dejecit, et arbores usque- 
quaque subvertit, ita^ ut mundus solvi putaretar. Luna Storms and 
etiam eclipsim passa est eodem anno, quarto ® kalendas Augusti. ^1*^^, . 
Ccenobia fecit rex de Eadingis, de Cirencestre, de Prato ante ^i^a^h! ** 
Bothomagum, et de Mortuo Man. Municipia yero, prsBter^ 
turres et castella, yiginti quinque opere sumptuoso construxit. 
Hen. Hant Corpus autem regis apud Bothomagum diu jacebat insepultum, Horrible 
viu. f, SKJlo. ^Y)i viscera ejus, cerebrum, et oculi sunt humata. Beliquum condition 
yero corpus cultellis incisum et multo sale respersum, causa v^^^ 
foBtoris qui magnus erat et circumstantes inficiebat, in coriis ^' 
recondituin est taurinis ; undo et medicus^ ille, qui magno 
pretio conductus caput ejus securi diffiderat, ut cerebrum 



(Not in B. 
de Monte. 



^ thesauroB mos] cm. W., though 
inO. 

3 There are drawings of an in- 
verted crown and sword, and of the 
shield reversed, in the margin. 

2 «i] eis, A. 

* mpra modum] Added by the 
compiler. 

* ita . . putaretur] Inserted by 
Paris in the margin from Malmes- 

VOL. II. 



bury's account of the storm when 
Stephen landed. H. N. i. 11, p. 
703. 

^ quarto kal. Augusti] 4 Non. 
Jan., R. de Monte. 

7 prater] inter, O.W., and so A., 
but it has been altered. This sen^ 
tence is the compiler's. 

^ medicus is introduced by the 
compiler. 

L 



fG2 



MiTTH^I PiRISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1135. extraheret nimio jam foetore corrnptnm, quamvis lintbeammi« Hen. Hont. 

bns mnltis involatain esset caput ejus, causa tamen foeioris ^"'' *^^^^' 

extinctus est, pretio sibi }>acto male gavisus. Hie autem ulti- 

The body mus fuit ex multis quos rex Henricus occidit. Inde quoque 

of Henry I. corpus regium deportatum est apud Cadomum, ubi pater ejus 

taken to requiescit. Cum esset in ecclesia positum ante patris tum- 

*^°' bam, coepit continue bumor niger et borribilis coria tauri 

penotrare, qui in Tasis sub feretro a ministris susceptus mag- 

His banal t^'oi^ intuentibus inculcavit borrorem. Tandem cadaver regis 

at Reading, in Angliam allatum, in diebus Nataliciis, apud Radingum, in 

ecclesia ilia nobili quam ipse fundaverat, regaliter est sepul- 

tum, pr»sentibus arcbiepiscopis,* episcopis, et magnatibus regni. 

Quod Siephanue filius Theobaldi comitia Blesenaia eoronatur 

rex Anglorwn. 

Sacoession Defuncto,' nt dictum est, rego Henrico primo, antequam ^ Id. f. 221 . 

of Stephen, corpus ejus sepultursd traderetur, Stephanus, nepos ejusdem 
regis ex sorore Adala, uxore scilicet Tbeobaldi comitis BononiaB, 
ct frater Tbeobaldi junioris comitis Blesensis, vir magnsB 
strenuitatis et audaciea, quamvis sacramentum fidelitatis im- 
peratrici de regno AnglisB jurasset, diadema tamen, Deum 
temptans, invasit. Congregatis * enim Londoniis regni magna- (Not in 
tibus, meliorationem legum promisit juxta voluntatem et arbi- Hunt.) 
trium singulomm. Willelmus quoque Cantuariensis arcbiepi- Hen. Hant. 
Scopus, qui primus sacramentum ex omnibus' imperatrici fecerat ^"' ^' ^^^b- 
de regno AngliiB, Stepbanum in regem consecravit, vigesimo ^ 
secundo die post mortem avunculi sui. Quid ergoP 
omnes, ut breviter dicatur, tarn prsssules quam comites et 
barones, qui filies regis et suis baaredibus juraverant fidelitatem^ 
consensum ' Stepbano praabuerunt ; dicentes ^ fore nimis tnrpe, (Not in 

p. 226. si tot nobiles foeminw subderentur. Hugo prsaterea Bigot, Hjint) 
Henrici senescallus regis, praestito juramento, probavit coram' "Jj^^g^'g 
arcbicpiscopo Cantuariensi, quod dum rex ageret in extremis, 



^ Hunt, only mentions William, 
archbishop of Canterbury. 

3 In the margin are the '' Scutnm 
** et corona regis Stephani." 

' antequam . . BononiiB] Intro- 
duced by the compiler. "Theo- 
** baldi comitis Bononise," is an 
error for <* Stephani comitis Ble- 
** senais.'' 

< Congregalu . . singuiorum] In- 
troduced by the compiler. Cf.Will. 
of Newbnrgh, i. 4, p. 23 (Hamil- 



ton) ; Gesta Stephani, pp. 3, 4, 
(Sewell). 

' The Hist. Anglor. ins. praiatis. 
Ex omnibus is not in Hunt. 

* This introduction of Paris is 
fK)m Malmesbary, Hist Novell, i. 
12, p. 704. 

7 The Hist. Anglor. ins. unani- 
mem, 

® dicentes . . subderentur'] Pecu- 
liar to the compiler. 



^ 



DE TEHPORE BEaiS STEPHANI. 



163 



Biceto, 
col. 5U5. 

Id. 



(Not in 
Diceto.) 

Hen. Hunt, 
viii. 12216. 



Genrascap. 
Leland, L 
p. 263. 
Malmesb. 
Hi«t Nov. 
i. 11, p. 703. 



imperatrioem exhsaredavit et Stephannm sibi constitait suo- 
cessorem. 

Igitur in die Sancti Stephani,* omniam favore Stephanns 
sffipe dictns per ministerinm Willelmi CantnarienBis archi- 
episcopi apud Westmonasterium diadema snscepit, et ' rex est ab 
omnibus acclamatns, et regale festnm splendide celebravit. 
Coronatione itaque magnifice completa, homagiis receptis, 
perrexit rex Stephanns ad Oxoniam, ibi confirmavit pacta, 
qusB Deo et populo atqne ecclesisB sanctas in die coronationis 
sure Goncesserafc, qusB hoec fuerunt : Primo, cum jnramento 
yovit, quod defunctis episcopis non retineret ecclesias in mana 
sua, sed statim electioni canonicie consentiens electos continue 
investiret. Secundo vovit, quod nuUius clerici vel laici silvas 
in manu sua retineret, sicnt rex Henricus fecerat, qui singulis 
annis eos inplacitaverat, si vel venationem cepissent in silvis 
propriis, vel si eas ad proprias necessitates distraherent vel 
minuerent;' quod nefandi genus placiti adeo fuerit^ execrabile, 
quod si visores alicujus silvam, quern esse pecuniosum sciebant, 
a longe conspicerent, statim vastum in ea perhiberent, sive 
csset, sive non, ut eum sine merito redimere potuissent. Tertio 
vovit, quod Danegeld, id est, de qualibet hyda terraB duos solidos 
quos antecessores ejus accipere consueverant, in setemum annis 
singulis condonaret. Haec autem specialiter, et alia multa 
generaliter, se sei'vaturum juravit; sed nihil horum, quas Deo 
promiserat, observavit. 

Eodem^ anno combusta est ecclesia Sancti Panli 
Londoniensis ab igne qui accensus est ad pontem, qui 
perrexit usque ad ecclesiam Danorum. Die quo appli- 
cuit idem Stephanns, contra naturam biemis horren- 
dum intonuit super omnem terram tonitruum cum ful- 
gure horribili, ita ut mundus in antiquum chaos redigi 
videretur. Stephanus quoque rex, pi^sesentibus archi- 
episcopo® cum duobus episcopis, scilicet, Wintoniensi 
et Sarisberiensi, totum thesaurum, quem avunculus 



A.D. 1185. 

ll'iB coro- 
nation at 
Westmin- 
Bter, 26th 
December. 

His TOWS 
of good 
govern^ 
ment, 



which are 
not kept. 

St Panrs 
bomt. 



Great 
stonn. 



Stephen 
seizes the 
treasures of 
Henry I. 



* W. inserts prolkomartyria. This 
date is flrom Hoveden, i. p. 189; 
omnium favore is the compiler's. 

- et rex . . recepH8\ Introdaced 
by the compiler. 

3 vd minuerenf] Inserted in the 
margin in A. It is in W., bat not 
in the Hist. Angler. 



^ fueriQ fuit,W., as Huntingdon. 

^ This, which is in the margin, is 
referred to by the words " Hie in- 
'* trabit quod deest" It is in the 
text in C. D. as usual. 

^ arckiepucopo'] archiepiscopis. 
Hist. Angler. Of. Gesta Stephani, 
p. 6. 

L 2 



164 



MATTHJGI PARISIENSIS CHBONICA KAJORA. 



A.D. 1185. suus congesseraty occupavit^ scilicet centum milia libras, Cf^iUfmes. 
exceptis vasis aureis et argenteis et gemmis. p.' roe! ' 

Burial of Anno Domini mgxxxyl Corpus regis Henrici in i^ i ig^ 

*°^ * mausoleo regali conditum reponitur, prsesente rege P- ^®^- 
Death of Stephano. Obiit Willelmus Cantuariensis archiepiscopus. ^^* ^^' 
WiUk*^^^ Henricus Wintoniensis episcopus abstulit manum Sancti ^^^R 
Arrival of J^^^bi de KadiDgis. Eodem anno, post Pascha, comes Maimesb. 
Bobert, Glovemise Robertus nomine venit in Angliam, cujuSp'705|' ' 
GtouceBter, prudentiam et ^ potentiam rex Stephanus verebatur ; 
who does pogt cujus adventum, episcopi juraverunt fidelitatem * W. i. 15, 
Step^. regi, et rex juravit libertates ecclesiasticas et bonas 
leges se observaturum, et inde cartam suam fecit, et 
comes B[obertus] sibi homagium fecit sub conditione, Id. i. u. 
scilicet, si dignitatem suam sibi servaret illibataro, 
secundum illud antiquum proverbium ; " Quam diu C^^^ "* 
" habebis me pro senatore, et ego te pro imperatore." 

De Concordia facta inter regem 8tepha/num et regent Scotorum, 

Carlisle Per' idem tempas David rex Scotomm, qui imperatrici fide- Hcd. Hunt 

and New- litatem fecerat, in Angliam hoetUiter yeniens, CarleolTun et ^"' '• ^^^^' 
castle Novmn Castellnm super Tynam cepit, et suos imposuit. Pro- 

David Imur ^^"^t igitur rex Stephanus contra eum exercitum copiosum, 
of Scots, et regi Scotomm c^ud Dunelmum occurrens, concordatus est 
Peace at ^°™^ ®®» ^^^^ reddidit ei rex David Novum Castellum, et Car- 
Durham, leolum retinuit regis Stephani voluntate. Bex tamen Scotorum 
homagium regi Stephano non fecit, quia fidelitatem fecerat 
His son filiffi regis Henrici et nepti suaa. Filius autem regis David 
Henry does homo regis Stephani effectus est, et dedit ei rex jure perpetuo 
homage. Huntendonam de se tenendum.^ Bediens vero rex ad propria, 
tenuit curiam suam apud Londonias in solenmitate Paschali, 
qua nunquam in Anglia fuerat splendidior, tam in auro et 
Beportof argento, quam in gemmis et vestibus pretiosis. Deinde in' 
Stephen's fgg^ Dominic89 Ascensionis divulgatum fait per Angliam, 



* et potentiani] An addition of 
Paris's own. 

' episcopi . . . Jidelitafem] These 
words are repeated hy mistake. 

' Per . . impoguii] This, though 
fVom Huntingdon, is in the com- 
piler's own words. 



* tenendum] Sic, all the MSS. 
(except C, which has tenend')^ pro- 
bably firom a recollection of burgum 
in Huntingdon. 

' m . . . Ascensionis] ad roga- 
tiones. Hunt. 



BE TEMPORE BEOIS STEPHANI. 



166 



Hen. Hunt. 1*6^611^ ^sse mortnnm; unde* maxima perturbatio surrexit in a.D. 1136. 

viii. f. 222. regno. Nam Hngo Bigod castellum Norvicense ingressnB, consequent 
nolmit reddere illud nisi regi, et hoc invitus. Ocepit ergo de- disturban- 
inceps Normannonim proditio pnllolare ; sed rex eis yiriliter ^^^* 
resistens, cepit primo castellum de Batintona cnjosdam Bo- 
berti proditoris sni. Indeqae Exoniam obsidenB, quam tene- 
bat BaldewinuB de Bedvers contra eum, sed sero tamen et 
cum di£Bcultate, redditum est castellum cum oivitate. Bex Unfortu- 
autem pravo usus consilio, non exercuit yindictam in prodi- n&te cle- 
tores suos; undo postea restiterunt ei, et plurima contra eum' ^^^ 
nequiter firmaverunt. Perrexit autem inde ad Wectam in- 
Bulam, et abstulit earn Baldewino de^ Bedvers prsedicto, et 
ipsum ab Anglia exulayit. Bex igitur, his {Mrospere gestis, HIb oath 
yenit yenatum apud Brantonam non longe ab Huntendona, et respecting 
ibi de forestis procerum suorum et yenationibus placitayit/ et lolg^w. 
yotum, quod Deo et populo fecerat, yiolayit. ken. 



Quod Gaufrid/U8 cornea Andegavenais municipia Normaimica 

8iibjugavU sibL 

R. de Eodem tempore, Gaufridus comes Andegayensis et uxor ejus Normaa 

Monte, Matildis sine difficultate aliqua castella Kormannise obtinu- castles re- 

T^ ' 1 /,. , erunt cum firmitatibus cunctis Willelmi Taleyaz, quas rex Jj'™,*^^ . 
Id.col.451. , u .. • 1 ^ Txrn i t J A ^ Geoflfrey of 

habuerat m manu sua, exulato Willelmo. Inde mense AugustOi Anjou. 

cum apud Bothomagum ^ peryenissent, peperit Matildis ibi co- Birth of 

miti Gaufrido filium suum tertium, quem yocayit Willelmum. his son 

Proceres yero JSTormanniffi super * hoc indignantes, miserunt William 

propter Theodbaldum comitem Blesensem fratrem regis Ste- *^ k ^^' 

phani seniorem, ut yeniret ad eos^ Normanniam recepturus. Theobald 

Qui yeniens Luxoyias in jejunio decimi mensis, audiyit ibi of Blois 

Stephanum fratrem suum jam in regem AnglisB coronatum; *J^*®d to 

unde comes Gloyernias Bobertus reddidit Theodbaldo Falesiam, ^* 

asportata prius inde pecunia non modica de thesauro regis 

Id. coL452. Henrici. Eodem anno Willelmus Cantuariensis archiepiscopus, Obituary. 

Willelmus Exoniensis, et Johannes Bofensis episcopi obiemnt. 



.> 



1 unde . . regno'} Added by the 
compiler. 

' W. ins. castra. 

' <fc] om. W. 

« placitavU} So O. W. and Hun- 
tingdon ; plantayit, A. ; multof sup- 
plantavity Hist. Anglor. 



^ Roihomagvm] A careless alter- 
ation of ArgenUnnagum, which B. 
de Monte has. This passage is in- 
serted by the compiler oot of its 
place. 

* super hoc indignanieM} Inserted 
by the compiler. 



166 



UATTUMl PARISIICNSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1137. Quod rex Francorti/m ccpU homagium Etistachii filii regis 

Stephani de Norniannia,^ 



Stephen in 
Normandy. 



liis peace 
with Louis 
VI. 

Uis terms 
of agree- 
ment with 
Geoffrey 
and Theo- 
bald. 



Death of 
Louis VI. 

Louis VII. 



Anno Domini hcxxxvit. Rex Anglorum Stephanos trans- 
fretavit in Normanniam, fugiento' a facie ejus comite Andc- 
gavonsi; ubi martiis actibus indulgens, omnia qnaa incoepit 
feliciter consummavit; hostinm cnneos depnlit,. hosiilia castella 
subruit, et egregie rosplendait inter summos. Concordiam cum 
rcgo Francomm composuit, et filias ejas Eostachins homagium 
ei de Normannia fecit. Hoc videns consul Andegavensis Gau- 
fridus, cnjuB uxori idem rex sacramentnm fecerat, Angliam ab 
eo requirebat. Sed tamen cum vidisset se vires regias ad 
prsBsens non posse superare, cepit inducias, acceptis ab ipso 
rege pro bono pacis quinque' milibus marcis singulis aunis. 
Theodbaldo etiam fratri suo comiti Blesensi conquerenti quod ^ 
injusto Angliam invaserat, cum essct setate minor, duo milia 
marcas pepigit aunuatim; et^ sic fratres pacificati ab invicem 
recesserunt. Cunotis igitur ibidem prospere gestis,' ad An- 
gliam transfretavit. Eodem anno obiit rex Fituicorum Lodo- 
wicus, cognomento Qrossus, et successit ei Qlius ejus Lodo- 
wicus; hie doxit uxorem Alienor, filiam ducis Aquitaunise, ex 
qua duas filias generavit, quas duo filii magni comitis Theod- 
baldi Flandrensis,^ Henricus et Theodbaldus, duxerunt uxores, 
primogenitus primogenitam et ^ minor natu juniorem. 



Hc'D. Hunt 
viii. f. 222. 



R. de 
Monte, 
col. 453. 
Id. col.452. 



Hen. Uunt. 
viii. f. 222. 

Diceto, 
col. 506. 



Quod Scoti in regetn Stephanum aoeviebaiit. 

Conrad lU. Anno Domini mcxxxyiii. Conradus, Bomanum adcptus im- R. de 

perium, annis quindecim imperavit, et sic successit Lothario. Monte, 
Stephen Eodem anno rex Anglorum Stephanus in ipsis diebus Kata- ??*• ^^' 
p. 227. Ijciis Bedefordense castrum obsedit, dicens ' nulla hora pacem ^.jy £ goo 
takes Bed- esse hostibus concedendam. Sed antequam ei castrum redde- 
lord castle, retur, rex David Scotorum in Northanhumbriam " exercitum 



' Normannia] The scribe had 
carelessly written *< Nomao." Paris 
inserts (in black) an r above the 
line. 

* fugienU . . Andegaven8i'\ In- 
serted by the compiler. 

' quinque] duo, R. de Monte. 

^ quod] apud, A. 

^ ei , , , receuerufU] Added by 
the compiler. 

^ geMtW] gentis, A. 

7 FlandrensW] This error is in- 



serted in what was apparently a 
blank space, in the 6t. Alhan's 
hand. Diceto has only *' comitis 
•< Theodbaldi.'' The daughters were 
Mary and Alice. 

^ et . , juni&rem] Added by th6 
compiler. 

' dicens . . concedendam] Added 
by the compiler. 

^^ Northanhumbriam] Northan- 
hombria, A. It is not in Huntiog- 
don. 



D£ TEMPORE REGIS STEPHANI. 



167 



Hunt.) 



Hen.HiiDt. dacens, tarn ipse quam sui rem nimis execrabilem perogerunt. A.D. 1138. 

▼uL f. 222. In ultioncm enim imperatricis, cui idem rex fidelitatem jura- Atrocities 
verat, mnlieres grayidas findebant, et foDtus anticipates ab ®f David, 
uteribus eztrabebant ; parvalos super lancearum acunxina proi- g "?g° 
ciebanti presbyteros super altaria trucidabant, crucifixorun) 
capita prsecidebant ot super ^ csesorum corpora reponebant, 
capita occisorum mutuantes super crucifixos collocabant. Qu83- 
cunque igitur Scoti contiugebant, plena horroris ot inhumani- 
tatis erant. Aderat clamor mulierum, ejulatus scnumi despe- 

(Enlarged ratio yivorum. Bex igitur Stephanus exercitum grandem Stephen 

from promovit in Scotiam ; sed antequam illuc perveniret, rex drives him 

Scotorum sese in sua recepit, et inexpugnabilia loca petivit; fff ™°^ 
et rex Anglorum australes Scoti® partes igne cremavit, et sic England, 
in Angliam romeavit. Exarserat namque tanta rabies proce- Castles 
rum contra eum, ut fere ab omnibus quateretur ; ^ Willelmus ' ^M against 
enim Talebot Herefordense castrum tenuit contra regem, Ro- Stephen, 
bertus consul GloyemisB Ledes et .Bristollum ; hie erat filius 
nothus regis Henrici ; Willelmus Luyel tenuit contra [eum] cas- 
trum de Cari, Paganellus Ladehlawe, Willelmus de Moiun cas- 
tellum de Dunestor, Bobertus de Lincolnia castrum de Warham, 
Eustachius filius Johannis castellum de Meltona, Willelmus 
filiuB Alani Salopesberi, quod rex per yim cepit, et captorum 
in eo nonnuUos suspendit. Quod audiens Walkelinus, qui 
castrum Doyerense tenebat, illud reginad reddidit obsldenti. 



Quod rex Scotorum Noiihanhunibriam liosiUUer sU ingresaus. 

Id.viii. f. Ocoupato itaque rege Stephano circa partes australes Angliae> David^s in- 

222 6. Dayid rex Scotorum innumerabilem ** exercitum in Northan* ^J*'*"* ®^ 
hnmbriam^ Jiromoyit, contra quem proceres regni Boreales,' i^^.^^^^ ^"^' 
jussu et ammonitione Turstani Eboracensis arcbiepiscopi, fi^o iji],^ g^^^^^^ 
apud Alyertonam standardo, id est regie insigni, yiriliter resti- ard raised 

Id. 1 223. terunt. Hujns autem pugna9 principes fuerunt consul Wil- by Thur- 
lelmus Albemarliaa, Willelmus de Notingebam, Walter us 5j^?^ 

Id. f. 222&. Espec, et Gilebertus de Lasci. Arcbiepiscopus yero, cum AUerton 
sgritudinis causa huic pugnce interesse non posset, misit loco 



' mper"] frater, A., the scribe 
mistaking ir for fi:. 

' qudterelur'] hostiliter qua»«re* 
tiir, Hist, Anglor. 

' WiOehnus] An error introduced 

by the compiler. Huntingdon and 

B. de Monte hare ** qnidam .... 

** nomine Talebot" His name iras 



Geoffrey. (See the Cont. Flor. 
Wig. p. 108.) 

^ iniitemera6i/!0m]innnmerabileyA. 

^ Northanhumbriani] Angliam, 
Hunt. 

* boreales'] borealis, Hist. An-» 
glor., as Hunt. 



168 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOttA. 



A.D. 1138. suo Badulf tun Dnnelmensem' episcopmn ad popnlmn ezhor- Hen. Hunt 
Speech of tandmn. Qui stans in aoie media, in looo eminenti, usos est 'viii. f. 2226. 



Ralph, 
bishop of 
the Ork- 
neys. 



hujnsmodi incentiYO; "Proceres AnglisB clarissimi Normanni- 
** gensB, contra quos andaz Francia contremiscit, feroz Anglia 
** a Yobis capta snccumbit/^ dives Apulia yob sortita refloruit, 
'' Jemsalem famosa et insigniB Antiochia, utraque se Yobis 
*' Bupposnit, nunc Scotia, Yobis rite subjecta, repellere oonatur, 
*' inermem^ prsBferens temeritatem, aptior rixsB quam pagn89. 
'* Nollus igitnr sit Yerendi locus, sed potius Yerecundisd, quod 
** illi^ quos semper in patria sua petiYimus et vioimus, nunc 
*' in patriam nostram, ritu transYerso, dementes et ebrii con- 
** Yolarunt. Quod tamen ego prassul Yobis divina factum pro- 
'* Yidentia denuntio; ut hi qui in hao patria templa^ Dei 
** Yiolarunt, altaria polluerunt, presbyteros occiderunt, nee 
'* pueris nee praagnantibus pepercerunt, in eadem oondignas 
" Bui facinoris luant poenas. Attollijie igitur animos, Yiri ele- 
" gantes/ hostes nequissimos patria Yirtute, immo Dei prsB- 
'* scientia, confligite, qui se nesciunt in bello armari, neo 
'* casus belli dubios suspicetis. Tegitur Yobis lorica pectus, 
'' galea caput, ocreis crura, et clipeo totum corpus; ubi feriat 
'* hostis, non reperit, quem septum armis undique cemit. 
'* Quid igitur inermes dubitatis et inertesP Sed jam finem 
*' loquendi conferunt hostes inordinate proruentes, dispersi 
*' confiuentes, quod animo meo satis placet. Si quis denique 
" vestrum pro Deo pugnans et patria occubuerit, absolvimus 
" eum ab omni poena peccati, in nomine Patris, cujus crea- 
*' turas foede* et horribiliter peremerunt; et Filii, cujus altaria 
*' polluerunt; et Spiritus Sancti, cujus gratiam, immania per- 
'* petrantes et enormia, contempserunt.'' Ad hssc autem re- 
spondit omnis populus gentis Anglomm, et resonuerunt montes 
et colles *'Amen, Amen." 



De campestri proelio commiaso inter Seotos et Anglos* 

Battle of Tunc ' clamorem audientes Scoti, Yociferati sunt omnes in ^ id. 

the Stand-i modum muliercularum insigne patrium ''Albani;" ' sed extinctus 
ard. 



^ DuTielmensem] An error intro* 
duced by the compiler for Orca" 
dum, which Ilont. has. 

^ auccumbii] saccuboit, W., aB 
Hunt. ; O. has succumbit. 

3 inermem] inhermen, A., and so 
CD. 

^ tempia} dempla, A. 

^ O.W ins. et adverstts, as Hunt. 



« fade'] fide, A. 

7 Tunc^ Hunc, O. W. 

' in modum muliercularum'] In- 
serted by the compiler. 

9 O. W. and the Hist Angler, 
repeat Albani, as Hunt. The Hist 
Anglor. inserts exaltando afker jjo- 
trium: 



BE T£MPOB£ BEOIS STEPHANI. 169 

Hen. Hunt, est clamor, ictmnm immanitate et horrore concarrentiniu acie- A.D. liss. 
Till. f. 2226. rmn. Tarma Loenentitun, qui gloriam primi ictus a rege vix Battle of 
impetrayerant, angmentatis missilibus et lanoeis longissimis, the Stan* 
super aciem equitum Anglorum loricatorum potenter irruunt, ^^^* 
ad quos quasi muro ferreo offendentes, impenetrabiles inve- 

> nemnt. Viri autem sagittarii gentis Anglorum, equitibus per- 

mixti, imbre sagittarum Sootos obnubilantes, peHetrabant eos 
quos repererunt inermes. Tota namq'ue gens Anglorum et 
decus Normamiorum circum standardum conglobata, manebat 
immobilis, quasi in acie una; percussoque casu sagitta summo 
Loenentium duce corruit ipse, et gens ejus tota est in fugam 
conversa. Offensus namque Deus excelsus erat in eis, undo 
omnis virtus eorum, tauquam aranearum tela confracta, periit 
et defecit. Quod yidens acies Bcotorum major, qu83 ex parte 
altera acerrime confligebat,^ animo deliquit ' et fugaa incunctanter 
indulsit. Begalis autem acies, quam ex diyersis gentibus con- 
stituerat,' simul ut liaec yidit, ccBperunt primo siDgillatim, 
deinde yero catervatim fugere, rege^ solo adhuc persistente. 
Quod amici regis intuentes, coegeruut eum equo^ ascenso 
fagere; cijgus filius in armis strenuus, aliorum fugam non 
attendens, sed soli glorisB et yirtuti inhians, acies hostium im- 
petu ardenti percussit; licet illius agmina contra equites lori- 

^ catos resistero non yalerent. Sed tandem armatorum yiolentia 

potenter in fugam sibi nimis damnosam sunt compulsi et tur- 
piter in diyersa dispersi. Undecim Scotorum mUia fama refert Defeat of 
occisa, exceptis illis qui in segetibus et silvis inyenti sunt "^® Scots, 
letaliter yulnerati. Nostri yero sanguine yix fbso feliciter 
triumpharunt, licet ex omnibus equitibus frater Gileberti de 
Lasci solus inyeniatur occisus. Actum est antem bellum hoc 
mense Augusto, ex' comproyincialibus Transhumbranee gentis. 
R. de Eodem anno mense Ootobris, Oaufridus comes Andegayensis P- 228. 

MoDte, Oximenses subjugayit et Baiocenses, et Falesiam obsidione ™®™®fi 

De elect lone TheohcUdi OantiuLriensU archiepiscopL Geoffrey. 

Hen. Hunt Eodem anno, Albericus Hostiensis episcopus et ecclesisa Bo- Coancil in 
y'liu, 1 223. mansB legatus, in Angliam yeniens, in Adyentu Domini Lon- London, 

^ doniis concilium oelebrayit in' ecolesia Sancti Fanli: ubi ipeoj"^^^? 
• ^ legate Al- 

~~ ■ bene. 



* coi^fligebat] confligebant, W. 

2 deiiqm{] deloit, A. O. W. eon- 
dolait. Hist Anglor. 

3 corutituerai] constitaerant, W. 

* rege . . .Juffere"] om D. 
^ equal a qno, A. 

* ex . . . getUie] Introdaced by 



the compiler. Cf.Aelred de Bello 
Standardii, col. 337. 1. 10. 

7 in ecclesia S, PauU] This is 
where the ordination mentioned in 
the next line was held according to 
Diceto, col. 507. The coancil was 
held apud Weitaumasterium, 



170 BCATTHJ£I PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1138. jabente legato, Henricus WintonienBis episcopiis Bicardam deDiceto, coL 

Beaomeis diaconnm ordinayit. Et ipsa die dam ordioes cele- ^^^- 

Theobald brareutrir, TheodbalduB abbas Beccensis in archiepisoopum 

archbp. of Cantuariensem ab episcopis electus est, prioro ecclesias Can- 

l)Qfy tuariensis Jeremia pra)sente ; qui ab ipso ' consecratns legato 

Bomam profeotoa est, ubi a Papa Iimocentio paUinm suscepit. 



Quod rex Stephanvs Scolia/m hoatUUer ingreasus ctttn filio regis ^ 

chaide reeeasU, 

Stephen in Anno Domini iicxxxix. Bex Anglomm Stephanus post Natale Hen. Hunt. 
Scotland. Domini castello de Liedes cap to, perrexit in Scotiam, et cum ^^^'* ^' ^23. 
rem ibi ageret ducibus Marte et Yulcano, rex Scotorum 
coactos est concordari cam ipso. Henricum igitur filium regis 
He takes obsidem secum dacons in Angliam, Ludehlawe castoUum ob- 
Lpdlow Bcdit ; ubi idem Henricus, ab inclusis unco ferreo equo ab- 
seizes' the <3^^>^'<^^i^> pasne intra maros projectus est; sed rex ipse ab 
bpe. of Sal- hostibus eam, at miles egregius, laudabiliter retraxit. Inde 
isboryand ad Oxoniam, subjugato castello, profectus, cepit ibi in curia 
o'f'nf ** sua nimis perniciose Bogerum Saresberiensem episcopum et 
Alexandrum Lincolniensem ipsins nepotem yiolenter, nihil 
rectitudinis recusantes. Fonens igitur ibi in carcerem antis- 
titem Alexandrum, Saresberiensem secum duxit ad castellum 
ejos, quod Divise yocatur, quo non erat splendidius intra fines 
Capture of EuropaD. Afflictus igitur fame, et coUo filii ejus, qui cancellarius 
castle^nd ^^^^^^> laqueum annectens ut suspenderetur, bac arte castellum 
Sherborne, obtinuit, atquo arte eadem Sirebumense oppidum ^ in sua po- 
Marriage testate recepit. Accipiensqile thesauros pontificis, comparavit 
of Eustace inde Eustacbio filio suo Constantiam, sororem Lodowioi regis 
^ibT ^° Francorum, matrimonio copulandam. Inde quoque recedens 
sister of ^^^ similiter egit de Alexandro Lincolniensi episcopo, donee 
Louis YII. reddidit ei castella de Neowerc et Latforda. 
Newark 
and Slea- 

ford cas- Quod MatUdie quondam impercUriK venil in Angliam. 

ties. 

The em- Eodem yero tempore Matildis filia regis Henrici, quaa fuerat ^ B. de 
press Ma- imperatrix, cui Anglia [jurata] erat, cum comite Boberto fratre Monte, col. 
to^ *^Lm^ ®^^ ^ Angliam yenit, et ad portum Arundel applicans, a Wil- ^*** 
lelmo de Albeneio, qui reginam duxerat Adelizam, quea castel- 
lum de Arundel et comitatum a rege Henrico pro dote babebat. 



1 9«o] episcopo, A I 'Sirebumense cppubim] Sire- 

I bomam, Hunt 
» resrif ] rege, A. | ij^^eraq fiiit, W. 



D£ TEMPORE REGIS STEPHANI. 



171 



Hist Nov. 
ii. 21-23, 
pp. 719- 
721. 



R. de recepta^ est cam laetitia eb exultatione. Comes autem Glo- A.D. 1139. 

Monte, yemiffi Robertas cam decern militibas efc totidem sagiitariis Her recep- 

^^ * eqaestribus per mediam terrain regis Stephani transions, Wal- °' 

ingefordam pervenit, et inde Gloyemiam, aunantians adventam '^obert.ear 
imperatrici^ Brieno filio comitis et Miloni de 'Glovemia, et^^^^ ^q. 
quod earn apud Arundel roliqnerat cam uzore ' sua et aliis nounces 

(Not in R. impedim.entis ; ' qui IsBtaii. sunt valde de adventu illius, efc sese ^^r arrival. 

de MoDte.) sollerter * prsBparavorunt ad pugaam. 

Maimesb. Eodem anno Wintoniensis episcopus frater regis Ste- Stephen 

phani, ApostolicsB sedis legatus in Anglia, pro eo q^odtoS^w^- 
roK invitatos ad prandium quosdam nobiles coegit ad cil of Win- 
deditionem aliquorum castrorum indignans, cum Tlieo- L^^g^^^ 
baldo archiepiscopo et aliis episcopis et prselatis Anglise of Blois. 
conciliam apud Wintoniam celebravit, tertio* kalendas 
Septembris, ad quod regem fratrem suum vocari fecit ; 
qui comitem Albericum de Ver, in causarum varieta- 
tibus exercitatum, xnisit ad concilium, de captione dic- 
torum episcoporum, super qua erat impetitus, se sic de 
jure facere posse allegantem, et factum regis defenden- 
tem ; et licet aliter visum esset concilio super querelis 
in episcopos motis, et verbis Line inde propositis, 
kalendis Septembris solutum est concilium. 
Eodem anno obiit Bogerus Saresberiensis antistes, tam senio Death of 

Monte, col. quam moerore confectus ; post cajus mortem, rex Stephanas ^8®'^ **P« 

455. exulavit Nigellum Elyensem episcopum, quia nepos erat Bo* ?„^ 

geri Saresberiensis episcopi, a quo in ejus perniciem^ traxerat 
incentivum. Cessaverunt autem ab hoc tempore in Anglia Misery of 
curisB regis ^ festiyitates solennes, pax nulla erat, csBdibus et the coun- 
incendiis omnia exterminabantur, clamor, luctus, et horror undi- ^^7* 

Id col. 456. qiie resonabant. Tanc defoncto Turstano Eboracensi arohi- William 

episcopo, Willelmus ejusdem ecclesias thesaurarius suocessit. archbishop 

of York. 



Id. ii. 29, 
p. 724. 

R. de 



Jd. 



Quod rex Biephanua caatellum Li/ncolnuB ohaedU. 

Anno Domini hcxl. Bex Anglorum Stepbanus infra dies Siege of 

Natalicios urbem Lincolnisa obsedit, cujus firmitates Banulf as l^<^o^ ^7 

Stephen. 



^ recepta extdtatione] Added by 
the compiler. 

3 Sibyl FiU-Hamon. 

' impedimeniis] Om. Hist. Aoglor. 

^miUrter} soUeront, A. This 
clause is the compiler's. 



' tertio] quarto, Maimesb. 

^penUciem] progeniem, B. de 
Monte and Hunt 

7 O. W. D. ins. ei. It vas in A., 
but has been erased. 



172 



MATTHiEI PJLRISIENSIS CHBONICA MAJOEA. 



A.D. 1140. CeBtrensifl oomes receperat paulo ante; qui regem Stephanum -r, de 

arcnit a civitatiB ingressn, nsqae ad purificationem Sanct89 Monte, 

Battle of Mari». Tuno comes prasfatuB cum Boberto, filio regis Henrici ^^' *^^' 

lincoln. et comite GIoyemeBsi> socero suo, et militia magna nimis 

Lincolniam yenit, ut obsidionem/ solveret, atque paludem fere 

intransmeabilem audaciter transivity et ipsa die, aciebus dis- 

positis, regi bellnm indizit. Ipse autem cum suis, at vir 

admirand89 probitatis, aciem primam conduxit, secundam ilii 

quos rex Stephanus exulayerat^ tertiam comes GrloyexTiensis 

Omen of ^o^ortus cnm sms regebat. Bex interea Stephanus missam 

Stephen's in tanta solennitate deyotus audiyit ; ubi cum de more cereum 

^EdL regio honori dignum Deo offerens mauibus Alexandri episcopi 

imponeret, subito confractus esb et -extinctus, quod regi con- 

tritionis signum fuit. Cecidit etiam super altare eucharistia' 

cum corpore Christi, rupto filo, pr»sente episcopo, quod regisQ ' 

ruinaa pronosticum erat. Porro rex magnificus cum summa 

BoUicitudine acies disponit/ ipse pedes omnem loricatorum 

multitudinem circa se, abductis equis, instructissime coUocayit ; 

consules omnes cum suis in duabna aciebus equis instituit 

pugnaturos ; Bed aciea eorum admodu2n paryss exist^tes, paucos 

Congresiio, secum ficti et factiosi comites habuerunt. Acies tamen regalis 

mayJTTia erat, unico yexillo solummodo insignita. In principio 

autem pugnss acies exhasredatorum qusB prseibat, aciem per- 

cussit regalem, in qua erant comes Alanus, comes Bobertus 

de Meslent, Hugo Bigod comes Estanglorum, comes Symon^ 

cum illo de Warenna, tanto impetu, quod alii eorum occisi, 

alii captii alii sunt per fugam elapsi. Acies quoque, cui prae- 

erat comes Albemarlensis et Willelmus Tprensis, percussit 

Walenses, qui a latere procedebant, et eos abegit^ in fugam. 

Sed et acies comitis Cestrensis irruit in cohortem prasdictam, 

et sicut acies prior, dissipata est in memento. Fugerunt 

Flij^ht of igitur omnes equites regis, et Willelmus Yprensis yir consu- 

Williamof laris, atque alii qui fugas non patuerunt,^ omnes capti sunt et 

^P'^* yincuJis mancipati. Accidit autem res mira et pras omnibus' 

Valonr dis- admiranda, dum rex Stephanus, ut leo rugiens, solus in campo 

played by persisteret, et nullus ad eum accedere auderet, stridens denti- 

P ^^' bus, et apri sylyestris more spumans, turmas in se imientes 

cum bipenni quam tenebat repellens ao hostium prsecipuos 

potenter constemens, laudem sibi perpetoam comparayit. O 



^ o&stJtonem] obsidione, A. 

^ eucharutiii] pixis, B. de Monte 
and Hunt 

' regia] rege, A. O, W. and the 
Hiflt. Angl. haye regim, 

* duponii] diaposuit, W. 



' Simon de Senlis. 

^ abegit^ so altered by Fluis from 
adegit, which W. has. B. de Monte 
and Hunt, have coegit, 

7 patuenaU] pameront, W; aa B. 
de Monte. 



DE TKMPORE REdlS STEPHANl. 



173 



Monte ooL *^ ^^*°"^ ®^ Bimiles adessent, non captionis jacturam rex in- A.D. lUO. 
457. ' curriflset, cum ipse solus vix potuit a tot hostibus superari. His captare 

Capitur autem rex Anglorum Stephanus in die Purificationia ^^ ^' 
' B^taB MaiiaB, et ad imperatricem ducitur, atque in turri de ^^^^' 

Bristollo custodiflB mancipatur. 

Maimesb. Ecllpsis solis facta est. per totam Angliam horribilis Eclipse, 
p. 732. ®* tenebrosa. 



Quod Maiildis in donUnam recipitur a muUU, 

M ^te 1 "^^^ itaque gestis, imperatrix paene ab omni Anglorum gente 

^^y * ' Busoipitur in dominam, exceptis Kentensibus, ubi regina regis 

Stepbani et Willelmus Yprensis, qui contra earn pro viribus de- 

certabant [morabantur]. ^ Suscepta est prius ab Alberico legato 

Bomano, et post a Willelmo^ Wintoniensi episcopo, et Londoni- 
ensiom oivitate ; sed mox sive subdolorum instinctu, sive Dei 
nutu, a Londoniensibus expulsa, regem Stephanum in compedi- 
bus poni prsecepit. Et sic post dies paucos, cum avunculo suo 
rege Scotorum et fratre suo comite Eoberto et aliis armatorum 
copiis turrem Wintoniensis episcopi obsedit ; sed episcopus 
mittens pro regina et Willelmo Yprensi ac csBteris AngUsB, 
qui' Stepbano regi favebant, proceribus, eos in suum auxUium 
eYooavit. Et facto gravi impetu in exercitum imperatricis, 
oompulerunt onmes, qui in obsidione erant, in fugam, et 
fugientes viriliter insecuti, ceperunt inter caeteros Bobertnm 
comitem et fratrem imperatricis, in cujus custodia rex 
Stepbanus tenebatur ; cujus sola captione rex poterat a carcere 
liberari. Captus est autem in die Exaltationis Sanctaa Crucis, 
sed incontinenti datus est rex pro eo, et sic ambo sunt a vin- 
culis absoluti. Per idem tempus Walerannus comes de Mes- 
lent, qui omnibus Normannisa praserat proceribus, cum comite 
concordiam fecit Andegavensi Gaufrido, et dedit * ei castellum 
Montis Fortis et castellum Falesiaa ; et sic subdiderunt se ei 
omnes yiri potentes circa flumen Sequanas, usque ad ripam 
BislaB, et ' fidelitatem ei fecerunt. Eodem anno Gileberto Lon- 
doniensi episcopo, qui Universalis dicebatur, Eobertus de Sigillo 
snccessit. 



Diceto, 
coll. 507, 
508. 



The em- 

p. 229. 
press re- 
ceived as 
lady by 
nearly the 
whole of 
England. 



Siege of 
the Bi- 
shop's 
tower at 
Winches- 
ter. 

Captare of 
Robert of 
Gloucester, 
Sept. 14, 
who is ex- 
changed for 
Stephen. 

Submission 
of WaleraD 
de Mel- 
lent to 
Greoflfirey. 

Robert de 
Sigillo bi- 
shop of 
London. 



^ morabantur is from the Hist 
Anglor. It is not in R. de Monte, 
bat IS made necessary by the intro- 
duction of qui by Paris in the pre- 
Tions line. 

* Willelmo'] This error is intro- 
duced by the compiler. Neither R. 



de Monte nor Hunt, giye the name 
(Henry). 

^ qui . . ^favebani"] Inserted by 
the compiler. 

^ dedit] conoessum est, R. de 
Monte. 

*«/... fecerunf] Added by the 
compiler. 



174 



HATTHiBI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



in Nor- 
mandj. 



A.D. 1140. Destnicta * est Wintonia, xviii. kal. Octobria, et cap- Malmesb. 
Kmt *"^ ^^ R[obertu8] comes Glovemiee die Exaltafcionis ^\^i; pp., 

Sanctse Crucis, pro cujus liberatione Stephanus rex dimit- 753-754. 
n««*i.- # titur. Qalfridus de Mandevilla firmavit Turrim Londoni- MatoSb.) 

Deatns of Iloveden i 

Aubrey de ensem, Idibus Mail Albericus de Ver Londoniis occi-p.2so. 
AiwInT^ ditur. Obiit Aldewinus fundator Malvemiae. Hoveden.) 

foander of 

Malyern. Quod comes Bohertus ohsidea quosdam dvait in Normanniam, 

Anno Domini mcxlt. ftobertns comes GlovemensiB trans- R. de 

Robert of fretavit in Kormanniam, dacens secnm qnosdam obsides mag- M°°**» <5ol. 

-I^xT^f***^ natum Angliss, qni imperatrici favebant, nt comes Audega- 

yensis eos costodiret, et insnper ad subjugandnm regnom 

AngliaB transfretaret. Quod comes ad tempns facere renuit, 

propter rebellionem Andegavensinm et aliorum hominum 

snonim, qni ilium infestabant ; sed tamen tradidit ei Henricum 

primogcnitum filium suilm, ut cum ipso ad Angliam trans- 

of Aunav^ fretaret. Ipse vero, prassente adhuo Roberto comite, cepit 

Mortain/ Alnoi et Moritonium, Tonerchebrai, et Gerenches, costella 

Tincbebraiy comitis Moretouii ; et Abrincacenses et Constantinienses sese 

Cerenches, gubdiderunt ei. Eodem anno, cum rex Anglorum Stephanus 

Geoffpev *P^d Wintoniam ' castellum quoddam firmaret, supervenit hos- 

Stephen tium suorum innumerabilis multitude, et impetum facientes in 

defeated at eum, coegerunt ilium in fugam. In hac autem pugna captus 

[Wilton], est Willelmus Martel dapifer regis Stephani, et' apud Wal- 

Capture of lingeford adductus, sub custodia Brieni filii comitis fuit depu- (Not in 

W. Martel ^^^ ^^j gjj^j carcerem fecit specialem. et vocavit £* ^? v 

and his im- ^ * A . ^ . . • ^ j jj-jvl • Monte.) 

prisonment CJoere xJrien. Qui antequam exiret de carcere, reddidit ira- R. de 
by Brien peratrici Sirebumiense castellum pro liberatione sua. Monte, 

FitzConnt. coL 458. 

Quod Matildia imperairix ohsessa regem Stephanum delusii, 

Matilda be- Audiente autem eodem tempore rege Stephano imperatricem Id. 

sieged in esse apud Oxoniam in castello cum parvo comitatu, coUegit (Enlarged.) 
exercitum copiosum, et post festum Sancti Michaelis illo pro- 
fectus, dictam imperatricem, usque ad Adventum Domini, 
continua obsidione yallavit. In t^to autem termino cum^ 
yidisset imperatrix ab amicis se ftiisse neglectam, et omni 



Oxford 
castle. 



' These additions of Paris are in- 
serted in D. after WiUeimvs Yprensis 
(above, p. 173, 1. 11), so as to make 
nonsense of the vhole. The date 
xviii. kal, Octob, is not in Malmes- 
bury. 

" Wiutoniam] sic, as R. de Monte 



and Hoyeden, for WilUmam, which 
Hunt has. 

^ et , , Brien'} This is due to the 
compiler, and to Paris. 

* cum , . . deludens] Introduced by 
the compiler. 



DE TEMPOBE BEGIS STEPHANI. 



175 



Buccnrsn alienam, ezploratores regis castram obsidentis^ arte A.D. 1141. 
-^ ^^ feminea deludens, nocte per Thamensem fluviam, glacie con- 

Monte, Bfcrictum ac nive dealbatnm, albis circnmamicta vestibas, cum 
coL 458. qnibusdam sodalibus, de caatello exivit, atque reverberatione 

niyiam et similltadine vestium oculos se intaentium fefellit. 

Abiit ergo nocte ilia ad castellmn de Wallingeford, ad ^ Briennm ^fi*^^*^ 

filiam comitis, nt se salvaret ftb hostibua, et sic castellum ford.* ^^^' 

Ozoniense regi redditum est, 



De concilio necessario Londoniia celebraio. 

Id. col. 459. Anno Domini mxlii. Willelmus,' Wintoniensis episcopns et 
sedis ApostolicsB legatos, in media Quadragesima apud Lon- 
doniam concilium, rege prsssente et episcopis, celebravit. 
Nullus enim honor yel reverentia ferebatur Dei ecolesisB vel 
ejus ordinatis a praedonibus sceleratis, sed saque clerici et 
laici capiebantur, redimebantur, et in vinculis tenebantur. 
Sancitum est ergo ibi et generaliter constitutum, ne aliquis, 
qui^ ecclesiam cimiteriumque violaverit, yel in dericum aut 
virum religiosum manus injecerit yiolentas, ab alio quam 
(Not in R. ipso Fapa^ possit absolyi. Statutum est etiam, ut aratra in 
de Monte.) cam pig cum ipsis agricolis talem pacem habeant in agris, 
qualem haberent [si] in cimiterio extitisscnt. Excommunicaye- 
runt autem omnes, qui contra hoc decretum yenirent, candelis 
accensis, et sic milyomm rapacitas aliquantulum conquieyit, 
Eodem tempore rex Stephanus cepit Willelmum ' de Mandeyilla 
apud Sanctum Albanum, undo reddidit regi turrem Londoni- 
amm, cum castellis de Waledene et de Plessiz, antequam a 
yinculis solyeretar; qui carens possessionibus patemis, in- 
yasit abbatiam Bamesiensem, atque monachis expulsis raptores 
inmisit. Erat autem yir magnas strenuitatis, sed maxim as in 
Deum obstinationis. 



Conncil at 
London 
under bp. 
Henry of 
Blois. 



R. de 
Monte, 
col. 459. 



Capture of 
William 
ofMande- 
ville by 
Stephen. 



WUl. of 
Tyre, xt. 
27, col. 
688. 



De morte Ftdconie regie JeroaolimUani, 

Eodem " tempore Fulco rex Jerosolimitanus campos pertran- Death of 
siens Aconenses, contigit ut leporem excitaret sedentem. Qaem ^olk, king 



1 obsidentis'] obsidentes, W. 

^ ad , , , hostibua] not in R. de 
Monte or Hunt. 

» Willelmng] a careless error in- 
trodaced by the compiler. Hunt 
and R. de Monte have only <' Win- 
*' toniensis episcopus." 

* 9111 . . . violaverii] This is from 
some other source tlum R* ^ Monte 
or Huntingdon, as also virum reli- 



giosum in the next line, and the 
following paragraph. 

' A. inserts rum in the margin ; it 
is in the text in C. D. 

• WUUbrnm'] an error for Gau- 
fridumf which both Hunt, and R. de 
Monte hare. 

* There is a crown reyersed in 
the margin. 



A 



176 MATTH^I PARISIENSTS CHBONICA MAJOR A. 



A.D. 1142. cum clamor omnitun inseqneretnr fhgientem, rex arrepta ^1^- of 
ofJerosa- lancea, nt leporem insectaret, equum calcaribus^ inoonsulte ^^A^' 
lem. nrgebat;qui prsBceps comiens in terram regem* ita contrivit, ' ' 

at cerebram ejus tam per anres qnam per nares terribiliter 
emanaret. Uniyersi antem qui aderant, opem ferre volentes 
accedtmt, sed regem exanimem invenenmt. Obiit quoqne 
idibns Novembris, corpnsque ejus Jerosolimis delatnm sepul- 
tum est in ecclesia Dominici sepnlcri, cum lacrimis astantimn 
Capture of populorum, per ministerium patriarcliSB "Willelmi. Cum autem I^* *▼»• 4, 
Edessa by ^ggig ^^^^^ j^ ^nihuB infidelium disseminatus fidsset, San- ^^*- ^*2- 



Zengui. 



p. 230. 



guinius Turcorum vir potentissimus, cum innumera armatorum 

copia Edessam obsidens civitatem, diutumo eam labore subegit, ^^ *^^- ^» 

atque Christianos omnes in ea inventos sine misericordia ^ ' 

trucidavit, non parcens sexui vel SBtati. Sic itaque urbs anti- 

quissima, et Christiano nomini insignita, ac Tadcei Apostoli 

prcedicatione conyersa, nunc, prob dolor, sub infidelium est 

potestate redacta. In hac enim dicitur corpus beati Tbomaa 

Apostoli una cum corporibus Sancti Thadsei supradicti et 

beati regis Abgari sepultum. Hie autem est Abgarus ille 

toparcba illustris, cujus epistolam ad Dominum missam 

Eusebius CsBsariensis commemorat in historia ecclesiastica, 

quem et Domini dignum rescripto docet, utriusque ponens 

epistolam, et in fine ita subjungens : " Hsec in arcbiyis publicis 

" Edesssd urbis, in qua tunc prsedictus Abgarus regnayit, ita 

<< descripta reperimus, in his cartis, quse gesta regis Abgari 

" seryata antiquitus continebant." Haec prseterea ciyitas ssepe 9f' f?* ^^» 

legitur postmodum a Christianis subacta, et iterum a Saracenis 

possessa. 



14-16. 



De morte duorum Pontificum Romanorum, 

P.Celestine Eodem anno, defuncto Papa Innocentio, Caelestinus successit ; VltPoDtif. 
II* qui cum sedisset in cathedra Eomana mensibus quinque, 

P. Lncias diem olausit extremum. Cui succedens Lucius. Bomanam 

TT 

^^' rexit ecclesiam mensibus undecim et diebus tredecim. Eodem ^ 

anno obiit Willelmus Wintoniensis praBsul, et Henricus suc- 
The pall cessit. Huic yero Henrico Lucius Papa paUium misit, yolens * Diceto, col. 
H."d ^Bl^^ apud Wintoniam noyum archiepiscopum constituere, et sep- ^^^' 

' tem ei episcopos assignare. Hoc quoque anno magister (Not in 
William of Willelmus Malmesberiensis monachus Ajiglorum historiam ^^^®*^*^ 

Malmes- terminayit. 
bury. 



^ calcaribus'] Added by the com- 
piler. 

' W. ins. ceuu. 



' A careless error intiDduced by 
the compiler. 

* volens . . cotutituere'] Iptro- 
daced by the compiler. 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 177 

Quod rex Biephawus frustra Lmcolniam ohsedU, A.D. 1148. 

VitPontil Anno Domini Mcxun. DefunctoFapa Lucio, Eugenios seditP. Eoge- 
in caihedra Bomana annis octo, mensibus quatuor, et diebus ^^^ ^* 
R de yiginti nno. Eodem anno, rex Anglorum Stephanus Lin- Lincoln 

Monte, ool. ^jQjjjjj^m obsedit, et cum construeret municipium* contra cae- besieged by 
tellnm, quod tenebat comes Cestrensis Banulfus, operarii ejus ^^^^' 
fere ootoginta a comite pr»fato jnterfeoti sunt, et sic r^ " im- 
perfecta recessit. Eodem aono Bobertus Marmiun, tit belli- Deaths of 
coBus, qui monachos CoyentrenseB a suo moiiaBterio ezpulerat, ?f^^ 
et de eodesia ilia castellum fecerat, dum contra hostes ^"' 

decertaret, inter prssdones sues ante ipsum monasterium 
solus peremptns est, et exoommxmicatus morte depascitur 
sempitema. Eodem vero tempore GkbuMdus consul de and Qeof- 
Mandevilla, qui idem scelus patraverat in monasterio Bame-^^^® 
siensi, ante' ipsam ecolesiam inter consertas suorum acies a ^ ^' 

pedite quodam yilissimo solus sagitta percussus, occubuit 
interfectus. Ecdesia autem ilia, dum pro castello teneretor, 
a suis parietibus sanguinem ubertim emisit, indignationem 
divinam manifeste declarans. Amulfus etiam ejusdem comitis His son 
filius, qui post mortem patris ecclesiam illam pro castello Amnlf 
tenebat, a • rege . captus est et ezulatus. Princeps quoque ^J^S 
militisB ejus ab equo corruens fuso cerebro expiravit. Ma- 
gister peditum Beinerius, qui monasteria incendere solebat et Reiner, his 
fi:«ngere, cmn exulatus mare transiret, navis inter undas ^^^ 
immobilis permanebat. Qui, tertio sorte data et sibi sortita, exiledfmd 
missus est in soapbam cum uxore et liberis et pecunia sua diowned 
tota, sed navicula statim fluctibus submersa est, et miseri &^ ^ea. 
perierunt. Magna vero navis, mare pacato, eequora sine im- 
Id^ ooL pedimento sulcavit. Eodem anno Gtaufridus comes Andega- Geoffi^y of 
460. vensis a civibus Bothomagensibus solemniter susceptus est, et ^^^. 

mL^sos ®^^^® d^i^ Normanni89 appellatus est. o?Nor. 

mandy. 

Quod re» Siephcmus caHeUwm FwreTiduwuB cepU. 

Cf. R. de Anno Domini mcxliv. Bex Anglorum Stephanus comitem Faringdon 
HoDte, eoL Glovemiso cum multis aliis inimioorum suorum a construe- ^®? ^^ 

tione Farendunensis castri fagavit, et munioipium illud in ^^'^^* 

sua potestate recepit. 

Obiit^ GaliriduB de Mandevilla xviii. kaL Octobris. Death of 

Galiridus comes Andegavise cepit Normaimiam/ deMande- 

yille. 



^•smmctpiifm] mnnitionem, R. de 
Monte ^nd Huntingdon. 

* ante ipsam eccleMm] Added 
by the compQer. 

' a rege] Added by the comfnler. 

VOL. IL 



^ Ohiii . . . Normamdam] This, 
irhich is in the text in C. D., is 
marked ** vacat ^ in C. 

* An entry in the maigin, follow- 
ing the preyions line, has been 



178 BaTTH£I PABISIENSrS CHRONICA HAJORA. 



A.D. 1145. 

Stephen 
imprisons 
Banulph 
Blonde- 
yille, earl 
of Chester. 
Stephen at 
Lincoln. 



Reception 
of Henry 
at Bee. 

W. de S. 
Barbe, 
bishop of 
Darham. 



Death of 
Geoffrey, 
deGorham, 
abbat of S. 
Alban's. 

Election of 

Ralph 

Gubiun. 



Sees of 
Rochester, 
Chester, 
Hereford, 
and York. 



Comet. 



Quod rex St^hcmus c^pU eomUem Oesftr&Mem. 

Anno Domini mcxlv. Rex Anglomm Stephanns copit Ra- R. de 

nolfum Cestriaa comitem, ad bo pacifice venientem apud JJ^'**** ^^^ 

Norliamtonam, et enm in carcere tenmt, qnonsqae reddidit ei 

castellam Lincolniense cum csteris, qusa saeQ fnerant ditionis ; 

ei^ sic rez apud Lincolniam solenniter coroaam portavit.' Id., col. 

468. 

QiMd Hermcvs rex fviurvLS in Nornumniam tra/umvU. 

Axmo Domini mcxlyi. Henricus dacis AndegavisB filins et Id. 
imperatricis Matildis, in Normanniam transiens, in die Do- 
minicEQ Ascensionis apud Beccum honorifice receptns est a 
conventn. Qno'^ utique anno Willelmos de Sanota Barbara,^ Id., col. 
decanns Eboracensis, factns est episcopns Donelmensis. ^^5. 

Be morte Oaufridi ahhaiis de 8<mcto Alhcuno, 

Eodem anno obiit' reverendss memorisB Ganfridns abbas 
ecclesiss Sancti Albani prothomartyris Anglomm, postqnam 
annis viginti sex laudabiliter rexerat monasterinm praafatum. 
Yacavit autem ecdesia a pio pastore yiduata a quinto kal. 
Martii nsque ad Rogationes proximo seqnentes, quo tempore 
monachi elegenmt Badulfum Gnbinn monachum de gremio 
ecclesisa busb, vimm literatnm et bonis moribus adomatum. 
Facta igitnr electione, rex Stephanns in die Dominicad ABcen- 
sionis apnd Sanctum Albanum veniens, assensnm preBbnit, et 
gratanter Radulfum memoratom in abbatem suscepit. 

Eodem anno defuncti snnt pontifices, Ascelinns Rofensis, Ro- R. de 

gems Cestrensis, et Bobertos Herefordensis ; Ascelino autem Monte,coll. 

suocessit Walterus archidiaconns Cantnariensis, Bogero Walte- *^*' *^^* 

nis prior Dorobemensis, Roberto Gilebertos abbas Glovemensis. 

Eodem anno post Turstanum^ Eboracensem archiepiscopnm, 

Henricus Cisterciensis monachus ilium obtinuit prsssulatum. 

Circa idem tempus, cometa multis diebus apparuit in occi- Diceto, col. 

508. 



erased in A. It was '' Obiit Celes- 
" tinns Papa ; snccessit Lucins," 
which is given in D. It is not in C. 

' ei] ut, W. 

3 An entry in the maigin is erased 
in A. It was '' Obiit Lucius Papa, 
** snccessit Eugenius," which is given 
in D. It is not in C. 

' W. de S. Barbe was consecrated 
in 1143. 



^ D. omits ftom this word to the 
end of p. 230 in MS. A., going on 
without break at the word <* secu- 
«tu8,'' the scribe probably leaving o£P 
here, and beginning again carelessly 
at the top of the next page. 

'There is an inverted pastoral 
staff in the margin. 

^ postTuratcmum] Introduced by 
the compiler. 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 179 

DicetOyCoL dente, yioiimm aerem spatiis circamqnaqiie difibsis chorus- A.D. 1146. 
^08. cantibns radiis iUmninans in immensiim. 

Be diecordia orta wiier Fa/pwm Eugenvum et regem Fra/neorum. 

Id. Eodem anno Papa Engenins Farisins veniens conseoravit Quarrel of 

Fetnun qnendam, Aimerici ecclesisd Eomanas cancellarii nepo- P-Eugenius 
tern, in orchiepiBCopum Bitniicensem, contra Lodowici ^^^^ ^'•'^'vil 
FrancisB volnntatem. Qnod rex in iigariam snaa dignitatis regpecting 
factom vehementer indignans, propositis pnblice sacrosanctis Peter deU 
reliqniisi in prsasentia mnltorum juraVit, quod archiepiscopus Chastee, 
preefatus, quamdiu ipse viveret, civitatem Bituricam non in- ^^,!j!«2^ 
traret. Sic per trienninm regis persona* subjaouitinterdicto; TheklM^ 
in quamcunque civitatem, yicum, yel castellum intrabat, sus- under an 
pendebatur celebratio diyinorum. Tandem Bernardo abbate interdict 
Clarevallensi persuadente ad noc^ est cor regis inclinatum, ut 
archiepiscopum reciperet, et pro transgressione perjurii Jero- 
Bolimam se promitteret profecturum. Igitur per totsmi Gkdliam Forced aid 
fit exactio generalis, nee sexus, vel ordo, aut dignitas quem- throoghout 
piam excusavit,' quin auxilium regi conferret. IJnde factum ?*??®5*' 
est, ut ejus peregrinatio multis imprecationibus persequeretur, cmaadeT 
sicut' sequens relatio declarabit. 



Quod EugemuB Paj^a B&mM cone^Lvwm eelebrcmt pro negotio 

Terrm SamctcB. 

IdU Eodem tempore, in majore Letania, cum papa Eugenius apud Reception 

Sanctam Genovefam solenni fuissefc processione receptus, ser-ofEajp^ 
vientes ecdesiaa olericos domini Papas ac ministros f^stigave- o'^of 
runt, et infra parietes ecclesiaa eorum sanguinem efiuderunt. yi^^e 
In ultionem igitur Ulius exceasus, servientium ecclesiaa eadificia April 25. 
sunt Bubversa, et expulsis canonicis saacularibus, loco eorum Riot there. 
B. de regulares sunt canonici introducti. Papa vero inde Bemis Council at 

Monte profectuB, tenuit ibi concilium, in quo damnata est hssresis ^^'"^ 
(a. 1148), Eudonis * pseudoprophetas, de cujus incantationibus et phantasiis g^^^ 
52.... ' . melius est silere quam loqui. In hoc quoque concilio constituit Stella, 
•jw^ ^ prsBdicatores de negotio Terras Sanctas, qusB eo tempore adeo 
18, col. 66*9. erat a Saracenis oppressa, quod liberis discursibus et sine con- 



1 perwna] capella, Hiat Anglor. 
' exeuactvW] excnaare potnit, O. W. 
' gicut . . . dedarMi] Introduced 
by the compiler. 
* Of Eudo or Eon de Stella, see 



the Continoatora of Sigebert, GembL 
1146, coL 264 ; and Fnemonstra- 
tens. 1148, col. 375 ; Will, of 
Newborgh, i. 19 (I 51, Hamilton). 

M 2 



180 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1146. tradiciione earn tibilibet pervagarentar.' Igitor ad prsadioa- WilL of 
The second tionem Bemardi abbatis Olarevallensis, Oonradas Bomanonun Tyre, x?i. 
crusade imperator cmce signattiB est, et cum eo iimiimera hominom Ioj^®**®*'* 
b9^ Ber- ^^^^^^^o* Mense aatem Maio proximo seqnente dictns impe- Id. xvi. 19, 
naid, and i^tor iter peregrinationiB arripiens, dozit secnm ad septoaginta ^^ ^^0. 
undertaken milia eqoitam loricatomm, exceptis peditibus et parvuliB, mn- Id.ooL661. 
p. 281. lieribiUy equitibiuqiie leyis armatnne. Secutng est ilium quoque 
by Conrad Lodowions rex Fruioorum oum non minori numero armatonmi» 
I^ni^^m ^^^ propositum babentee segr^gatim inoedere, at oommodius ld.eol.660. 

' sibi yit» neceesaria et jumentis pabnla non deessent, profecti' 
Their pro- sunt. Transoursa itaque Bavaria et Daimubio flumine, [in] Ans- 
i!'^^- triam, Hnngariam et ntramque Pannoniam, Bulgarorum etiam 
proyincias, McBsiam etDaoiam, tandem in Thraoiam descende- 
mnt. Inde Constantinopolim perrenientes, oum imperatore 
Manuele colloquium habuerunt. Inde transito Hellesponto 
Europea termino, in Bithiniam, qu89 prima est ex Asyanis 
proyinoiis, in pago Galcedonensi castra statuerunt. Tunc 
imperator Bomanorum Conradus transjectis Bosforum legioni- id. xri. 20, 
bus suiSy et relinqnens a lasya Gblatiam et Panagoniam ' et coL 661. 
utrumque Pontum, a dextris autem Frigiam, Lidiam, et Asiam 
Minorem, per mediam Bithiniam iter agens, Nich»amque a 
dextris deserens, Lioaoniam peryenit. 



De proddHone deUaianda imperaiorti OantlaaUinopolUani. 

Ptepara- Soldanns autem Yconensis, audito tantorum principum ad- u. xri. 19, 

tiong of yentu, a multo retro tempore ex ultimis Orientis finibus coL 661. 

Noareddin, loiiitaria conyocaverat auxilia, et quomodo ab imminentibus 

Bultan of , 4. . ,. -J. • 

leoniom bostium penoulis se possit exmiere, ouram propensiorem gent. 

againtt ' Congregatis igitnr copiis^ militaribus, in* finibus Licaoniie id. xri. 20, 

them. expeotabat, at loco et tempore * bostibus transeuntibus impedi- coL 662. 

treachery mentum, ne procederent, proouraret. Tradiderat quoque Con* 

of the em- stantinopolitanus imperator imperatori Bomano yi» duces, 

peror propter locorum abusum et itineris difficultatem, qui ipsum 

^^^/^ prsecederent ; sed illi consueta Ghrsacorum asi malitia, de man- 

mdfCT. dato, at dictum est, imperatoris, qui semper Latinorum successi- 



^ pervagareHtm''] perragarent, O. 
W. 

^profecti fwd] om. W. It is in- 
serted in the margin in A. 

' Panagnmaml Paph]agoniam,W. 
of T^ 

*c«pitff] Introduced by Par. from 



WiU. of Tyie. W. has mUitamM 

* iM Jbulmt Zicaoniai] Added by 
the compiler. 

' The Hist Anglor. int. naeto cp- 
portuno. W. of Tyre has only op- 
porhtno. 



D£ TSMPORE BEQIS STEPHANI. 



181 



Will, of bus inyidebaV ooBpemnt ex industria tarahere legiones [per deyia], ^ D. 1 146. 
T^re, xTi. in quibus loons esset hostibos regionis ignaros et simplioes po- 
SO,eol.668. pxiios opprimendi. At Soldanns videns Christianos in angnsta' The cm- 

*Z\ ^H'a Bolitudinis looa demersos, irmit in eos, scilicet non pnamedi- f*^^"^ ?" 
coL 664. . '. ..... f,. tacked by 

tatosy qm tarn ipse qnam sni aorins instantes in eqnis velooi- ^oixreddio 

bns, qnibus pabnla non defuerant, Bomanos lentos et armis tultan of 

onnstosy equoe habentes fatigatos et affliotos fame, neo hostibns Iconium. 

resistere neo onm eis oongredi valentes, vicernnt, et stragem 

ex eis miserabilem confeoemnt. Factum est antem occnlto, 

sed jnsto tamen Dei jndicio, quod de septnaginta milibns 

eqnitum lorioatonun et de tanta peditum mann, qnorom erat 

quasi numems infinitus, nt vix decima pars evaderet, aliis 

&me, aliis gladio, nonnnllis etiam vinoulis mancipatis. Evasit Conrad III. 

tamen imperator cum panois principibus suis, et onm diffionl- ^^^ 

tate nimia Niowam usque pervenit ad nrbem, indeqne Con- then're- 

stantinopolim profeotusi nbi usque ad sequentis initium yeris mains at 

perendinavit. Constanti- 

nople. 



Id. XTi. 

S8,ooL 
666. 



Id.x7L 
S8, coL 
671. 



Id. ZTl. 

34,eol. 
666. 



Id.XTL 
S5, coL 
667. 



Quod idem vnperaior regent Frcmcorum ei ej\ 

cirewnwenii. 



eju8 exereUwn 



Anno Domini mcxlyu. Imperator Oonradus, hyeme trans- Conradlll. 
oursa,' nayibus deyeotus cum suis, portum attigit Aohonensem, 'c^^ «'^^ 
et inde Jerosolimam profeotus, a rege Baldewino, dero^ ciyita- 
tis, ac populo onm hymnis et laudum oantiois in sanctam per- 
ducitnr ciyitatem. Quo utique tempore, Lodowious rex Fran- Advance of 
oorum imperatorem seoutus, post longos yisB labores ad yada^°^^^^ 
Menandri* onm septuaginta milibns loricatorum militum^ prss- 
ter classem ques eum sequebatur, peryenit. Ubi, Francis acce- 
dere ad aquas yolentibus, ex adyersa fluminis ripa hostes in- 
yeniunt infideles, qui aqufld usum eis et transitum interdioere 
satagebant. Sed yadis demum inyentis, hostibus inyitis et 
pluribus neoi traditis, ao yinoulis quibusdam mancipatis^ omnes 
in fngam oompellunt, et eomm spolia rapientes, facti sunt de 
yictoria IsBtiores. Inde Laodioiam transeuntee, montem quen- 
dam arduum et asoensu difficilem in itinere reperemnt. Erat 
autem oonsuetudo Franoorum, ut quosdam de illustribus yiris 



1 mmdebiW] inyidel>ant» A This 
dansels added by the eompiler. 

> angtutd] angnstia, A. 

' transeursd] transyersa, W., 
though O. is correct. 

^ ckro] deroqoeyW. and the Hist. 
Anglor. A. has derieo altered in 



the margin to ckro; C. has eleroi 
D. omits it 

* Menandn] An error for Jfecm- 
drit which W. of Tyre has. The 
next sentence, giying the numbers, 
is introduced by the compiler. 



182 



MATTH.£I FABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1147.jkS8ignarent, qui agmina praeirent, et qui a tergo Bequerentnr, Will, of 

ad custodiam imbellis populi et sarcinaniini qtii etiam cum Tyre, xvi. 
The forces principibus de modo vies et dietas quantitate tractarent. Praeibat * coLo67. 
^mmaiid- autem ilia die vir nobilis Graufridus de Baneona, qui cum agmi- 
Rancon' i^bus montem ascendens, ad ejus fastigium peirenit. Quod 
defeated by Turci ooguoscentes, qui exercitum ilium a latere insidiantes ^ 
the Turks, seqaebantur, in Francos non prsameditatos potenter irrunnt, et 
eorum legiones dissolvunt. Cecidit autem die ilia casu mise- 
rabili gloria Francorum et yirtus, qui forte peccatorum tene- (Not in W. 
bris involuti mystica secum Domino* munera non ferebant. of Tjrre.) 
Nee tamen rex propter casum adeo sinistrum a proposito 
potait revocari, quin peregrinationem prosequeretur incoeptam, 
Alienor, sed ardenti desiderio com regina ' sua Alienor ad iter se accin- Cf. W. of 
Louis Vn. gens, Jerosolimam tandem pervenit. Ubi a rege honorifioe Tyre, xYi. 
Teaches Je- gusceptus et populo, de casu, qui acciderat ei, non medio- g?' 
""^ '"• oriter condolebant. 

De dbsidione Damasci a prmoipihua prcBdictis et de prodUiane 

Orientalvum magncUum. 

Siege of Completis tandem de more orationibus, convenemnt ad Id. 
Damascus, colloquium imperator Eomanus cum regibus Jerosolimorum Id. xvii*. 1, 
et Francorum, ut de fructu tantsd peregrinationis et TerrsB coll. 678, 4. 
SanctsB agerent incremento. Tandem omnes in hoc oommuniter Id. zyii. 2. 
consenserunt, ut Damascum, urbem fidelibus nimis damnosam, 
obsiderent; et sicut fuerat prselocutum, ad urbem accedentes, 
pomeria occupant suburbana, quibusdam ibi ex hostibus inter- 
fectis. Inde ad flumen quod urbem lambebat accedentes, ut Id. xTii. 4, 
sitis angustias relevarent,* invenerunt secus ripam tantam ^^' ^^^' 
hostium multitudinem, qusB eis aquas usum auferre vacabant, 
quod nee regem Jerosolimorum vel Francorum cum eorum 
De quodam legionibus accedere permiserunt. Quo cognito, imperator 
Z**^/?**" Conradus ira vehementi succensus, per medias Francorum 
veraUn^ acies cum suis principibus ad certaminis locum pervenit, et 
Conradi. cuidam ex Turcis, fidelibus viriliter resistenti et strenue dimi- 
canti, caput galeatum, coUum et humerum loricatum, bra- 
chium sinistrum cum subjecto latere a reliquo corpore educto 
gladio separavit. Quod factum hostes ita determit, quod 
versus urbem, flumine relicto, fVigere decertarent. Obtento Id. zrii. 5, 
itaque flumine, fideles ad urbem liberius accedentes eam obsi- ^' ^^^' 
dione oinxerunt; unde cives post longam obsidionem fideUum 



1 imidiantes] insidiante, A. 

'^ The Hist. Anglor. inserts devo- 
tionu. This sentence is added by 
the compiler. 



' regina Alienor'} From B. de 
Monte, col. 464. 
* rdevareni] relevaret, A. 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 183 

WilL of virbutem metaentes et nmneraxn, oompositis sarcinis^ olam et A.D. 11 47. 
Tjrre, xfiL de nocte de civitate fagere decreverunt. Sed prius nostromm Siege of 
6, col. 678. animos, qnomm corpora vincere nequibant, oorrumpere temp- I^^^nascus. 
tantes, dedemnt qnibnadam principibus ex nostris de partibus Traitors 
Orienids pecimiain infinitam, qui inde proditoria vicem gerentes j!?^?? *^® 
obsidionem solvere conarentur. Instantibus autem ad hoc princes*'^ 
proditoribns memoratis, loqnentes cnm imperatore et rege 
Franconun in dolo, incoeptaa obsidionis difficnltatom allega- 
bant, et ob hoc aliis erant^ de proditione suspecti. Undo Principes 
Id. zvii. 6, eonmdem principnm malitiam manifestam attendentee, et Occidentis 
col. 679. firaudem OiMentalium detestantes, omnes qnotquot erant de ^^^* 
partibns Occidentis, praBvio imperatore et Francornm rege, ad i;^^^-, 
regna' sna eadem via qua yenerant sunt reversi. Qui dein- 
ceps non solum illos qui huio proditioni interfuerunt sed et om- p. 232. 
nium Orientalium principum abhominabantur consortiai et alios 
ad hujuB peregrinationis amorem minus efficiebant ferventes. 
DioetOyCoL Eodem anno Eobertus de Chai§ineio, archidiaconus Legeces- Robert de 
510. trensis, post* Alexandrum creatus est Lincolniensis antistes, v^^'**^^ 

per manum Theodbaldi archiepiscopi Cantuariensis, post jeju- ijnc<5n. 
nium mensis septimi episcopus consecratus. 

Quod Bemundue prineeps AntiochuB a Tiwcis inierfectue est. 

Will, of Anno Domini mcxlviii. Post discessum imperatoris et Fran- Nepa be- 

1^, xvii. corum regis de partibus Terrsa Sanctsa, Norandinus Sangoinii sieged by 
9, col. 681. fiiixis, princeps Turcorum potentissimus, fines Antiochenos in- ^o^eddin. 
gressus, Nepam castrum obsidione vallavit. Contra quem 
Beimundus Antiochenus princeps exercitum ducens, inconsulte Raymond, 
nimis et prealio inaaquali decertavit ; unde contigit, quod ipse ^^ ^ 
cum aliis quibusdam viris nobilibus occubuit interfectus. No- gj^j^ * 
Id.xvii.lo, randinus autem, nuUo obstante progressus, Hareng castrum Hareng 
C0L688. obsidens occupavit, et sic libere in partibus illis universa taken, 
depopulando percurrit, donee rex Jerosolimorum superveniens 
ipsum hostiliter recedere et sua repetere potenter coegit. 

Translatio * sancti Erkenwaldi episcopi, decimo octavo S. Erken- 
R. de kalendas Decembris, Eodem anno in solennitate Fentecos- ^j^» 

Monte, tea, David rex Scotorum militaribus decoravit armis Henricum, j^nJ^j,^ 
coL 466. fiii^m primogenitum Gaufridi Plantegenest, nunc * ducem Nor- translated. 

mannorum, et neptis su89 olim imperatricis Matildis. Henry of 

Anjon 
knighted 



» eranfi erat, A. This sentence 
is the compiler's, though founded 
on W. of Tyre. 

' regno] regina, A. 

> past Alexandrum] Added by 
the compiler. 



* Balph of Coggeshll (eoL 807) g^^^ of 
mentions this, bat mthoat the 
date. 

^ nunc . . Normannorum] In- 
troduced by the compiler. 



184 MATTHJEI PABISIENSIS CHBONICA UAJOBJl 



Quod dim Ckm/ridua dedU Normomwiam Seiwrioo filio suo. 

Anno Domini mcxlix. Graufridus dox Normanniaa reddidit R. de 
Henrico filio sno Normanniam, lisereditatem suam ex parte Monte,coIl. 

* Aft / Aftn 

matris Bose, contra prohibitionem regis Francorum, nnde dis- ' 
cordia inter ipsum regem et comitem' orta est. 

Beversio imperatoris Alemannisd et regis Gallise de 
JeruBoliimB. Lexebona capta est a Christianis. Gile- i^coi-^64. 
bertus Foliot efficitur episoopus Herefordensis. lcLcoi.465. 

Quod rex Lodowicua c^pU "homagvum ducis Henrioi. 

Anno Domiai mcl. Bex Francornm Lodowicus et Eostachins Id.col.467. 
filins regis Stephani cam militia copiosa venemnt ante turrem 
de Archis ob disoordiam memoratam, nbi etiam afioit dox 
KormannisB Henricos, et pater ejus comes And^^vensis Gaa- 
fridns, cum ingenti exeroitu Andegavensinm^ Britonom, et 
Normannorum. Sed videntes ntrinsque partis principes, quod 
legiones illsB neqnibant sine magna effnsione sanguinis hosti- 
liter convenire, coeperunt de pace tractare, et intervenientibus 
utrorumque amicis, rex Francorum cepit homagium ducis 
Henrici de Normannia, et sic pacifice recesserunt. Dux igitur 
Henricus dum tractaret cum optimatibus suis de itiuero suo in 
Angliam« pater ejus apud castrum Leri graviter infirmatus, 
septimo idus Septembris ab hac vita nugravit, et sic Henricus 
filius ejus factuB est comes Andegavensium et dux Normannorum. 

Hoc anno gelu coepit a quarto idus DecembriSy durans Ralph of 
usque ad undedmum kal. Martii, et Tamisia sic gelata ^^f^**^ 
est ut pede et equo transiretur. Bex ^ Stephanus fir- (Not in* 
mavit castellum apud Badingum. Eodem anno Badulfus ^^P^) 
abbas ecclesisd Sancti Albani, decidens in languorem, Bobertum 
de Gk)rliam priorem ecclesisd bosb suum procuratorem constituit 
per consilium conventus, et totius abbati» rectorem. 

De hcereticis Adnsims, 

Murder of Eodem anno Beimundus comes Tripolitanus, vir potens et in Will, of 
Baymond armis strenuus, ab Assisinis interfectus est. Planxerunt autem Ty^f »▼>!• 
TripolTby ®^°^ ^^ Jerusalem Baldewinus et terrea promissionis populus,' ut * Igi^ggl 

the Ami- . ' 

sini. 



A.D. 1 149. 

Normandy 
giyen to 
Henry. 



End of the 
second 
crusade. 
Lisbon 
taken. 
Gilbert Po- 
liot bishop 
of Hereford. 



LomBVII. 

andEas- 

tace BOD of 

Stephen 

meet 

Henry at 

Arqnes. 

Peace 
made. 



Death of 
Geoffrey of 
Anjou at 
Chateau du 
Ixrir. 

Severe 
frost. 



Beading 
castle. 
Bobert de 
Gorham, 
rector of S. 
Alban's. 



> comitem] Far. has vel ducem 
over this word. C. has et ducem 
in the text after comitem. 

' Hex . . . Badingum] This is 
Faris's own. The next sentence is 
the compiler's. 



' W. ins. univereua, and so pro- 
bably had O. 

* ut , , . Saracenis'] Introdaced 
by the compiler. 



DE TEICPOBE REGIS STEPHANI. 



185 



qui erafc^ valde formidabilis infidelibtis et principibus Saraoenis. A«D. 1150. 
WQL of Est autem in proYinoia Tyrensi et Fenicis regionis quidam Acoonnt of 
Tyn, Tx» popaloB circa episcopatnin Antaradensem ' in montibus habitans, the Absi- 
SI9O0L8IO. ^^ decern castella habens com Babnrbanis mnltis, qnonun name- '"^^' 
roa ad quadraginta' miUa vironun vel eo amplius ezcreeoit. 
Hi non h»reditaria Buooessione, sed meritonun prffirogativa, 
Bibi Bolent magistrom preaficere et eligere prsaoeptorem, qnem, 
Bprelis aliis dignitatnm nominibns, Yeterem^ do monte Bive 
Senem appellant. Cni tantad sabjeotionis Bolent et obedientiea 
vinculo obligari, nt nihil Bit tarn dnrmn, tarn difficile, tamye 
pericoloBiun, quod ad magistri imperinm ardentibos animis 
non aggrediantor implere. Nam inter csBtera, si quoB habent 
prinoipes odioBos ant genti sum Bnspectos, data nni de suis 
sicha vel plnribuB, non considerate rei ezita vel qnsd eiB 
poena Beqoabnr, illno contendnnt, qnibns mandatnm est; et 
tarn din pro complendo imperio anxii ^ circnmeunt et laborant, 
qnooaqne peragant Bibi homicidinm imperatom. Hob tarn 
Saraceni qnam ChriBtiani ABBisinoB appellant, ethimologiam 
nominiB penitoB ignorantes. Hi etiam qnasi anniB qnadringen- 
tiB Saracenomm legem et eomm traditioncB tanto zelo colne- 
ronty at rcBpectu eoram prsBfyaricatores omncB alii viderentar. 
Habneront aatem hiB [temporiboa] modemiB magiBtram, viram 
facondom yalde, Babtilem, et diBcretam, qai prsBter morem 
majoram anoram coepit penea ae eyaDgelioram libroa habere 
et codicem apoatolicam, qaibos continnato incnmbena atadio, 
miraooloram Ghriati et prsBceptorom aeriem, aed et Apoato- 
licam doctrinam malto labore faerat conaecntaa; indeqae' 
conferena ad honestam Ghriati et doctrinam anayem, recesait 
ab hia qaso aedactor Mahametaa ao miaer aaia complicibaa 
tradiderat, et coepit abhominari ilHaa immandiciaa aeduotoria. 
Oratoria etiam, qaibaa ejaa aabjecti prias asi faerant, deiciena, 
jozta morem Christianoram fecit eoa vivere et orare, ad 
fidem Ghriati ae conferre anapirana. Miait ergo nnnm ex 
fi:«tribaa aoia, viram providam et diacretam, ad regem Jero- 
aolimornm Baldewinom, at per ejaa conailiam baptiamatis 
Boaciperet aacramentam; aed' diabolna eccleaisa aemper invi- 
Ahridged dena incrementiB, hoc fieri non permiait. Nam legataa popali 
from W. of memorati, anteqoam ad regem perveniret, a fratre qaodam de 
J^^ ^^^ militia Templi in magnnm fait eccleais acandalnm interemptoa ; 



> ertU] enuit,W. 

3 TortoHu 

' quadraginta] sezaginta, W. of 
Tyre. 

^ Veterem . . sive] Introduced by 
the compiler. 



* anxn] aazi, A. 

* W. ins. M. 

' Med . . permisii] Introduced by 
the compiler. 



186 



MATTHJEI PABISIENSIS CHRONICA HAJORA. 



A.D. 1150. per quod negotitim pie incboatum nsqae in diem hodiemnm 

dilationem accepit. 
Louis Vn. Eodem* anno celebratum est divortimn inter Lodowiciun Diceto, 
^^ ^Ai* '^^K®™ Francorum et Alienor reginam suam, in Quadragesima col. 526. 
norm- *^" i^ V^^ comites et barones Anglise ^ fecerunt ligantiam i^^\^^ 
▼orced. et fidelitatem Eustacbio filio regis Stepbani ; erant enim 
consangninei in quarto gradu ; prsBterea diffamata est de 
[ad]ulterio, etiam cum infideU, et qui genere fiut diaboli. 



Marriage 
of Henry, 
duke of 
Normandy, 
and Alie- 



nor. 



Louis vn. 
makes war 
upon him. 



p. 238. 



Neuf- 

march6 

taken. 



Quod dux NormcmrntB Henrieua Alienor dtiaU in uxorem. 

Anno Domini mgli. Dux Nformannorum Henricus duxit Alienor B. de 
quondam [Francorum] reginam, quam Lodowicus rex anno pree- Monte, 
terito propter consanguinitatem et propter prsetactas causas ^^' *^®' 
dimiserat, et' sic factus est dux Aquitannias et comes Fictaviad, ' 
qui prius fuerat dux Kormannorum et consul Andegavorum. 
Quo audito rex Francorum Lodowicus commotus est vebementer 
contra ducem Henricum, eo quod genuerat duas filias ex prss- 
dicta Alienor ; quapropter noluit ut ilia ab aliquo filios suscipe- 
ret, per quos exbsBredarentur filies memoratse. Post festum vero 
Sancti Jobannis, cum dux Henricus esset apud Barbefluvium, 
ut ad Angliam trans&etaret, convenerunt in unum rex Fran- 
corum, Eustacbius filius regis Stepbani, comes Bobertus^ 
Perticensis, comes Henricus Campaniensis, et Gaufridus frater * 
ducis Henrici, cum' ingenti copia armatorum, ut duci Henrico 
Nformanniam, Andegaviam cum ducatu AquitannisB, et omnem 
terram subb dominationis auferrent ; quam quidem ^ quinque viri 
potentes inter se prsspropere diviserunt. Conyenientes igitur 
omnes apud Nfovum Mercatum, castrum obsidione cinxerunt, et 
fratrem ducis Qaufridum miserunt cum manu armata, ut ^ contra 
ducem Andegayeam ut ipsum expugnaret. Haac audiens dux 
Henricus, recessit a Barbefluvio, obsesso castello pro viribus 
subventurus. Sed antequam dux illuc yeniret, redditum est 



* Par. has in the margin, ^* Hoc 
« in anno prseterito secundum ali- 
^ quos." This is in the text in 
G. ; D. omits it. 

' AngUaf] AndegavisB, Hist. 
Anglor. This seems the earliest 
authority for this statement. It is 
found also in the Waverley Annals, 
p. 234. 

* et . , Aquitanniai] From Di- 
ceto, col. 526. 



* JRobertus'] Sic, CTToneousIy for 
Botrodus, and so the Hist. Anglor. 

^ cum . . camatorum] Added by 
the compiler. 

" qaidem] etiam hi, O. W., and 
so the Hist. Anglor., as B. de 
Monte. Below proepropere is in- 
troduced. 

7 Sic, the corrector forgetting to 
strike out this ut, when he inserted 
ut ipsum in the next line. C. D. 
follow A. as usnaL 



DE TSMPOBE REQIS STEPHANI. 



187 



B. de castellnm regi Franoornm frande illnd observantinzn, ao si AJ>. 1151. 

Monte, esset captum ^ yiolenter. Tunc dux Henricns castrametatns est Henry ra- 
coL 469. jxjjtta flnvium AndelleB, et partem illam Wilcasini aflaisit, quse ^^^ t^© 
Id.col.471. gat inter Iccam flumina et Andellam. Hsec provincia ad duca- ^^^^ 
tmn Normanniaa pertinebat ; sed Granfridus comes Andegayen- Epte and 
simn post mortem Henrici regis Anglornm ad tempns earn Andelle. 
conoesserat Lodowico. Tradidit etiam igni castella inimicomm Castles 
saomm Baschervillam, Ohitreinm, et Stirpineinm, cum castello ^J^en or 
Hugonis de Gomaco, quod Feritatem appellant;- denegabat ^f*^^^ 
enim idem Hugo debitum famulatum. Castella etiam de 
Brueboles et aliud quod Villa ^ nominatur igne cremavit, et 
inde in Normanniam veniens Eicherum de Aquila graviber 
afflixit, qui hostibus suis subsidium ferebat, et municipium 
ejus Bon-mulins flammis discurrentibus conflagravit. Circa 
yero finem mensis Augusti, statutis militibus ad custodiam 
Normannig), dux ad Andegayiam pergens obsedit caetrum Mon- Mont- 
tis Sorelli, ubi obsidione jugi ooarotans inclusos, Willelmum Soreau 
dominum oastri, qui partes fratris sui fovebat, cum aliis '^^^^^S®^* 
militibus multis cepit. Hoo quoque infortunio G^ufridus 
firater ejus compulsus est cum ipso concordari. Bex interea Louis en- 
Francorum, de ducis absentia occasionem nactus, Normanniam **" N^^^" 
intrayit, partem burgi Tegulariensis ' cum yico quodam castri JJ^^ ^ 
Yemolii yoracibus flammis consumpsit ; sed confestim, inter- Tillidres. 
Dieeto, yenientibus yiris religiosis, statuted sunt treugas inter regem Truce, 
col. 526. et ducem. 



Quod BoberHs de Gorham consecrcUur ahhas de Sa/neto AlhomoA 

Hoo quoque anno, rege Anglorum Stephano ad Sanctum Bobert de 
Albanum yeniente, suggestum fuit ei de languore Badulfi Go'liwn 
abbatis, ubi, mediantibus episcopis ac cssteris prsslatis, con- ^^^^^ ^f g 
cessit ut in eligendo abbate liceret monachis uti priyilegiis Alban's. 
suis. Quod cum rex gratanter annuisset, communi totius 
congregationis assensu Bobertum de Gorham priorem ecclesiaa 
elegerunt, qui ^postea decimo quarto kalendas Julii abbatis 
benedictionem suscepit. Superyixit autem prsBdecessor ejus Death of 
post ipsius promotionem diebus xix., et tunc defnnctus sepultus ^^! 
est in capitulo in aliorum abbatum ordine reyerenter. Eodem ' ^ ' 



^ captum] So Far. m margin ; 
prsBreptnm, W., as B. de Monte; 
C. D. haye captum in the text. 

s ViUa] MaculfiviUa, B. de 
Monte. MaconuiUe, 



B Tegidariengis] Begnlariensisa 
MSB. 

* In the margin is a pastoral 
staff. 

* In the margin opposite to this 
is *' impertinens." 



188 ICATTHJEI PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1151. 
A dream. 

Death of 
Matilda, 
wife of 
Stephen, 
3 May. 

John of 
Sees, 
bishop of 
Man. 



Geoffrey of 
MonmoQth 
bishop of 
8. ABaph. 



Four arch- 
bishopiickf 
in Ireland. 



anno dictnm est ouidam in somnis nt manns soas tnmoaret et 
pedes, et sic salyns fieret, qnod cum feoisset statim ezspiravit. 
lUo anno obiit Matildis uxor regis Stephani, die Inventionis 
SanctsB Orucis, apad Haingeham,^ castellnm comitis Alberici de 
Yer, et in abbatia de Feyeresham, qnam rexStephanus fnn- 
daverat, traditnr sepnltarsB. Eodem anno Johannes monachus 
Sagiensis factos est secnndns antistes Moinn insulsB, qu89 est 
inter Angliam et Hybemiam, propinqnior tamen AnglisB, nnde 
et episoopns iUe [archi]epi8Copo snbjacet Eboracensi. Primus 
antem ibi fnerat episoopns Wimnndns monachus Saviniensis, sed 
propter ejus importanitatem ' priyatns fuit ocnlis et ezpulsns. 
Eodem anno obiit Willelmns episoopns Dnnelmensis. Eodem 
anno Granfridns Arthnms factns est episoopns Sancti Asaph in 
NorwalUa, qui historiam Britonum de lingua Britannica trans- 
tulit in Latinam. Quo etiam anno in capitulo Gisterciensi sta- 
tutum est, ne de osBtero aHquam ' novam construerent abbatiam ; 
quia numeruB abbatiarum illius ordinis usque ad quingentas 
ezcreyit. Johannes- Papiro cardinalis, legatione fungens in 
Hybemiam, quatuor ibi oonstituit archiepiBCopos ; qui dum per 
Angliam transitum habuisset, regi Stephaao fidelitatem juravit. 



R. de 
Monte, 
col. 469. 

Id.col.470. 
(NotinlLdeM.) 

DioetQ, ool. S87. 

R. de 

Monte, col. 
470. 



Id. col. 
472. 



Diceto, 
coL 527. 



Heresy of 
Henry in 
Gascony 
refuted by 
ayoong 
girl. 



De quadam ha&resi miraeuloee confiUata, 

Circa dies istos, pullulante perversa doctrina Henrici c^jus- R. de 
dam hflsretici, et maxime in Wasconia, suscitavit Dominus Monte, 
spiritum puellsB junioris in ilia provincia ad illam h^ resim ^ 
confutandam, quam contra articulos fidei prssdicabat. Jacebat 
enim puella in unaquaque septimana per triduum absque voce, 
sensu, atque flatu, et postmodum ad se reversa, dicebat beatam 
Mariam orare pro populo Christiano, et beatum Petrum docuisse 
se fidem orthodozam. Et sic de fide catholica sapienter dis- 
putabat, et prsecipue hsdresim Henrici convincens, plurimos ab 
eo sednctos ad sinum sanctsd matris ecclesiaB revooavit. 



De quodam fado 'iMftMmiSbili Oowradi imperatorie. 

Death of Eodem anno Conradus imperator, vir prudens et discretus. Id. col. 468. 
DexwCon* ^®™ dausit extremum ; de quo legitur,* quod dum in sancto 
radin. 



^ nils IB the anfhority for the 
place (Hedingham or Heningham 
in Esfez) of Matilda's death. The 
date is given by Grenraae, coL 1872 
(Twytden). 

^ inqHtrtunitatem] crudeUtatem, 
B. de Monte. 



' aUquam] aliqua, A. 

* This legend is told by Malmea- 
bory of the emperor Henry III. 
The compiler has considerably en- 
larged B^dmesbary's account. 



DE TEMPORE REGIS 8TEPHAKI. 189 

Malmesb. Pentecoste pnaaentibas archiepiscopis, episcopisi et imperii A.D. 1151. 
GestA re- magnatibtiB in vrbe qnadam diyinia interesset obseqniiBy diabolo Legend 
^"aSe* instigante, Bmrexit contentio inteir pnalatos memoratos, quis wspecting 
deberet esse dignior in primata cathedrali, ut imperatori propins ™* 
consideret. Altercantibna autem episcopis circa boo aliisqne 
pnelaldsy accnmint eonmdem prsslatonun minis<*ri cmn gladiis 
et fastiboBy et sic plagis impositis, istos de snis sedilibas eztra- 
bentesy in eisdem alios intmaenint. Bt lite in bunc modnm 
contestata, mitras bine inde et pastorales bacnlos confrege- 
rxmi, sangninem in ecclesia non minimnm eflfbndentes. Quod 
Tidens imperator oontristatos est vebementer, et jnssit ministria 
soisy uty ezpnlsis ab ecclesia soismatiois illis, sedarent tnmultiim. 
Qaod cmn factom faisset, imperator prsalatos illos graviter 
increpans» jnssit nt yiolatam reconciliarent eodesiam, ne in 
tanta solemnitate a missamm obseqniis defraadati, Spiritos 
Sancti prspedirent adventam. Sedate itaqne tmnnltn et ecclesia 
ntcnnqne reconoiliata, incboatom est missa oflBciumy et lieet 
temere foisset attempatom, sicnt remm exitns evidenter ostendit, 
tamen nsqne ad Svangelii pronunciationem est perdnctnm. 
Sed cmn cboms novissimnm seqnentisa versnm percantasset» 
HuM6 diem glariaewn fecitti, levavit vocem snam diabolos in 
excelsis, et distincte ad intelligendmn, cimctis aadientibus, 
cantare coepit, Hume diem hellicoetun ego feci, Hanc itaqne 
Yocem adeo terribilem cmn omnes intellexissent, contnebantnr 
sese ad invicem singali, admirantee qnid' boo esset. Tone 
imperator, qni vir erat pmdens et devotns Dei cnltor, animad- 
yertit vocem esse Satbanao snbeannantis et improperantis tarn 
enorme discidinm praalatomm. Et prsdcepit continno, nt ar- 
cbiepiscopus, qni missam erat celebratnms, casolam deponeret, 
donee snper tanta injuria Spiritoi Sancto foret satisfactmn, qni 
ea die solet donis snis mysticis corda fidelimn illnstrare. 
Deinde famnlos snos mittens per plateas et vices civitatis, p. SS4. 
fecit convenire panperes omnes et debiles infra ecclesiam 
violatam et extra; esnrientea pavit, sitientes potavit, nndoB 
vestivit, calceamenta necessitatem babentibus erogavit; de 
senibns et valetndinariis, qni in grabatis jacebant per nrbem, 
idem fecit, anremn singulis donavit, isjnngens cnnctis nt 
divinam implorarent misericordiam, ne popnlo sno impntaret 
prsalatorom snperbiam Dens, quo minus Spiritus sui prsestola- 
rentnr adventmn. Pnrpnram prsaterea deposuit, saccmn et 
cilioinm induit, vestigiis nudis per pavimentum incedens, 
panperibus ministravit, ezemplumque aliis prsabens omnes ad 
elemosmaa et lacrimamm e£^onem commovit Tunc' mag- 

1 qmd hoc] quia hie, W., though I > From here to the end of this 
O. has quid hoc, I legead is the oompilei^a own. 



190 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.T). 1151. nificns imperator videns ecolesiaa pavimentom lacrimis nbertim 
perfasnmy qnod prios sang^oiiie faerat tabefactmn, jnssit fidn- 
cialiter missaa inchoare offioimn, et cnm stunina devotione 
incceptam obseqtdum compleyenmt. Tandem cam peirentcun 
erat ad yersmn sapradictimiy Hune diem glorioswn tii fedeti, 
prsacepit imperator^ nt versus a choro tertio repeteretnr, in 
contmneliam Sathansa; et demnm finito versu jnssit omnes 
aliqoandiu silere, ut andirent si hostis antiquns, nt prins 
fecerat, aliqnid snbsannando proferret. Sed cnm aliqnantnlnm 
expectassent^ et nihil andissent; ''Noyeritis/' ait imperator, 
" qnod inimicns noster confnsns recessit." Tnno onmes oon- 
gandentes in Domino et exnltantes, residnnm misssa feliciter 
peregemnty glorifioantes Spiritum Sanctnm, qni imperatori tale 

Frederick!, consilinm inspirayit. Snccessit ei in imperinm Bomannm Fre- R* de 

emperor, thericus nepos ejns. 



Monte, col. 
468. 



Death of 
Engen- 
nias III. 
Anastfr- 
sinsIV. 
Death of S. 
Bernard, 
and arch- 
bishop H. 
Mnrdac. 



Death of 
Enstace, 
Stephen's 
son, Feb. 2, 
andDavidl. 
k. of Scots. 
Malcolm 
IV. 



Hoc a/n/no ohUb Fapa Eugenius d muUi divUes cvm eo. 

Anno Domini mclu. Engenins Papa diem clansit eztremnm, Vlt Pontif. 

mense Julio; cm suocedens Anastasins, sedit in cathedra 

Bomana anno nno, mensibus quatuor, et diebns yiginti quatnor. 

Eodem anno Eicardus de Beumeis, archidiaoonns Middel- Diceto, 

sezensis, oonsecrafcns est epiaoopns Londoniensis. Eodem anno ^^^ ^^7. 

Bemardus abbas Clareyallensis migrayit ad Dominum, et B. de 

Henricus Murdac archiepiscopus Eboracensis. Monte, 

col. 475. 

Item ohiU rex Bcotofum David. 

Eodem anno,' cum Eustachius filins regis Stephani in die Id. 
Sancti Laurentii terram beati Eadmnndi martyris prsBdatum 
iret, subita morte prsareptus est, et apud Feyeresham in Diceto, 
abbatia, quam^ rex Stephanus pater ejus fnndayerat, est sepul- coL 527. 
tus. Obiit eodem anno Dayid rex Scotomm; et successit ei 
Malcolmus nepos ejus. 

Quod dux Henricus in AngUa poienier a^Ucuit. 



Henry Eodem anno, dux Normannorum Henricus et Aquitannomm, B. de 

duke of comes Pictayensis et Andegayensis, cum nayibus xxxvi.' et* Monte, 
Normandy ° col. 472. 

lands in 



* In the margin is a portrait and 
crown reversed. 

3 quam . . . fimdaverat'] Added 
by the compiler. 

8 xxxvi.] So O. W. ; A. had 
xxxTiLy bat the lastfigue is ex- 



poncted. C. has xxxyii., and D. 
xxxii, not observing the point, and 
the latter omitting the t. The 
Hist. Anglor. has xxxyii. 

* et , , fitMtf ] Added by the com- 
piler. 



DE TEMPOBE REGIS STEPHAKI. 



191 



R. de 
Monte, 
col. 473. 

Id. ooL 

474. 



Id. coL 
478. 

Id. col. 
475, 



militia magna nimis ad Angliam transfretavit, et infra octavas 
Epiphanise, Malmosberiense oastellnm obsedit et cepit ; indeqne 
profectas, oastellmn de Cranmerse obsidione vallavit. Sed 
intercurrentibns Tiris, inter ^ dacem et regem ita convenit, quod 
rex Stephanus castmm illud propriis snmptibixs complanoret. 
Sicqne solnta est obsidio qnaa circa castellnm de Walingeforde 
faerat, rege Stephano Craomerse snbvertente. Castella etiam 
de Badingis et de Bretewelle' dux Henricus in sua jura recepit. 
Gundreda etiam Warewio comitissa^ regis Stephani militibus 
de castello ejusdem urbis ejectis, tradidit munioipium Henrico 
duci, et ' sic prosperatum est negotium ejus. Eodem anno natus 
est duci Henrico filius ex Alienor uxore sua, et vocatus est 
Willelmus, quod proprium nomen est ducibus Aquitannorum 
ct GomitibuB Andegavorum.^ 



A.D. 1152. 

England, 
and takes 
Malmes- 
bniy castle. 

Crowmdrsh 
razed. 

Beading, 
Bright- 
well, and 
Warwick 
enrren- 
dered. 

Birth of 
his son 
William. 



Id. 

Diceto, 
coL 527. 
B.de 
Monte, 
coL 475. 



Diceto, 
col. 527. 



De concordda facta inter regem Stephamun et cUtcem Henrictim, 

Anno Domini mcijii. Justicia de osbIo prospiciente, et dili* Treaty 
gentia Theodbaldi Oantuariensis archiepiscopi et episcoporum between 
regni intercedente,^ rex Anglomm Stephanus et dux Norman- ^J^h^^ 
norum Henricus apud ^ Walingeford in talem ooncordiam oonve- dake of ' 
nerunt: rex Stephanus omni^ hssrede viduatus, praster solum- Normandy, 
modo ducem Henricum, recognovit in conyentu episcoporum 
et aliorum regni optimatum, quod jus h»reditarium dux 
Henricus in regnum Anglisa habebat ; et dux benigne concessit, 
ut rex Stephanus tota vita sua, si vellet, regnum pacifice possi- 
deret. Ita tamen confirmatnm est pactum, quod ipsd rex et 
episcopi time prsasentes cum cssteris optimatibus regni jura- 
rent, quod dux post mortem regis, si ilium superviTeret, 
regnum sine contradictione aliqua obtineret. Et sic^ hie* illud 
propheticum Merlini^^ attendatur, quod dicit; '' Nocebit possi- 



> inter ducem et regem] reUgiosis 
inter partes, O. W. 

* BretewelW] Bercewelle, Hist. 
Anglor. Brightwdl, 

^ et , , ^ns] Introdnced by the 
compiler. 

* -€9MiiciR is written aboye Ande- 
gavorum; C. is corrected accord- 
ingly; D. has Andegawntium, 
and immediately afterwards in a 
later hand " qui cito obiit." B. de 
Monte has Pictavarum. 

^ Here tiie Historia Anglorom 
inserts the story of Matilda inter- 



posing and [asserting Heniy to be 
her son by Stephen. See aboye, 
yol. I. p. 204. 

^ apud Walingeford] Introdnced 
by the compiler. 

7 omni . . Henricum] Introduced 
by the compiler. 

8 eic] si, W., as Diceto ; the c 
has been inserted in A. 

* hw] So altered in A. from nunc, 
which W. has ; si nee, D. 

10 Merlin's name is not in Diceto, 
nor are the words of the prophecy 
given. 



192 



MATTHifil PABISIENSIS CHBONICA ICAJORA* 



A.D. 1153. 

Treaty 
between 
Stephen 
and fleiiry. 



<c 



Peace. 



donti ex impiis pietas, donee sese genitore indaerit;" mani- 
fefituin est regem Stephonnm Henricom induisse hflBredem* 
qaem non gennit,^ dmn ipsnm adoptavit' in filium eiregni par- 
ticipem et poBtmodum sncceBSorem ; in rege qnoque ducem, et 
in dnee omnes venerarentor' regem. Begalia passim a proceri- 
bns asnrpata rex in sua recipiet. FoBsessiones, qnse ab invaso- 
ribns direptas erant, ad legitimes possessores, qaorum faerant 
regis Henrioi tempore, revertentnr. Oastella adnlterina/ que 
tempore regis a quocnnque constmcta sint, dimentur, quorum 
numeruB ad undecies centum et qnindecim exorevit. Bex colo- 
noB prsBdiis assignabit, SBdificia oombusta renovabit, replebit 
pascua armentis, deoorabit oyibus montana. CleruB debitam 
tranquillitatem se habere gandebit, exactionibus indebitis non 
gravabitur. Yiceoomites in locis ponentnr consuetis, et neminem 
ex odio persequentur. Non gratificabuntur ' amicis, non indul- 
gontiis orimina sullevabunt, suum cnique ex integro reserva- 
bunt. Metu pcsnarum afficient nocentes, fures et prsddones 
terrebuntur in Airca et sententia capitali. Milites juxta' Ysaiam 
gladios convertent in vomeres, etlanceas in' ligones; acastris 
ad aratra, a tentoriis ad ergasteria redibunt clientes ab excubiis 
fatigati, in oommnni Isdtitift respirabunt. Beleyabitur rusticitas 
otio innooens et quieta; negotiatores commercinm ditabit, Cele- 
bris et publica moneta una et eadem eritin regno ex* argento 
percussa. Werra * igitur, qu» septende^im annis ssByierat, hoc 
fine quievit. 



Diceto, 
col. 527. 

B.de 
Monte, 
col. 476. 

Dieeto, 
coL 528. 



(Notm 
Diceto.) 



Legend of 
the entry 
of the 
soldier 



De milUe Oeno gm pwrgaioriwn vivus irUravU. 

Ooncordia '^ itaque inter regem Stephanum et ducem Henri- Henrici 
cum, ut dictum est, confirmata, miles quidam Hoenus nomine Saiteriensis 
qui multis annis sub rege Stephano militarerat, licentia a rege p^^^l^ 



^ genmi] credidit, Hist Anglor. 

* adopiaviQ habnit, Hist. An- 
glor. ; arrogaTit, Diceto. 

' vmerareiUyr'] Tenerabantnr, A., 
altered fixun venerarentur. 

^ adviterina] Introdoced by the 
compiler. 

* gratificabuntur] gratiflcaban- 
tur, A. 

' juxta Ysaiam] Introduced by 
the compiler. 

7 m] et, A. C; D. has been 
c<»rected. 



* ex argento] om. W. It is not 
in Diceto. 

' This last sentence is the com- 
piler's. 

» This legend will be foond in MS. 
Cotton, Nero A. 7, and is printed in 
Colgan's Trias Thanmatnrga (Lo- 
▼an. 1647), Appendix VI. ad Acta 
S. Patridi, p. 278. The edition of 
Messingham, Flor. InsnliB Sano- 
tonun (Pans 1624), which Migne 
has reprinted in yol. 180 of his 
Patrologia, is partly from this S. 
Alban*8 compilation. 



i 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 193 

S. Patricii, impetrata, profectus est in Hybemiam ad natalo solum, utA.D. 1153. 
(Migne*8 parenteB viaitaret. Qui cum aliquandiu in regione ilia demo- Owen into 
clMtt ^^* ratus fuissefc, coepit ad mentcm reducere vitam suam adeo JJJf P'yfiP^' 
col. 989.) flagitiosam, quod ab ipsis cunabulis incendiis semper vaoa- ^^nck ' 

verat et rapinis, et quod magis dolebat, se ecclesiarum fuisse i 

violatorem et rerum ecclesiasticarum invasorem, prsster multa 

enormia, qusB intrinsecus latebant, peccata. Miles igitur posni- 

tentia ductus ad episcopum quondam illius regionis accessit; 

cui cum peccata sua devotus per ordinem retulisset, increpavit p* 235. 

eum graviter episcopus, asserens ilium nimis divinam clemen- 

tiam offendisse ; unde miles multum contristatus Deo oondignam 

facere poanitentiam cogitavit. Episcopus autem, ut justum 

sibi videbatur, yolens ei infligere poenitentiam, miles respondit ; 

" Dum igitur, ut asseris, Factorem meum tam graviter offendo' 

" rim, poanitentiam assumam, omnibus posnitentiis graviorem ; 

" et ut peccatorum meorum merear remissionem acoipere, pur- 

** gatorium Sancti Fatricii volo intrare." De hoc quoque purga- 

torio et ejus origine, quod sequitur tradunt veteres historisa 

Hybemenses. 

Be ratione pv/rgcUorii 8upradiciu 

Magnus Fatricius, dum in Hybemia verbum Dei prasdicaret 
et multis ibi miraculorum signis choruscaret, bestiales illius 
patrisB homines terrore infemalium tormentorum ac Paradisi 
amore gaudiorum a mortuis studuit ^ revocare. Sed ipsi piano 
sermone affirmabant, se non conversuros ad Christum, nisi 
oculata fide prius conspicerent qusB promisit. Unde beatus Fa- 
tricius, [dum]^ pro salute populi in jejuniis, vigiliis, et orationi- 
buB positus^ Dominum precaretur propensius, piUs Dei Filius 
apparens ei duxit eum in locum desertum, et ostendit illi spe- 
luncam rotundam et obscuram intrinsecus, et dixit : '* Quisquis 

veraciter poenitens et in fide constans hanc speluncam in- 

gressus fuerit spatio unius diei ac noctis, ab omnibus in ea 

purgabitur peccatis, quibus in tota vita sua Deum offendit; 

atque earn ingrediens non solum tormenta malorum, sed [si] 

in Dei dilectione constanter perseveraverit, videbit et gaudia 
" beatorum." Sic Domino disparente, Sanctus Fatricius, tam 
pro Domini apparitione quam pro speluncsa ostensione IsBtus, 
sperabat miserum Hybemisa populum se ad fidem catholicam 
conversurum, et in loco illo confestim oratorium construens, 
speluncam, quea in cimiterio est, ante frontem ecclesiaa 

1 O. W. ins. cperibus. I ' poaitus'] positiB, W. 

^ dum] cm. A. C. $ D. inserts cum, \ 

VOL. II. N 



<< 

<c 
<< 
«l 



194 MATTHiBI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1163. [muro] circnmdedit, et janoaon cum Bens apposuit, ne qnis earn Henrici 
Legend of gine ejus licentia introiret. Canoxiicos regulares loco illo intro- ^ra*^" dT* 
a^nck'8 ^jjj^^^ Q^ priori ecclesias clavem custodiendam commisit, sta- pupg.'g.^ 
"^^ tuens, nt quicunque purgatorium ingredi voluerit, ab episcopo Patricii. 
loci licentiam habeat, et cum litteris episcopi accedat ad 
priorem, et ab eo instructus purgatorium intret. Multi autem 
in diebus beati Patricii purgatorium intraverunt, qui reversi, 
testati sunt se tormenta gravia pertulisse, et gaudia magna 
ibidem et inenarrabilia conspezisse. 

Quod imlea Omua de Ueentia epiacopi loci purgaioritim irUravU, 

MUes itaque supradictns cum angustiose nimis ab episcopo 
memorato Ucentiam postularet purgatorium experiendi, cum 
ilium cognovisset [episcopus] inflexibilem, tradidit ei litteras suas 
ad priorem loci, mandans ut cum illo ageret, sicut fieri solet cum 
illis qui purgatorium ingredi deposcunt. Prior autem visis 
litteris militem in eoclesiom perduzit, ubi per dies quindecim 
orationibus deyotus instabat, et illis sic diebus elapsis, mane 
missa a priore celebrata, sacra communione militem com- 
munivit, adductumque ad spelunoss introitum aqua eum bene- 
dicta aspersit. Et aperto ostio, dixit : " Ecce nunc intrabis in 
" nomine Jesu Ghristi, et per concavitatem speluncaB tamdiu 
" ambulabis, donee in unum campum exiens aulam invenies 
" artificiosissime fabricatam. Quam cum ingressus faeris, statim 
ex parte Dei nuntios habebis, qui tibi pie quid facies indi- 
cabunt." Yir autem ille virilem gerens animum, ad pugnam 
daamonum audacter prorupit, atque omnium se orationibus 
commendans, frontem suam yiyificaa Crucis signo muniyit, et 
intrepidus portam intravit; et ostio post eum obserato, prior 
cum processione ecolesiam repetivit. 

Quod miles ad <mlam perveniena earn irUravU, 

Miles itaque per speluncam audacter progrediens, lumen 

paulatim totius claritatis amisit. Sed tandem parvo lumine 

apparente, ad campum prsedictum pervenit et aulam. Lux ibi 

non erat, nisi qualis in vespere bic habetur. Aula parietes 

non habebat, sed columnis erat per gyrum subnixa, ut clau- 

strum solet monachorum. Ingressusque eam et intus sedens, 

oculos studiose hue illucque convertit, admirans illius jmL- 

Ad miUtem cbritudinem et structuram. Ubi cum paululum solus sedisset, 

tfi4rafile« ecce quindecim viri quasi religiosi et nuper rasi, albisquo 

^^!IJ^^ vestibus induti, regiam intraverunt ; et salutantes eum in no- 

^ui^ * mine Domini^ oonsederont. Tunc aliis tacentibusy unns loque« 






I 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 



195 



Parg. S. 
FatriciL 



«« 



(( 



Henrici ^t™" c^^n ipso dicens: ** Benedictos sit Deus omnipotens, qui A.D. 1153. 

Salterienns " bonam tibi propositmn inspiravit, ut pro peccatis tuis pur- Legend of 

Tract.de " gatorinin hoc intrares; sed nisi te -viriliter habeas, in cor- S.Patrick's 

" pore et anima simul peribis. Mox enim, nt hanc dommn ^^8**017. 

" faerimuB egressi, mnltitadine replebitnr spiritamn immnndo* 
rom, qni tibi grayia inferentes tormenta, minabuntor inferre 
graviora. Fromittent te dncturos ad portam qua intraeti, 

" si te decipere possint nt revertaris ; sed si tormentonun 

'* affliotione victas^ yel minis territns, sen promissione de- 
ceptos, assensnm eis prfieBneris, in corpore pariter et anima 
peribis. Si vero fortis in fide^ spem totam in- Domino 
posneris, nt neo tormentis, neo minis, sen promissionibns 
eomm adqnieveris, sed corde integro eos contempseris, ab 
omnibus purgaberis deliotis, et tormenta malorum videbis 
et requiem similiter bonomm. Et quotienscunque te oru- 
ciaverint, invoca Domjnum Jesnm Christum, et per invoca- 
tionem htgus nominis statim liberaberis a qnocunque tor- 
mento, in quo eris. Tecum hie amplius esse non possumus, 
sed Deo te omnipotenti commendamus." 



<« 



(( 



<« 



<« 



<« 



(( 



t( 



ft 



<< 



Quod do&monee rmlUem gravUer affligserwU, 

Miles itaque a yiris solus relictus, ad novi generis militiam 
est^ instmctus. Cumque intrepidus pugnam daamonum expec- 
taret, subito ooepit circa domum tumultus audiri, ac si omnes 
homines, qui in mundo sunt, cum animalibus ao bestiis stre- 
pnissent. Et post horridum sonum sequitur terribilior visus 
dsBmonum. Goepit enim undique dsBmonum deformium in- 
numera multitude in aulam irruere, et militem deridendo salu- 
tare. "Alii homines," inquiunt, ''qui nobis servinnt, non nisi 
" post mortom ad nos yeniunt, sed tu nostram societatem, cui 
'' studiose deservisti, in tantum honorare desideras, quod yiyens 
nobis corpus tuum decemis et animam oommendare. Hue 
yenisti ut pro peccatis tormenta sustineresP Habebis nobis- 
** cum pressuras et dolores. Yemntamen pro eo quod nobis 
" curiose ministrasti, si reyerti yolueris ad portam qua in- 
trasti, te ducemus illsBsum, ut gaudens in mundo yiyas, et 
omne quod corpori tuo suaye est penitns non amittas/' Hsbc 
ideo dflBmones dixerunt, quia aut terrore eum aut blandiciis deci- 
pere yoluerunt. Sed miles Ghristi nee terrore concutitur, neo 
blandimento seducitur, dum saquo animo eos ita contempsit, 
quod tacite sedens neo unum yerbum respondit. At daamones se 



n 



(« 



i€ 



tt 



^JUW] fldem,A. 



I 3 e9t] esse, A. 



N 2 



196 



MATTHJEI PARISIENSTS CHRONICA MAJORA. 



A.t>. 1 153. contemni indignantes, rogam in aula ingentis incendii snccen- Henrici 
I>egeiid of derunt. Et manns militis pedesque colligantes, in ignem eum Salterieosis 

?» **? I projecerunt, oncis ferreis hue iUacqae per incendiom detra- ?*^*'q 
Purgatory, P^^ ^^ ^j^ ^ .^^^ ^^^^^ ^^ ^^^ ^^^ tormentnm ^l 

sensisset, nomen Jesn Christi invocavit, dicens; " Jean Christe 
p. 236. " miserere mei." Ad hoe quoque nomen incendiom rogi ita 
extinctnm est, at nee totins rogi scintilla nnica appareret. 
Quod cemens miles, in animo proposnit, ut eos de C89tero non 
formidaret, qnos invocato Christi amdlio vinci conspexit. 



De secundo pcBnali loco in quo miles trdhehatur, 

Belinquentes vero anlam dssmones, militem diutios per vas- 
tam regionem qnandam detraxemnt; nigra erat terra, et regio 
tenebrosa. Traxeront eiun ds&mones iliac recto ^ tramite, quo 
sol oritar in SDstate. Quo conYertentc)^, codpit miles quasi vnlgi 
totius orbis miseros ejulatus andire. Tandem a dsamonibns 
tractus, in campom peryenit longum et latum, miseriis ac do- 
lore perplenum, cig'us longitude non potuit transvideri. Cam- 
pus ille hominibus utriusque sexus et sBtatis diverssB, nudis et 
in terra jacentibus ventribus ' deorsum versis, plenus erat, quo- 
rum corpora simul et membra, clavis ferreis et ignitis in terram 
usque transfixis,' miserabiliter torquebantur. Aliquando autem 
prsB doloris angustia terram comedebant, clamantes et eju- 
lantes, "Farce parce, miserere miserere;" cum qui sui mise- 
retur penitus non adesset. Dsdmones etiam super miseros 
currentes, gravibus eos flagris cffidebant, et militi dicebant, 
" HsBc tormenta, qusB vides, sentiendo patieris, nisi nobis ad- 
" quiescas, ut ad portam per quam intrasti revertaris, ad 
" quam si volueris paoifice deduceris." Sed ille ad mentem 
revocans, qualiter ipsum Deus alibi liberaverit, credere eis * om- 
nino contempsit. Tunc dasmones eum in terram prostementes, 
ad modum aliorum configere conati sunt; sed invocato no- 
mine Jesu Christi ab eo, nihil amplius in loco illo ei facere 
potuerunt. In alium campum militem trahentes daemones, hanc 
ibi dififerentiam conspexit, quod sicut in campo superiori 
homines afflicti ventres habuerunt deorsum versos, ita in hoc 
campo dorsa solo hssrebant. Dracones autem ignei super quos- 
dam sedentes, et dentibus eis igneis corrodentes, mode mise- 
rabili affligebant. Aliorum quoque coUa, brachia, et corpora 
serpentes igniti circumcingentes, aculeos oris sui igneos eorum 



> recto] retro, W., though O. has 
recto. 
' ventrHnu] ventris, A. O. W. 



s trawfixis] Sic, all the MSS. 
* eW] iiis, A. It is altered in D. 
and struck through with a line in C. 



D£ TEBiPORE REGIS STEPHAIII. 



197 



Purg. S. 
Patricii. 



Jlenrici cordibus infixenmt. Bofones etiam mirss magnitudinis et hor- A.D. 1153. 

S^teri^iflis roris, super qaomndam pectora incumbentes, deformibus rostris l4egend of 

^ * ® suis eorum corda exfcrahere conabantur. DaBmones prsBterea ^a*"ck'B 

super siugulos cursitantes, et flagris asperrimis csadentes, miseros ^ ^' 

graviter cruciabant, nee unquam a fletu et ejulatu afflicti ces- 

sabant. Inde trabentes militem dsBmones in alium poenalem 

campum, invenit ibi tantam utriusque sexus et setatis diversas 

multitudinem, ut totius orbis plenitudinem vincere crederetur ; 

alii ibi pendebant in flammis sulphureis, igneis catbenis per 

pedes et tibias, capitibus ad ima demissis, alii per manus et 

bracbia^ alii per capillos et capita; alii pendebant in flammis 

igneis in uncis ferreis et ignitis per oculos et nares, alii per 

aures et fauces, alii per testiculos et mamillas. Nee inter fle- 

tus miseros universorum et ejulatus flagella dasmonum defue- 

runt. Cumque militem bio sicut in aliis pcenis inimici torquere 

Yoluissent, nomen Cbristi invocavit et illsBsus evasit. 



Be rota ferrea et ignUa. - 

Ab illo poenali loco dsQmones militem- impellentes venerunt 
ad rotam quandam ferream et ignitam, cujus radii et canti 
uncis ferreis et igneis erant undique circumfizi, in quibus 
homines pendentes a flamma tetri sulphureique incendii, quas 
a terra surgebat, graviter urebantur. Hanc enim rotam das- 
mones tanta agilitate impingebant vectibus quibusdam ferreis, 
ut nullum omnino hominem ab alio posset discemere; quia 
praa nimia cursus celeritate nihil nisi ignis incendium appa- 
rebat. Nee minori tormento vexabantur hi, qui yerubus trans- 
flxi, ad ignem assati deguttabantur a daemonibus ex metallis 
liquefactis yel fomacibus cremabantur, seu illi, qui in sarta- 
ginibus frigebantur. Yidit prasterea miles, trabentibus eum 
ministris tartareis, domum innumeris caldariis plenam,* quaa 
piceis sulphureisque liquaminibus ac diversis repleta buUien- 
tibus metallis, homines utriusque [sexus] omnis conditioni? et 
setatis continebant. Quorum quidam ex toto, quidam usque 
supercilia et oculos, alii usque ad labia et colla, alii ad pectus 
usque et femora, alii ad genua usque et crura, alii manum 
unam vel pedem, alii ambas OAnus et pedes in caldariis tene- 
bant ; omnes prae doloris angustia vociferabant, ac miserabiliter 
ejulabant. Et cum codpissent daamones militem cum aliis 
submergere, liberatus est Ghristi nomine invocato. 



' pl€nam\ plennmi A. 



198 MATTHAI PABISIEKSIS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1168. Be vento vehemmti eb firnnme^ fcBiido* 

■ 

Legend of Unde daamones militem in montem ezcelsam impellentes, Henrici 
S.Fatrick'8 ostendernnt ei ntriusqne sexus homines et estatifl diversaD Saltenensis 
Jrargatory. j^xiltitudinem copiosam, qui omnes nndi sedebant, et super Pnrg. 8. 
digitos pedum curvati, et ad aquilonem versi, quasi mortem Fatricii. 
perterriti expectabant. Et ecce subito ventus turbinis vehe- 
mentis, ab aquilone veniens, ipsos omnes et cum eis militem 
arripuit, et in aliam montis partem, in flumen frigidum et 
foetidum, flentes et^ vociferantes projecit. Et cum de aqua 
frigidissima surgere conarentur, dasmones super aquam cur- 
rentes in ipso omnes flumine summerserunt. At miles Ohristi 
nomen invocavit, et confestim in alia se ripa inyenit. Tunc 
dsBmones ilium contra Austrum trahentes, ostenderunt flammam 
teterrimam et foetore sulphureo plenam de puteo quodam 
ascendere, et homines nudos et qua.8i igneos velut scintillas 
igneas in aerem sursum compelli, et flammarum vi defioiente, 
iterum in ignem et puteum relabi. At dsemones nuliti dix- 
erunt, ''Futeus iste flammivomus introitus est infemi, ubi 
** nostrum [est]^ habitaculum; et quoniam nobis hucusque stu- 
'' diose servisti, hie nobisoum sine fine manebis; et si huno* 
" puteum ingressus fueris, in anima pariter et corpore peribis. 
'' Sed tamen si adhuo nobis consentire volueris, ut reyertaris 
'' ad portam qua intrasti, illsBsus redibis." Hie autem de Dei 
adjutorio confisus, qui eum totiens liberaverat, eorum exhorta- 
tiones contempsit. Tunc dsamones indignati [sese] projecerunt 
in ignem putei, et secum militem intruserunt ; et quo miles in 
eo proflmdius descendit, eo latiorem puteum conspexit, et 
poenam in iUo graviorem sensit. In puteo quoque illo miles 
tantam angustiam sensit et miseriam, ut diu oblitus sit sui 
A^'utoris. Sed Deo tandem ilium respioiente, nomen Jesu 
Christi invocavit, et protinus vis flammae eum in aerem sursum 
levavit, ubi in descensione putei aliquandiu attonitus stetit. 
Sed ecce novi daBmones ex ore putei prorumpentes dixerunt, 
" Et tu qui hie stas, cui socii nostri dixemnt hoc' esse in- 
" femum, non ita fore scias; nam consuetudinis nostras est 
" semper mentiri, ut quos decipere non possumus per verum, 
" dqcipiamus per falsum; hie non est ^infemus, eed nunc te 
" ad infemum ducemus." 



^ flumine] fulmine, A. 
3 ei\ in, A. 

^ est"] om. A. D. It ia interlined 
inC. 



^ hvnc] hoc, A. 
* hoc] hone, W. 



D£ TEMPORE BEOIS STEFHAKI. 



199 



De mkahili ponie quern tra/Mxtv/rus erat} 



AJ). 1158. 



Henrici Trahentes igitur milifcem hoBtes novi cum ttanultu horriflono p. 237. 

Salteriensifl ad flumen quoddam fcetidum, latissimum, ao totum flamma ^ J^^4 ^^ 
Tract, de guipimreo incendio coopertmn, dsBinonninqae nmltitudine re- -pxaaaiijar^ 
Fatncii. pletnm, dicentinm ei, quod sub flumine illo esset infemus. 
Pons yero protendebatur ultra flumen, in quo tria quasi im- 
possibilia videbantur ; unum, quod ita lubricus erat, ut etiamsi 
latms esset, nuUus vel vix aliquis in eo pedem figere posset; 
aliud quod adeo strictus erat, quod nuUus in eo stare vel 
ambulare valebat; tertium quod ita altus est et a flumine 
remotus, quod horrendum erat deorsum aspicere. " Oportet 
" te," inquiunt daemones, "super pontem hunc ambulare, et 
" ventus ille qui te projecit in ^ aliud flumen proiciet in istud. 
" Et confestim a sociis nostris, qui in flumine sunt, capieris, 
" et in profundum infemi demergeris." Sed miles, invocato 
nomine Jesu Ohristi, pontem audacter ingressus, coepit pede- 
tentim super pontem incederoj et quo amplius processit in eo, 
tanto viam largiorem invenit; unde pontis latitudo in brevi 
ita crevit, ut via publicse amplitudinem prfflferret. Porro 
daBmones conspicantes militem tam libere super pontem ince- 
dere, vocibus suis profanis ita horride aerem concusserunty 
quod stridore illo magis erat attonitus quam illatione tormen- 
torum, qu89 prius fuerat a dsBmonibus perpessus. Alii hostes, 
qui sub ponte in flumine erant, uncos sues ferreos et ignites 
projecemnt ad ilium, sed militem tangere nequiverunt. Et 
sic demum secure processit, quia nihil sibi contrarium invenit. 



Quod miles a vexatione doBmonvm liber effectue sit. 

Miles itaque invictus, jam liber factus a vexatione spiritnum 
immundorum, vidit ante se murum altum et in aere * devexum, 
mirabilem et structurea* impreciabilem, m quo portam unam, 
sed tamen clausam, cemebat. Hbbc metallis ac pretiosis exor- 
nata lapidibus splendore admirabili radiabat. Ad quam cum 
miles appropinquaret, patuit contra ipsum, a qua tantsa sua- 
vitatis odor ei occurrens exivit, ut, viribus corporis resump- 
tis, tormenta quca pertulerat sibi in refrigerium verterentur. 



1 The headmg in W. is De ponte 
stricto, lulnrico, et alto, 

s JUxmma sulphureo incendio] Sic, 
alltheMSS. Nero A. 7 has <* sol- 
'' phorei mcendii flamma.*' 



C. 



3 tn]. et, A.JD. It is altered in 
• 

* aere] arre, A 

* etructurce] Btrictuxe, A. 



200 MATTH^I PABISIENSI8 CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1158. Egressa est enim contra ipsmn venientem, cum cmcibus, Henrici 
Legend of cereis, et vexillis, ac velut palmarum aureanun ramis, tarn SaJteneiwus 
^•"^''** ordinata processio, quod nunquam talis visa fuerat in .^^oCp^J^'g® 
^ ^' mundo. Sequebantur prssdicta de omnibus ordinibus utriusque Patricii. 
sexus homines, quorum alii archiepiscopi et episcopi, alii ab- 
bates, monacbi, et presbyteri, ac singulorum ecclesise graduum 
ministri, qui omnes sacris vestibus et suis ordinibus congruis 
induti militem cum jocunda yeneratione susceperunt, atque 
cum concentu harmoniaB inauditas infra portam secum feliciter 
conduzerunt. Finito itaque concentu, duo archiepiscopi cum 
eo loquentes benedixerunt Deum, qui tanta constautia in tor- 
mentis, per quas transiit et quaa pertulit, ejus animam confir- 
mavit. Illis igitur militem per patriam conducentibus, inve- 
nerunt et illi ostenderunt prata amoenissima diversis floribus 
fructibusque ^ herbarom arborumque multiformium decorata, ex 
quorum suavitatis odore [in 89temum], ut sibi visum est, vivere 
potuisset. Nox illam aliquando non obnubilat, quia semper 
csBlesti quadam claritate et inedicibili splendore coruscat. 
Tantam ibi hominum beatorum utriusque sexus vidit multitu- 
dinem, quantam ^ residuum ssBCuli credidit continere non posse. 
Chori choris per loca astiterunt, ac dulcis harmoniaa concentu 
Greatorem omnium laudaverunt. Alii quasi regos coronati in- 
cedebant, alii amictu aureo induti videbantur, nonnulli variis 
indumentis erant decorati, juxta quod unusquisque in ssbcuIo 
utebatur. Singuli de propria felicitate gaudebant, singuli de 
aliorum liberatione et gaudio exnltabant. Omnes, qui militem 
intuebantur, de ejus adventu l^eum benedicebant, et de ejus 
ereptione a mortuis congaudebant*. Non sBstum, non frigus 
ibi aliquis sentiebat, nee quicquam quod offendere posset vel 
nocere videbat. 



Quod miles in Paradisum perductus terreslrem gaudia viderit 

• beatorum. 

Tunc sancti pontifices,. qui militi patriam tam prsBclaram 
ostenderont, dixerunt ei : " Quoniam misericordia Dei ad nos 
" illsBSUs pervenisti, rationem a nobis audire dcbes de singulis 
** qu8B vidisti. Fatria haac terrestris est Faradisus, unde pro 
'* pecpatis suis ejectus est homo primus, hinc vero expulsus in 
" miseriam illam projectus est, in qua homines moriuntur; ex 
" cujus came nos omnes propagati, et in peccato originali omnes 
" nati, per fidem Domini nostri Jesu Ohristi, quam in baptismate 



^ A. ins, et, | ^ quantam]^ qoftntum, A. D. 



DE TEMPORE REGIS STEPHANI. 



201 



Hennci «< soscepimus, ad hunc paradisum reversi sumus. Et quoniam A.D. 1153. 
Tr^t^e** " P^®** ®^ susceptionem innumeris aotoialibus sumus implicati Legend of 
Purg. S. " peccatis, non nisi per purgationem pecoatorum et aflBictionem ^.Patrick's 
Patricii. ** poBnarum hue potuimus pervenire. PoBnitentiam onim, quam """S^^^T* 
** ante mortem vel morientes suscepimus et in ssbcuIo non 
" peregimus, in locis qusB vidisti pcenalibus, juxta modum et 
'* quantitatem culparum per ' tormenta restant luenda. Omnes 
*' enim qui hie sumus, in loeis illis poenalibus fuimus pro 
" peeeatis. Et omnes, quos in poenis vidisti, prsBter eos qui 
" infra os putei infemalis existunt, ad hanc requiem per- 
" venient, et tandem salvi fient. Omni namque die inde 
" aliqui purgati ad nos veniunt, et nos in hane requiem sicut 
" et fecimus te introducimus venientes, nee nostrum aliquis 
** novit, quamdiu hie [fuerit] moraturus. Per missas vero, 
** psalmos, elemosinas, et orationes ecelesisB generalis,^ et per 
" specialia^ amicorum auzilia, aut purgandorum tormenta 
" mitigantur, aut de ipsis suppliciis ad minora transferuntur, 
** donee penitus liberentur. ' Ecce ut vides, hie in magna quiete 
'* sumus, sed nondum tamen ad supemam csdli IsBtitiam aseen- 
" dere sumus digni. Transibimus hine post spatium a Deo 
" singulis constitutum, in Paradisum cslestem, sieut Deus 
'* providerit, transituri." 



Qtiod miles cadesti visione sU recrecUus et cibo spirituali 

refectue, 

Deinde praesules venerandi militem in montem deelivum 
ducentes, jusserunt ut aspiceret sursum. Quo cum aspiceret, 
interrogabant, cujusmodi eoloris^ caelum esset, respcctu loci in 
quo stetit ; qui respondit, colori simile esse auri in fornace 
ardentis. "Hoc," inquiunt, ** quod nunc vides, introitus est 
" esBli et cselestis Paradisi. Quando enim aliqui^ a nobis rece- 
** dunt, hie in caelum ascendunt. Et quam diu hie manemus, 
" cotidie semel pascit nos cibo caBlesti Deus; et quali hie 
" pascamur cibo, nobiscum senties jam gustando." Vix ser- 
mone finite, et ecce quasi radius flammaa ignis de csolo" de- 
seendens, patriam totam cooperuit, et quasi per radios super 
capita singulorum subsidens, flamma' demum tota in eis in- 



^ per tormenta restant luenda] 
tormenta Inendo persolyimus, 
Nero A. 7. The alteration spoils 
the sense. 

3 A. repeats generaiis. 



2 specialia'] speciales, A. 0. W. 

* A. repeats colons. 

* aUqui'] aliqnid, A. 
^ A. repeats ele calo» 

7 Jlamma} flammam, A. 



I( 
<< 
(( 
(< 
tt 
it 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 



202 MATTELfil PABISIENSIS CHBONICA MAJOBA. 

A.D. 1158. travit. Unde miles tantom dnloediniB in corde simnl et cor- Henrici 
Legend of pore sensit suaYitatem, qaod vix intellexit utnmi vivxifl an SalterieiiEifl 
Sl'atrick's mortuus fuisset; sedbora ilia in momento transivit. Ibi miles -p^^'^^ 
p^g ^' libenter in sevum maneret, si ibi his deliciis frui liceret. Sed ratricii. 
post talia tantaque jocxmda, ei tristia^ referuntur. ''Quoniam/' 
inquiunt sancti prsasnles, "et requiem beatormn, nt deside- 
rasti, et torme&ta malorom nnnc pro parte conspexisti, 
oportet te jam, at per eam^ viam, qoa veneras, revertaris. 
Si antem, quod absit, male vizeris, amodo ad ssculum re- 
versus, vidisti quanta te expectant tormenta. Si yero bene 
vixeris et religiose, securus esto ; quia hue ad nos pervenies, 
quando de corpore exibis. In isto quoque reditu quo nunc 
reverteris nee dsmonum tormenta formidabis, quia dfemones 
ad te non audebunt accedere, nee tormenta tibi^ poterunt, 
qusB vidisti, nocere." Tunc miles flens et ejulans ait, " Hinc 
discedere non valoo, quia valde timeo, ne per fragilitatem 
humansB miserisB aliquid delinquam, quod me impediat hue 
redire." ** Non,'* inquiunt, ** sicut tu vis, erit, sed sicut 
lUe, qui et nos et te fecit, voluerit, ita fiet." Moerens igitur 
ot lugens miles ab eis reducitur ad portam, et eo contra 
voluntatem suam egresso, clauditur porta post ipsum. 

Qtiod miles ad aoBculti/m reveraus devotus Jerosolimam petierit 

Miles igitur Hoenus via qua venerat reversus, ad aulam 

prsDfatam pervenit. Sed dsamones quos in ipso reditu suo 

vidit, quasi timentes eum fugerunt, et tormenta per quae transiit 

ei nocere nequiverunt. Et confestim cum aulam intrasset, oc- 

currunt ei quindecim viri supradicti, glorificantes Deum, qui 

tantam illi contulerat constantiam in tormentis, ** Oportet te," 

inquiunt militi, " ut quantocius hinc ascendas; jam enim in 

*' patria tua^ clarescit aurora, etnisi portam prior aperiens te 

" invenerit, de reditu tuo desperans, obserata porta, ad ecclesiam 

" revertetur.*' Sicque miles benedictione percepta ab eis, 

ascendere festinavit, et hora eadem, qua portam prior aperuit, 

miles ei de intus veniens, obviavit. Quem cum Christi laudibus 

prior suscipiens, in ecclesiam perduxit, ubi cum per*^ dies quin- 

The soldier decim in oratione x)ermansisset, signaculum crucis acccpit, et 

Oweii,after in Terram Sanctam devotus proficiscens, sepulcrum Domini cum 

lasiti^ the IqqJq ^^^ venerabilibus in sancta contemplatione petivit. Et 

is 8«it by ^^® expleto laudabiliter peregrinationis veto, reversus, regem 



1 tristia] tristicia, A. 

2 earn] eandem, O. W. 

3 tibi] te, A. 



^ tua'] sua, A. 
• per] om. W. 



DE TEMPOBE REGIS STEPHAKI. 



203 



Hemici Stephannm dominnm snum adiit, consTiltnnis, ut ejus oonsilio 
Salteriouis £j^ sancteB religionis ordine reliqimm vitas Bjxte expleret, ao 
"^ ® Begi regain omnium de castero militaret. Contigit anfeem eo 



Piling. S. 
Fatricii. 



tempore, quod Qervasius Ludensis coenobii abbas, rege Anglo- 
nun Stepkano donante, locum ad abbatiam construendam in 
Hybemia obtineret; qui monackum suum nomine Gilebertum 
ad regem direxit, ut ab eo locum susciperet et ibi construerot 
abbatiam. At Gilebertus ad regem yeniens^ conquestus est 
nimis, quod patri89 illius linguam non novit. " 0,'* inquit rex, 
" bonum tibi Interpretem, Deo auxiliante, inveniam." Et 
Yocato milite Hoeno, jussit rex ut cum Gileberto iret et. cum 
ipso in Hybemia remaneret. Quod miles gratanter annuens, 
cum dicto Gileberto remansit, et satis ei devotus^ ministrans, 
monachilem habitum suficipere noluit, quia senrus esse quam 
dominus prsselegit. Transeuntes autem in Hybemiam, abbatiam 
construxerunt ; ubi miles Hoenus interpres monachi devotus 
extitit, et in omnibus agendis minister fidelis. Quandocumque 
vero monachus solus alicubi cum milite fuit, de statu pur- 
gatorii et poenis mirabiUbus, quas viderat et experto didicerat, 
curiose ab eo qusBsivit. At ille qui nunquam audire potuit de 
purgatorio loqui quin prorumperet in fletum amarissimum, 
coepit sub sigillo secreti amico pro SBdificatione ea, quas audi- 
erat et viderat et experimento didicerat, enarrare, afl&rmans 
sese omnia corporeis oculis conspexisse. Hujus autem monachi 
industria et diligentia hujus militis experientia redacta est in 
scripturam, simul cum relatione episcoporum regionis et alio- 
rum religiosorum, qui causa justitiao perhibuerunt testimonium 
veritati. 



A.D. 1153. 

king Ste- 
phen into a 
monastery 
in Ireland, 
built by 
Ger^ase, 
abbat of 
Louth. 



Rde 
Monte, 
col 476. 



Quod Willehnus Ehoracenais cx/rchiepiscopua veneno pervU. 

Anno Domini hcliv. Anastasius Papa, defuncto, ut supra- 
dictum est, Henrico Eboracensi archiepiscopo, restituit in sedem 
eandem Willelmum, quem prius Papa Eugenius degradaverat, 
donans ei pallium. BomaB, et in prassentia ipsius consecravit 
Hugonem de Pusat, regis Stephani nepotem, episcopum 
Dunelmensem. Sed paulo post, cum idem archiepiscopus in 
sua reversus divina celebraret misteria, hausto in ipso calice, 
ut aiunt, veneno, obiit, et successit ei Bogerus Oantuariensis 
archidiaconus. Eodem anno dux ISTormannorum Henricus 
transfretavit in Normanniam, et revocavit paulatim in jus 



William, 

archbishop 

of York, 

restored, 

and soon 

afterwards 

murdered. 



Boger abp. 

Henry in 
Normandy. 



* devotus] devote, "W. 



' 



204 



IfATTHiEl PAEISIENSI8 CHRONICA ICAJORA. 



A.D. 1154. 

Henrj Iq 
Aqaitaine. 

Pope 
Adrian IV. 

Peace 
between 
Louis VII. 
and Henry, 
dnke of 
Normandy. 



propriam dominica sua, quaB ^ pater ejus dederat ; et inde pro- B. de 
fectus in Aquitanniam, rebellionem quorundam baronum M®**'** 
saorum potenter repressit. Eodem anno defuncto Papa Anas- j? '^^j ^^g 
tasio, successit ei Nicholaos Albanensis epLscopns, et vocatos 
est Adrianus; yir quidem religiosns, et natione AnglicnSi de^ 
territorio scilicet Sancti Albani procreatus. Eodem tempore i^col.477. 
facta est concordia inter regem Francorom Lodowicnm et ducem 
Norman norum Henricam, hoc modo: rex reddidit duci Yemo- 
lium et Novum Mercatum, et dux dedit ei duo milia marcas 
orgenti pro resarciendis damnis, qu8B rex perpessus (Vierat in 
capiendis ac tenendis et in eisdem firmitatibus muniendis. 



Death of 
Stephen, 
who is 
l)aried at 
Feyersham. 



Henry, 
duke of 
Normandy, 
comes to 
England. 



His conse- 
cration as 
king at 
Westmin- 
ster. 



De morte regis Stephani et coronations regie Henrici secundL 

Eodem anno rex Anglomm Stephanus, miles' egregius ctld. 
mente piissimus, octavo kalendas Novembris diem clausit 
extremum; cujus corpus in monasterio de Faveresham, quod 
ipse a fundamentis ^ construxerat, traditur sepultursa, ubi 
paulo ante Matildis uxor ejus et Eustacius eorum filius sunt 
sepulti. 

Dux vero Normannorum Henricus, audito de morte regis Jd. 
veridico * nuntio, venit Barbefluvium, et ibi per mensem unum 
ad transfretandum ventum congruum expectavit. Erat interim 
in Anglia pax summa, quod" raro contingit regibus defunctis, 
ob amorem et timorem ducis Henrici, quem onmes venturum 
et regem futurum sperabant. Dux igitur Henricus, septimo ^ Id. col478. 
iduB Decembris in Angliam veniens, cum magno cleri et 
populi tripudio exceptus est; et decimo quarto^ kalendas 
Januarii, die Dominica ante Nativitatem Domini, apud West- 
monasterium ab omnibus rex acclamatus, a Theodbaldo Can- 
tuariensi archiepiscopo in regem [est] consecratus, prsasentibus 
archiepiscopis, episcopis, et baronibus regni Anglorum et 
ducatus Normannorum. Qui continue in regem promotus, 



1 qu<B . . . dederat'] This is an 
alteration of B. de Monte, who has, 
*^ qns pater suus, urgente necessi- 
'< tate, primoribus Normanniae ad 
*' tempuB concesserat." The Hist. 
Anglor. inserts ei before dederat. 

^ de , , procreatus] Introduced 
by the compiler. 

- ' wiles . . . piissimus] inserted by 
the compiler. In the margin is a 
Bword reyersed, and at the foot of 



the page a shield and crown re- 
versed, and another erect 

^ ipse a fundamentis] This is 
from Diceto, col. .529. R. de Monte 
has instead, " Matildis uxor ejus." 

* veridico] certo, Hist. Anglor. 
R. de Monte has veridico, 

' quod . . defunctis] inserted by 
the compiler. 

* septimo] octavo, D. W. 

* decimo quarto ] xiii., B. de 
Monte. Diceto has xiv. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECTJNDI. 



205 



n. dc coBpit in jus proprinm revocare nrbes, castella, et villas, quse ad A.D. 1154. 

Monte, coronam spectabant, castra adulterina* destanendo, alienigenas 
CO . 478. ^|. maxime Flandrenses de regno expellendo, et qnosdam psendo- 

comites qoibus rex Stepbanus poene omnia ad fisctun pertinen- 

tia minus caute contulerat, deponendo. 
Will, of Eodem anno rex Jenisolimoram Baldewinns, copioso nimis 

Tyre, xvii. exercita congregate, Ascalonam obsidione vallavit, et diutuma p. 239. 
* *^^.*. r^* nrbem afflictione opprimens, tali eam conditione obtinnit; utAscalon 
coL 706. ' Tnrci, qui in ipsa erant, cum uxoribus, liberis, et suis omnibus, ^f^ ^^ 
Id. col.708. liberum inde haberent recessum. Givitate igitur regi resignata, jjj ]^ 

concessit eam firatri suo Jopensi comiti, de se tenendam. giyentolus 

brother 
Amanry. 

De vUa 8ancH Wlfrici heremitce. 

Abridged Eodem ' anno sanctus anachorita et solitarius Wlfiricus de Death of 
from Jo- H^elberga migravit ad Dominum, postquam viginti et noyem S. Wulfric, 
batb^de a^^^is contra hostes humani generis confligens felici marte a^"°ji^ ^^ 
Forda Vita victoriam reportavit ; de cujus vita et virtutibus ad historiaa |^ Dor^^ 
S. WlfHci decorem vel paryam utile duximus facer% mentionem. Beatus shire. 
(MS. Cot- yjj. wifricuB, ex mediocri Anglorum gente oriundus, in Contena, Account of 
tina B. 4). ^^^^ * Bristollo octo miliaribus distante, natus, nutritus est, et ^* ^^®* 
conversatus; ibi etiam per annos aliquot sacerdotis officium 
exercuit, quod in state juvenili levitate potius mentis quam 
rationis desiderio creditur accepisse, quippe nondum cognos- 
cebat Dominum, unde came magis quam spiritu ducebatur ; 
nam canum simul et avium curis sollicitus incumbens, dum die 
quadam in hujus generis exercitio non segniter instaret, affuit 
vir subite, vultum pauperis gerens et habitum, qui nummum 
novum ab eo supplex in elemosinam postulavit. Habebat 
autem tunc temporis' Auglia novam monotam in diebus Hen- 
rici regis primi, sed adhuc raram, pras nummismatis novitate. 
Cui cum Wlfricus se nescire dioeret si novum nummum 
haberet, '' Bespice," ait, *' loculum tuum, et invonies in eo duos 
*< nummos et semis." Quo ille response obstupescens, inspexit, 
et ita ut dictum sibi fherat reperiens, quod petebatur devotus 
donavit. Homo autem ille, cum denarium accepisset, ait, 
" Betribuat tibi Is, pro Cujus amore hoc fecisti. Et ego tibi 
^* in nomine Ejus denuntio, quia ex hoc loco in brevi ad alium 



1 adulterina] noviter &cta, R. de 
Monte. 

3 This life is printed from this in 
the Acta Sanctorum, Feb. 20, vol. 
iii. p. 231. 



' A. C. D. ins. in, as the life in 

Faustina B. 4. D. has populua in 

the margin for tunc taiqxnis, in. 
order to make sense. 



206 



MATTH-fil PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1154. '< migratnruB es, et inde ad alinm transiens requiem tandem Abridpd 
Life and " invenies, ibi usque in finem in Dei servitio perse vcrans, et ^2^^%. 
miracles of «« novissime eris ad sanctorum collegium evocaudus." ^ -* ' 



S. Wulfric. 



De conversione Sancti Wlfrid heremiim et vUm aaperUate, 



batis de 
FordaVita 
S.WlMci 
(MS. Cot- 
ton. Fans- 

Deinde post paululum in opus sacerdotale Willelmo domino tina B. 4). 
villas in qua natus fuerat adhsBrens, panem cotidie in mensa 
ejus comedit. IJbi etiam in fortitudine multa lumbos sues accin- 
gens, Usui penitus camium abdicavit. At yir Dei toto jam 
desiderio solitudinem suspirans, a domino suo milite supradicto 
ad aliam directus est villam, nomine Haselbergam, qusa ab 
Exonia versus Orientcm triginta miliaribus distare videtur, 
Spiritu Sancto, .ut crediiur, hoc dictante,* ubi, in cellula ecclesiaa 
contigua Cbristo se consepeliens, multo labore multaque ^ camis 
ac spiritus afflictione, Gbristi sibi gratiam comparavit. Nam 
tanto jejunio et abstinentia, tantaque vigiliarum instantia, 
membra sua mortificabat super terram, ut pellis in brevi ossi- 
bus adhsBrens non jam camalem virum, sed spiritualem in 
humane corpore, intuentibus exhiberet. Yestitu simplici cilicio 
intus inhaarente contentus erat, quod cum ex consuetudine in- 
fra dies paucos induraverat,' usum loricaa incipit affectare. 
Quod dominuB ejus miles praafatus, cum cognovisset, loricam 
unam fiontulit viro Dei, et vas bellicum caalesti militiaa conse- 
cravit. Noctibus in vas quoddam cum frigore et nuditate aqua 
plenum frigida descendere solebat, in quo psalmos Daviticos 
Domino offerebat, et sic aliquandiu perseverans camis incen- 
tiva> cujus acerrimos patiebatur stimulos, mortificabat in aquis. 
Humilis erat cunctis in eloquio et jocundus, cujus sermones 
caelestem quandam harmoniam audientibua redolebant/ licet 
hominibuB semper clausa fenestra loqueretur. 



1 



MiracuUim memorahih de mcieione hricm ejus. 

Inter haec vir Dei Wlfricus, soli Deo cognitus, in notitiam 
hominum ad eorum salutem quasi mane novum prorupit. 
Nam lorica qua induebatur cum se genibus^ ejus allideret, 
et genuflexionum ' ejus instantiam prsBpediret, militem sni 
conscium secreti advocat, et apud eum de nimia longitudine 



^ dictante] dictate, A. 
" multaque] mnltoqne, A. 
s induraverai ] indomeiat, O. ; 
indaraerat, W. 



^ redolebani] ledolebat, A. 
* genibus] gentibus, W. 
' gem^exionum'} genus flexio- 
nam^ A. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 207 

Abridged loricee cansatnr. Ad quern miles, '' Mifctetnr," inquit, ''Lon- A.D. 1154. 

from Jo- " donias, nt sicut ipse designaveris, incidatur." Respondens vir I'i/e and 

baSs de "^^^ dixit, *' Nimiam moram haberet ista, nee posset ostenta- ^^S^^fL**^ 

Foida Vita " tionis nota carere ; sed tu," inquit, ** has forfices coram ' ^' 

S.Wlfrici " Deo apprehende, et manu propria hoc opus absolve.*' De- 

(MS. Cot- ^it itaque in manibus ejus forfices, de ipsius militis domo 

tina B 4\ allatas, et militi hsasitanti et ipsum delirare ezistimanti ait, 

'* Constans esto, et vide ne trepides; ego vado pro hac re 

" orare Dominum meum, et interim huio operi fiducialiter in- 

" cumbe." Instat uterque miles, unus orationi et alter inoi- 

sioni, et est opus in eorum manibus prosperatum. Futabat 

enim miles non se ferrum incidere, sed pannum, dum tanta 

facilitate in ferro forfices cucurrerunt. Sed viro Dei ante ope- 

ris consummationem ab oratione cessante, coactus est ab inci- 

sione cessare. Astitit Wlfricus militi, et qualiter res profece- 

rit, percunctatur ; "Bene," inquit, "hactenus; sed nunc, te 

" adveiiiente,- rupt© forfices substiterunt." Et ille, " Non te 

" moveat hoc," inquit, " sed cum eisdem forficibus perfice 

" quod co8pisti." Miles itaque resumpta fiducia, facilitate qua 

prius rem feliciter consummavit, et quicquid insaquale erat 

sine djifficultate aliqua cosBquavit. Ex tunc vero vir Dei absque 

forficibus cum digitis suis debilibus non minori fide anulos 

loric89 ad varia sanitatum remedia cunctis caritative petentibus 

dividens, ministrabat. Hanc autem miles virtutem videns, 

admiratione inefiabili stupefactus; corruit ad pedes viri Dei; 

quo facto WlMcus confusus erectum militem adjuravit, ne 

dum viveret, alicui revelareff. Sed rei fama Celebris celari 

non potuit, cum plures viri religiosi de eadem lorica anulos se 

habere gauderent,^ et fama Celebris viri Dei totius regni fines 

circumquaque perlustret.^ 

De hamme qui didbolo homagvum feeerat a viro Dei Uberato, 

In AquilonalibuB Angliaa partibus, homo quidam erat valde 
miserabilis, qui fortunam paupertatis non saque ferens, diabolo 
manus dedit et homagium ei fecit. Diabolus autem cum 
capt83 preedsa suas aliquandiu incubuisset, miser ille intelligens 
reatum suum poenitere coepit, circumspioiens et deliberans, cui 
se patrono committeret, qui ilium a morte aninue liberaret. 
Postremo beatum Wlfricum adire deliberavit, in cujus manu 
salus quiescere dicebatur. Et de progressu suo valde sollicitus« 



^ gauderent'] so altered by Paris I ^ perlustref] perlostrit, A. C. 
firom gaudeant, which A. has. I 



j 

V 



203 MATTHAI PARISIENSIS CHRONICA MAJOHA. 

A.D. 1154. cam cuidam suorum id^ ipsum revelasset, astitit ei diabolns Abridged 
Life and in effigie consueta et nota, ilium proditionis arguens, cas- fi^m Jo- 
miracles of tigatione crudeli se ipsum pnnire minatnr, si quid tale de SjS^^f 
Wulfnc. cagijQyQ attemptaret. At homo Hie sibi silentium imponens, FordaVita 
vidit manifeste quod inimicuB ejus cogitationes cordis sui S. WUrici 
non cognbvisset, nisi eas prius per verbum prodidisset vel (MS. Cot- 
signum. Dissimulato itaque aliquandiu poBnitentiss suss pro- ^^ H^4^' 
posito, iter tandem prssmeditatum arripuit, ut ad Wlfricum 
Dei amicum veniret, et transacto longo visB spatio, ad vadnm 
quoddam illius fluminis, quod extra Heselbergam situm est, 
accessit, iter suum Domino prosperante. Yir autem ille 
cum vadum fuisset ingressus et de beati Wlfrici subventione 
spem certam concepisset, supervenit diabolus ira gravi sue- 
p. 240. census, et manus in bominem yiolentas immittens, infremuit 
et ait ; '* Quid est," inquit, " proditor, quod facere volu- 
*' isti? Moliris pactum nostrum dissolvere, sed frustra; quia 
" proditionis, qua olim Deo renuntiasti et qua nunc mihi 
" renuntiare cogitas, solvere pcBnas mode debes; quia jam 
" miserabiliter submergeris." Et tenens eum diabolus, ita im- 
mobilem fecit, quod nee procedere nee in latus aliquod valuit 
declinare. Dum hsac agerentur in fiumine, vir Dei Wlfricus, 
rebus qusB fiebant a Deo sibi per spiritum prophetise reve- 
latis, vocavit presbyterum suum ad se, [nomine] Brithricum, 
et ait; ''Accelera," inquit, " et assumpta cruce cum aqua 
'* benedicta, occurre homini, quem diabolus in vado, quod ex- 
" tra villam est, captivum tenet, et aspergens eum aqua bene- 
'* dicta adduces ad me." At iHe cum summa celeritate ad 
imperata iter arripiens, invenit, sicut ei dictum fuerat, homi- 
nem in vado equo insidentem, ita' et in aqua immobiliter 
fixum, quod de loco non potuit se movere. Quem ub vidit 
Brithricus, protinus in virtute magistri sui aqua benedicta 
hominem perfundens, in nomine Jesu Christi prsedam excussit, 
et prsedonem fugavit. Sicque captivum de aquis assumens, 
cum IsBtitia duxit ad virum Dei, qui interim pro miseria ejus 
orans, manus habebat ad Deum. Sequebatur a tergo doBmon 
quondam hominem suum, quem videns stantem ante virum 
Dei, apprebendit eum clamantem et dicentem, ''Serve Dei, 
" succurre mihi, ecce invadit me inimicus mens." Sanctus 
autem apprehendit manum hominis dextram, et diabolus sinis- 
tram tenens cum virtute trahebat ; et sic trahentibus illis, vir 
Domini Wlfricus una manu captivum tenuit, et altera aqua 
quam benedixerat contra faciem inimici aspergens, ipsum 



1 trf] ad, W. I * ita ef] et ita, W. 






D£ TEMPORE REQIS HENRICI SECUNDI. 



209 



Abridged 
from Jo- 

bftnni^ ab- 

batisde 
FordaVita 
S. Wlfrici 
(MS. Cot- 
ton. Fami- 
tina B. 4, 
or Harl. 
322.) 



yalde confusmn ab SBdibns effugavit. At vir Dei hominem A.D. 1154. 
tremebtuidaia de faucibus mortis ereptum in interiorem cellam Life and 
Buam diLxit, teneos emn ibi, donee per confessionem poenitens ?^^^^ • 
ille yiras, quod daemon infuderat ei, ad pedes sancti evomuit. 
Tnnc homo, yiribos resumptis, corpus Domini a Sancto WlMco 
sibi oblatum in specie camis [conspexit] ; et interrogatas si 
ex toto [corde] crederet ; " Credo, domine," inquit, " quia cor- 
** pus et sanguinem Domini mei in manibus tuis sub specie 
" camis video ego miser et peccator." Cuivir sanctus, "Deo 
" gratias," inquit; ''nunc simul oremus, ut in specie con- 
" sueta illud percipere merearis;" sicque communicatum ho- 
minem et in fide confirmatum dimisit in pace. Obiit autem 
amicus Dei Sanctus Wlfricus decimo kalendas Martii, et in 
oratorio suo sepultus est apud Heselbergam, quo in loco ad 
laudem Dei et gloriam sancti innumera fiunt miracula usque 
in diem hodiemum. 



R. de 
Monte, 
col. 478. 
Diceto, 
coL 529. 



De genealogia Hefirici regis. 

Anno Domini uclv. Nat us est Londoniis pridie kalendas Birth of 
Martii Henrico novo Anglorum regi ex regina Alienor filius ^®S^' ^^^ 
legitimus, et vocatus est Henricus. Fuit autem magnificus jj 
rex Henricus filius Matildis, qusB^ prius fuerat imperatrix Bo- 
manorum et postea comitissa Andegavensium. Cujus mater Genealogy 
fuit Matildis regina Anglorum, uxor ^ Henrici regis primi et jj Henry 
filia sanctaB MargaretSB Scotorum reginsa. Margareta filia fuit ' 
Eadwardi, quam^ genuit ex Agatha sorore Henrici impera- 
toris Bomani. Eadwardus fuit filius regis Eadmundi qui 
Latus Ferreum dicebatur, cujus pater rex Etheldredus, cujus 
pater Eadgarus pacificus, cujus pater Eadmundus, cujus pater 
Eadwardus senior, cujus pater nobilis rex Alfredns, qui fuit 
regis Athulfi, qui fuit regis Egbrihti, qui fuit Alcmundi, qui 
fuit Offa,* qui fuit Coppa,* qui fuit Ingels, ciyus frater Lie 
famosissimus rex Anglorum ; quorum pater fuit rex Kenredus, 
qui fuit regis Ceolwaldi, qui fuit Cutha, qui fuit Cuthwini, 
qui fuit Ceaulini, qui fuit Cuthrici, qui fuit Creodda, qui fuit 
Certic, qui fuit Elesa, qui fuit Egla, qui fuit Wig, qui fuit 
Frewine, qui fuit Freothegar, qui fuit Broand, qui fuit Beldai, 
qui fuit Woden, qui fhit Frethewald, qui fuit IVeolater, qui fuit 



1 qua . . Andegavensium] Diceto 
has only imperatrix for this. 

^ uxor , . jsniiu] Introduced by 
the compiler. 
VOL. II. 



3 quam , . jRomant] Introduced 
by the compiler. 

* Ojffa] BoflGa, W., Hist. Anglor. 

*» Coppa"] Eoppa, W. It is not 
in the Hist. Anglor. 

O 



210 



MATTHifil PAHISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1156. 

Grenealogy 
of Henry 
II. 

W.Peverel 
disinhe- 
rited. 

Pealiysworn 
to Henry's 
sons. 

Bishops of 
Exeter. 

Bp. Henry 
de Blois 
leaves Eng- 
land. 

Hugh Mor- 
timer forti- 
fies his 
castles 
ai^ust the 
king. 

Marriage of 
Louis Vll. 
and Cou- 
slaince of 
Spain. 

Frederick 
I. emperor. 

Thomas, 
archdeacon 
of Canter- 
bury, made 
chancellor. 



Frethewlf, qui Mt Fringoldolf, qui fait Q^tiha, qui fait Tatwa, 
qui fait Beau, qui fuit Seldwa, qui fait Herexaod, qui fait 
Itermod, qui fuit Hatra, qui fait Wala, qui ftdt Bedwi, qui 
fuit Sem, qui fuit Noe. 

Eodem anno rex Auglorum Henricus exhsredavit Willelznum 
Feverel causa veneficii, quod Banulfo comiti Gestrias fderat pro- 
pinatum ; in hujus pestis consortio plures conscii extitifise dicun- 
tur. Eodem tempore rex Henricus fecit jurare [fidelitatem] filiis 
suis de regno Auglias Willelmo et Henrico. Eodem tempore 
defkncto Boberto Exoniensi episcopo, Bobertus Sareeberiensis 
decanus suocessit. Per idem tempus Henricus Wintoniensis 
antistes> prsemisso thesauro suo per abbatcm' Gluniacensem, 
absque licentia regis ab Auglia clam recessit, quapropter rex 
tria' ejus complanari fecit castella. Circa eosdem dies Hugo 
de Mortuo Mari, vir arrogantissimuB, castella sua contra regem 
munivit, turrim scilicet GlovemiaB, Wiggemor, et Bregres; 
sed^ rex superveniens omnia usque ad noyissimum cepit ct 
subvertit; sed postea cum rege pacificatus est. Sub eisdem 
diebus Lodowicus rex Francorum duxit filiam Aldefonsi regis 
HispanisB, cujus regni caput civitas est Thdetum; quem, quia 
principatur regulis Arragonum et Qaliciea,^ imperatorem Hys- 
paniarum appellant. Frethericus iconsecratus est in im- 
peratorem ab A[driano] Papa; manus** Sancti Jacobi 
restituta est Badingo. Eodem tempore Thomas Cantua- 
riensis archidiaconus, Beverlacensis praapositus et canonicus 
in diversis per Angliam ecclesiis ascriptus, factus est regis 
cancellarius. 



Diceto, 
col. .f(29. 



R.de 
Monte, 
col. 479. 



Id.coL480. 



Id. col.479. 



Diceto, 
col. 528. 



Id. col.530. 

(Not in 
JDloeto.) 

Id. col. 5 29. 



Messen- 
gers sent 
by Henry 
n. to Pope 
Adrian lY. 
for leave 
to invade 
Ireland. 

Letter 
of Pope 



Quod Papa Adriamis JSyhemiob irisulam regi Anglorwm dederit. 

Per ^ idem tempus rex Anglorum HenricuSi nuncios solennes 
Bomam mittens, rogavit Papam Adrianum, ut sibi lioeret 
HybernisB insulam hostiliter intrare, et terram subjugare, atque 
homines illos bestiales ad fidem et viam reducere yeritatis, 
exstirpatis ibi plantariis vitiorum; quod Papa regi gratanter 
annuens, hoc sequens ei privilegium destinayit. 

''Adrianus episcopus, seryus seryorum Dei, carissimo in Diceto, 
** Ghristo filio, illustri Anglorum regi, salutem et Apostolicam coL 529. 



^ Peter the Venerable. 

^ tria'] omnia, B. de Monte; 
sex, Diceto. 

^ sed . . notnasimum] This is the 
compiler's alteration of "quorum 
** ultimnm post aliquant|idiim tem- 
" pons *' in B. de Monte. Cleoberei, 



'which is the one meant by B. de 
Monte, is omitted. Bregres is 
Bridgenorth, 

* Galicia'] Galatiei, A. 

^ This sentence is Paris's own. 

^ This paragraph is the compiler's 
own. 



(< 

ti 
(( 

C( 

<( 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 211 

Diceto, " benedictionem. Landabiliter et satis fructnose de glorioso A.D. 1155. 
col. 529. «* nomine tuo propagando in terris et eetemjeB felicitatis preB- -^^i^ I V". 
" mio cnmnlando in caelis tua magniBcentia cogitat, dum ad S?°^°^ 
" dilatandos ecclesise terminos, ad declarandam indoctis et 
" mdibns popalis ChristianaB fidei veritatem et yitioram 
" plantaria de agro Dominico ezstirpanda, sicut catbolicus 
" princeps, intendis, et ad id convenientios exequendum con- 
" silinm sedis Apostolicsa ezigis et favorem. Jn quo facto^ 
quanto altiori consilio et majori discretione procedis, tanto 
in eo feliciorem progressum te, prsBstante Domino, confidi- 
mns babitnrcun. Significasti siqnidem nobis, fili in Christo 
carissime, te Hybemias insolam ad subdendum populum 
legibus Cfaidstianis et vitiomm inde plantaria^ eztirpanda 
** Telle intrare, et de singulis domibus annuam unius denarii 
*' beato Petro velle solvere pensionem ; ita^ et jura eoclesiarum 
" illius terras illibata et integra conservare. Kos autem pium 
et laudabile desiderium tuom favore congruo prosequentes, 
et petitioni tusB benignum impendentes assensum, gratum et 
" acceptum habemus^ ut pro dilatandis ecclesiaB terminis^ pro 
" vitiorum restringendo discursu, pro corrigendis moribus et P- 241, 
** Tirtutibus inserendis, pro Ghristianaa religionis augmento, 
insulam illam ingrediaris, et quad ad honorem Dei et salu- 
tem illius terraB spectaverint, exequaris; et illius terras 
populus te recipiat et sicut dominum veneretur, jure eccle- 
siarum illibato et integro permanente, et salya beato Petro 
de singulis domibus annua unius denarii pensione. Sane 
omnes insulas, quibus sol justitias Cbristus illuxit, et qusa 
documenta fidei Gbristianaa susoepemnt, ad jus beat! Petri 
et sacrosanctaB Eomanaa ecclesiaB, quod tua etiam nobilitas 
" recognoscit, non est dubium pertinere. Si ergo quod animo 
concepisti effectu duxeris prosequente complendum, stude 
gentem illam bonis moribus informare, et agas tam per te, 
quam per illos, quos ad hoc, fide, verbo, et yita idoneos esse 
perspexeris, ut decoretur ibi ecclesia, plantetur et orescat 
fidei ChristianaB religio, et quae ad honorem Dei et salutem 
pertinent animarum, taliter ordinentur; ut et a Deo sempi- 
temaa mercedis cumulum consequi merearis, et in terris 
gloriosum nomen valeas in saBculis obtinere." 






C( 

(< 
(i 

<< 

(C 

(( 



(< 
(< 
<( 
<( 
(( 
ti 
n 
it 



I plantaria exHrpanda'] So Di- 1 ^ ito] om. W.» Hist. Angler., and 
ceto ; plantariis extirpandis, MSS. I bo Diceto. 



o 2 






212 



MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1156. 



Be inventiane tunicm vncoTiaviilU Domini SalvcUoris. 



Oar Lord's Anno Domini xclyi. In pago FariBiacensi, monasterio B. de 

seamless Argentoilo, revelatione divina, tunica Salvatoris inconsutilis et ^?°f?' 

atAr - subconfnsi * coloris reperta est, quam, sicut littersB cum ea re- ^^ * 

^qJI^ pertflB indicabant, gloriosa Mater Ejus fecerat Ei, dum adhuo 

Castles in P^^i' osset. Eodem anno rex Henricus in Normanniam trans - 

Touiaine iens, cepit longa obsidione castella Mirebellum et Ghinonem ; 

^okexL Losounum' vero antea in jus suum receperat. Nam et' paulo 

Peace ante ^ frater ejus Gaufridus, qui expulso comite Britanniss Id. col.480. 

between Hoelo, Nanneticam civibus consentientibus ceperat civitatem, 

and^s ' ^*^ conditione cum rege pacificatus est, ut rex daret ei sin- Id.col.481. 

bxother gulis annis mille libras Anglicss monetea et Andegavensium 

Geoffirej. duo milia; et* sic inter eos discordia est sopita, mense Julio. 

Bari de- Eodem anno rex SicilisB Willelmus civitatem Barum fVinditns Diceto, 

stooyedly evertit, Graecos superavit, civitates et castella sibi prius ablata c^L 531. 

jjj^- ^f *' in jus suum revocavit, cum Papa Adriano pacem fecit, con- 

SicSy. secrationes episcoporum regni sui ei concedendo. Tunc 

Birth of the Alienor regina Anglorum peperit regi filiam, quam Matiltidem 

De preshytero qui eastitcUis amore seipsum caetravU, 

Legend. Circa ^ dies istos heremita quidam, vir modestus et sanctus, Henricns 

in Hybemia non longe a purgatorio, de quo supradictum est, ^.*^^,?°* 
in loco deserto degebat, in cujus horto omni fere nocte dsBmones Jetton." 
visibiliter convenerunt, et statim post solis occasum congre- Nero A. 7, 
gati placitum ibi tenuerunt, ante solis inde or turn recedentes. ff. 119 6, 
Bationem quoque ibi reddebant dssmones principi dsemoniorum ^^^* 
quid mali fecerint in hominibus decipiendo; quorum confabu- 
lationes audivit vir sanctus manifesto, et eorum figuras de* 
formes visibiliter conspexit. Ad ostium cellul» ejus conve- 
niunt; sed quoniam intrare non possunt, nudas illi ssBpe 
mulieres ostendunt. Sicque fit ut heremita ille per confabula- 
tiones eorum vitam illius regionis multorum hominum cognos- 
cat. Erat autem in patria ilia sacerdos quidam sanct® vitsB et 



^ subconfusi'] subfosi, O.W., Hist. 
Anglor. ; sabrofi, B. de Monte. 

3 LoBouHum] So also O. ; Losda- 
nom, W., Hist. Anglor. Loudun, 

' ei] om. 0. W., Hist Anglor. 

* The MSS. ins. cum, spoiling 
the sense; it is not in the Hist 
Anglor. 



' A. ins. in. 

^ In the margin in mbrick is the 
word '' imperdnens.^ This legend 
does not seem to be fonnd any- 
where else than in the MS. authority 
giyen in the margin. 



-^■-JBW 



{< 
(( 
<( 
(< 
<( 



BE TEMPORE REGIS HENRICI SECT7NBI. 213 

Henriciu honestsa, qui parrochiam regebat, cigiis consnetado talis [fuit], '^•^* ^^^^' 
Saltan- ^^t cotidie mane snrgeDS cimiterinm cirouiret, et pro anima- ^8®**^ 
Cottoo. ^^^ omninm, qnomm ibi corpora quiescebant, septem psabnos 
Nero A. 7. deyotns cantaret. Caste prseterea vixit, et bonis operibns at- 
que sanct» doctrinsB sollicite studinm impendit. Daemones 
vero in concilio suo mnltotiens conquesti sunt de eo, qnod 
nnlloB eoram a proposito ipsum flectere potuisset. Increpabat 
antem satellites suos princeps dsBmonnm, qnod tarn din pres- 
byter inflezibilis perstitisset. Tnnc accedens nnns eomm. 
Ego," inqnit, ''decipiam enm, qnia paravi ei mnlierem, per 
cnjns pnlcbritndinem snbicietur nobis; sed hoc facer e non 
potero nisi infra qnindecim annos." ** Si infra hunc ter- 
minnm/' ait magister, "illnm deciperes, magnam rem 
&ceres.'* Contigit autem eo tempore, nt saoerdos, jnzta 
consnetndinem mane cimiterinm circuiens, infantnlam juxta 
crucem in cimiterio positam inveniret.^ Qnam accipiens pres- 
byter, pietate motus, nntrici earn commendavit, et illam in 
filiam adoptavit. Et qnia sanctimonialem earn facere pro- 
posnit, littersfl discere fecit. Qaas cum annos pnbertatis 
attigisset, erat pnella nimis speciosa; nnde presbyter coDpit 
temptari in concupiscentia ejus. Et quo secretins, eo fre- 
quentius presbyter temptatus, nuper consensnm petiit et in- 
Ycnit, nee tamen adbuc de camis inmunditia aliquid agebatur. 
Nocte itaque sequenti, postquam puella. actionem presbytero 
concessisset, daBmones, qui in horto heremitas ex more con- 
venerant, magnum de consensu facto gandium conceperunt. 
Dasmon autem, qui sacerdotem decipere promiserat, magistro 
suo dicebat; **Ecce, presbyter quern per mulierem me decep- 
turum dixeram, jam feci quod a virgine, quam in filiam 
adoptayerat et sanctimonialem facere decreverat, consensnm 
stupri petens, impetrayit, et eras hora meridiana' opus 
nefarinm ad effectum perducam." Gratias ergo ei magister 
egit, et viriliter ipsum fecisse dicebat. Die itaque crastina, 
presbyter pnellam yocans, introduxit illam in cnbiculum suum, 
ct eam in lecto coUocayit; et stans ante lectum in tempta- 
tione positus, cogitayit quid esset factums. Et tandem in se 
reyersus, jnssit nt pnella expectaret, donee ad illam rediret. 
Et sic ad ostium cubiculi diVertens, cultmm arripuit, et pro- 
pria membra yirilia abscindens,' foras projecit. "Quid," in- 
quit, ''pntastis, dsemones, quod non intellexerim temptationes 
yestras? de perditione mea yel filiae mess non gaudebitis, 
quia nee me^ nee ipsam habebitis." Sequenti quoque nocte, 
cum diabolus interrogaret discipulum quid de presbytero ac- 






ti 



1 invenireQ invenire, A. I ' (Ufscindefu'] abscidens, A. 

* meridiana] meridia, A. I * me] mee, A. 



214 MATTHiEI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1156. turn fuifiset, respondit se omnem laborem amisisse, et qnali- Henricns 
Legend. ter saoerdos seipsum castraverat, cnnctis audientibus, enarra- ^*??^' 
vit. Jussit ergo magister ut dsBmon ille graviter flagellaretur, ^^^^j^' 
et sic oonventns solvitur spiritunm immundoram. Sacerdos j^ej^ A. 7. 
antem pnellam, qnam nntriverat, Deo servituram sanctimonia- 
Death of libus commendavit. Eodemque anno Willelmus primo- B. de 
ron of™' gei^tus regis Henrici obiit, et sepultus est apud ^^°^'j 
Henry n. Radingum. 

Quod reges Anglorum et Scotorum mutua jura sihi ad invicem 

reddiderint 

Castlessnr- Anno Domini mclyii. Bex Anglorum Henricns transfre- Id.col.482. 
rendered to tavit in Angliam, et rex Scotorum Malcolmns reddidit ei 
bv^l- * civitatem Karleolnm, Bambnrgi castram^ et Novttm Castellum 
colm TV,, super Tynam, et totnm comitatum Lodonensem ; et rex red- 
by Wil- didit ei Hnntendonisd comitatum. Willelmus similiter, filius 
**fR ' ^h^ regis Stephani notbus,^ qui erat comes Moretonii et de Wa- 
and by ' renna, reddidit regi Fevenesel et Norwicum, et omnes muni- 
tiones suaa in Anglia et Normannia, quas^ ex dono regis 
Stephani possidebat. Et rex Henricns dedit ei quicquid pater 
ejus rex Stepbanus babuit, die qua rex Henricns primus mor- 
tuus fuit et yiyus. Et eo tempore ' Hugo Bigod castella sua 
Redaction ^^S^ resignavit. Eodem anno rex Henricns magnam paravit 
of Wales, expeditionem, ita ut duo milites de tota Anglia tertium in- 
venirent, ad expugnandum Walenses per terram et per mare. 
Intrans ergo Walliam rex, exstirpatis * silvis nemoribusque Id. col.484. 
Bhuddlan succisis atque viis patefactis, castrum Boelent firmavit, alias 
fortined. munitiones antecessoribus suis surreptas potenter revocavit ; 
ifp' castelliini etiam Basingewerc restauravit, et Walensibus ad 
stored. libitum subjectis, cum* triumpbo Angliam repetivit. Apud (^*** "* ^* 
Birth of Snaudunam multorum cepit homagia, scilicet nobilio- ^ ^°^*"^ 
Bicbard I. rum. Eodem anno natus est Henrico regi ex Alienor regina Diceto, 

End of the filius apud Oxoniam, et vocatus est Bicardus. Et* hucusque <5<>^' ^3*' 
lit edition 



Hogb 
Bigod. 

p. 242. 



^ tiothus"] An erroneous addition 
of the compiler. 

^ quas"] que, A., and so the Hist. 
Anglor. This clause is the com- 
piler's. 

° W. and the Hist Anglor., tem- 
pore eodem; eo is interlined by 
Paris in A. 

* extUrpatia . . «iieci«u] Aji en- 
largement of ''extirpatis nemori- 
« bus " in B. de Monte : the next 
sentence is altered and enlarged. 



* cum . . repetivit] Introduced by 
the compiler. The next sentence is 
Paris's own. 

• This seems transferred here from 
the year 1147 in Diceto's Abbrey. 
Chronic. Diceto, however, uses 
Bobert de Monte beyond that year. 
The entry seems to show that the 
MS. of B. de Monte used at St Al- 
ban's was one of his first edition, 
possibly the Beading MS., Harl. 
651. 



DE TEKPORE REaiS HENRICI SECUNDI. 



216 



C^ Diceto, Bobertufi abbas de Monte Sancti Miohaelis cronica sua A.D. 1157. 

col. 510. 



Diceto, 
coL 531. 



Quod r&x Henricus coronam portavit. 

Anno Domini MCivni. Bex Angloram Henricns, in * Domi- 
nic8B Natiyitatis die, apad Wigomiam ooronatus est; nbi post 
celebrationem divinoram sacramentomm coronam super altare 
posuit, nee ultra coronam portavit. Eodem anno Alienor regina 
filinm peperit, quern Gaufridum vocavit. Et eodem anno nova 
moneta fuit in Anglia fabricata. Eodem anno Thomas regis 
cancellarius in apparatu magno Farisius venit, Margaretam 
regis Francorum filiam Henrico filio regis Anglorum in con- 
jugem acceptums. Eodem anno, Gaufrido fratre regis Anglo- 
rum defuncto, idem rex mare^ transiens Nanneticam* civita- 
tem in jus suum recepit. Quo etiam tempore rex Henricus a 
rege Francorum invitatus venit Farisius, et receptus est in 
palatio regis, rege Francorum cum regina sua in claustro oano- 
nicorum beatsB Marisd Yirginis hospitante. 



ofB.de 
Monte's 
History. 



Henry II. 
crowned at 
Worcester. 

Birth of 
Geoffrey. 

New coin- 
age. 

Thomas, the 
chancellor, 
at Paris. 



Nantes ob- 
tained by 
Henry II. 

Henry H. 
at Paris. 



Quod [rex] Anglorum Henricus Tholosam oheedii: 

Id. Anno Domini hclix. Bex Anglorum Henricus duxit exer- 

citum versus Tholosam, et cepit castella fortia yicina ejus, 
rege Francorum interim in urbe jugiter commorante. Sed 
rex Anglorum ipsam civitatem non assiluit, ob reverentiam 
regis Francorum, cujus sororem Gonstantiam comes Tholo- 
sanus duxerat in uxorem, et ex ea liberos susceperat; qua de 
causa reges inimici facti sunt, sicut^ exitus rerum postmodum 
declaravit. Eodem anno, defoncto Fapa Adriano, scisma oritur 

Id. col.5d2. inter duos, Alexandrum scilicet et Octovianum. Nam impe- 
rator cum clero suo receperat Octovianum, sed a regibus 
Francorum et Anglorum consensum est in Alexandrum. Im- 
perator autem ad dictos reges litteras direxit, ut Octovianum 
reciperent; sed ipsis contradicentibus, papatum obtinuit 
Alexander. 



Henry II. 
leads an 
army to- 
wardB Tou- 
louse, but 
spares it. 



Scbism be- 
tweenPope 
Alexander 
HI. and the 
Anti-Pope 
Victor IV. 



1 in . . die"] Added by the com- 
piler, apparently from William of 
Newburgh, ii. 9. But the Christ- 
mas coronation was at Lincoln. 
Hoveden puts the Worcester coro- 
nation in 1159, and says it was ''in 
** solenmitate Paschali." 



3 morel om. W., Hist. Anglor. 
It is in O. 

• ' Nanneticani] Natineticam, A. 

* ticnt . . declaramf] Added by 
the compiler. 



216 



ICATTHJBI PABISIENSIS CHBONICA MAJOR A. 



A.D. 1160. 

Betrothal 
of prince 
Henry and 
Margaret 
of Fhince. 

Gisors and 
Chaumont 
obtainedby 
Henry 11. 



The mar- 
riage of 
Henry and 
Margaret 
at Neu- 
bourg. 

Marriage 
of Mary, 
daughter of 
Stephen, to 
Matthew, 
count of 
Boulogne. 
Death of 
archbishop 
Theobald. 



Bartholo- 
mew con- 
secrated 
bishop of 
Exeter. 

Story of 
him and 
a certain 
priest 



Quod Henricus Anglorwm rex juvenU uxorem duait. 

Anno Domtni hclx. Bex Anglonun HenricuB a^ Tholosa 
reversos, Margaretam filiam regis Francomm, quam in sua 
custodia habebat, Henrico filio sno desponsari fecit, et castel- 
lum de Gisorz diu desideratum recepit. Quod [qnia],^ at ait rex 
Franconim, prsepropere factum fuerat, [injdignatus est valde ; 
unde cum auxilio Theodbaldi comitis Flandrensis ad dedecus 
regis Anglorum Calvum Montem iirmayit. Sed rex Anglorum 
festinus adveniens, rege Francorum et comite fugatis, castrum 
obsedit, et infra dies paucos ad deditionem inclusos coegit; 
capti sunt autem intus milites quinquaginta quinque ; et sic 
celebratum est matrimonium inter filium regis Anglorum sep- 
tennem et filiam regis Francorum triennem, auctoritate sci- 
licet Henrici Pisani et Willelmi Papiensis, presbyterorum 
cardinalium et sedis Apostolicae legatorum, quarto nonas No- 
vembris apud [Novum] Burgam. Eo anno Maria abbatissa 
de Bumesia, filia regis Stepbani, nupuit Mathaeo comiti 
BononisB, ex qua sustulit duas filias; propter' quod 
peccatum Tbomas regis cancellarius, qui contrarius fuit 
huic contractui illicito, ad instar beati Johannis Bap- 

tistsB multas passus est comitis insidias. Eodem anno 
Theodbaldus Cantuariensis archiepiscopus diem clausit ex- 
tremum. 

De consecratione Blartholomoei] Exonienais et de miraculo quad 

vidit. 

Anno Domini mclxi. BartholomaBus ^ vir religiosus, et in 
tbeologicis disciplinis ad sufficientiam eruditus, a Waltero Bo- 
fensi episcopo consecratus est antistes Exoniensis. De hoc 
Bartholomseo venerabili viro fama refert notissima, quod, dum 
lucris animarum devotus intendens parrocbiam visitaret, in 
villa quadam campestri cum suis clericis pernoctavit. Dor- 
miens igitur de nocte in solario quodam quod ecclesisB vills 
ac cimitcrio imminebat, cum circa noctis medium ad noctur- 
nam synaxim Deo persolvendam evigilasset, lumen, quod coram 



Diceto, 
col. 532. 



Id. 



Gf. Herbert 
deBosham 
Vitas. 
Thomn, 
iv. 6 (vii. 

&167, ed. 
Ues). 

Hoveden, 

i. p. 218 

(Stubbs). 



^ a Tliotosa reversvu] Added by 
the compiler. 

^quia, "Which A. omits, is ftom 
Diceto. W. has quia and omits 
quod, though O. has quod. 

^ This is Paris's own, probably 



derived from the authority given in 
the margin. 

^ Diceto, col. 532, mentions the 
consecration of Bartholomew by 
bishop Walter of Rochester. I can- 
not find the source whence the story 
that follows is taken. 



BE TEliPORE BEGIS HENEICl SEGUNDI. 



217 



illo ardere consaeverat, apparebat eztincixim. Episoopns autem A.D. 1161. 
cubiculariam snnm graviter obj organs quod in tenebris dormi- Story of 
ret, prsecepit nt velociter lumen quaereret et inferret. Interea Bartholo- 
yero antistes, dum laminis adventum vigilans expectaret, andivit^ bishoD of 
voces quasi infantium innumerabilium de cimiterio ezeuntes, Exeter, 
plangentium et dicentinm znanifeste, '' Ym nobis, vaa nobis, quis and a cer- 
*' amodo pro nobis orabit, et elemosinas dabit, vel pro nostra sa- **"* pnest. 
** lute missas celebrabit P " Audiens autem has voces episcopus, 
obstupuit vehementer, supra modum quid signarent ^ admirans. 
Cubicularius quoque ejus lumen interim qussrens, cum neque 
in aula neque in ooquina ignem repperisset, exivit in villam 
anxius, et multis jam sedibus perlustratis lumen optatum non 
invenit. Tandem cum quasrendo hue illucque diu discurrisset, 
vidit lumen quasi ^ in ultima domo villsB, eb illuc se cum festi- 
natione conferens, invenit in domo cujusdam hominis corpus 
exanime, et cum presbjtero vUlse multos utriusque serus ho- 
mines circumstantes, et pr» dolore defuncti fientes, et capillos 
sui capitis detrahentes. At cubicularius episcopi, super his 
quae vidit non multum sollicitus, lumen posuit in latema sua» 
et cum festinatione ad episcopum re versus, quss sibi accide- 
rant per ordinem enarravit. Cantatis igitur matutinis, cum 
crastina dies illuxisset, fecit episcopus convenire presbyterum 
cum quibusdam hominibus villad, et sciscitatus ab eis dili- 
genter, quis homo ille nuper defunctus esset, et qualis vitas 
ante obitum in sasculo extitisset. Qui omnes fatebantur de eo, 
quod esset vir Justus ac timens Deum, pater orphanorum et 
consolatio miserorum, ut qui onmem substantiam suam in 
pauper ibus, dum viveret, et hospitibus erogavit. Tenuit prsd- 
terea in domo sua [presbyterum], cui de proprio omnia neces- 
saria ministravit, qui commendationes animarum et missarum 
sufi&agia diebus singulis pro defVmctis fidelibus celebravit. 
Hsec autem cum audisset episcopus, intellexit conbinuo voces 
quas audierat de cimiterio emissas nihil aliud esse quam 
voces animarum illorum corporum, quas in cimiterio quiesce- 
bant, plangentes de morte hominis^ et gementes, per quem 
dum vixerat elemosinarum et missarum habere suffiragia me- 
ruerunt. Tunc episcopus, vocato ad se presbytero qui sub 
viro defuncto missas pro defunctis celebraverat, dedit ei por- 
tionem in ecclesia villaB, statuens et illi injungens ut, quam- 
diu viveret, missam et obseqnia defunctomm diebus singulis 



^ See the curious additions to this 
in the Hist Anglor. i. p. 812, where 
the name of the priest (Levenoth) is 
given. 



' siffnarenf] significarent, W. 
' qucui] om. W. 

* O. W. and the Hist Anglor. 
ins. iiUtu. 



218 UkTFRMl PABISIEKSIS CHBONICA ICAJORA. 

A.D. 1161. oelebraret. Eodem ^ tempore Cantuaria fi^re tota com- 

Canter. builtur. 
bury burnt. *"*"***• 



Quod reges Francorum et Anglorum in concordiam eonvenerunt.^ 

Peace bo- , Anno Domini MCLxn. Lodowioas rex Erancomm et Hen- Dieeto, 
tween Louis . . - . .. ,. .././»! kqo 

VII. and ncuB rex Angloram, armatorum copus nndiqae congregatis, *'"'• ^^*' 

Fretov^'** ^^"^ J*™ campestre praelium inter eos imminere pntaretnr, 

p. 243. prope Fertevallem amici sabito stint effecti. Eodem 'anno 

R Alienor Alienor Anglomm regina apud Bothomagnm filiam peperit, 

Peathofjthe et ei nomen saum imposuit. Hoc etiam anno Bioardns Lon* 

doniensis episcopos viam nniversffi camis ingressus est. Per 

idem vero tempns rex Henrioos fecit jurare fidelitatem Henrico 

filio sno de hasreditate sna; et inter omnes magnates regni 

Thomas cancellarins primus fidelitatem juravit, salva fide 

regis patris quamdiu viveret et regno preBesso vellet. 



bishop of 
London. 

Homace 
sworn to 



g 



nnoe 
enry. 



Thomas, 
the chan- 
cellor, 
elected 



Quod Thomas regis canceUarius in archiepiscopum eligitur, 

Eodem anno, congregate clero et' populo totios provincisB Can- Id. 

taariensis apnd^ Westmonasteriom, Thomas regis canceUarius 

electus est in archiepiscopum Cantuariensem^ solemiiter, nemine 

archbishop reclamante. Facta itaque electione, sabbato in Fentecosten 

bnrv"* ^'" P^'^s^y*®^ ordinatus est a "Waltero Bofensi episcopo in ecclesia 

Cantuariensi ; et sequenti die Dominica consecratus est ab 

Henrico Wintoniensi episcopo solenniter * et intronizatus. Nun- 

s^ttoU ^^® igitur ad Fapam directis, quem citra Alpes invenerunt ad 

* Gallias descendentem, cum pallio sunt reversi ; quod Thomas 

archiepiscopus, solitis constrictus sacramentis, ab altari susci- 

piens, reverenter summi sacerdotis vestes induit, et habitum 

sic mutavit ut et animum permutaret. Nam curisB curis in- 

teresse renunoians, ecclesisB susb negotiis et lucris spiritualibus 

He resigns intendebat. Siquidem nuncios ad regem in Normanniam di- 

*^?i*^^K'" ^®^^^» cancellarisB renuncians et sigillum resignans; quod in 

ce ors p. ^j, regis altius ascendit, in se solum causam resignationis tam 

BubitsB retorquentis. 
E^ly,*i^« HaBc' prima fuit regalis animi perturbatio adyersus Tho- 
racter of ^^''^^^"^ archiprsDSulem Cantnariensem. Erat autem Thomas Johannis 

archbishop iste Londoniensis urbis indigena, a primis adolescentisB annis Saresberi- 
— *^ ensis Vita 



Prima 
regis per- 
turbatio. 



Thomas. 



^ This is the first mention of this 
fire at Canterbury. 

' convenerunt'] So W. ; invene- 
runt, A. ; inierunt, Hist. Angl. 

' et populo] Added by the com- 
piler. 



^ apud Westmatuuterium'} Lun- 
donise, Dieeto. 

* Cantuarietuem] om. W. 

^ solenniter , , . et intronizatusi 
Added by the compiler. 

7 This sentence is the compiler's. 



BE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNBI. 219 

S. Thomso gratia mnltiplici decoratoB. Ab inennte enim estate bea- A.D. 1162. 
0-PP*91^~ tam Dei Genitrioem, tanqaam duoem yianun Bnamniy dnioins Early life 
Slesli invocare, et in illam poet Cbristum totam spem ponere ^, ^^^'• 
coDsaeyit. Liberalium quoqiie disciplinamm scholafl tandem r^^^^ 
egrediens, ad Theodbaldom Cantuariensem ai*chiepi8oopiim se 
oontulit, et indnstria promerente, in brevi dignas habitus est 
ut ei familiarissimus haberetnr. Qnot autem et qnantos ibi 
labores pro ecclesia Dei pertalerit, qaotiens pro expediendis 
negotiis Apostolorum limina yisitaverit, quam felici exitn qus9 
sibi injnncta faerant expedient, non est facile diota; prsssertim 
com in cansis perorandis et decidendis ac populis instmendis 
tota ejus intentio yersaretnr. Frimo igitur a prsafato archi- 
episcopo in archidiaconnm Gantnariensem promotns, post mo- 
dici temporis interrallam ^ cancellarius efficitor, ejus indnstria 
promerente. Ganoellarii aatem fungens officio, audaciam mil- 
vornm^ sapienter depressit, qui regi adnlantes diripere con- 
spiraverant tarn provincialinm qnam ecclesiie facultates. "Hjbbc^ 
(Not in de beato Thoma, qnalis ante promotionem in archiepiscopum 
Job. Sa- extiterit, prsalibayimns, quatinos ea quas de ipso seqnnntnr 
'^ ^^ lectori clarins elucescant. 

JDe finali concordia facta inter ecclesiam heati Alhani et 

ecclesiam Lincolniensem. 

MS. Beg. Hoc ' anno sopita est discordia et amicabili fine terminata Arrange- 
13, E. 6, inter ecclesiam Lincolniensem et coenobinm beati Albani pro- ™®°* ^" 
TOinted'as t^^omartyris Anglomm, Roberto de Cheisneto episcopo agente, ^^^^^^ ^ 
if by Di- et Roberto de Gorham abbate de Sancto Albano defendente, Lincoln 
ceto, in in praesentia regis Henrici secnndi, et archiepiscopomm Thomse and the 
^T^Jfl^°* Cantnariensis et Rogeri Eboracensis, et episcopornm Henrici °JP5***?^ 
Wintoniensis, Willelmi Norwicensis, Jocelini Saresberiensis, ^y^j^y^ 
BartholomaBi Exoniensis, Hylari Cicestrensis, Hugonis Dunel- 
mensis, Ricardi Coventrensis, Gileberti Herefordensis, et Gode- 
fridi de Sancto Asaph, prsdsente etiam Roberto comite Legeces- 
trensi jnsticiario Angliae, cmn comitibns, baronibus, abbatibns, 
archidiaconis, et innnmera tnrba regni apnd Westmonasterinm, 
feria qninta^ proxima ante Fassionem Domini, in hunc modum. 



^ O. W. and the Hist. Angl. ins. 
regis. 

^ 'mihorutn] This is the compiler's 
word. John of Salisbury has offi- 
cta/ium, p. 821. 

3 This sentence is the compiler's. 

« See the Gesta Abbatum (Riley), 



i. pp. 135-157, for full details of this 
transaction. The final documents, 
though mentioned in p. 156, are 
not, however, given there ; the com- 
piler no doubt took the one he gives 
from the Register at St. Alban's. 
* ^fvtnto] sezta, Diceto. 



220 



MATTH^I PARISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1162. 

Charter of 
the bishop 
of Lincoln. 



Its confir- 
mation by 
P. Alex- 
ander III. 



Death of 

Baldwinlll. 

Amauril. 



'' EobertuB Dei gratia Lincolniensis epificopns omnibus sanctso 
matris ecclesiaB filiis salatem. Notam sit nniyersitati yes- 
trse, qnod ego controversisB illi, qnam adversns Bobertnm 
abbatem Sancti Albani et fratres ejus moveram, qna mo- 
nasterium ipsum Sanoti Albani et quindecim ecclosias illas, 
quas in territorio sao privilegiatas babent, Lincolniensi ec- 
clesisB et mihi, nt ipsius episcopo, in subjectionem et obedi- 
entiam petebam, in praesentia testinm prasdictomm, assensu 
capituli mei in perpetnnm renunciavi. Et nt ab ea in per- 
petuum conqoiescam, de mann ipsios abbatis et fratrum 
ejus, yillam qusB dicitur Tinghursbe cum ecclesia et omnibus 
pertinentiis ejusdom, pro decern libratis terrse, libere et quiete 
ecclesiad Lincolniensi in perpetuum de csetero possidendam, 
assensu domini mei regis et fratrum nostrorum episooporum 
jam dictorum consilio, capitulo meo in hoc assensum prse- 
bente, recepi ; et jus quod jam dicta abbatia, et in persona 
Boberti abbatis et successorum ejus, et jam dictis quindecim 
ecclesiis, ecclesiaB mese et mibi [et] successoribus meis yen- 
dicabam, in manu domini mei regis pro me et successoribus 
meis in perpetuum resignayl. Sit itaque de csBtero liberum 
monasterium beati Albani, et * quindecim jam dictis ecclesiis 
crisma sibi et oleum et benedictionem liceat abbati suo et 
castera omnia ecclesiss [sacramenta' a quo yoluerit episcopo 
absque nostra et ecclesiss] nostrs reclamatione accipere, et 
de GSBtero in manu regis, sicut sua dominica, ecclesia libera 
remanebit. Beljquss yero ejusdem ecclesisB monasterii pas- 
sim per episcopatum Lincolniensem constitutes obedientiam 
et subjectionem, quam cffiterae debent ecclesisa, episcopo 
Lincolniensi et archidiaconis * exhibebunt. Quod ne de cae- 
tero possit in litem reyocari scripti preesentis attestatione, et 
sigilli mei et capituli appositione confirmayi." Testibus 
supradictis. 

Hano pacem et concordiam cum rex Henricus et Thomas 
Cantuariensis arcbiepiscopus suis confirmayerant munimentis, 
Papa Alexander eorum yestigia secutus, earn per * priyilegium 
ecclesisd Bomanss et subsoriptione omnium cardinalium com- 
muniyit. Eodem anno rex Jerosolimorum Baldewinus humansd Will, of 

natures debitum solyit, cui successit frater ejus Amalrious. Tyre, xix. 

•^ 1, col. 747. 



> ei] cum, Hist. Angl. 
3 These words, omitted in A., are 
in O. W. and the Hist. Angl. 



^ archidiaccnu'] aichidiaconi, A. 
* earn per"} per earn, A. W. 



DE TEBCPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 



22 L 



Secunda perttMrhcUio cordra Thomam Caniuariensem wrchi- A.D. 1163. 

e^copum. 



Diceto, 
col. 534. 



(Not in 
I)iceto.) 



Diceto, 
coL 534. 
Id. col.535. 



Id. col.534. 



Diceto, 
ool. 584. 



Anno Domini xclxiii. Bex Anglornm HenricuB, fimbns 
transmarinis pro voluntefce dispositis, in Angliam rediit, et 
Thomas Gantnariensis arcbiepiscopas illi obvians ^ in osculo ^ re- 
ceptns est ; sed non in gratisB plenitudinem,' sicnt ipsins regis 
ynltns statim avergns omnibus qni aderant patenter ostendit. 
Eodem ^ anno translatum est corpus sancti regis et con- 
fessoris ^dwardi apud Westmonasterium a beato Thoma 
Cantaariensi archiepiscopo, pnesente rege Hemdco qui 
hoc procuraverat. 

Eodem anno, rege Anglormn ad hoc instante et Alexandre 
Papa id concedente, Gilebertus Herefordensis episcopns ad 
sedem ecclesisB Londoniensia translatns est, et quarto kalendas 
Maii in ilia cathedra solenniter introdactns. Eodem anno 
Bobertus de Montford, cum Henrico de Essexia de ' proditione 
regis singulari certamine congprediens, victoriam reportavit. 
Qua de causa Henricus notam infamisB simul et e^diSBreda- 
tionis jacturam incurrens, indulgentia pii regis apud Badingum 
habitum monachilem suscepit. Hoc etiam anno Thomas Gan- 
tnariensis archiepiscopus, ad instantissimam regis petitionem, 
archidiaconatum Gantuariensem dedit Gaufrido^' Bidel, clerico 
Buo; sed gratiam regis sibi prius subtractam non plene redin- 
tegratam cognovit. 

Apparuit^ enim prima regis perturbatio contra Thomam 
archiepiscopumj cum sigillum regis resignavit; secunda, cum 
regi de partibus transmarinis yonienti occurrens, receptus est 
in osculum et non in grotise plenitudincm ; tertia in hoc loco, 
cum archidiaconatum ad ejus petitionem contulit, ncc tamen 
gratiam ejus sibi redintegratam cognovit. Eodem anno Glor 
renbalduB Sancti Augustini electus benedictionem a Thoma 
Gantuariensi archiepisoopo accipere quserebat; sed in sua 
ecclesia et sine professione, spe cujusvis subjectionis in^ pos- 



Retum of 
Henry H. 

His recep- 
tion of the 
archbishop. 

Transla- 
tion of S. 
Edward the 
Confessor. 



Gilbert Fo- 
liot bishop 
of London. 

Henry of 
Essex con- 
victed of 
treason by 
Robert de 
Muntford. 



G. Ridel 
archdeacon 
of Canter- 
bury. 

p. 244. y 
Causes for 
the quarrel 
between 
Henry n. 
and arch- 
bishop 
Thomas. 



> obvians"] So altered by Par. 
from obvietu, which A. has, evi- 
dently an error for obviam vement, 
which is in W., the Hist. Anglor., 
and Diceto. 

' oscti/o] So altered by Far. from 
oMru/im, which W. also has, as 
Diceto. 

* plenUudinem] plenitodine, W. 

^ This seems the earliest mention 
of this tranalatioD. 



^ de , , regia] Added by the com- 
piler. 

^ Gaufrido . . «vo] Introduced 
by the compiler. The name is 
given in the Capitula of Diceto, 
coL 511. 

* This is the compiler's. 

" t» poiterum prorava'] om. W., 
though in O. 



222 



MATTHJSI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1163. tenim prorsus adempta. ConsenBit antem [rex] electo, consne- Diceto, 
Causes for tndines antiquas in regno stare persoadens, et arcliiepiscopo ^^ S*^* 
toe quarrel prgedicta exigent! adversans. Et * in hoc loco quarto apparait (Not in 
the king perturbatio regis contra ipsom. Eodem anno facta est inqoi- SJ^J^'^ 
and the sitio generalis per AngHam, cni qnis in servitio S89calari ^ ^|^ ^3'^ 
archbishop, de jure obnoxius teneretur. Inyentum est in Oantiaa proyinoia 
quod Willelmus de Bos in munere quolibet subeundo regem 
deberet agnoscere, et non archiepiscopum ; et sic odium per- 
8on83 in damnum ecclesiss redundavit. Et ^ hie quinto loco (Not in 
apparuit perturbatio regis contra ilium. Sexto apparuit, cum l^^^^^^o.) 
idem archiepiscopus yacantem ecclesiam de Ainesford cuidam Diceto, 
Laurentio contulit, sed Willelmus, yiUas dominus, sibi jus yen- col. 536. 
dicans patronatus, Laurentium expulit; pro quo facto archi- 
episcopus Willehnum excommunicat.' Quod quia rege minime 
certiorate fecisset, maximam ejus indignationem incurrit. As- 
sent enim rex juxta dignitatem rcgni sui,^ quod nullus, qui de 
rege teneat in capite, yel minister [ejus], citra illius consoien- 
tiam sit excommunicandus ab aliquo; ne si hoc regem lateat, 
lapsus ignorantia communicet excommunicato, comitem yel 
baronem ad se yenientem in osculo yel consilio admittat. 
Septimo apparuit, cum idem rex nuncios ad curiam Bomanam 
misisset ut consuetudines regni confirmaret, nec^ in aliquo 
profecisset, nuncii reyersi animum regis contra archiepiscopum 
et alios exasperatum non poterant mitigare. 



4^ 



Quod Papa Alexander coticiUwm Turowie congregavit. 

Council at Eodem anno Papa Alexander Turonis conciliimi congregayit Id. col.535. 
Tours un- jn ecclesia Sancti Mauricii, duodecimo kalendas Junii; ad 
anderlU cujus yocationem, permissione regis Anglias, yenemnt archi- 
May 21. * episcopi, episcopi, et alii Anglisd pra^lati ; Thomas Gantuari- 
ensis archiepiscopus cum suis sufifraganeis^ ad dexteram Fapad 
in concilio sedit; et archiepiscopus Eboracensis Eogerus ad 
sinistram cum solo episcopo Dunelmensi. Eodem anno rex Id. coL536. 
J.. MalcolmuB Scotorum, et Besus princeps * Demetiss, id est Aus- 

Gr^th do tralium Walensium, cum aliis regibus et majoribus Gambriad, 
homage, kalendis Julii apud Wdesteke fecerunt homagium regi Anglo- 
Roger, earl rum et Henrico filio ejus. Ipso etiam anno Bogerus comes 
ofClare, Glarensis a Thoma Gantuariensi archiepisoopo apud West- 
do homaire i^o^^^^^i^u^ yocatus ad faciendum sibi homagium de castello 
to the area- Tunebregge et pertinentiis ejus, contradixit ei comes instinctu 



Malcolm 
IV. and 



1 This is the compiler's. 
3 8<Bculari^ secuhdi, A. 
3 excommunicat'] excommnnicayit, 
O.W. 



* nee"] nisi, A. 

^princeps Demetia is added by 
the compiler, as also regibus in the 
next line. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 



223 



Dioeto, 
eol. 536. 
(Not in 
Diceto.) 



regis, dioens, feodum illad tottun in seryicio laicaJi ad regem A.D. 1168. 
potins qnam ad archiepiscopum pertinere. Et hie loco octavo ^^?p.?^' 
apparnit regis pertnrbatio adversus arcMepiBCopum Oantaa- ^^ «« 



nensem. 



Facta est recognUio oonsiietvdmum AnglioB apud darendonam, 

MS. Cot- Aimo Domini mclxiv. In preesentia regis Henrici apnd Council of 
ton. Clira- Clarendonam, octavo* kalendas Februarii, praesidente Johaime Clarendon, 
dins B. 2. 4e Oxonia de mandato ipsius regis, prsesentibos etiam archi- 
^^* episcopis, episcopis, abbatibns, prioribus, oomitibns, baronibns, 

et proceribus regni; facta est recognitio sive reeordatio cujus- 
dam partis consuetudinum et libertatnm antecessorum suorom, 
regis videlicet Henrici avisui et aliomm, quas observari de- 
bent in regno, debent' ab omnibns et teneri propter dissen- 
siones et discordias scepe emergentes inter clerum et jus- 
ticiarios domini regis et magnatibus^ regni. Harum vero 
consuetndinom recognitarum quaDdam pars in sedecim capitulis 
snbseqaentibuB continetur. 

De advocatione et prassentatione ecclesiarum, si contro- Constitu- 
versia emerserit inter * laicos, vel inter laicos et clericos, vel tions of 
inter clericos, in curia domini regis tractetur* et terminetur. Clanen- 

EcclesiaB de feodo domini regis non possunt in perpetuum 
dari absque concessione ipsius. 

Glerici' accusati de quacunque re, summoniti a justiciario 
regis, veniant in curiam ipsius responsuri ibidem de hoc> unde 
videbitur curiaQ regis quod ibi sit respondendum; et in curia 
ecclesiastica, unde videbitur quod ibi sit respondendum; ita 
quod regis justiciarius mittet in curiam sancta9 ecclesias, ad 
videndum quomodo res ibi tractabitur; et si clericus convictus 
vel confessus fuerit, non debet eum de caDtero ecclesia tueri. 

Archiepiscopis, episcopis, et^ personis regni, non licet exire^ 
a regno absque licentia domini regis; et si ezierint, si regi 
placuerit, securum eum facient, quod nee in eundo nee in 
redeundo vel moram faciendo perquirent malum sive damnum 
domino regi vel regno. 



* octavo . . . Oxonia] The date 
and the name of the president are 
introduced by the compiler, the 
date probably from Diceto, col. 586. 
John of Oxford's name is mentioned 
in a note at the foot off. 25 of MS. 
Cotton. Claud. B. 2. 

^ debent] om. W., Hist. Angl. 



^ magnaHhus] magnates, Hist. 
Angl. 
^ inter laicos vel] om. W. 

* tracteiur . . regis] om. W. 

* Clenct] Qeri, A. W. 

'W. and the Hist Angl. ins. 
Claris. It is not in 0., or in Claud. 
B.2. 

* exire] exiit, A. 



224 



HATTHJSI PABrSIEKSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1 164. Excommtmicati non deb^nt dare vadium ad remanens, nee MS. Got- 
Constitu- praestare juramentiun ; sed tantum vadiiun et pleginm standi J?"^ ^^*'*" 
tions of judicio eccleaiffi, ubi absolynntnr. ^ ^^ * • 

Clarendon. Laici non debent accoBari, nisi per certos et legitimos accn- 
satores et testes in pradsentia episcopi; ita quod archidiaconus 
non perdat jus sunm, nee quicquam quod inde habere debeat. 
Et si tales fderint qui culpantur, quod non velit vel non audeat 
aliquis accusare eos, vicecomes requisitus ab episcopo^ faciat 
jurare duodecim legales [homines] de visneto sive de villa 
coram episcopo, quod veritatem secundum conscientiam suam 
manifestabunt. 

Nullus qui de rege tenet incapite, nee aliquis dominicorum 
ministrorum ejus, excommunicetur, nee alicujus eorum terrse 
sub interdicto ponantur, nisi prius dominus rex, si in regno 
fuerit, conveniatur, vel justiciarius ejus, si fuerit extra regnum,^ 
ut rectum de eo faciat ; et ita, ut quod pertinebit ad regis 
curiam, ibi terminetur, et de eo quod spectat ad curiam 
ecclesiasticam, ad eandem mittatur, ut ibidem terminetur. 

De appellationibus, si emerserint, ab archidiacono debent 
procedere ad episcopum, ab episcopo ad archiepiscopum ; et 
si archiepiscopus defuerit in justicia exhibenda, ad dominum 
regem perveniendum est postremo, ut praecepto ipsius in curia 
archiepiscopi controversia terminetur ; ita quod non debet ultra 
procedere absque assensu domini regis. 

Si calumnia emerserit inter clericum et laicum, vel e con- 
verso, de ullo tenemento quod clericus velit ad elemosinam 
trahere, vel laicus ad laicum feodum, per recognitionem duo- 
decim legalium hominum, juxta capitalis justiciarii regis con- 
siderationem terminabitur, utrum tenementum sit pertinens 
ad elemosinam sive ad laicum feodum, coram justiciario regis. 
Et si recognitum fuerit ad elemosinam pertinere, placitum 
erit in curia ecclesiastica ; si vero ad laicum feodum, nisi ambo 
tenementum de episcopo eodem vel barone advocaverint, [erif 
placitum in curia regia. Sed si utcrque advocaverit] de feodo 
illo eundem episcopum vel baronem, erit placitum in curia 
ipsius, ita quod propter factam recognitionem saisinam non 
amittat, qui prius fuerat saisitus.^ 

[Qui] de civitate vel castello vel burgo vel dominico ma- 
nerio regis fuerit, si ab archidiacono vel episcopo super aliquo 
delicto citatus fuerit, unde debeat eis respondere, et ad cita- 
tiones eorum noluerit satisfacere, bene licet eis sub interdicto 



p. 245. 



^ epUcopo^ ipso. Hist. Anglor. 

3 regnum] regimen, A. C. It has 
been altered in D. 

' These words, omitted by the 
scribe of A., are given from Claud. 



B. 2. They are with slight varia- 
tions in O. W., the Hist. Anglor., 
and Gorvase. 

* Claud. B. 2. adds, " donee per 
*' placitum dirationatam sit." 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNBI. 



225 



MS. Cot- 
ton. Claa- 
dioB B. 2. 

f.a6. 



Enlarged 
from 
Willelmi 
FitiiSte- 
phalli Vit. 
S. GnionuBy 
i. p. 217 
(ed. Giles). 



ponere earn ; sed non debent ipsum excommunicare, priasqnam 
capitalis minister regis yillee illios conveniatur, at jasticiet 
enm ad satisfactionem venire. Et si. minister regis inde defe- 
cerit, erib in misericordia regis; et ezinde poterit episcopus' 
ipsam accusatom ecclesiastica justicia coercere. 

Archiepiscopi, episcopi, et nniversaB personsB regni qoas de 
rege tenent in capite, habeant possessiones snas de rege sicnt 
baroniam ; * et inde respondeant jnsticiariia et ministris regis, 
et seqnantor et faciant omnes consnetndines regias; et sicnt 
c»teri barones, debent interesse judiciis cnrisB regis onm ba- 
ronibns, qnonsque peryeniatnr ad diminntionem membromm 
vel ad mortem. 

Onm yacaverit archiepiscopatns, vel episcopatns, vel abbatia, 
vel prioratus in dominio regis, esse debet in mann ipsins, et 
inde percipiet omnes redditus et ezitus, siont dominicos red- 
ditns snos. Et onm yentum faerit ad consnlendnm ecclesiam, 
^ebet dominns rex mandare potiores personas eoclesisB; et in 
oapella ipsios regis debet fieri electio, assensn ipsins regis et 
consilio personamm regni, quas ad hsec faciendum adyocaverit ; 
et ibidem faciet electns homagiam et fidelitatem regi, sicnt 
ligio domino suo de yita sna et membris, et de lionore terreno, 
salyo ordine suo, priasqnam consecretnr. 

Si qoisqaam de proceribos regni disforciayerit arcliiepisoopo, 
yel episcopo, vel arcbidiacono de se snisye justiciam exhi- 
bere, dominns rex debet eos jnsticiare. Et si forte aliqnis 
disforciaret domino regi rectitndinem snam, arcbiepiscopi, 
episcopi, et arcbidiaconi debent enm jnsticiare nt regi satis- 
faciat. 

' Catalla eorom, qai snnt in forisfacto regis, non detineat 
eoolesia yel cimiteriom, contra justiciarios regis, quia ipsins 
regis sunt, siye in ecolesiis siye extra faerint inyenta. 

Placita de debitis, qnsB fide interposita debentur yel absqne 
interpositione fidei, sint in jasticia regis. 

Filii rnstiooram non debent ordinari (^Mique assensn domini, 
de cnjns terra nati dinosonntnr. 

Hano recognitionem siye recordationem de oonsnetadinibns 
et libertatibns iniqnis et dignitatibns Deo detestabilibus arohi- 
episoopi, episcopi, abbates, priores^ clems cum comitibus et 
baronibus ao proceribus oimctis, jurayerunt; et firmiter in 
yerbo yeritbtis promiserunt yiya yoce se tenendas et observan- 
das domino regi et hteredibus suis, bona fide et absque malo 
ingenio in perpetuum. 



A.D. 1164. 

Constitu- 
tions of 
Clarendon. 



Theoon- 
Btitntions 
Bvom to 
by the 
clergy and 
barons. 



1 tpiscopus] e|nseopo, A. 
TOL. il- 



I ' baroniam'} baronam, A. 

P 



226 MATTHAI PARISIENSIS CHKONICA MAJORA. 



A.D. 1 164. Be pcBtiUentia heati ThomcB archiepiacopi fto eonsv^iudimbue 

temere coneessia. 



Conse- 
quent 
power of 
the laity 
oyer the 
clergy. 

Kepent- 



* His ita gestis, potestas laioa in res et personaB ecclesiasticas Johannis 
oihiua pro libitu, ecclesiastico jure contempto, tacentibns ant ^"*^®'' 
vix mnrmnrantibus episcopis potins qnam reeistentibns, nsnr- rj^Q,^ j 
pabat. Thomas^ igitur Cantnariensis^rcbiepiBCopns in se re- p 325 
versns, cnm leges iniquas et omnibus Christi fidelibus detes- (Gilei). 
tandas concessisset, et eas observare juramento firmasset, rem 



^^^tw^^^ temere perpetratam diligenter examinans, seipsmn graviter Id. p. 328. 
for havinfir* *®^*» alimentis austerioribns et indumentis corpus bnmiliavit, 
svoni to suspendens se ab altaris officio, donee per confessionem et 
them. condignos poenitentise fructus a summo Fontifice meruit devotus 

He seeks absolvi. Nam * ilico nuncios ad Bomanam dirigens curiam, (Not in 
absolation ^^^jj causam ecclesisB et suanr ad summi Fontificis in cedula Job. Sar.) 
from the conscriptam transmisisset cognitionem, ab' obligatione, quam 
Pope. inconsulte inierat, absolutionem petiit; et eam per has se-^ 
quentes litteras impetravit. 



De ahsoliUione heati ThonuB Cantuarieneis archieptecopi pro 

temerario juramento. 

Letter of " Alexander episcopus, et caetera. Ad aures nostras frater- Epist. S. 

Pope ** nitas tua noverit fuisse perlatum, quod occasione cujusdam Thorn. 

Alexander « excessus a missarum proposueris celebratione cessare, et a To^fVoQ? 

archbishop " consecratione Corporis et Sanguinis Domini abstinere. Quod vol. iv. * 

giving him '' utique quam grave sit, prsBcipue in tanta persona, et quan- p. 5). 

absolution. '* turn inde possit scandalum . provenire, sollioita meditatione 
" consideres ; et boo ipsum vigilantia tuas discretionis atten- 
'' dat. Debet autem prudentia tua diligenter advertere, quod 
plurimum interest, quando ex deliberatione et propria Yolun- 
tate, et quando ignorantia vel necessitate aliqua oommit- 
tuntur. Nam, sicut legitur, usque adeo yoluntarium est 
l^ccatum, quod nisi sit yoluntarium non sit peocatum. 
Si igitur aliquid recolis te commisisse, de quo te debeat 
propria conscientia remordere, quicquid sit, sacerdoti, qui 
discretus et providus habeatur, tibi consnlimus per poeni- 
'' tentiam confiteri; quo facto miserator et misericors Domi- 
nus, qui multo plus ad cor respicit quam ad actus, tibi 
consneta pietatis susb misericordia dimittet. Et nos de 
beatorum Petri et Fauli Apostolorum Ejus mentis oonfi- 



**ir 



€t 



it 



tt 



ti 



it 



tt 



tt 



tt 



« 



tt 



' This sentence is the compiler's, 
though John of Salisbury has been 
used. 



' This paragraph is the com- 
piler's, 
f ah'] ad, A. 



DE TEMPOfiE REGIS HENRICI SECUNDL 



227 



Epist. <* denies, te ab eo quod est commissum, absolvimns ; et id A.D. 1164. 

Cant 201 " ipsT"^ fratemitati tnsB auctoritate Apostolica relazamns; 
!▼. p.6. ' ** consnlentes utiqne ac mandantes, nt postea a missarum 
*' celebTatione nroDter hoc non debeaa abstinAre '' 



Diceto, 
coL 536. 



(Not in 
Diceto.) 

Cogges- 
hale, p. 15. 
Herb, de 
Bosham, 
iiil6,p.97. 



Diceto, 
col. 537. 



celebratione propter hoc non debeas abstinere.' 

Qiu>d rex dscrevU ub a laida elerid punirenttf/r. 

Eodem anno rex Henricns yolens in singulis, nt dicebat, male- 
ficia debita onm severitate pnnire, et cajnscnmqne ordinis dig- 
nitatem ad iniqnnm trahi dispendium, incongmnm esse asseruit 
clericos a snis jnsticiariis in publico flagitio deprehensos epi- 
scopo ^ tradere impnnitos. Decrevit enim, nt qnos episcopi in- 
venirent obnozios, prsesente regis justiciario, ezanctorarent ; et 
post cnrisB regis traderent pnniendos. In contrarium sentiebat 
archiepiscopns, nt qnos ezanctorent episcopi, a manu laicali 
postmodnm [non] punirentur, quia bis in id ipsnm pnniri vide- 
rentnr. Huic controversisa prasstitit occasionem Fhilippus de 
Broc, canonicns Bedefordensis, qui tractus in cansam propter 
homicidinm, in regis justiciarium verbum protulit contumeli- 
osnxn. Quod cnm negare coram archiepiscopo non posset, 
prsBbendee bqsq beneficio multatus est, et per biennium a regno 
pulsus. Et hie nono loco appamit perturbatio regis contra 
archiepiscopum. Defuncto Octoviano, Frethericus alium 
ei substituit. Thomas archiepiscopus exilium subiit ; 
dedicata est prius ecdesia de Badingis ab eodem archi- 
episcopo Thoma^ prsesente rege et episcopis decem.' 

Quomodo heatm Thomas OcmtuarietuU a/rchiepiscopus a Nor- 
hamtona vnjuriatus a rege receaserit. 

Yidens igitur archiepiscopus libertates' ecclesisB jam funditus 
ezpirasse, inscio rege apud Bumenel nayem ascendit, fiomam ' 
profectnras; sed yento in contrarium flante, in Angliam re- 
jeotuB est, ez quo facto loco^ decimo regis offensam incurrit. 
Quapropter ilico tractus in causam, Johanne Marescallo regi 
deferente querelam pro manerio quodam, quod a multis tem- 
poribus, ut dicebatur, archiepiscopus inconcusse possederat;^ 
tandem post grayes yezationes contrariam reportayit senten- 
tiam, et regi judioatum solyi sufficienter cayit, habita tazatione 



Determina- 
tion of 
Henry IL 
to sabject 
the clergy 
to lay ju- 
risdiction. 



/ 



Anew 
Anti-Pope 
(Paschal 
IIL) 

Dedication 
of the 
church of 
Reading. 



Thearchbp. 
attempts to 
cross from 
Bomney, 
but is driven 
back. 

Charges 
brought 
against hhn. 

By John the 
Marshal for 
the manor of 
[Pagham]. 



* "W. ina. loco, 

^decern] plerisque oomproTinci- 
alibos, Herb. 

* Romam] So also Diceto j Bo- 
numam curiam, Hiit Anglor. The 



first line of this paragraph is fhe 
compiler's. 

* loco decimo'] plurimnm, Diceto. 

^ posaederaQ poesiderat, A. 

P 2 



228 



MATTHJEI PARTSIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1164. in qningentis libris. Et hie loco nndecimo appamit -perimX' (Not in 

batio regis adversos archiepiscopnm, pnram conscieniiiani ha- I^iceto.) 

p. 246. bentem. Item apnd Norhamtonam tractos in canBam super Dioeto, 

acta qnem in cancellaria egerat, prsasentiam snam ezhiboit ^^^ ^^7. 

The ward- tertio idus Octobris. Et quoniam castellanias de Eya et de 

enship of Berchamestede plnribns annis libere possedisset, mnltnm ^ con- 

B^^mD- sentanenm ration! videbatur, nt a capite incipiens perceptomm 

stead. redderet rationem. Sed quoniam ante consecrationem snam 

His appeal archiepisoopns ab Henrico filio regis et heerede atqne jnsticiario 

against the regni liber et absolutns ab omni ratiocinio ftiit ' assignatns epi- 

sentence. scopis, ne ii^'usto condemnaretnr judioio, sedem Ap^stolicam 

appellayit; et sub posna anathematis tam suis suffraganeis epi- 

scopis qnam laicis nniversis [prohibnit],' ne in patrem sunm 

et judicem sententiam proferrent iniqnam. Proceres vero et 

episcopi qui ad hoc. vQcati erant a rege, in eum nihilominns 

non convictum neqne confeesnm, sed privileginm ecclesisB earn 

et suum protestantem, sententiam intorsemnt. £t sic^ archi« 

episcopns in arcto positos et opprobriis lacessitus, omniomqne 

episcopomm solatio destitntas, cmcem, qnam mann tenebat, 

Heeacapea, in altom erexit, et a curia palam recessit. Sicque sequenti 

from Sand- nocte villam latenter egrediens, et ab aspectibus hominum so 

F^tea. cliebus subtrahens, et de noctibus iter expediens, post dies 

aliquot ad Sandici perrenit portum, ubi in navicula firagili, in 

Helar»- Flandriam est transvectus. Actus ergo in ezilium Ohristi con- Joh. Sares- 

^Popeat fessor, a domino Papa Alexandre Senonis receptus est, et ^^'^^^^' 

Bcnos, and Pontiniacensi monasterio commez^tus. '^*"*' 

aent to 

Pontigny. 



ThonuBy 
p. 030. 



Allegaiio nundorum regie contra heatum Thomam archieptscqpum 

CankuvruB, 



Meesengen Missi sunt eodem tempore nuncii a rege Anglomm ad Papom Dioeto, 
sent by Senonis, qui in consistorio coram eo talia allegabant : col. 637. 



Henry H. 
to the Pope «, 
against the 
archbisfaop. 

Charges 
laid by 
them 
against 
him. 



<< 



it 



i< 



<( 



({ 



*' Inter Thomam Oantnariensem archiepiscopum et regem 
Anglomm controyersia yersabatur, de utriusque yolnntate 
die prsBfixo ut in ea, justicia mediante, ilia controyersia ter- 
minetur. Ad eandem diem ex preeoepto regio arohiepisoopi, 
episcopi, et cseter) ecdesiarum prsslati oonyooantur ; nt quanto 
generalior esset concilii celebratio, tanto manifestior fieret 
fraudis et m^litice denudatio. Die constituta catholici prin* 



1 multum} moltis, O. W. 

• JviQ faerat, O. W. 

• prohibuiQ So O. It is not in 
the other M8S. ; D. has iMbmt in 



the maigin, and the Hist. AngL 
inUrdixit, 
* tic] SI, A. 



BE TEMPORE BEGIS HENRICI SECUNDI. 



229 



Dieeto, col. 
527. 



Id. 

(Not in 
Diceto.) 



cipis conspectni se praesentavit * regni tnrbator et* ecclesiae; A.D. 1164. 
qui de suomm meritomin qualitate non secnrus, DominicsB 
cmcis armat se signaculo, tanqnam ad tjranni prsBsentiam 
accessnrus. Nee tamen regia majestas inde ofEenditnr; sed 
cauBSB Buaa judicium episooporum fidei committit, ut sic ab 
omni Buspicione liberetur. Bestabat ut judicio episcopi cau- 
sam terminarent, ut sio difisidentes in gratiam foederarent, 
et dissQnsionis eorum materiam sepelirent. At obviat adver- 
earius et obicit, quoniam coram . rege stare judicio esset 
Apostolicaa sedis et dignitatis diminutio ; ac si nesciat, quod 
etsi in illo judicio aliquantulum derogaretur' ecclesisB dig- 
nitatis dissimulandum erat pro tempore, ut pax ecclesisB red- 
deretur. Obicit iterum, patris sibi nomen ascribens, quod 
arrogantiam redolere yidetur, quod filii in patris damnationem 
minime debuerant convenire. Sed necessarium erat, ut patris 
superbiam filiorum humilitas temperaret; ne post patrem in 
filiis patris odium parentaret.*' 
. Instabant autem ad hoc nuncii studiose, ut duo legati mitte- They urge 
rentur a Papa, qui caudam Cantuariensis archiepiscopi ac regis ^^ Pope 
omni appellatione remota, diffiuirent. Demum * multis promissi- JL!^ * 
onibus Papam flectere curabant, ut consuetudines regni Anglise decide the 
et libertates, quas rex ab avo suo rege Henrico ayitas appellabat question, 
dignitates, confirmare et clementer concedere dignaretur. Sed 
cum, reversis legatis, rex in hac petitione sese cognovisset fuisse 
repulsum, ira vehementi incanduit, et has sequentes litteras 
singulis Angliaa vicecomitibus sub hac forma direxit. 



Epist S. 
Thorn. 
Cant. i. 15 
(6fle8,482, 
▼i. p. 279). 



LittercB regia ad vicecomUem Oantice conJtra cUricoa heati ThomoB 

CarUucurienais. 

• 

" Frsscipio tibi, quod si aliquis clericos vel laicus in bailiva Letter of 
toa Bomanam curiam appellaverit, eum capias et firmiter the king to 
teneas, donee voluntatem meam prsscipiam. Et omnes red- ^JV t^ 
ditus clericorum archiepiscopi et possessiones saisias in 
mfLTiTiTn meam, et omnium clericorum qui cum archiepiscopo 
sunt, patres et matres, fratres et sorores, nepotes et neptes, 
ponas per salvos plegios, et catalla eorum, donee Yoluntatem 
meam inde preecipiam. Et hoe breve tecum afferas, cum 
snmmonitus fueris." 
Gileberto quoque Londoniensi episcopo scripsit in hsdc verba : 



^ O. W. inf. arckiepidcopus, 

' ei] in, A. 

' derogarttur'] derqgantur, A* 



^ This IB chiefly the compiler's, 
though John of Salisbury's life 
(p. 330) has been used. 



230 



MATTHJEI PABISIENSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 1164. LUeroB regis ad episcopum Londonienaia leccleeuB] wnde eujpra. 



Letter of 
the king to 
G. Foliot, 
biBhop of 
London. 



is 



St 



St 



tt 



tt 



tt 



*' NoBti quam male Thomas OantuariensiB archiepiscopus Epist 
operatus est adyerBum me et regnum memn, et qnam male ^. Thoin. 
recesserit. Et ideo matido tibi, qaod clerici sui, qoi detrax- /qq^^^j 
enmt honor! meo et regni,* qui circa ipsnm faerunt, post y^ p, 278).* 
fxigam suam,' non percipiant aliquid de redditibus stiis, quos 
habnerunt in episcopatn tno, nisi per me; nee habeant ali- 
quod anxilium vel consilium a te." 
Item justiciariiB suis signavit per literas sub hac forma: 



Letter of 
the king to 
thejnstices 
against the 
Pope and 
arch- 
bishop. 



Idem rex justiciariie contra heatum Tliomam a/rchiepiecopum 

Comtiiarieneis [ecclesi<B], 

''Si' quis inventus fuerit ferens litteras domini Fapaa TelHoveden, 
mandatum, aut Thomse archiepiscopi, continens interdictum i> p* 231. 
Christianitatis in Anglia, capiatur et retineatur, donee inde 
Yoluntatem meam pr»cipiam. Item nullus clericus, mona- 
chus, canonicus vel oonversus, vel alicujbs religionis trans- 
ffetare permittatur, nisi habeat litteras de reditu suo justi- 
ciarii yel nostras. Si quis alitor* inventus fuerit^ capiatur 
et retineatur. Nullus appellet^ ad Fapam neque ad Tho- 
mam archiepiscopum, neque aliquod placitum ex eorum man- 
date teneatur, neque aliquod mandatum eorum in Anglia 
recipiatur; et si quis tenuerit, vel receperit, vel tractaverit, 
capiatur et retineatur. Si episcopi, abbates, clerici, vel 
laid sententiam interdicti tenuerint, sine dilatione a terra 
eiciantur, et tota eorum cognatio, ita quod nihil de catallis 
suis secum ferant, sed catalla eorum et possessiones in manu 
nostra saisiantur. Omnes clerici, qui redditus habent in 
Anglia, sint summoniti per omnes* comitatus, ut infra tres 
menses sint in Anglia ad reditus sues sicut diligunt [habere] " 
eos et amodo in Angliam redire; et si ad terminum prsa- 
fixum non venerint, reditus eorum in [manu] nostra saisian-. 
tur. Episcopi Londoniensis et Norwicensis summoneantur, 
quod sint coram justiciariis nostris ad rectum faciendum, 
quod contra statuta regni interdizerunt terram Hugonis' 
comitis, et in ipsum sententiam anathematis intulerunt. 



1 W. and the Hist Anglor. ins. et 
' suam] ipsam. A., altered by 

Par. 

s See Mr. Stubbs's edition of 

Hoveden, i. 232, note, -where he 

shovs that the true date of these 

injunctions is 1169. 



* aliter] alter, A. 

^ appellef] appellat, A. 

* habere is from O. It is in 
HoTeden. 

^ I.e. Hagh Bigod, second earl of 
Norfolk. 



SE TEMPORE •REGIS HEXRICI SECUSDl. 



231 



Hoveden, 
i. p. 232. 

Job. Sa- 
resb. Vit 
S. Thorn, 
p. 330. 



St 



Denarii beati Petri coUigantar et serventur qnousque^ inde 
" Yobis dominuB rex yoluntatem suazn praeceperit.'* 

Ecclesiam^ prceterea CantaarienBem et omnia bona arcbiepi- 
scopi et Biioram rez^ confiscari prsBcepit. £t quod in nnllius 
biBtorisD legitur serie, totam ejus cognationem exilio asoriptam 
^addixit, sine delectn conditionis, sezus, aat cetatis. Et cum 
ecclesia Catbolica oret pro bsereticis, Bcismaticis, et perfidis 
Judseis, prohibitum est a rege, ne quis arcbicpiscopum oratio- 
num sttffiragiis adjuvaret. 



A.D. 1164. 



The arch- 
bishop's 
Roods con- 
fiscated and 
his relations 
exiled by the 
kingr. 

Prayer lor 
him for- 
bidden. 



(Not in 
Diceto.) 



AlUgcUio heaM ThorruB archiepiscopi in joroesentia domini Fapoe, 

BeatuB TbomaB CantuarienBis arcbiepiscopus, Buffiraganeorum The arch- 
Buorum inter tot injurias omnium solatio destitutus, profectus ^^^^op's 
DicetOy OBt ad curiam Bomanam, et in prssBentia domini Papas Bic ^fpo|.f 
col. 538. loqui ezorsuB est : *' Ad audientiam y^stram, pater sanctiaBime, 
[Ep.1.30.] tt confugio, dolena Btatum ecclesisd, et jura ejuB in avaritiam 

prinoipum diBBipari. -Quapropter occurrendum credidi^orbo p. 247. 
yenienti. Yocatus autem sum coram rege, ut^ de quibusdam 
custodiiB, quas olim. cancellarius regis existens disposueram, 
in ratiocinium, ut tanquam laicus computarem, qui in pro- 
motione mea ad arcbiepiscopatum a filio regis primogenito 
et justiciario regni ab omni ratiocinio et obligatione bber fui 
epiflcopifl assignatuB. £t nunc unde mibi resistendi suffra- 
gia sperayeram, destitutus sum. Animadyerti enim dominos 
confratres meos episcopos pro aulicorum arbitrio in me ani- 
madyertere paratos, et cunctis incursantibus contra me, fere 
sufifocatusy ad tuae pietatis audientiam, quas nee in extremis 
negligit« respirayi. Sub qua demonstraturus asto, me nee 
ibi fuisse judicandum, nee ab iUis. • Nam quid aliud boo 
esset, nisi jura ecclesiao ^ sibi subtrabere ? Quid aliud quam 
spiritualia temporalibus submittere? Semel boc natum, ex- 
omplum esset ad multa. Sed dicunt episcopi, * Beddenda sunt 
* CaBsari, qusB ejus sunt.' Sed si in pluribus obtemperandum 
est regii in illis tamen obtemperandum non est, quibus effi- 
" citur ut' sit rex. Non enim essent ilia Ceesaris sed tyranni. • 
In quibus, etsi non pro me, pro seipsis episcopi ei resistere 
deberent. Quae enim baeo causa tanta fuit odii, ut pro me 
extinguendo seipsos extinguerent P Itaque dum spiritualia 



Biceto, 
coL 538. 



i< 



(C 



(( 



(< 



(( 



<< 



(( 



<( 



tt 



tt 



tt 



ft 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



' quoutque . . prceeeperW] Not in 
Hoyed€n. ' 

^ Ecclenam] Ecclesia, A. 

* €t suorum rex"} rex et suonim, 
A. O. W. 

* ut , , assignatua'} This is not in 



Diceto, nor in the printed editions 
of the letters, nor in the copy of 
this letter in Claudius B. 2. 

* ecclesia^ ecclesia, A 

* ut"] ne, W., Hist Angler., and 
so Diceto. 



232 



MATTHiE;i PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A-D. 1164. " pro temporalibuB negligxmt, deficiunt in utrisqne. Conde- Diceto, 
** scende ergo, pater sanctissime, in fugam meam et persecu- ^' *^^' 
** tionem, et me aliquando tempore tno reminiscere magnum 
" foisse et propter te injuriis lacessitum. Utere igitnr rigore 
" luo, coerce illos qnornm insfcinctu nomen hujnsmodi per- 
** secutionis obrepsit.^ Nee domino regi horum aliquid im- 
" pntetur, qui hujus machinationis minister est potius quam 
*' repertor." 



Quod Fa^a sententiam ah episcopis in archiepiscopum latam in 

irritum revocavU, 

Answer of Sis audiiis allegationibus, dominus Papa, habita cum cardi- 
the Pope, nalibus deliberatione, TbomsB Cantuariensi archiepiscopo tale 
fertur dedisse responsum: 

*' Quod minor majorem judicare non possit, et praBsertim Epist S. 
" eum, cui jure preBlationis subesse dinoBcitur et obedientiaB J^°™: 
** vinculo tenetur astrictus, tam divinae quam humane leges /GSes"203 
" demonstrant, et sanctorum patrum fetatutis id manifestius iy. p. 7). 
** declaratur. Hanc * siquidem nos, quorum interest errata cor- 
'* rigere, sententiam ab episcopis et baronibus praosumptuose 
" in te latam, in qua tibi jam dicti episcopi ac barones omnia 
" mobilia tua, tam contra juris ordinem quam contra eccle- 
'' siasticam consuetudinem, abjudicarunt, praesertim cum nulla 
" mobilia praeterquam de bonis ecdesiaa tuaa habueris, irritam 
" penitus esse censemus, et earn auctoritate Apostolica cassa- 
** mus; statuentes, ut nullas 4n posterum vires obtineat, vel 
** tibi aut successoribus tuis, seu ecclesias tuaa gubemationi 
" commisssB, aliquod in posterum valeat praejudicium generare. 
'* Casterum si hi, qui in possessionibus et bonis ecclesiaB tua& (Not in the 
** tibi aut tuis vel violentiam vel injuriam intulerunt, legitime PJ^*^ , 
'* commoniti, vobis ablata restituere et satisfactionem <^on-^ j^^g ^ 
'* gruam exhibere noluerint, tu in eos, si opportunum esse Thorn. 
" videris, ecclesiasticam justiciam non differas ezercere, Et Cant') 
" nos quod inde rationabiliter feceris, ratum babebimus atque 
" firmum. Yerum de persona regis speciale tibi mandatum 
" non damns, nee tamen in aliquo tibi jus pontificale, quod in 
" consecratione tua suscepisti, adimimus, si' ipsum illsBsum 
" voluerimus oonservare/' Et his ita gestis, Thomas archi- 
episcopus ad Pontiniacense casnobium remeavit.^ 



1 obreptit'] oppressit, W. 

' Hanc] Hec, A. O. ; D. ins. ad 
in the margin. 

' «i . . . voluerimus] sed . . volu- 
mns, W., Hist AngL O. is as the 
text 



^ There is a mark referring to the 
margin, but nothing is there corre- 
sponding to it 

* Nor in the copy of the letter in 
Glaodius B. 2. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SEGUNDI. 



233 



Qfwd Matildis filia regis duci SaxonioB maritatur. 



A.D. 1165. 



Diceto, 
coL 589. 



* Anno Domini mclxt. Reginaldus Coloniensis arcliiepificopas, ^^^{*^J^ 
qui' soisma Octoviani contra Papam foverat Alexandrum, venit of Cologne 
apad Westmonasteriam ad regem Henricum, acceptarus in ^^^1 ** 
conjugem Matildem filiam regis primogenitam Henrico dnci marriage of 
Sazoiuaa. Cai cum magnates Anglisa solenniter occnrrissent, Su^m^ 
Bobertns comes Legecestriaa et josticianus regis ilium in His bad re- 
oscnlnm non recepit. Excommunicatns ^ enim erat a Papa, et being ex- 
non absolutus, unde altaria super quas' Missam illi scismatico Ste!"""*" 
celebrarunt, passim sunt subversa. Eodem anno Alienor regina Birth of 
regi Anglorum Henrico peperit filiam, quam vocayit Johannam. S^^^^^. 
Maiigin of Eodem anno etiam Godefridus, de Sancto Asaph [episcopns,] Godfrey, 
the MS. of in basilica Sancti Albani prothomartyris Anglorum ad majus bishop of 
j^ 2g altare in coena Domini crisma confecit et oleum sanctum, fultus I'Jt^ 
£.6,f. 596. auctoritate priyilegiorum loci, in prsesentia abbatis Boberti. Alban's. 
Will, of Eodem denique anno Noradinus quidam Turcorum prin- giege of 

Tyre, xix. ceps potentissimus, in finibus Antiocheuis Hareng caatrum HareDg by 
9, col. 756. obsedit. Quo audito, Boamundus Antiochenus princeps, Bei- Noradm. 
mundus comes Tripolitanus, Salamannus * Gilicias priesul, et Bohemond 
Thoros Armeniorum princeps, obsidionem solvere cupientes, Antioeh 
ad locum accedunt, et Noradinum in fugam propellunt. Quern and others 
cum temere insequerentur fugientem, reversus est contra taken 
nostroB ipsum insequentes, et facta irruptione in ipsos, no- P"*<>°«"« 
biles cepit memoratos, et eos vinculis constrictos apud Hala- 
piam custodie mancipavit ; castrum etiam quod prius obsederat 
militaribus copiis circumcingens, leyi negotio subjugavit. 

Eodemque anno terrsemotus factns est septimo kalen- Eartfa- 

das Februarii in Ely et Nortfolc et Sufoc, ita q^od J^^^^Jj^ 
stantes prostravit^ et campanas pulsavit. counties. 



Diceto, 
coL5d9. 



Quod heattu Tkomcu ohservcUorea coneuetvdinum AngluB 

excommwnicavU. 

Amio Domini mcjlxti. Bex Henricus in initio Quadragesimsd Henry n. in 
in Normaimiam transfretavit. Quod* audiens Thomas Can- nST^ 
tuariensis archiepiscopus de Pontiniaco venit Yioeliacum; eteommnQi., 
in die Dominicss Asconsionis, videntibus ounctis qui ad diem cations by 
festum conyenerant, et populo civitatis, repente in pulpitom ^^® unh^ 
ascendens, consuetudinum, quas in regno Anglorum ft^^^yexeUy 



^ qui • . Alexandfum] Intro- 
duced by tbe compiler. 

* Excommumcatus . . a5«oAi<if«] 
Introdnced by the compiler. 

* qua"] quern, A. 



* Salawtannut CiUciet prttsvl] 
Altered by the compiler from Ca/!a- 
mannus CUicia prtues, 

* Qiwd oudimBl Inserted by the 
compiler. 



234 



MATTH^I PAHJSIENSIS CHBONICA MAJOBA. 



rail. 



They ab- 
solve the 
excom 



A.D. 1166. appellant, observatores, defensores, et incentores oandelis ex- Diaeto, 
communicayit accensis ; et inter cesteros nominatim Bicardnm ^^ ^^^ 
de Luci, Bicardnm [archidiaconnm] Fictavensem, Jocelinum cte 
Bailnl, Alannm de Nevilla, et alios quamplures. Sed ipsi ab« 
sentes et non vooati nee convioti, nt dicebant, exoommunicati, 
mifisis ad archiepiscopum legatis, appellayernnt, et ecclesiam 
Citation of intravemnt. Sed non multo post, Willelmns Fapiensis et Jo- Id. col. 547. 
^^^^°h ^^''^^^'^ Neapolitanus cardinales, a latere snmmi Fontificis 
bishop to' <^^s^ii^i^9 apud Muntmirail regem Henrienm et Thomam Can- 
Montmi- tuariensem archiepiscopum convocarnnt. Et licet eos in par- 
tem regis archiepiscopus inclinatiores sensisset, rem ^ tamen in 
judicium deduci ea ratione concessit, residentibus illis in^ con- 
sistorio; ut secimdum ecclesiss formam tarn sibi quam suis 
priuB fieret plena restitutio ablatorum. Nee enim spoliatus 
judicium subire voluit, neo cogi potuit ratione. Quod cum illi 
nee facere vellent nee possent, infecto negotio, praadictis^ ex- 
municated communicatis prius absolutis, ad curiam sunt reversi. Alanum Id.coL540. 
persons. vero de Nevilla absolvit Gilebertus episcopus Londoniensis, 

accepto ab eo saoramento, quod in eundo Jerosolimam transiret - 
Louis VII. per dominum Fapam, et ejus pareret mandate. Eodem tempore Id. col. 547. 
atPonti- Lodowicus rex Francorum venit Fontiniacum; et ne quid a 
rege Anglorum fieret in perniciem Cisterciensis ordinis, Tho- 
mam Cantuariensem archiepiscopum, cui jam per biennium 
Fontiniacenses monachi omnem exhibuerant humanitatem, Se- 
nonis secum adduxit, et apud Sanctam Columbam ei per 
Tazforthe annbs quatuor sufficientiam in expensis invenit. Fer idem Altered 
Holy Land, tempus ad sutventionem Terras SanctSB, de unaquaque carucata * ^^ ^^* 

terras totius Angliae quatuor denarii concessi sunt et collecti. 
Certain Sub eisdem diebus, quidam pravi dogmatis disseminatores Id.col.539. 
hereUcB at a,pu(i Oxoniam tracti sunt in judicium, praesente rege et epi- 
tried and Bcopis regni, quos a fide catholica devios et in examine supe- 
banished. rates facies cauteriata notabiles cunctis exposuit, qui expulsi 
Birth of sunt a regno. Eodem auno Alienor Anglorum regina peperit Id.col.544. 
prince o n. gj^^jjj^^ ^^ vocatus est Johannes. Eodem * [anno] Bobertus abbas (Not in 
Death of ecclesisB Sancti Albani octavus decimus diem clausit extremum, ^ic«to.) 
bat of St. in festo Apostolorum Symonis et Judas, postquam ecclesiam 
of Robert de praefatam amiis quatuordecim magnifice gubernasset. Obiit * ^\^^». 
o?!5nwin*' Robertus Lincolniensis episcopus. 



gny. 



p. 248. 



col. 547. 



* rem] tunc, W., though O. has 
rem. 

2 in consistorio'] Added by the 
compiler. 

3 pradictis . . . absolutW} Added 
by the compiler. 

^ de unaquaque carucata"] a sin- 
gulis marcatis, Diceto. 



^ Hie abbat's death is inserted in 
the MS. of Diceto, Beg. 13, E. 6, 
t 63 ; the date, &c. are due to the 
compiler. 

' This insertion is omitted in C. 
It is in D. 



D£ TEMPORE BEGIS HENRICI SEOUKDI. 



235 



Dlceto, 
col. 541. 



Ejpietola heoH ThonuB archiepiecopi ad regem Anglorum. A.D. 1166. 

' Eodem tempore, Thomas Cantnariensis archiepiscopus, spe- Letter of 
ranfi se posse regem Henriciun hmnilitate yincere, hanc qnse ^^ "<^h- 
seqnitnr epistolam inter caetera direxit : ** Desiderio desideravi j!*^2f ^ 
videre faciem yestram et yobiscum loqni, moltum quidem 
propter me, sed maxime propter yos, ut yisa facie mea, 
reduceretis ad memoriam seryitia, qnse dum essem in obse- 
qxdo yestro, exhibni yobis deyote, juxta animi mei consci- 
entiam; sic me Beus adjuyet in examine ultimo, qnando 
omoies astabunt ante tribunal Ipsius, receptnri prout.gesse- 
nmt in corpore, siye bonum siye malum ; et at moyeremini 
super me, quem oportet inter alienos yiyere mendicando. 
Propter yos utique tribus de causis, tum quia dominus mens 
estis, tum quia rex mens, tum quia filius mens spirituaUs. 
In eo quod dominus, debeo et offero yobis consilium meum ; 
00 quod rex, teneor yobis ad reyerentiam et commonitionem ; 
eo quod filius, ratione officii, ad castigationem et cohorta- 
tionem. Inunguntur reges in capite, in pectore, et bra- 
chiis, quod significat gloriam, sanctitatem, et fortitudinem. 
Begibus, qui temporibus antiquis justificationes Dei non 
obseryabant, et preeyaricati sunt mandata ejus, his sublata 
est gloria, sanctitas, et fortitude, exemplo Saulis et Salo- 
monis. Qui yero post delictum humiliayerunt se Domino, 
his Dei gratia accessit, sicut Dayidi, Ezechiae, et aliis quam- 
pluribus. Audiat, si placet,] dominus mens, consilium 
seryi sui, commonitionem episcopi sui, castigationem patris 
sui, ne cum scismaticis habeat de csetero sJiquam familiari- 
tatem yel communionem, nee contrahat aliquid cum eis. 
Memoresque sitis professionis, quam fecistis et posuistis 
scriptam super altare, de servanda ecclesise Dei libertate, 
quando in regem consecratus fuistis. Ecclesiam etiam Can- 
tuariensem, a qua promotionem accepistis, in eiun statum 
restituatis et dignitatem, in quibus fuit temporibus praede- 
cessorum yestrorum et nostrorum. Alioquin pro certo sciatis 
quod diyinam seyeritatem et ultionem sentietis." 

Q,uod heatue Thomaa archiepiscoptta Cantuarientis epUcqpia 

hdbehatur suspectue, 

Eodem ' anno, Bufi&*aganei Cantnariensis ecclesiae episcopi, cum The suffiii- 
andissent beatum Thomam Cantuariensem archiepiscopum con- gjnf mfear 
Buetndinum regni Angliaa iniquarum obseryatores ac defensores |^c]|i)i. 



^ This paragraph is the compiler's, to introduce the letter which follows. 



236 



MATTH^I PABISIENSIS CHRONICA MAJOBA. 



A.D. 1166. ezcommunicatiouis Bententia innodasse, in qna tarn ipsos gene- 
shop's ex- raliter quam dominum regem involyerat ; metnentes ne omnes 
communi- iUos, quos in genere per sententiam ligaverat, nominatim ite- 
, rato specificaret, per has seqnentes literas in vocem^ appella- 
'^^^- tionis contra juris ordinem prorupemnt: 

• 

LUtercB appellationis suffraganeorum contra heaJtwm Thomam 

Ca/fUuariensem archi&piscopum. 

Their letter ** YenerabUi patri et domino ThomsB Cantnariensi archi- Abridged 
to the '* episcopo, eoffraganei ejusdem ecclesisB episcopi, et persones^"* 

archbishop. « ^^ eorundem dioeceses constituteB, debitam subjectionem et c^f 541 
" obedientiam. Quoniam quomndam relatione didicimnsi qnod [Sp. i. 
*' ad miemoriam anxie reyocamns, tob in dominum [regem] 126.] 
*' comminationes emisisse,^ quo Balutationem omittitis, quo non 
" ad obtentnm gratise oonsilium precesve' porrigitis, quo non 
*' amicum quid Bentitis, aut. Boribitis, sed intentatis minis inter- 
" dictum aut prsBciBionis elogium in eum jam dicendum fore 
*' proponitis mulba Beveritate, quod si quam dure dictum est, 
'* tarn fuerit severe completum, quss turbata sunt non jam 
'' speramuB ad paoem redigi, sed in perenne quoddam odium 
*' pertimescimus inflammari. Insedit alte quorundam mentibus, 
" quod dominus rex vobis tam benignus extiterit, tamque 
*' [Iffita] mente susceperit, et cuncta potestati vestraa adeo sub- 
'* jecerit, ut bos solum beatos reputaret opinio, qui in vestris 
" poterant oculis complacere. Et ne gloriam vestram mobilitas 
** mundana posset concutere, tos in eis, qusa Dei sunt, voluit 
'* immobiliter radicare, sperans se de csat^o regnare feliciter, 
'* et de consilio vestro summa securitate gaudere. Ne yero 
" in dominum regem et regnum ejus, ne in nos et commissas 
*' nobis ecclesias et parochias manum ye8tr9im aggrayare 
" temptetis, remedium appellationis yobis opponimus, et qui 
" contra metum gravaminum in facie ecclesisB appellavimus, 
** iterato jam nunc ad Papam appellamus per scriptum, et 
" appellationis terminum diem Ascensionis DominicsD assig- 
" namus." 



Letter of 
the arch- 
bishop in 
answer. 



Epidola heati ThomcB Cantuarxensis a/rchi^piacapi ad episeopoa 

suffraganeoe suos, 

" Thomas Cantuariensis archiepiscopus, suffiraganeis suis. Id.ooL644. 

'* Fraternitatis yestrse scriptum, quod tamen de communi [Ep* i 
127.] 



1 in vocem] invicem, 0. D. has 
been altered. 
* emitisse] emiiae, A. 



* precesve] precise, W. 0. is 
correct 






BE TEMPOBE REGIS HEKRICI SECUNDI. 237 

Dieeto, " yeatro consiHo non credimas emanasse, nnper soscepimus, A.D. 1166. 
col. 544. ** cajns continentia plas habere mordacitatis qnam solatii, et Letter of 
'* ntinam magis emiBBum esset de caritatis afiectu, qaam de ^^ arch- 
" obedientia voluntatis. Dico vobia, salva pace vestra, qnod v|?^^^. 
" multo tempore silni, ezpectans bI forte inspiraret yobis DeuB gm^g, 
" at resnmeretis yires, qni conyersi estis retrorsnm in die 
belli, si saltern aliquis ex yobis ascenderet ez adyerso, et 
opponeret se mnmm pro domo Israel, et certamen iniret 
contra eos qui non cessant cotidie ezprobrare agmini Dei; 
sed non est qui asoendat. Judicet ergo Deus inter me et 
yofl, et requirat ecclesiffi confasionem de manibns yestris, 
quam yelit nolit mundus, necesse est in yerbo Dei stare, in 
quo ftmdata est, donee yeeiat bora ejus ut transeat ez hoc 
mundo ad Patrem. Ezciditne a memoria yestra quid age- 
retur mecum et cum ecclesia Dei apud Norhamtonam, cum 
iterum judicaretur Gbristus in persona mea ante tribunal 
prsBsidis, cum arctaretur prsasul Gantuariensis ob injurias 
sibi et ecclesiss Dei passim illatas, et cogeretur Bomanam 
audientiam [appellare] P Quis unquam yidit yel audiyit Can- 
tuariensem archiepisoopum judioari, condemnari, cogi ad fide- 
" juBsionem in curia regis, et a'suis prscipue suffraganeis P Si 
nobis recedentibus, ut dicitis, turbata sunt omnia, sibi imputet 
qui occasionem dedit; quia facientis procul dubio culpa est 
et non recedentis, persequentis et non iiyurias declinantis. 
Nobis adhuc in curia ez])eetantibus, si nobis aliquid forte 
opponeretur, interdictum est* officialibus nostris, ne nobis in 
temporalibus yel in modico obedirent, yel citra mandatnm 
regis, yel nobis yel nostris aliquid ministrarent. Proscripti 
sunt derici nostri cum laicis, yiri cum mulieribus, mulieres 
cum paryulis laotentibus. Addicta sunt fisco bona ecclesiaB 
et patrimonium Grucifizi. Pars pecanias conyersa est in usus 
regies, pars in usus episcopi Londoniensis. Appellatis, ut 
dicitisy sed hac appellatione auotoritatem noiStram suspendere p. 249. 
non potestis, ne in yos aut eosicleas yestras animadyertamus, 
si delicti enormitas id requirat. Scimus enim quod omnis 
appellans, aut suo nomine appellat, aut alieno ; si suo, aut a 
gravamine quod ei infertur yel quod sibi timet inferri. 
Certum tenemus per gratiam Dei, quod nullum gravamen 
adhuc yobis per nos illatum est, unde debeatis ad' appella- 
tionis remedium conyolare. Si contra metum grayaminum 
appellastis, ne quid de ciBtero contra yos statuam yel eccle- 
sias yestras,^ non est ista talis appellatio quod possit yel 
debeat suspendere auotoritatem meam aut potestatem quam 
in yos habemus et ecclesiaB yestras. Si domini regis no* 
mine appellastis, nosse debuerat discretio yestra, quod intro- 
ductSB sunt appellationes ad propulsandam iiguriam et non 



(( 

<c 
<( 
<c 
(< 
(( 
(( 
• ( 
<( 
(( 
<< 
<( 
tt 



<( 

(( 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 

tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 



238 HATTHJEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1166. ** ad inferendam, ad snllevandos oppressos et non amplins op-Diceto, 
Letter of '* primendoB. Si vero qui sabvertit eccleeiss libertaies, qui bona col. 546. 
the arch- « ejus occupat et invadifc, appellaxiB non auditnr, midto minus 
his n^a- ** P^° ^ appellantes. Non ideo hoc dicimus, quod circa do- 
gans. " jxnm regis personam yel regnuQi ejus yel circa personas et 

ecclesias yestras quicquam inordi[nate] fecerimus yel facturi 
Bumus. IJnde credebamus a yobis pro longa patientia magis 
debere culpari, quam de seyeritatis rigore co^demnari. Inde 
est, quod breyiter yobis dicimus et constanter affirmamud. 



It 

n 
tt 

** dominum nostrum regem nullatenus injuste fore grayatum, 
" si ad versus eum, a domino Papa et a nobis ssapissime ac 



" legitime conyentum et satisfacere nolentemi processerit se- 

" yeritatis censura." 
The bishop In eisdem sane Uteris Gileberto Londoniensi episcopo, in This is 
of London yirtute obedientiae prsDcepit archiepiscopus, quatinus infra diesP"^®^*^® 
re?t™re ^ qiiadraginta post litterarum susceptionem de ecclesiis ac bene- omittedin 
whateyer ^^^is clericorum ejus, qui cum eo et pro eo prosoripti fuerunt its place: 
be had re- a regno, et qusB in custodia ejusdem episcopi sunt per manda- Diceto, 
ceiTedfh>m ^jqjh regis, quicquid inde percepit, yel in usus ecclesisd susb col. «45. 
fices Sren conyersuin est, remota omni occasione et dilatione, infra 
into his temjms prffinominatum in integrum sibi restituere non omittat. 
custody by Episcopus autem cum hnjusmodi litteras suscepisset, regi 
the king. Anglorum scripsit sub hac forma : 

LUterm episeopi Londoniensie ad regem Henricum, 

Letter of " Flacuit ezoellentisa yestras, quod ecclesisa clericorum Epist. S. 

the bbhop " archiepiscopi, qusB in episcopatu Londoniensi siye in Gantia J^**™.® 

of London « oonsistunt, sub nostra essent custodia constituted, quod onus /^rnL* o«y^ 
to Henry .. * -j. -x x • x • ^ _r j C^"C8,274, 

n. in con- ^^ mera, Deus scit, cantate suscepimus; ut si forte eosdem vi. p. 5). 

sequence of " clericos contingeret ad gratiam yestram redire, indemnes 

this de- (( eis conseryaremus. Archiepiscopus autem in insidiis sedens, 

«nand. „ adyersus meam specialiter personam occasiones qusarit et 

*' inde mihi nocere nititur, unde aliis prodesse studebam. 

" Qui directis litteris in yirtute obedientisa prsacepit, ut quic- 

** quid ez eis suscepissem, sibi suisque olericis restituere non 

** omitterem. Hinc est quod yestrso suUimitati supplico, ut^ 

" custodiam ecclesiarum prssdictarum alii, prout ezpedire 

*' yideritis, committatis. Fecunia yero, quam inde recepi, ad 

** Bummam centum et octo librarum et quatuordecim solido- 

" rum sexque denariorum se extendit, quam peto liceat mihi 

*' penes aliquem sub tuto reponere, donee Dominus jndicayerit 

" ad quem res ista ezitum debeat peryenire." 

^ ut"] prout, W., though 0. has ut. 



BE TE&fPOBE REGIS HENRTCI SECUNDL 



239 



LUterm Alexandri Papcs ad Tkomam CantiMrieneem 

a/rchiepiscapum. 



AJ), 1167. 



Dioeto, 
col. 546. 



Anno Domini hclxvii. Alexander Papa ThomsB Cantna- Letter of 

riensi arcliiepiscopo 'scripsifc in lieec verba : Pope 

" Prsedecessoram nostromm felicis memorisB Paschalis et ni T°A 
Eagenii Bomanomm pontificnm yestigiis inlisBrentes, tarn arch- 
tibi qnam tnis legitimis Buccessoribus Cantaariensis ecclesisa bishop, 
primatnm ifca plene concedimns, sicnt a Lanfranco et An- 
selmo aliisqne ipsomm prsedecessoribns constat fuisse pos- 
Bessnm. Qaicqnid etiam dignitatis sive potestatis eidem 
sanctfla Cantnariensi ecclesisa pertinere dinoscitor, prsesen- 
tis scripti pagina confirmamns, sicnt a temporibns beati 

" Angostini prsBdecessores tnos habnisse Apostolicaa sedis 

'' anctoritate constat." 
Id.coL547. Eodem anno Bobertus Lincolniensis episcopns, vir magnsB Death of 

hnmilitatis, migravit ad Dominnm, septimo kalendas Febmarii bishop R. 

mensia. deCheaiey. 

Eodem ' anno Symon prior ecclesisa Sancti Albani, die Do- EUgitur 
minic83 Ascensionis in abbatem ejnsdem ecclesisa electns, a Symon in 



ft 



ft 



€< 



« 



i€ 



tt 



<t 



MS. of 
Dioeto, 



6 £ 6Sb. G'ileberto Londoniensi episcopo ante majns altare illias coenobii ^'^^^^"^ 



Dioeto, 
col. 547. 



est solemniter oonsecratus. Albani, 

Eodem itaqne tempore effecti snnt discordes reges Francomm Quarrel 
et Anglomm ; nnde Galvns-mons Gizortio yicinus succensns between 
est a Normannis; capti snnt [ibi] milites mnlti et cives; sed^^°^^' 
in illins rei nltionem rex Francomm villam Andeliaci com- yjj *"* 
bnssit, et ipsa die reversns in Franciam, plnsqaam mille de Cbajunont 
snis in itinere amisit. Et non mnlto post in pago Perticensi and Ande- 
milites mnlti de gente Francomm capti snnt a Normannis. ly burnt. 



IMercB regie Henrid ad Begvnaldum Oolanim a/rchi&piecopwn. 

Anno Domini HCLXvm. Henricns rex Anglomm motns con- Letter of 
tra Papam Alexandmm ex Hoc qnod Tbomsa Cantnariensi Henry II. 
arcliiepiscopo primatnm regni Angliaa concessisset, Beginaldo, ^^^^f*?*^^ 
scismatico Coloniensi arcliiepiscopo et hosti Papsa pnblico, of Cologne^ 
literas in hsac verba direxit : 
Epiat " Din desideravi jnstam habere occasionem recedendi a Papa 

S. Thorn. " Alexandre et a perfidis oardinalibns ejns, qni proditorem 
~5*' *• ^^ ** menm Thomam Cantnariensem arcbiepiscopnm contra me 
Ti. 279). ' " manntenere prsasnmimt. IJnde cnm consilio baronnm meo- 



^ In the margin is a drawing of a 
pastoral staff. This passage is taken 
from the insertion on the margin of 



the Reg. MS. of Dioeto. It is 
printed in Twysden's edition as if it 
were Diceto's own, col. 547. 



240 



MA.TTHJEI PARISIENSI3 CHRONICA MAJOIU. 



A.D. 1168. *' ram et deri, magnos viros de regno meo, archiepiscopnm Epist. 

Letter of « 

Henry 11. 

toKeginald 

archbishop 

of Cologne. 



(< 



(( 



scilicet EboracenBem, epiBCopnm Londoniensem, archidia- S- Thorn, 
conum Pictavensem, Bicardum de Luoi, Johannem de Ox- r^^^g 
onia, Homam missurus snm ; qui publico denuntiabunt, et yj, 279). 
xnanifeste ex parte mea et totius regni Anglisa et omnium 
aliarum terrarum quas habeo, proponent FapsB Alexandro 
et cardinalibus ejus, ne ulterius proditorem meum manu- 
teneant^ sed ' ita liberent me ab eo, ut * alium possim cum 
'* consilio oleri instituere in ccclesia Gantuariensi. Denuntia- 
bunt etiam, quod quicquid Thomas fecit in irritum revo- 
cent. Hoc etiam postulabunt, ut coram eis Papa jurari 
faciat publico, quod ipse et successoros sui et mihi et 
omnibus meis regias consuofudinos Henrici regis avi mei, 
inconcussas' et inviolatas, quantum ad so, in perpetuum 
conservabunt. Quod si forte alicui« petitionum mearum con- 
tradicere voluerint, nequo ego, neque barones mei, neque 
clerus mens, aliquam eis ulterius servabimus obedientiam ; 
immo ipsum Papam et omnes suos manifesto impugnabimus, 
et quicunque in terra mea inventus faerit qui Papas post 
h»c adhsrere yoluerit, ^Epelletur a regno. Ea propter 



(( 



« 



(( 



<( 



C( 



(< 



<c 



<( 



(( 



(( 



(( 



(< 



l( 



<c 



l< 



(( 



t$ 



it 



<< 



tt 



rogamus yos, ut carissimum amicum^ quatinus fratrem 

Emaldum Hospitalarium, omni occasiono remota, cito ad 

nos mittatis, qui' ex -parte imperatoris et Tostra prsodictis 

nunciis meis ducatum prsbeat,' eundo et"^ redeundo per 

torrom imperatoris. Yalete." 

Dictum^ est autem a oloricis et notariis domini regis, quod 

of London ad ejus petitionem has litteras dictaverit Gilebertus Londo* 

thereat 

author of 

these 

letters. 



The bishop 



niensis episcopus in pemiciem domini Papsa et Thom» Gan- 
tuariensis archiepiscopi et eoclesiss AnglicansB; unde oontigity 
quod nocte quadam, dum idem Gilebertus jaoeret in stratu 
Buo et studeret circa confusionem archiepiscopi, puram oon- 
Bcientiam habentis, et tenorem litterarum nihil prseter iniqui- 
His visioiL tatem continentium, audivit vocem valde terribilem desuper 
emissam, sibi aperte dicentem; "0 Gileberte Foliot, dum 
" revolvis tot et tot, dens tuns est Astaroth." 



^ Md] 81, A. C. ; D. has been 
corrected. 

> «<] aut, A. ; C. has ut, and D. 
has been so corrected. 

' inconcu8stu'] et concoseas, A. 

^ aUcui] aHeni, A. 



* gui'\ que, A. 

• 0. W. ins. w. 

7 et redeundo] Cm. W., though 
0. has It 
B This is the compiler's. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 24] 

Liiterce Alexandri Pajpm ad GUebertum Londoniensem epi^copunis A.D. 1168. 

Eodem tempore, dominas Papa Alexander scripsit Glleberto Letter of 
Londoniensi episcopo pro negotio CanfcuarienBis ecclesiae, in t^e pope 
hsec verba : ^^J^^ ^^ 

S. Thoin. *f j^ memoria tua non credimns excidisse, qualiter carissi- London. 
EDist i 3" '* °^^^ ^ Ohristo filius nosiyer H[enricus] illustris rex Anglorum 
" " multa a nobis olim precnm instontia requisivit, ut ab Here- 
fordensi ecclesia, cni praeminebas, de te in ^ Londoniensem 
ecdesiam tranalationem fieri pateremar. Ufc aatem ^ sase peti- p. 250. 
tioni nostrum super hoc impertiremur assensum, necessitatem 
imminentem pariter et utilitatem proponebat, asserens quod 
civitas ilia quasi regia sedes existeret ; et quia, cum te re- 
ligionis et discretionis virtute crederet prdsminere consilio 
tuo super his qusa^ saluti animarum expedirent et ad regni 
augmentum pariter et conservationem spectarent, tempora- 
liter et spiritualiter uti volebat, et ideo magis proximum te 
desiderabat habere. Unde attendentes quam utiliter pru- 
dentia et religio tua saluti ejusdem regni et regis posset 
consulere, et quanta [ex] ea valeat commoditas provenire, 
libenter suis precibus ad quieyimus, et te concesuimus in 
Londoniensi ecclesia promoveri. Unde quanto benignius ejus 
beneplacitom et voluntatem complevimus et tuaa pariter 
exaltotioni intendimus et honori, tanto probitas tua circa in- 
crementnm et conservationem ecclesiae amplius deberet eniti, '. 
et attentius circa hoc laborare, ut fructum, quern idem rex 
nobis proposuit et nos speramus, exhibitione operis et ipsa 
rerum experientia cognoscamus. Quomodo autem rex prsd- 
dictuB a devotione ecclesisa ab eo [quod solebat] animum 
avertit, et eam in multis sicut appellationibus * et visitationi- 
bus nostris, communicando etiam excommunicatis nominatim 
et scismaticis, et confcederando se eis, et in eo etiam, quod 
" venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem 
" archiepiscopum de regno suo exire coegerit,^ quasi persequi 
et impugnare videtur, te non credimus ignorare. Quaprop- 
ter soUicitudinem tuam rogamus, monemus, atque man- 
damus, quatinus adjuncto tibi venerabili fratri nostro, 
B[oberto] ' Herefordensi episcopo, eundem regem sollicite 
commoneas et studiosa exhortatione inducas, ut hT\jus[modi] 
proposito prorsus relicto, in eo quod excessit, sicut dignum 
est, satisfaciat, a pravis actibus omnino desistat, Creatorem 



(( 
<( 
(i 
(( 
tt 
tt 
<i 
(( 
(( 
<( 
(( 
tt 

€t 
<l 
It 
(( 
(( 
(( 
<{ 
l< 
<l 
tt 
tt 
It 
tt 



It 
tt 
tt 
tt 
tt 
It 
tt 



' in] Om. W., though it is ia 0. 
' autem"] ante, A. 
* qua] qui, A. 



* appellationibus] in appellationi- 
bus constat, W. 

' coegerit] coegit, A. 

* Robert de Melon, or Maledon. 



VOL. IL Q 



(I 
« 



242 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1168. '* snom piiro corde diligat, matrem snam Bomanam eoclesiam S. Thorn. 
Letter of " Bolita veneratione respiciafc, nee earn visitare volentes inhi- «*?^ . 
the pope tt beat, appellationes ad earn facias nnllo modo impediat, et *^ * ' 
UshoDof " prwdictum [fratrem] nostrum Thomam Cantnariensem archi- 
London. ** episoopum ad sedem snam benignins revocans et reducen^ 
** in beati Petri et nostra reverentia firmns immobilisqne con- 
*' sistat, et ad opera misericordiaB ac pietatis intendat, nt Ille, 
'* per qnem reges regnant, temporale sibi regnnin conservet in 
terris et sempiteram largiatnr in csslis. Et nisi ista maturins 
correzit,^ timendnm sibi erit, ne et Dens ei pro his omnibns 
'* graviter irasoatur, et in eum et in suos debeat gravins 
" yindioare, et nos ipsi id non poterimns dintins in patientia 
" snstinere. Nee ista pro nobis quantmn pro ejns [salnte] 
*' proponimus, eujns gloriam et bonorem totis affectibns ezop- 
" tamus." 

Bescrlptum epUcopi Londonien^is Oile^)erti ad Papam Alexandrum 

nimis proB9uinptuo8um. 

Answer of " Mandatnm yestrnm, pater in Cbristo carissime, debita S. Thorn. 

the bifihop «* veneratione snscipientes, ilieo filinm vestmm carissimnm ^*?^ . 

of London « iu^strem Anglomm regem adivimns, et adjnncto nobis ?^}i*g*i 74 

^^® ** venerabili fratre nostro R[oberto] Herefordensi episcopo, y. 288), 
" jnzta yestri formam mandati diligenter conyenimus; cui&lsoin 
" singula, qasB vestris nobis expressa sunt litteris, ante oeulos P^T^®°* 
" ponentes, ipsum obsecrando, et quantum regiam decebat ma- 
** jestatem, arguendo, constanter et instanter hortati sumus, ut 
" [propositis] sibi satisfaceret, et si a rationis tramite deyia- 
" yerat, ad viam veritatis et justitisB redire, nostra per nos revo- 
'' catus admonitione,^ non tarderet; et a patre pie commonitus, 
*' a pravis actibus omnino desisteret, Deum pure corde diligeret, 
" matrem suam sanetam Bomanam ecclesiam solita yenera- 
*' tione respiceret, nee eam yisitare yolentes inbiberet; appel- 
** lationes ad eam factas non impediret, et patrem nostrum 
** dominum Cantnariensem arcbiepiscopum benigne reyocans 
** et reducens, in beati Petri et yestra reyerentia firmns 
'* immobilisque persisteret, et pietatis intendens operibus, ee- 
clesias et ecclesiasticas personas non grayaret' per se, nee 
per alium gravari permitteret; ut Hie, per qnem reges 
'* regnant, temporale sibi regnum conseryaret in terris, et 
" eetemum sibi largiretur in eslis. Alioquin nisi monitis 
*' salubribus adquiesceret, sanctitas yestra, qusa bue usque 



(( 
(( 



1 correxerit'] correzit, A. I • 0. W. ins. nee. 

3 admonitione] admonitionem, W. | 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 243 

S. Thorn. " patienter sustinnit, ulterias in impatientia ^ sostinere non A.D. 1168. 

S*°^ • «« " posset. Ipse vero correctionem vestram multa gratianim a«— «« «* 
J£pi8t. 1. 38 *£.. .. -,. .. j^ . -I -«*^*»Bwer or 

(Giles 174 actione suscipiens mmtaque animi modestia, consequenter ad the bishop 

T. 238), *' singnla respondit. In primis asserens mentem^ suam a vobis of London 
also in ** ge nnllatenus avertisse, neo id nnqaam mentis proposito *** ^® 
244 * concepisse, quin dum patemam sibi gratiam ezhibneritis, ^ ^' 

Yos ut patrem diligat, et sanctam Bomanam ecclesiam vene- 
retnr et foveat, et sacris jossionibus vestris, salva sibi sna 
regnique sui dignitate, hnmiliter obtemptet et obediat. 
Quod si YOS aliquandin non respezit solita reYerentia, hane 
hnjus rei cansam asserit esse, quod cum Yobis in necessitate, 
toto corde, tota mente, totis Yiribus astiterit, sibi post- 
modum in necessitate, per nuncios recurrenti ad yos, digne 
pro mentis Yestra sanctitas non respondit; sed in omni 
fere petitione sua se repulsam sustinuisse conqueritur et 
erubescit. De patema confisus gratia, qusB filium cum ' Yolet 
ezaudit, Yultus sperans et ezpeotans IsBtiores, in beati Petri 
et Yestra, ut dictum est, fidelitate, immobili constantia per- 
BOYerat. Id est quod sanctitatem Yestram Yisitare Yolentem 
nullum prorsus impediet, sed nee, ut asserit, hactenus im- 
pediYit. In appellatiouibus ex antiqua regni sui consuetu- 
dine, id sibi juris * Yendicat et honoris, ut ob ciYilem causam 
nullus clericorum regni sui [ejusdem regni fines exeat,] 
nisi/ an ipsius auctoritate et mandate jus suum obtinere 
queat, prius experiendo cognoscat. Quod si nee sic obtinu- 
erit, ezcellentiam Yestram, ipso in nuUo reclamante, cum 
Yolet quilibet appellabit. In quo, si juri Yostro ycI bonori 
prsBJudicatur in aliquo, id se totius ecclesisB regni sui con- 
silio correcturum in proximo, juYante Domino, pollicetur. 
Imperatorem ilium, etsi scismaticum noYerit, a Yobis tamen 
ezoommunicatum esse usque hodie non resclYit. Quod si 
denunciatione Yestra rescierit, si foedus illicitum cum ipso 
Yel quolibet alio iniit, et hoc ecclesisB regni sui judicio 
simul et^ consilio se correcturum promittit. Patrem nos- 
trum Cantuariensem arcbiepiscopum a regno suo se nequa- 
quam expulisse asserit; unde sicut ultroiieus recessit, sio 
ad ecclesiam suam, cum sibi sederit animo, pleua pace 
reYerti sibi libemm erit, dum tamen in satisfaciendo sibi 
super his unde conqueritur, regias sibi, in quas juratus est. 



<( 
(I 
(I 
(i 

(( 

(( 

(( 
If 

t€ 
<l 
(I 
(( 

(< 
tt 
tt 

t^ 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
tt 
It 
tt 
tt 
ti 
tt 
tt 



^ impatientia] patientia, 0. W. 

' mentem suam^ mente sua, A. 

' cum volet'] conTolet, A. 

* juru] in eis, W., though O. 
has j'liru. Oneris, Hoveden ; hone- 
ris, Dioeto. 



' W. also omits the words in 
brackets, but inserts ^e« exeat after 
nisi, jO. has " fines exeat nisi ante 
" ipeins auctoritate et mandato." 

• rf] in, A. 

Q 2 



244 



HATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



I< 



<( 



(( 



(I 



(( 



A.D. 11C8. " dignitates velit integre conservare. Si qua vero ecclesiaa- S. Thorn. 
Answer cf *» tica persona vel ecclesia ab ipso vel a snis se gravatam oefcen- ^ ?^" . 
the Bishop «* derit, satisfactioni plensB totius ecclesiaB judicio paratus erit. (Qii^g 174 
to the Tope. * Hbbc a domino nostro rege in responsis accepimns, qui cau- v. 288), 
** sam suam plurimum sibi justificare videtur, cum in omnibuB also in 
** quae dicta sunt, ecclesiaB regni sut judicio se pariturum PqII 
" promittit. Unde vestras Bupplicandum existimamus excel- 
Isa. xlii. 8. " lentiaa, quatinus illud prae oculis habentes, ' calamum quas- 
'* * satum non con teres, linnm fumigans non extingues,' zelum 
" ilium sanctum, qui ad ulciscendam omnera ecclesioB Dei in- 
*' juriam succensus est, si placet, ad tempus intra fines mo- 
dest] as cohibeatis, ne Tel interdicti sententiam vel ultimum 
illud prsecisionis elogium proferendo, ecclesias innumeras 
subyerti misere doleatis, et tarn regem: ipsum, quam innu- 
meros cum eo populos, a vestra, quod absit, obedientia irre- 
Yocabiliter avertatis. Sanguis regius turn se demum permittit 
vinci, cum vicerit, nee verecundatur cedere cum superaverit. 
" Insipienter, attamen in caritate non ficta sic loquimur ; sed si 
" hie rei finis extiterit, ut amissis omnibus dominus Cantua- 
'* riensis exilium juge sustineat, et vestris, quod absit, manda- 
" tis ulterius Anglia non obediat, fuisset . satius ' patienter ad 
** tempus sustinuisse, quam tanto severitatis zelo deservisse. 
" Quid enim si plures e ' nobis ab obedientia vestra persecutio 
*' separare non poterit P Non deerit tamen qui genua curvet 
" ante Baal, et de manu idoli pallium Cantuariense,' non 
" babito religionis delectu, suscipiat; nee deerunt qui sedes 
" nostras occupantes, et catbedris^ nostris insidentes, ipsi tota 
" mentis devotione obediant. Jam multi prssmasticant ad 
** talia, optantes ut veniant scandala, et directa ponantnr in 
*' prava. Unde, pater sanctissime, non propria plangimus aut 
" ploramus incommoda; sed nisi bis malis celerius occur- 
" ratis, foedam ecclesisB Dei subversionem pertimescimus ;• ae 
" citius ob vitse tsedium optemus perisse diem in qua nati 



p. 231. (( 



** sumus.** 



viHeelLcom- Eodem anno Thomas Cantuariensis archieplscopus Alanum Diceto. 
municated. de Nevilla excommunicavit, quia Willelmum capellanum suum ^^^' ^^^• 
Constance! vinculis tenuit irretitum. Eodem utique tempore Conanus Mi- 
^ughter of noris BritanniflB comes, dum in fata concederet, ex sorore regis 
BritannyandScotorum Constantia[m] nomine ^ filiam reliquit haeredem ; quam 



' aatius"] latins, A. 

« e] e, A. • 

' Cantuariense'] Cantaariensem, 
A.W. 



^ cathedria nostris'] cathedras 
nostras, A. O. W. 

* Constantiam nomine'} Intro- 
dnced by the compiler. All the 
MSS. read Constantia. 



DE TEMPOKE REGIS HENRICI SECUNDI. 



245 



Diceto, 
col. 548. 



rex • Auglornm Henricas Gaufrido filio suo uxorem accipiens, A.D. 1168. 
et in pace stafcuenda passim per Britanniam studiosus existens, Q^JBf^^' ^^ 
clemm terrsa illias sibi conciliavit et populum. of llenry ll. 



S. Thorn. 
Cant. 

Epist. iv. 4 
(Giles, 306, 
ir. 130), 
also in 
Hoveden,. 
i. 255, and 
Diceto, . 
ooL 549. 



Epist. T. 9. 



Diceto, 
col. 549. 



LitercB Alexandri Papoe ad Uegeni JSenricum pro recanciliatione 

heati TJw^noe, 

Anno Domini mclxix. Papa Alexander regi Anglorom pro 
negotio Oantuariensis ecclesias scripsit in liKc verba : 

" Quam pateme et quam benigne regiam ssBpios excellentiam 
convenerimns, et per litteras ac nuncios freqnentins exhortati 
faerimns, at venerabilem fratrem nostrum Thomam Gantna- 
riensem archiepiscopum tibi reconciliare deberes, et sibi ac 
suis ecclesias cam caeteris ablatis restituere, sollimitatis tass 
prudentia non ignorat, cum id toti fere Ghristianitati pab- 
licum et manifestum existat. Unde qaoniam in hoc hacasqae 
minime proficere potoimus, nee animi tai motam blandis ac 
lenibus emollire, tristes efficimar et doleates, et nos sspe 
hac fidacia nostra frnstr^ti dolemus ; pnesertim com te, 
sicat carissimam filiam, sincerias in Domino diligamas, cai 
in hoc grave periculum imminere videmas. Et qaoniam 
scriptum est, ' Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem 
' tuam, et annuncia populo meo scelera eorum,' duritiam 
tuam, sicut hactenus, contra justitiam et salutem vestram 
non duximuB ulterius supportandam, nee praefato archi- 
episcopo OS de caetero aliqua ratione claudemus, quin officii 
sui debitum libere exequatur, et suam et ecclesi® sibi com- 
mis888 injuriam ecclesiastic® severitatis gladio ulciscatnr." 
Item domino Cantuariensi idem Papa litteras direxit sub 
hac forma: 

" Quoniam regem Anglorum diutius in patientia et benig- 
*' nitate expectavimus, et blandis dulcibusque verbis, et inter- 
*' dum duris et asperis, ut ad semetipsum rediret, ssape monui- 
" mus,^ si tibi ac tuis.et ecclesias tua3 possessiones et honores 
'* ablates non restituerit, tibi plenam auctoritatem coucedimus, 
** ut in personas et ecclesias, qusa ad tuam pertinent jurisdic- 
" tionem, excepta regis persona, uxorisque ejus et filiorum 
*' suorum, ecclesiasticam justitiam exerceatis, nullius appella- 
" tionis obstaculo prohibente; providentia tamen et circum- 
** spectione adbibita, quam modestia saoerdotalis requirit." 

Eodem tempore Gilebertus Londoniensis episcopus, Dominica ' 
pidma Quadragesima?, ad declinandam sententiam Thomas Can- 

1 monutHiiM] novimus, A. 

^ Dominica prima] circa initium, Diceto. 



Letter of 
pope Alex- 
ander III. 
to Henry 
II. 



Isa. Iviii. 1 . 



Letter of 
pope Alex 
ander III. 
to the arch 
bishop. 



Excomma- 
nication of 
the bishop 



246 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA kAJORA. 

A.D. 1169. taariensis archiepiscopi, convocato clero civitatiB et populo m^^^^f^^^ 

of London ecclesia Sancti Fanli, Homansd sedis aadientiam appellavit. 

by the Fuerat * enim Baepe ab eodem archiepiscopo commonituB, at i?.^ ."\ 
arch- ... . ,*^. i.i.c- '^.^ . Diceto.) 

bishop. clencis Buia eccleBias et beDencia, qaae in maau Bua ex tra- 

ditione regis tenebat, redtitueret cum bonis inde perceptis ; 

Bed quoniam in his et in aliis prseceptis canonicis inobediens 

perseveravit, archiepiscopas super appellatione sua minime 

certioratus, in die Fahnanini, ipsum ut' regiia iniquis con- ^"^®*o» 

Buetudinibus faventem, apnd Claramvallem Bolenniter ezcom- ^^ ' 

municavit, et litteras ei sequentes direzit: 



Letter of 
the arch- 
bishop 
announc- 
ing this. 



Quod Thomas Canterbv/riensis Qilehertum Londoniensem eptflco- 

pwm, excommunicavU* 



n 



The bishop 
submits. 



Marriat^c of 
P. Alienor 
and Al- 
phonso IX. 
of Castile. 



Thomas Dei gratia Oantuariensis archiepiscopus et Apo- Id. 
stolicsB sedis legatus, Gileberto Londoniensi episcopo, utinam 
vero fratri, declinare a malo et facere bonum. Excessus 
vestros dum licuit supportavimus, et ntinam mansuetudo 
patientias nostrse, quaa nobis supra modum damnosa extitit, 
in totius ecclesiaB pemiciem^ non redundet. Sed quoniam 
patientia nostra semper abusi estis, neque dominum Papam 
neque * nos in verbo salutis vestrse volnistis audire ; sed obdu- 
ratio vestra semper in deteriora excrevit, vos, urgente neces- 
sitate officii) et ratione juris id persuadente, ex justis et 
manifestis causis anathematis sentential percellentes, excom- 
municavimus, et a corpore Christi, quod est ecclesia, donee 
condigne satisfaciatis, amputavimus. Prsecipimus ergo in 
virtute obedientisB et in perijculo salutis, dignitatis, et ordi- 
nis, quatinus prout ecclesiae forma prsescribit, ab omni com- 
munione fidelium abstineatis, ne vestra participatio Domini-* 
cum gregem contaminet ad ruinam, qui vestra doctrina 
" erudiendus et exemplis reformandus erat ad vitam." Epi- Id. col. 
scopus vero Londoniensis, licet post appellationem sententia in ^^^' 
ipsum lata fuisset, mandatum arcbiepiscopi humiliter perferens, 
ab ingressu ecclesiaa abstinuit patienter. Archiepiscopus vero Id. col. 
decano et clero Londoniensis ecclesiae litteras dirigens, prsBcepit ^*^' 
in virtute obedientisB, ut a communione sui episcopi penitus 
abstinerent. Eodem anno Alienor filia regis Anglia3 nupsit Id. col 
Aldefonso regi Castella). 



(( 



(( 



(( 



(( 



(( 



(( 



It 



(t 



(( 



(( 



(( 



(( 



a 



<( 



<( 



<( 



550. 



* Fuerat . • . peraeveravW] This 
is the compiler's. 

^ ut , , , faventem] Introduced 
by the compiler. 



' perniciem'] provincie, A. 
* neque'] ne, A. O. W. 
^ 8ententia] sirua, A. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDL 



247 



LiMercB regis ad Qilehertum Londoniensem episoopum, A.D. 1169. 



S. Thom. 
Cant. 
EpUt iii. 
47 (GUes, 
493, vi. 
296.) 



Per idem tempns, cum rumor de excommonicatione Qileberti 
LondonienBis episcopi ad aares regis Anglorum, eodem epi- 
scopo illi significante, pervenisset, scripsit ei litteras consola- 
torias in hsec verba : 

'' Audiyi grayamen quod ille Thomas proditor et adversarius 
mens intulit in te et in alias personas regni mei, quod non 
minus aegre fero de persona tua, quam si in meam propriam 
personam virus ^ suum evomuisset. Et ideo pro certo scias, 
quod ego onmem operam dabo per dominum, Papam et per 
regem Francorum et per omnes amicos meos, quod de 
oaetero non poterit nobis, nee regno nostro nocere. IJnde 
yolo et consulo, quod tu interim nuUo modo in animo tuo 
turberis, pro certo sciturus,^ quod si Bomam adire yolueris, 
omnia necessaria ad yiam de meo tibi bonorabiliter et suf- 
ficienter inyeniam." 



c< 



<( 



<< 



it 



n 



tt 



(t 



tt 



it 



Letter of 
HeniylL 
to the 
bishop of 
London on 
his excom- 
munica- 
tion. 



Diceto, 
col. 550. 



(Not in 
Diceto.) 



Diceto, 
col. 552. 



Quod legaii a Papa mittuntur ad pacem reformanda/m inter 
regem et heatum Thomam Cantuariensem archiepiscopum, 

Eodem anno missi sunt duo legati a latere summi pontificis, 
Yiyianus et Gratfanus, ut pacem inter regem Anglisa et archi- 
episcopum Cantuariensem reformarent; sed quorum erat po- 
testas SBqualis, eos yarius disjungebat afiectus, nee finis potuit 
inyenire Concordes, qui ab initio yota susceperant tam diyersa. 
Sed sicut penes regem Gratianus gratiam non inyenit, sic nee 
apud archiepiscopum Yiyianus. Cum igitur de pace tractaturi, 
inNormannia apud Baiocas se regis et archiepiscopi conspectibus 
prsBsentarent, et post tractatus immensos pax iBsse in januis 
ab omnibus credere lur, litteras illis direxit Willelmus Senonensis 
archiepiscopus, in quibus contitiebatur, ne sine ipsius con- 
scientia, sicut a domino Papa in mandatis acceperant, in re- 
conciliatione procederent faoienda. Sic duo legati, infegto 
negotio, a regis curia recesserunt. Noluit enim rex cum arcni- 
episcopo aliqua^ ratione componere, nisi salyis sibi consuetu- 
dinibus iniquis regni sui et dignitatibus,^ quod etiam ipsis 
legatis quasi nefas yidebatur. 

Henricus^ primogenitus regis Henrici apud West- 
monasterium die ^ Saneti Basilii a Rogero archiepiscopo 



p. 252. 

The le- 
gates 

Vi-vian and 
Gratian 
sent to 
reconcile 
the kin£ ' 
and arcuL- 
bishqp. 



Their 
failure. 



The yonng 
king Henry 
crowned 



* vims'] victus, A, 
3 sciturtu'] secturus, A. W. O. is 
correct. 

3 aliqua"] aliqaam, A 

^ The Hist. AngL ins. avitis. 



* Above this is, " Hoc plenius 
" alibi, scilicet tertio folio se- 
" quenti." 

^ die Saneti Basilii'] xiy. kal. 
Julii, Diceto. 



248 MATTHJEI PARISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1169. Eboracensi contra^ libertatem ecclesise Cantuariensis 
17^^- coronatusest 

Eoger. 

LUiercB regis Henrici ad Papam Alexcmdrum. 

Conspiracy Eodem anno, Gilebertms Londoniensis episcopus transfretavit, Dieeto, 

J? ^^ suam domino Fapsa exhibiturus praesentiam, et causas appella- col* 560. 

London ^ioiiis redditurus. Quo veniente ad regem Anglorum in Nor- (Not in 

vith Henry niannia,* tractare coBperunt communiter, quomodo beatum ^^ceto.) 

II. against Thomaoi GantuarienBem archiepiBCopum dolo circumvenirent, 

the arch- g^ causam ejus jastissimam in conspectu sammi pontificis 

mv 1 r deniirrarent. Tandem in hoc coneenserunt, nt rex Bomam 
Threats of .^» . , . .... ... '. ... 

the king mitteret «olennes nuncioa cum httens ipsms, m quibuB expresse 

against the domino PapsB denunciaret, quod nisi Buperbiam Thomsa Can- 
pope. tuarienBis archiepiBCopi BeYeritatis pede contereret, ipse et 
omnes barones AnglisB cum viris ecclesiasticis ab ejufi obedien- 
tia recederent. Litterarmn aatem tenor hie erat, quas domino 
Fap«e transmisit : 
Letter of " YestrsB, pater, satis' innotescit serenitati, quanta me etS. Thorn. 
Henry II. " terram meam affligat moles tia, quantis me vexaverit injuriis ^^^ ... 

to pope it Thomas ille adversarius mens, cum, teste conscientia, nihil .F^A-V^ 
Alexander .. . ., - j. ^ i. v* j- xr 48 (Giles, 

jjj, *' meruerim, ml gessenm tanta contumelia dignum. Nunc 491^^1. 

autem innumeris praecedentibus novam adjecit injuriam, qui 293.) 

affligere non desinit innocentem. Yestra siquidem fnltus 

auctoritate, ut asserit, devotos et fideles ecclesiss Bomanae 

filios Londoniensem et Saresberiensem episcopos cum qui- 

busdam familiaribus meis anathematis sententia innodavit, 

nullam adversns [eos] habens rationabilem causam. Hoc 

** autem quam sit; mihi intolerabile, quamque fames mesa 

et vestrae generet IsBsionem, yestrsB credo non incognitum 

prudent is). Videtur mihi etiam, quod me quasi derelictum 

projecei-it paternitas yestra, cum ad ignominise mese augmen- 

^ tum flagitiosum in me grassari permittit inimicum^ nee re- 

" primit injuriarum yehementiam patemss correctionis mode- 

" ratio. Yestram igitur obsecro suppliciter et adjure, ut 

justum est, celsitudinem, ut, quem filio debetis, operis exhibi- 

tione monstretis affectum, et illatam mihi et personis meis et 

terrs9 meaa injuriam absque tardatione emendare dignemini, 

et quidquid adyersarius mens contra juris ordinem contra me 

et personas regni mei, clericos et laicos, statuit, irritum habeatis 

et yacuum. 



ti 

« 
(I 
(( 



<< 
it 
it 



it 

(( 
(i 
f ( 
it 
tt 



I contra Cantuariensis'] I ' Normannia'} Normanniam, W. 

This is Faris^s own. | ^ soUm] latis, A. 



DE TEMPOBE REGIS HENRICI SECUNDL 



249 



Epist S. 

Thorn. 

Cant.) 



(Not in the " PetitionibuB enim, qaas paternitati vestraB porrigimnS) ^,d. ngg. 
printed " asBensum de jure praabere tenemini, mazime cum petitioni- j^^^ ^f 
Sj^cf^s*'^^ " ^°^ vestriB, quas mihi nuncii vestri, VivianuB scilicet et Henry II. 
GratianuB, proponebant, quatinus saspe fato archiepiBCopo to the 
CantuarienBi archiepiBCopatum suum et amorem nostrum redde- ^^P®- 
remus, nos, postposito honore nostro, concessimus coram ipsis 
legatis et octo archiepiscopis et episcopis et abbatibus multis, 
licet ille absque conscientia nostra et coactione aliqua a regno 
ezierit, ut bene et in pace rediret, et omnes posseBsiones 
suas baberet, sicut habuit quando a regno exivit, et omnes 
qui cum eo yel pro eo exierunt, salvia dignitatibus rcgni 
nostri. Serenitatem igitur vestram obnize rogamus, quatinus 
attente consideretis honorem et utilitatem, quam vobis et 
curisB vestrsd contulimus, et in futurum, nisi per vos steterit, 
conferemus, et sic rem banc ita temperare velitis, ne illius 
perfidi proditoris nostri malitiosas 4)landiti88 simplicitatem 
nostram circumveniant ; sed juxta petitionem nostram eos 
qui ezcommunicati sunt absolvatis, et ne in alios venenum 
excommunioationis efiundere valeat, provideatis ; ne si minus 
in hac justa petitione exauditi fuerimus, tanquam de benivo- 
lentia vestra desperantes, aliter securitati nostrsa prospicere 
compellamur. Et quoniam singula negotia nostra difficile 
sub soripto comprehendentur,^ mittimuB ad pedes patemitatis 
YestraB clericos nostros familiares E[eginaldum] arcbidiaconum 
Salesberiensem, et B[icardum] Barre,^ qui plenius vobis 
cuncta qu8B gesta sunt et alia negotia nostra exponent.'' 



(( 



(< 



(< 



It 



<t 



t€ 



<( 



It 



ft 



tt 



ft 



ft 



ft 



ft 



(< 



(C 



tt 



tt 



It 



tt 



tt 



tt 



S. Thorn. 
Cant. 
Epist. 1. 4 
(Gile8,198 
iv. 1). 



Quod nuncii regie causam hecUi ThomoB plurimum depresserunt, 

Nuncii igitur regis ad Bomanam pervenientes curiam/ litteras 
ejus domino Papas cum aliis negotiis sibi impositis ostende- 
runt, donariis simul et blandis sermonibus summopere studentes 
ad favorem regium illius animum inclinare. Sed quid ibi' 
egerint nuncii, litteris apostolicis, quas vicissim beato Tbomas 
Cantuariensi arcbiepiscopo. direxit, continetur expressum. In 
primis litteris Papa eidem ita scribit : 

" Novit industria tua, quam ferventem dispositionem circa 
" regni sui gubemationem carissimus in Cbristo filius noster 
** Henricus, illustris rex Anglorum, impendat, et eandem ut 
' '* firmior habeatur, eam vult auctoritate Bomanos ecclesiao ro- 
** borari, pet ens ut antiquas regni sui consuetudines et digni- 
" tates conservemus illaesas. 



The king's 
ambassa- 
dors at the 
Homan 
court. 



Letter of 
the pope 
to the arch- 
bishop, 
stating that 
he had 
made the 
archbishop 



1 comjtrehendeniwr'] comprehen- 
derentor, O. W. 



» Barre] Barce, C D. 
* t6tj sibi, A. 



250 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1169. "Item cum legationis officinm totius Angliaa postvlasset (Notin the 
of York " inatantins Eboracensi archiepiscopo * indulgeri, pensantes JJ?*^ , 
^y?*i*^'^"* * tempora periculosa, legationis litteras praefato archiepiscopo Epist?S. * 
we^noTto " concedendas eidem regi concessimus, licet anteqoam Thorn, 
be deliy- " inclinaremnr ad conBensnm, noncii ejus nobis in verbo Cant.) 
ered with- ** veritatis promiseront, et super hoc juramentum obtulerunt, 
out his per- «« quod nunquam sine voluntate nostra littersa Eboracensi 

®"* " archiepiscopo redderentur." 
The arch- ^ ^^^ autem litteris suis idem Papa dedit in mandatis d 
bishop for- archiepiscopo piemorato, in yirtute prcBcipiens obedientisd, ne in S. Thorn, 
bidden to ipsum regem ant regnum qjua vel personas regni interdicti S;*!^ . 
*?*^°"?"* sen ezcommunioationis vel suspensionis sententiam promulgaret, le (QUei^ 
kinff before ^^^^ idem rex in sua pertinacia perseverans ante initium 220, iv. 22» 
Lent Quadragesimsa sibi gratiam suam non redderet, et bona onmia S8). 

sibi et suis restitueret, pro ' axdmsB suse salute et regni sui, 
similiter et hseredum suorum perpetua tranquillitate. 



Epistola Alexamdri FapoB ad soldcmum TconU. 

p 253 Diebus autem sub eisdem, dominus Papa banc ele- 

Letter'of gantem epistolam misit soldano Yconii, proponenti bap- 
ander II?" ^^^^ sacrameutum suscipere, et in lege Christiana 
to the instrui cupienti. 

Ico^um " Alexander iii. episcopus, servus servorum Dei, sol- This is the 
giving him " dano Yconii, veritatem agnoscere et agnitam ousto-^^J^^Jb- 
in the " dire. Ex Uteris tuis et nunciorum fideli relatione /«<?« of 
Christian '« cognovimus, quod in votis habeas ad Christum con-J^J^^i^" 
" verti. Cumque jam recepeiis, ut audivimus, Penta- to the 
" theucum Moysi, prophetiam Ysai® et Jeremise, iconium 
" Pauli etiam epistolas, atque Johannis Evangelium et from Peter 
Ecce arra " MathaBi, postulas tibi mitti virum aliquem ortho- (ed. GUes, 
Malvationia, " doxmn, per quem in lege Christi quasi vice nostra "• PP; ^^" 
" plenius instruaris. Nos autem petitioni tu89 pluri- Migne's 
" mum in Deo commendabili grato occurrentes assensu, Patj^^ogJ** 

° . ' ccvu, coU. 

'* tales excellentiae tuse procurabimus destinare, qui io69seqq.). 



1 archiepiscopo] om. W. 

^ Here two leaves, the second 
half the usual size, are inserted, and 
the whole is in the St. Alban's 
hand. The last two lines of p. 252 
(which are not in the MSS. of 



Wendover) are written in this hand 
over an erasure, which probably had 
" Hoc ergo tribulationis igne et 
« mentis," as in D. O. W. The 
insertion is in the text in C, but is 
omitted altogether in D. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 251 

** apud te in doctrina sana et salutaribus monitis A.D. ii69. 
" vices ApostolicsB auctoritatis suppleant, quorum etiam ^"^^i^,^. 
'' mores et merita ab honestate et munditia erudi- ander III. 
'* tionis evangelicae non diseordent. Quoniam vero^^^^ 
'* nostrse fidei seriem et tenorem Uteris tibi supplicas Iconium, 
" aperiri, nos, tuis oongratulantes desideriis, illam sub f,JJ^^tion 
*' quodam compendio et quasi digito tenus intimamus. in the 
" lUud igitur pie credas et fideliter teneas, quia unus^j™ ^° 
'' Deus est, sic tamen ut in assignatione Deitatis BitNotade 
" unitas in substantia, et Trinitas in personis. Est ^''*««'«''- 
'* enim Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus. 
** Sed Pater et Filius et Spiritus Sanctus unum sunt. 
" Est autem ea discretio in personis, ut nee ^ Pater sit 
'* Filius nee Filius sit Spiritus Sanctus, nee Spiritus 
'' Sanctus sit Pater aut Filius. Bes quidem difficilis est 
'' intellectu, et aciem rationis humansD transcendit ; sed 
'^ tanto elegantius habet fidei meritum, quanto difficilior 
" est ad credendum. Porro licet nihil inveniatur, quod 
expressam habeat unitatis, quse in Deo est, et summse 
Trinitatis imaginem, nee verba etiam inveniantur 
quibus possumus de ilia essentia digne loqui, quod 
*•' possumus tamen facimus. Et quasi balbutientes per 
" verba rebus accommodata transitoriis, rem tibi in- 
*' effabilem aperimus. Paulus Apostolus dicit, quia Rom. i. 20. 
** invisibilia Dei, per ea quse facta sunt, intellecta 
" conspiciuntur, sempitema quoque virtus ejus et di- 
*' vinitas. Vide ergo mentem hominis, corpus etiam Elegans 
" solare considera, et videbis qualitercunque, ijc^t ^^"*^"'^^^'^' 
" tenuiter et quasi oculo conniventi, quandam similitu- 
^' dinem Trinitatis. Est in mente hominis intelligentia, 
'* memoria, et voluntas. Mentem autem vocamus me- 
" moriam, mentem dicimus intelligentiam, mentem 
" dicimus voluntatem. Memoria, intelligentia, et volun- 
" tas, sunt una mens. Sed nee memoria est intelli- 
" gentia vel voluntas. In eodem corpore solis TdAmm. Alia de sole 

comparatio, 
' nee . . . Sanctus'] These words are repeated in A. 



« 



252 MATTHJEI PARISIEN8IS CHRONICA MAJORA, 

A.D. 1169. " video, sentio calorem, et agnosco splendorem ; hsBC 
Letter of « ^,.jg^ unius sunt essentisB, et nullum tamen illorum 

pope Alex- 

•nderiu. " est alterum. Sic in ilia ineflfabili et incircumscripti- 

sulton f " ^^ gloria Deitatis est Filius a Patre, et Spiritus 

Iconium, " Sanctus ab utroque. Cumque Pater et Filius et Spiri- 

SstrucOwQ " ^"® Sanctus ejusdem substantise, ejusdem potentiaB et 

in the " gloriffl suit, Don sunt tamen tres Dei ; sed in tribus 

faithf*^^ " personis sunt una substantia et unius potential, et in 

'* una substantia tres personse. Hsec fidei nostrse pro- 

'^ fessio non tantum a Cbristo et Ejus sequacibus traxit 

" exordium, sed a Moyse et patriatchis et prophetis 

*' suum habuit fundamentum. In libro Moysi diyinse 

Aucioritas " essentise unitas declaratur, ubi dicitur ; * Audi Israel, 

DeuTvi 4 * ' Dominus Deus tuus unus est ;' et iterum ; ' Ego 

Exod. XX. " * sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra 

2,3. a < jEgypti, non erunt tibi dii alien i prseter me.' 

" Pluritatem personarum ibi patenter . insinuat, " ubi 

Gen. i. 26. '' dicit ; ' Faciamus hominem ad imaginem et simiU- 

" ' tudinem nostram.' Cum enim verbum Dei sit 

" Filius Dei, sicut Johannes, cujus Evangelium re- 

Auctoriias " cipis, tcstatur dicens ; ' In principio erat Verbum, et 

S.^'jo^'i. " ' V'erbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 

i> 3. « < Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum 

" * nihil,' vides quod ad Filiuin et Spiritum Sanc- 

'* turn sermo Patris dirigitur, cum haec duo pluraliter 

" dicat, Faciamus, et Nostram, Per Verbum enim 

'' et Spiiitum Sanctum Dominus Deus universa ope- 

PB.xxxii.6. " ratus est, sicut David propheta commemorat ; ' Verbo 

" ' Domini cseli firmati sunt, et spiritu oris ejus, etc.' 

" Idem etiam propheta misterium Trinitatis eleganter 

" insinuat, ubi ter hoc imum, Deus, in eodem versiculo 

Aucioritas " repetit et inculcat dicens ; ' Benedicat nos Deus, Deus 

Pb. ixvi. " * noster ; benedicat nos Deus, et metuq,nt Eum omnes 

7, 8. « < fines terne.' Prsenominatus Johannes in epistola 

Pseud. « sua canonica dicit ; ' Tres sunt qui testimonium dant 

S. John L „ , j^ ^^ p^^^^ ^^ FiRxxB, et Spiritus Sanctus ; et 

Aucioritas « « hi trcs unum sunt.' Ysaias autem propheta, quem 

Ysaia. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 253 

" recipis, se audivisse testatur Seraphim clamantia, A.D. 1169. 
" ' Sanctus, sanctus, sanctus, Doininus Deus sabbaoth/ l*a. vi. 3. 
" Quare tertio replicat sanctus, nisi ut in Domino Deo ^^^g a^^. 
" exercituum Trinitatem insinuet personam m ? Est ander III. 
" itaque in summa et beatissima Trinitate, Pater, q^i^u^of 
" Filium genuit, Filius, qui genitus est a Patre, Spiritus Iconium, 
'* Sanctus, qui progreditur ab utroque. Nee in ilia SJ^^ti^ 
" genitura vel processione damnum defectionis vel mi- »n the 
" nutionis passa est in Patre vel Filio divina substantia. ^^^ 
" Sicut enira lumen a lumine sumitur sine imminu- Elegma 
" tione luminis a- quo sumitur, sic sequalia a Patre "'"*^"'''*''^' 
" Filins, et utrique coaequalis pi-ocedit ab utroque Spi- 
" ritus Sanctus. Modum tamen geniturse aut proces- 
" sionis istius humana ratio non attingit. Unde 
" cum Ysaipe de Filii generatione constaret, modum Auctoritas 
" generationis inenarrabilem esse sciens, * Generationem J*"!-' g 
" * ejus,' inquit, * quis enarrabit V David propheta in Auctoritas 
" persona Filii de hac generatione sic loquitur ; ' Do- ^Jii^^T*^ 
" ' minus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie 
" ' genui te.' Filius etiam David Salomon, quem Deus 
" scientia et intellectu mirabiliter illustravit, in per- 
" sona Christi, qui est, sicut Paulus dicit, Dei virtus -4uctonV<w 
" et Dei sapient! a, in libro Sapientise, si tamen eum s^J^^nis 
" recipis, ita dixit; 'Dominus possedit me in initio 1 Cor. i. 24. 
" ' viarum suarum ; antequam quicquam fiiceret ab 22^0""' 
*' ' seterno, ordinata sum, antequam terra fieret, nee 
" ' dum erant abissi, et ego jam concepta eram, quando 
" ' prseparabat cselos aderam, quando appendebat fiinda- 
" ' menta, cum eo eram, cuncta disponens.' Apostolus Sapientict. 
" etiam Paulus Spiritui Sancto, immo toti Trinitati 
** testem perhibet, dicens, ' Misit Spiritum Filii sui in Paulus. 
" ' corda nostra, etc' Et alibi ; ' Si Spiritus Ejus qui j^^/'^i-; 
'* ' Jesum suscitavit habitat in vobis, vivificabit et 11. 
" ' mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum 
' ejus in vobis.' Si Christi testimonium de unitate 
essentise et personarum Trinitate desideras, Ipse inS-J°^"» 
" Evangelio dicit, * Ego et Pater unum sumus.' Christus Evange- 

Hum. 



(€ 



254 MATTHiBI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1169. <' discipulis suis dixit; ^Ite, baptizate omnes gentes in 
S. Matth u i nomine Patris, et Filii, et Spiritus SanctL' Cum 

zxvui. 19. ' ' *^ . 

Letter of '' igitur homo perdidiaset propter inobedientiam para- 
P^P® ^^^^ " disum, et infemales miserias perpetuo meruisset, mis- 

ander III. r jt . ' 

to the " sus est a Patre Filius ; dignumque fuit ut mitteretur 
sultan of « Filius et non Pater. Cum enim a nullo esset Pater, 

Icomum. , , . t 1 . 

'' Filius ab aliquo, convementius erat, ut haberet m 

'' tempore matrem qui ab setemo habuerat Patrem. 

Quare " Cum autem scriptum esset in Psalmo David ; Non est, 

tncarnatur. " ^"^ redimat, non est qui salvum faciat, non ^ est qui 

Ps. xiv. 1. " faciat bonum, non est usque ad unum ; non est qui 

"^ ^^f\.. " det placationem pro anima sua, ne dum pro anima 

'" aliena, missus est a Deo Patre Filius, ut homo pro 

" homine moreretur, pro homine captivo tributum mor- 

*' tis tanquam homo exolveret, eumque tanquam Deus 

^o^pr'o- ' cselesti potestate redimeret. Hujus adventum deside- 

phetarum. " raverant patriarchse, prsedixeraut prophetae ; atque 

" illius dilationem impatienter sustinentes querela con- 

" tinuata.dicebant, Quando veniet ? quando videbimus ? 

'^ Da, Domine, mercedem sustinentibus te, ut prophets^ 

Isa. ixiv.i. « tui iideles inveniantur. 'TJtinam,' dicit Ysaias, 'di- 

Pb. cxiiii. '< * rumperes caelos et .venires,' Et David, 'Domine, 

" * inclina cselos et descende.' Sed et teste Ysaia, 

" angeli pacis pro dilatione nostne salutis amare flebant. 

'^ Idem vero Ysaias de Cbristi nativitate manifes- 

Isa-vii. u. '« tins loqueus ait; *Ecce virgo concipiet et pariet 

De dtgm- it < Filium, et vocabitur nomen ejus EmanueL' Cum 

ria dictia *' autcm Maria de Jesse originem traxerit, idem pro- 

%r^ine " pli^ta nativitatcm Mariae, et per Mariam Christi, 

" atque plenitudinem gratise spiritualis in Christo ma- 

Isa. xi. 1-3. it nifeste declarat dicens ; * Egredietur virga de radice 

'* ' Jesse, et flos de radice ascendet ; et requiescet super 

" * eum spiritus Domini, spiritus sapientise et intel- 

" ' lectus, spiritus consilii et fortitudiois, spiritus sci- 

" ' entiae et pietatis, et replebit eum spiritu timoris 

^ non .... unum] Repeated in A. 



BE TEMPOfiE REGIS HENRia SECnin>I. 255 

" 'Domini/ Natns est it-aque FiKus Dei de virgine A.D. ii69. 
«^ incorrupta, sicut plasmatus est primus Adam dejj^^j^f^. 
" terra virgine et inviolata, Spiritu Sancto in ea ope- tJthesuitim 
" rante, nostrseque salutis negotium ineffabiliter ^ pp^. of icomum. 
" curante. Abissus enim inscrutabilis est incamationis De digni- 
" Dominic88 sacramentum ; plurima tamen antiquis pa- ^J*^'*" 
" tribus acdderunt, in quibus hujus nativitatis figura ChrUti. 
" prsecessit. Quod enim vellus Qedeonis rore cselesti simiHtu- 
" complutum est cum area circumquaque arida rema-*^^*^, 
'* neret, ros Spiritus Sancti designatur in virgine, quseru^,e<rtr- 
" ad haec propter humilitatem snam specialiter et sin- ^'^ •^"*** 
" gulariter a Domino est electa, cui Psalmista concordat 
'' dicens; *Descendet sicut pluvia in vellus.' Q^^Psixxie 
" Moisi ignis in rubo apparuit, et non est rubus igne 
corruptus, virginitatis integritas in Maria demon- 
stratur. Quod, virgis aliarum tribuum remanentibus 
siccis, virga Aaron, de cujus stirpe virgo beatissima 
traxit originem, fronduit et floruit floremque de 
virga Jesse edidit quam vaticinaverat Ysaias, partum 
scilicet incorruptae Yirginis indicavit. Cum inimici 
Dei essemus, per adventum Christi reconciliati sumus, 
sicut propheta preedixerat ; 'Et pax/ inquit, 'orietur -0«pa«« 
*' 'in telra dumvenerit.' Ideoque angeli in Ipsius JaTo*^** 
" nativitate gloriose pads canticum cecinerunt ; ' Gloria ^^^\, 
" ' in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonse vo- 14. 
" * luntatis.' Nova etiam stella Magis apparuit, atque De steUa 
" historiarum testimonio Romse fons olei de terra ^^"'^^^ 
" fluxit in Tyberim. Templum etiam, quod idola non De templo 
" ruiturum prsedixerant,* donee virgo pareret, eadem ^chrUte^ 
" nocte funditus corruit dissipatum. Probatica quoque nato et 
" piscina, quae Jerosolimis erat, ad adventum angeli ^^^^^^ 
" moveri et sanitates conferre tunc* coepit. Vehemen- iVbcw«7 r«- 
" tissime nobis nocuit vetus Adam, sed plus profuit^^^^^"*' 
*' nobis novus. Amplius nobis contulit hujus humi-pro/ut^ 



« 
it 

(€ 
tt 
it 
tl 
it 
tt 



IU8 

u 

novus. 



^ ineffabttiter] iDserted in the | ' pradixeranf] predixerat, A. 
margin. | ' conferre (nncj conferentem, A. 



256 MATTH^I PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A J). 1169. " litas, quam superbia illius abstulerit. Nam Paulo 
Rom.v. 15« Apostolo tcste, * non sicut delictum, ita et donum;' 
pojjeAiex- " damni enim sestimationem beneficii ma^itudo tran- 

andcrlll. . i i • . •! -i -r^ 

to the sultan'* scendit. Quem pnus habuimus tembilem Deum et 

oflconium. tn»it i»i/» 

Beconcilia^ ^* DomiDum, nunc habemus humilem fratrem et proxi- 

Ho Dei et t< mum. Christus itaque cursum mortalitatis nostrse 

'' transigens in fame et siti, in lassitudine et dolore, 

'' et in universis liujus vitsB miseriis, traditus a disci- 

Be tribu- " pulo, et tauquam vile mancipium venditus, flagellatus, 

rc^>/ii " consputus, spinis coronatus, illusus, clavis affixus 

" stipiti, et morte turpissima condemnatus, quse non 

" rapuit, solvit, et sponte morti se oflferens omnia in 

Teatimo^ " humilitate sustinuit, sicut Ysaias commemorat ; * In 

y»ai*<e • " ' humilitate,' inquit, 'judicium ejus sublatum est. 

Act viii. " ' Sicut agnus ad oocisionem ductus est, et sicut ovis 

33. « c coram tondente se, sic non aperuit os suura.' Qui 

V^humk " «rgo puerulus a justo Symeone semel oblatus in 

tateCkrUti. " templo fucrat in vespera legis, et sine ceremoniarum 

De Syme- « redemptione pro nostra liberatione in cruce manus 

one sene. ^ *^ 

" suas ad Patrem levavit, juxtj^ illud Davidicum ; 

Ps. cxl. 2. " * Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum/ 
" Sic reatus, quem Adam per superbiam ligni delec- 
" tatione contraxerat, mortis amaritudine per humili- 
'^ tatem Christi sublatus est, fusoque sanguine sine 
" culpa, omnium culpaxum a servitutis cyrographo ^ sunt 

E comps- '* deleta. Alium siquidem redemptionis modum poterat 

^redem^^ ' Dominus procurasse, sed nuUus su8b bonitati nostrseque 
*' saluti congruentior occurrebat. Cum enim homo juxta 
" suae praevaricationis exigentiam captus a diabolo tene- 
. " retur, postulabat justitia, ut non eriperetur per vio- 
" lentiam. Sed quia per superbiam lapsus est, sua si 
" posset, sed quia sua non poterat, aliena saltem humi- 

Immolatur " litate resurgeret. Ita Christus innocens, quem agnus 
gnus eu « pg^^halis in lege significaverat, se pro nobis hostiam 



> a terviiutis cyrographo"] Sic. The editions of Peter of Blois have 
cJiirographa, 



BB TEBIPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 267 

" obtulit Balutarem. Cumque lex Moysi capram yelA.D. ii69. 

** ovem constituisset pretium ad redemptionem hominis i^^er of 

" a peccato, Chnstus, per quern gratia et ventas facta ander ill. 

" est, attendens umbratiles leges ceremonias non suffi- ^^^ ^ 

" cere ad salutem, hominisque ssstimationem pluris iconimn. 

** faciens quam sanguinem ejus^ bird aiit vituli, san- 

'' gainem et mortem suam pro nostra salute contulit. 

'* Et sic semel introivit in sancta summus et verus 

** Pontifex, eetema redemptione inventa. Aperuit itaque 

" librum et solvit siguacula ejus Leo de tribu Juda. Apoc. v. 5. 

*' Et quod hostise legales non potuerunt, gladium amo- 

'' vit versatilem, et Paradisi, qui omnibus antiquis 

''' dausus fuerat, reseravit ingressum. Sic olim in De refugh- 

** monte summi pontificis solet illis, qui ad civitates 

'' refiigii confugerent, securus ad propria rcditus indul- 

*' geri. Olim consueverat homo causari et dicere ; ^"^^«it- 

" ' Cur exigit a me Dominus amplius quam a cseteris uoms, 

" ' creaturifl? Quid pro me fecit? Quid pro me labo- 

" ' ravit ? Dixit, et factus sum sicut jumenta et arbores 

'' * et csetera universa ;. sic suae potentise nutu soloque 

" ' jussionis arbitrio me creavit/ Sed jam obstructum 

'' est OS loquentium iniqua, et jam bomini dissimulare 

** non licet quanta pro eo Dominus feceri^ qui, ut 

" servum redimeret, proprio Filio non pepercit^ Porro 

'* in hac uostraa salutis dispensatione dilectio Christi 

'' nobis medullitus intimata est, qui cum in lege Mo- 

" saica dilectionem Dei et pi*oximi dederit in mandatis, 

" eandem in schola evangelicae disciplinsB, frequentius 

" et fortius verbis et tandem exhibitione operis, incul- 

*' cavit. Majorem enim caritatem nemo babet, ut S. Job. xv. 

'' animam suam -ponet quis pro amicis suis. Dedit 

" itaque materiam diligendi se, qui in suis dilectionibus 

'* nos prsevenit^ nee aliud a nobis exigit, nisi ut ipsum 

" dilimmus ex corde. Sane inhumanus est et crudelis, ^^ f***"*' 

" qui Ejus misericordiam non recolit, qui Dominum af^ari- 

tione, 

* ejus . . ianguinetn] om. C. | ^ pqf>ercH'] peperit, A. C. 

VOL. II. R 



258 MATTH^I PARISIEXSIS GHBONICA MAJORA. 



p. 255. 



A.D. 1169. << 

Letter of a 
pope Alex- 
ander III. ." 
to the u 

Bultan of 
Iconiam. " 

tc 
tt 

(( 

De ascen- " 
sione. 



« 
t< 



De reaur- " 
rectione. 



<i 
(( 
tc 
(( 
tt 
tt 
tt 
ti 
tt 
tt 
tt 
ft 
tt 
tt 
tt 
f< 



Ut idem \' 
esaet Cre- ,, 
ator et 
Hedemptor, " 



tarn clementem ex affectu non diligit, qui se pro 
Eo, si opus est., mortis periculo desiderabiliter non 
oxponit. Christus autem mortuus et sepultus, tertia 
die resurgens a mortuis, siout discipulis vivus prae- 
dixerat, eisdem postea frequenter apparuit, et cum 
ipsis loquens et comedens, ostensis vulneribus ma- 
nuum, pediun, ac lateris, in cordibus quorundam, 
qui ^huc haesitabant in fide, ostensione vulnerum 
vulnus dubitationis amovit. Quadraginta itaque 
diebus cum eis visibiliter conversatus, eisdem comi- 
tantibus venit in montem Oliveti, et videntibus illis 
in caelum elevatus est ; ascendit ad Patrem, ubi Eum 
esse in Patris coequalitate credimus, atque in com- 
muni resurrectione Ipsum vivorum et mortuorum 
Judicem expectamus. Sic igitur Dominus noster 
Jesus Christus voluit et debuit ad horam mori quia 
homo ; potuit nam et decuit post mortem resurgere ; 
ut qui hominem superaverat diabolus ab homine 
superaretur, et superatus conftinderetur. Erubescant 
infideles et prsevaricatores, qui inordinate in baec 
proruropunt deliramenta; ^Si Christus Deus fuit, 
' quomodo potuit mori ? Si homo, quomodo resur- 
' gere V Fuit nempe Deus et homo ; quia homo, debuit 
mori ; quia Deus, potuit resurgere. Utilei * quoque 
nobis fuit, quod [qui] sub iniquo judicio sponte mori 
dignabatur, valuit et voluit resurgendo mortem su- 
perare. Et sic diabolus per suos ministros in Do- 
minum suum manus ausu temerario iujecit violentas, 
juste ac judicialiter dominium et tyrannidem, quam 
in hominem exercuerat, amisit in SBtemum. Et hoc 
modo competenti, qui hominem vicerat ab homine 
vincebatur; et qui in ligno superaverat, in ligno 
scilicet crucis potenter et prudenter superavit Deus 
et homo Christus Jesus ; ut quasi frater ab homine 
amaretur, et quasi Deus timeretur. Caeterum neces- 
sarium fuit, ut lUe idem, qui nos creavit, et nos 
recrearet; qui nos fecit, rediraendo reficeret, ac per- 



^ Utile . . diffnabatur'] om. C. 



I>E TEMPORE REQIS HENRICI SECUNDI. 259 

" ditos repararet ; ne unum Deum tanquam Creatorem A.D. ii69. 
" obligaremur adorare, et alium veliiti Redemptorem Jj^iiex- 
" venerari teneremur, et ita duobus Dominis famulari. J? tSo ^^^* 
" Et quod FiUus, non Pater, non Spiritus Sanctus fSSSlm^ 
'* incamaretur, necesae fuit et conveniens ; quia Filio Quod 
" assimiliari prsesumpsit homo scilicet Adam, aspirans ,„^^%^„- 
'* et volens scire bonum et malum ut Deus. Videbatur def>wt, non 
** igitur Filius esse in causa, sicut sanctitas Abel invidise SpiHtwi^^ 
" Caym, et sic mortis ipsius. Dixit igitur Filius quasi Sanctus, 
" noster Jonas, qui ait, ' Ego sum qui peccavi, proidte SinUKhulo 
" ' me in mare.' Non sufficit exile sacrificium et holo- jonL 
" caustum ad tanti sceleris quod patraverat homo expia- Jod. i. 12. 
" tionem. ' Ecce venio. Ego ipse venio ; quia in capite Ps. xxxu. 
" ' libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem ^* ^^' 
" ' tuam ; ecce assum immolandus.' Iterum, si tantum 
negotium, scilicet hominis redemptio, angelo com- 
mitteretur, non esset tutura, quia in Lucifero su- 
perbia angelum reddidit infamem et suspectum ; si 
" horoini, non foret similiter securum, cum primum 
'' hominem, scilicet Adam, inobedientia culpabilem merito 
" condemnavit. Angelus insuffidens, homo deficiens, Quare non 
" unus irobellis, alter imbecillis. Convenienter igitur ^^^^ 
" procuratum est, ut homo hominem^ adjutus Numinis «^^ «^««« 
" adminiculo, a diaboli faucibus liberaret ; ne tam ^a^emT' 
" arduum, tam nobile commerdum vadllaret, immo '^'*'^''^' 
" potius irrefragabilius- finem prosperum sortiretur, et 
" ordo angelicus, qui per lapsum Luciferi et suorum l>e eminent 
" complicium fiierat mutilatus, feliciter restauraretur. ^jSaHa^ 
" Magna igitur et omni laude dignissima fiiit mater 9"^ /«^«'w 
'* et virgo Maria beatissima, quse tantum Dei et hominis ^ ^ ^ ' 
" mundo edere mediatorem et nostrum parere meruit 
" Salvatorem. Quae inter omneia quas mundus habuit 
" mulieres 

** Nee primam similem meruit nee habere sequentem. 

" Concepit nempe sine pudore, peperit sine dolore, 
" et hinc migravit sine corruptione, juxta verbum 

R 2 



(C 




260 



HATTHiBI PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA« 



p. 256. 



de pradiC' 



A.D. 1 169. '< angeli^ immo Dei per angelum, ut plena non semi- 

totelw-"* " plena esse gratke probaretur, et Deus Filius ejus 

tumptioni:** antiquum quod pridem docuit mandatum fideUter 

*' adimpleret, videlicet patrem et matrem honore prse- 

venire ; et ne caro Christi virginea, quse de came 

Matris virginis assumpta fuerat, a tota discreparet 

Concltmo " A prsedictis igitur ChristiansB fidei venerabile surgit 

in celsa culmina fiindamentum ; haec est catholicse 

religionis scala, per quam homini datur ascendere ad 

eeternsB patriam claritatis. Si ergo babes in desiderio 

de tenebris prodire in lucem, et amplecti saluberrimam 

legem Christi, reliotis Machometi spurciis, ad ecclesise 

quoque, quae sinum pandit omnibus, refugii asilum, 

Consilium " confiigere ; tuee conversationis primitias necesse est 

itS^ede' " baptismali lavachro. consecrare. Quatinus deposita 

auscipiendo « in aquis regeueratioois vetustate peccati, in novam 

'' ammss mnocentiam et vitse infantiam renascans; ut 

" illius gloriae caelestis particeps efficiaris, quam aurisnon 

" audivit nee oculus vidit neo in cor hominis ascendit, 

'* tam copiosa ut non possit annuUari, magna ut [non] 

" possit comprehendi, multa ut [non] possit numerari/ 

Bapiizatus '« pretiosa ut non possit cestimari, diutuma ut non 

'led ' " possit terminari, quam repromisit Deus diligentibus 



a 



t< 



t< 



t( 



a 



tt 



tt 



tt 



nua. 



clam prop- " so et sua sequentibus vestigia pedetentim." Solda- 
paganorum ^^^ igitur his informatus salubribus admonitionibus, 
contradi' baptismi suscepit claneulo sacramentum.' Primates 

centium, . , ••»> .i l • i -ii 

Quomodo emm sui, quia Komse tot scatununt enormitates, 
^cia dicebant: "Quomodo* ex uno fonte aqua dulcis et 
matuBgene- '' salsa potcrit emauare ? Ubi Christiani fontem jus- 
ratacanda- 1< ^j^g^ liaurire tenerentur, inveniunt laticem toxi- 

ium etiam ' 

inter Sar- " catum." 



racenos. 



* numeran] numerare, A. C. 

^ At the foot of the preyioos page 
iB a group of the baptism : " Anti- 
« ochenus " over the prelate who is 
patting the chrism on the sultan's 



head, while a priest holds a vessel 
with the chrism. Aboye is ^ Bapti- 
'' zator soldanas Yconii, sed clam.*' 
* S. Jac. iii. 11. 



i 









^. cWi ^ mam pii' ^ 






BE TEMPOBE REGIS HENBICI SECUNDI. 



261 



Be eventibua qui acdderunt beato Thomce diebiia Martis, A,D. ii69. 

Nescifcur^ quo rerum prsesagio vel eventu contigerit, Remark- 
quod multa beato Thorns© die Martis mirabilia con-J^^^^^ 
tigerunt. Die eDim Martis, scilicet die ThomsB Apo- life of arch- 
stoli, natus extitit, propter quod Thomas ex "votOrj^J^^ 
matris in baptismo appellabatur. Bene in mundum 
intravit die Martis tanquam contra diabolum prse- 
liaturus ; Mars enim secundum pbilosophos deus 
belli nuncupatur. Yita namque beati Thomas, secundum 
illud Job, ''Vita hominis militia est super terram/' Jobyii. i. 
tota fu]!t contra hostem bellicosa. Passus quoque fuit 
die Martis, et trauslatus die Martis; ut talis dies ejus 
glorisd deserviret, qualis ejus passioni tormentum 
impendit. Die Martis sederunt prindpes apud Nor- 
hamtonam et adversus eum loquebantur. Actus est 
etiam die Martis in exilium. Die Martis apparuit ei 
Dominus apud Fontiniacum dicens ; '' Thoma, Thoma, 
" ecclesia mea glorificabitur in sanguine tuo/' Die 
insuper Martis reversus est ab exilio. Martyiii quoque 
palmam die Martis est adeptus. Pradter etiam huma- 
nam providentiam accidit, Dei gratia procurante^ quod 
anno quinquagesimo passionis ipsius, qui est annus 
remissionis, annus videlicet Domini* millesimus ducen- 
tesimus vigesimus, venerabile corpus ejus die Martis 
gloriam translationis suscepit, et eodem die Henricum 
regem, sub quo passus est, sinus terrse suscepit. Sed 
haec in sequentibus locis suis declarabuntur. 

Be inariyrio heati Tkomm martyris jam mharrato, 

HflBC^ beato martyre Thoma prsedicta cogitante, et^^f^^. 
arram passionis prae-accipiente, antequam adhuc essetbuhop. 



> Thi8 paragraph (which is not 
in D.) seems to be Paris's own, 
pardj from Herbert de Bosham, 
Til. 164, and Diceto, col. 556. The 
account of the Tision at Pontigny 



is from Fitz-Stephen, i. pp. 250, 
251 (ed. Giles), but he makes no 
mention of its having taken place 
on a Tuesday. 
» Hcec . . estef] For this 0. Wi 



V 



262 



MATTHiEI PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1169. passione confossus, Thomas confessor invictos martyrium^ quod 
p. 257. nondom suscepit in corpore, servavit in mente. Videns enim 
illazn, qui caput esse debuit ecclesisB militantis, quod se non 
opposuit murum ut staret pro ea in die praBlii, eed conversus 
Ps. Ixxvii. est retrorsum velut aries comua non habens, omni humano 
10. destitutus solatio, ad divinum confugit auzilium, incessanter 

pro statu ecclesisB orans, corpus suum in vigiliis'et jejuniis 
macerans, pro se persequentibus et odio habentibus preces 
fundens, lacrimosis suspiriis Deum sollicitare studuit, ut eccle- 
siam conservare dignaretur quam redemit et proprio sanguine 
consecravit. Qais enim hujus viri Dei angustias et mentis 
poterit exprimere passiones P cujus pater et mater, fratres et 
sorores, nepotes et neptes, clerici et ministri pro eo sunt in 
exilium pulsi, et ipse qui tam reverenda erab in ecclesia Dei 
persona, panem suum in terra aliena cum dolore compulsus 
est mendioare. Sed fortasse, quia nemo repente fit summus, 
h»o ejus fuerunt tormenta praecurrentia ad illius animum 
Bolidandum et perferendas injurias, quousque strictis ensibus 
ad martyrii gloriam pertingero mereretur, cui nondum certus 
fuerat locus martyrii deputatus. - 



Fomwb petUionis quam Thonias Cawtuari&naia archiepiscopua a 

rege posttilavU. 

Meeting of Eodem anno, infra octavas beati Martini, procurante ^ summo Diceto, 
?Y ' I*oi^tifice, habitum est colloquium prope Parisius inter reges ^^^' ^^' 
VII. near ^rancorum et Anglorum, ubi prsBsens fuit archiepiscopus 
Paris, at Cantuariensis ; sed se conspectui regis Anglorum minime 
which the praesentavit. Ubi cum diu tractatum fuisset de pace refer- 
archbishop manda inter regem Anglorum et archiepiscopum Cantuariensem, 
idem archiepiscopus per consilium regis Francorum et episco- 
porum ac procerum, qui affuerunt, petitionem suam in cedula 
redactam regi Anglorum transmisit hasc verba continentem : 

"Hoc petimus a domino nostro rege, juxta consilium eb msui- Id.col.551. 
" datum domini Papa3, quatinus pro amore Dei et domini Papas, 
et bonore sanctse eccledas et salute sua et hsBredum suorum, 
recipiat nos in gratiam suam, et concedat nobis et omnibus, 
qui pro nobis et nobiscum exierunt de regno sue, pacem 
** suam ^ et plenam securitatem de se et suis, sine male ingenio. 



His peti- 
tion to 
Henry II. 



i( 



K 



(< 



haye, ** Hoc igitur tribolationis igne 
** et mentis." D. has "Hoc ergo 
*' tribolationiB et mentis.*' After 
these words the former scribe's hand 



comes in again. This chapter is the 
compiler's. 

^procurante summo Pontifice^ 
Added by the compiler. 

■ suam} Om. W. It is in O. 



D£ TEMPORE IlEOIS HENBICI SECUNDI. 



2G3 



Diceto, 
col. 551. 



IdL 



i< 



<< 



K 



tt 



<( 



tt 



tt 



(Not in 
Diceto.) 



" Et reddat nobis ecclesiam Cantaariensem inea plenitudine^ A.D. 1169. 
" et libertate, in qua earn melius habnixnus postquam facti 
** Bumas archiepiscopas ; et omnes possessiones, quas habai- 
mns, ad habendum et tenendum ita libere et quiete et 
honorifice, sicut eoolesia et nos ea liberius habuimus et 
tenuimus, postquam in archiepiscopnm promoti sumus, et 
similiter omnibus nostris, cum ecclesiis omnibus et prsdbendis 
ad archiepiscopatum pertinentibus, qusB vacaverunt postquam 
ezivimus de terra, ut faciamus de eis, sicut de rebus nostris, 
prout nobis placuerit et nostris." 
Bex autem Anglorum duobos articulis non plenum prssbuit Refusal of 
assensum ; non enim nomine restitutionis, cum archiepiscopum this by 
non expulerit, juxta dignitatem regni sui quicquam solvere ^^^^ ^^• 
tenebatur, neo vacantium ecclesiantm possessiones, quas jam 
certis dederat personis, in irritum reyocare; sod coram rege 
Francorum, ut asserebat, archiepiscopo satisfacere paratus erat, 
vel, si contendere vellet, judicium in palatio Parisiensi subire, 
Gallicana ecclesia [inter]ponente ' partes suas, seu scolaribus 
diversarum provinciarum sequa lance negotium examinantibus. 
Et ita rex Anglias, qui prius odium in se plurimorum conflaverat, 
per haec verba plurimum adeptus est favorem; itaque median- 
tibus' amicis, in qualemcunque concordiam convenissent rex et 
archiepiscopus, nisi quod rex osculum pacis dare archiepiscopo 
negavit, paratus omnem aliam securitatem prsestare. Archi- 
episcopus* autem pacem inire noluit, nisi firma posset stabi- 
litate gaudere. 



Quod procerea BritaymUs Hejirleo regi et Oaufrido filio 8uo 

fidclitatem fecei'miL 

Diceto, Anno Domini mclxx. Bex Anglorum Henricus in Natali Ft^alty 

coL 551. tenuit curiam suam apud urbem Nanetensem, prsssentibus epi- sworn at 
scopis et baronibus Britanniaa Minoris, ubi fidelitatem omnes ^eSlt^and 
juraverunt sibi et filio suo Gaufrido ; et in Quadragesima so- j^^g g^Q 
quenti ad Angliam transfretavit,^ cum omnibus suis in mari Geoffrey. 

fere submersus. Hisdanger 

m return- 



— ing. 



^ pUniiutUne] pletudinem, A. 

^ interponente] So Diceto ; impo- 
nente, O. W. 



* medicmtibm anUcui] Added by 
the compiler. 

*■ This sentence is the compiler's. 

* O. W. ins. i>s«. 



\ 



^64 MATTHJEI PARtSlSNSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1170. 



De aheolutione Londoniensis episcopi. 



Quo etiam anno Gilebertus Londoniensis antistes, dam Alpi- Biceto, 
bos transcensis Bomam tenderet, apud Mediolannm veniens, <ioL 551. 
litteras domini PapsB.in hsBO verba snscepit : 

*' Botiiomagensi archiepiscopo et episcopo Exoniensi dedimus Id. col. 
"in mandatis, at, recepto a te jaramento qaod nostro stares ^^^* 
absolved at a ju^iioio super his pro qoibus in te lata erat sententia, no- 
** stra te yioe absolvant. Ita qaidem, ut pro eo qaod exoom- 
" mnnicatos fueras, nullum ordinis aut dignitatis periculom 
" aat infamise notam debefts sustinere." Episcopos igitar ad 
absolutionem aspirans, apud Bothomagum in die Faschs est 
solenniter absolutos. 



Letter of 
the Pope 
to the 
bishop of 
London, 
who is 
absolvi. 
Bouen. 



De vita et virlutibuB Sancti Godricl hereinitcB. 

Life of Eodem quoque anno, venerabilis heremita Grodricus ex hac 

S. Godnc. iijQQ transiens pro vita temporali commutavit saternam. De 
cujus vita et actibus admirandis ac, fine glorioso huic historisa 
vel pauca referre libet ; quoniam ii^juriam hoc esset facere sancto, 
ejus opera tarn preeclara sub silentio prsBterire. Amicus Dei ' Abridged 
Godricus in pago Norfolkensi, patre Ailwardo, matre vero ^"? . . 
Eadwenna generatus, villa, quas Walepol nuncupatur, a prs- ^j^ndii 
dictis parcntibus educatus est, et ibidem cum eis aliquandiu yita, S. 
conversatus. Ubi puerilibus annis innocenter transactis, mer- Godrici, 
cater efficitur, et prime minoris pretii merces exercens, tandem rtr' "***• 
cum sociis mercatoribus nundinae coepit publicae exercere. Hie 243 354 27'. 
die quadam, cum in arenis^ maritimis solus ambularet, tres in (ed. Ste- 
sicco delfincs invenit, quorum duobus adhuo palpitantibus venson).' 
tertius moiiiuus apparebat. Ille motus pietate, viventes reliquit 
intaotoB, et de mortuo partem sumens, onustus recessit. Sed 
fluctibus maris de more* revertentibus, prime pedes et tibias 
et demum abyssus caput ejus vallavit. Godricus arutem fortis 
in fide et sub aquis diutios incedens. Domino ducente, ad 
siccum pervenit, et parentibus pisce dato, cuncta quaa sibi ac* 



' See the account of this edition 
of Beginald's work in the preface 
(pp. ix., X.), to Mr. Stevenson's 
edition of the longer work of Regi- 
nald, "Libellus de Vita et Mira- 
" culis S. Godrici," Sartees Soc, 
1845. It is printed in the notes to 
the larger work. The edition in 



the Harl. MS. 322 is, as the author 
tells us in his preface, an abridg- 
ment of the larger work (f. 36 of 
the MS.). 

' O. W. ins. igititr, 

3 cwenit has been nearly erased in 
A., and is omitted in 0. D. 

* more^ morte, A. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SXCVNDI. 



265 



Beginftldi 
Monadhi 
VitaS. 
Godrici, 
p. 80*. 



Id. p. 30*. 
Id. p. 32«. 



oiderant enarravit. Solebat auiem itor^ solos agens do celesti- A.D. 1170. 

bus meditari, efc orationem Dominicam com eymbolo frequentduB 

mminare. Sanctnm Andream in Sootia orationis gratia doTotos 

petiyit, nee minori derotione dactns Bomam perrezit. Inde 

demuxn roTersiiB, qnibnsdam negotdatoribas adjnncttiB est, et 

cum eis nayigio laggreflsns est mercaturam. £t' divitias conge- 

rens, unins navis dimiditun et alterins qaartam [partem] habe- 

bat. Erat antem corpore robustas et animo strenaos; nnde 

per regiones diversas nayigando, loca sanctomm mnlta yisita- p« 258. 

bat, et eomm se patrocinio commendabat. 



De piiella qxuB beato Godrito in peregrinaiione ministravU. 

• 

Id. p. 36*. Grodrious itaque cum jam navalibas lucris sedeoim amiormn Pilgrimages 
tempos compleverat, diyitias, qnas moltis laboribns congre- ofS.Qodrio 
gaverat, in obseqniis divinis ezpendere disponebat. Signum |^ J^s^ 
itaque yivificss crucis Jerosolimam petiturus accepit, et Domi- pogteUa, 
nicnm sepulcbrum devotissime visitayit, et inde per Sanctum and Borne. 
Jacobom in Angliam remeavit. Qui iterum post aliquanti 

Id. p. 3S^. temporis spatium pia devotione succendebatur, ut Apostolo- 
rum limina visitaret, et propositum suum parentibus indicavit. 
Mater vero cum se itineris comitem futu|:um assereret, si liceret, 
iilias gratanter annuit, et genetrici humiliter obsequenc^ hu- 

Id. p. 39'. meris earn portabat, quotiensasperitas' itineris ezigebat. Dlis 
autem urbem Londoniensium praetergressis, accessit subito 
mulier qusadam magni decoris, et bi:guB peregrinationis comi- 
tem fieri humiliter supplicavit; quod illi alaoriter annuerunt. 
Erat quidem eis comes individua, et in eorum obsequiis diligens 
et deyota. Nam pedes eorum lavabat, oscula pedibus impri- 
mebat, et aliis cunctis obsequentior habebatur. Ita per totum 
iter in eundo et redeundo se gerebat, nee ab aliquo interrogata - 
fuit quffi esseb yel unde, nee ilia id ipsum aliquando indicabat. 

Id. p. 40'. Cum autem repatriantes Londonias appropinquabant, impetrayit 
licentiam recedendi, et in suo recessu hsBc yerba dixit; "Tem- 
" pus est ut illuc redeam undo sum digressa; yos autem 
*' benedicite Deum, qui sperantes in se non deserit, scientee 
" quod* illud eyeniet, quod Bom89 ab Apostolis postulastis." 
Hanc autem mulierem de comitatu nemo yidit, nisi Godricus 
et mater ejus. 



^ iter'] inter, A. 

' O. W. ins. sic, as the Harleian 
MS. 



3 Vf. ms. id. It is not in O. The 
Harleian MS. has hoc, 
* qtiod} quouiam, A. 0. W. 



\ 



\ 



266 MATTHJSI PABI8IENSIS CHBONICA MAJORA. 

A.D. 1170. Qw)d vir Dei de peregrmaMone reveraua ad heremuni canvolaviL „ . ... 

Reginaldi 

His settle- Cumque patri suo matrem restitoisset incolmnem, omnia ^JJ"^^^' 

ment as a vendidit qusB habebat, et eorom benediotioiie percepta, pro- Q^f j 

hermit near fectuB est ab eis, yitam heremiticam pre omnibus conoupiscens. p. 4 p. ' 

Carlisle. Yenit tandem in extremis Anglian finibus ad civitatem quad id. p. 42^. 

iCarleolum nuncupatur, ubi qnosdam homines sibi oonsangui- 

nitaie conjonctos invenicns, ab uno eorum Psalterium Sancti 

Jeronimi ipso donante suscepit, qnod in brevi didicit et me- 

moriter recitavit. Tunc silvas, ignorantibus amicis, petens. Id. p. 44^. 

silvestribus herbis ibi et fructibus aliqnandiu yictitavit. Ad 

quern serpentes ac fere accedentes, ipsom diu intuebantur, sed 

mox cum omni mansuetudine recedebant. Hie solus in heremo 

diebus multis conversatus, nunc genuflexionibus, nunc mani- 

bus in csBlum elevatis, nunc humi prostratus, Dominum assidue 

preoabatur. Tandem solitarium quendam inveniens, et spe- Id. p. 47^ 

luncam senis ingrediens, ab ipso confestim audivit, ''Bene 

** venias, frater Qodrice;" **Et tu bene valeas, pater Ailrice," 

cum antea prorsus essent ignoti. **Tn"^ inquit senex, ** ad 

" hoc missus es a Deo, ut corpus senile sepulturaa tradas." 

Itaque soli per biennium commanserunt^ nullam onmino sub- 

stantiam possidentes. Sene tandem grayiter infirmato, Grodri- Id. p. 48^. 

cus debilem suUevat et transportat, cibos ori ejus applioat, 

presbiterum adducit, qui ei facta confessione eucharistiam sum- 

ministrat. Yidens ergo Godricus quod morbus invalesceret, Id. p. 50'. 

dixit ; " spiritus, qui ad imaginem Dei creatus es, adjure te 

" per Deum omnipotentem, ut me nesciente ex hoc corpusculo 

" non recedas." Sene autem sine mora animam exhalante, 

yidit in similitudinem yelut yenti urentis et feryidi formam Id. p. 52K 

quasi sphsericam et rotundam, quea instar yitri lucidissimi tota 

resplenduit, et iUam undique incomparabilis candor obduxit; 

licet modum qualitatis animea nemo yaleat explicare. Audito 

autem obitu yiri sancti, socii ejus, qui erant in curia beati Cuth- 

bertiy inter' quos fuerat juyenis conyersatus, sepelierunt eum 

in cimiterio Dunelmensi. 

Quod heatu8 God/incua Jerosolinmm pi'o/ectvs cum prosperitate 

reversiis est. 

His second Sepulto itaque fratre jam dicto, Godcicus reyertitur ad de- id. p. 53^ 
^"ttil^ sertum, heasitans quid de se diyinsd sit placitnm yoluntati. 
Dum igitur super hoc attentius Deum oraret, yox lapsa de 
CsbIo dixit ei, " Expedit tibi ire Jerosolinuun et royerti." Sed 

1 Tu] Tone, O.) as the HarL MS. i ^ inter . . convetBohu] Introdaced 

I from a previous passage, p. 47 ^ 






D£ TEMPORE BEGIS HENRICI SECUNDL 



267 



Bee:inaldi et sanctus confessor Ghristi Cuthbertns ei apparens dixit, A.D. 1170. 

Monachi «« Vade Jerosolimam cum Domino cracifigi, et ego tibi sum 

Godrici * futurus a(^'utor in omnibus et patronus. Et itineris hujus 

p. 53*. ' '* labore consummate, sub mea protectione apud Finchale Do- 
" mino militabis." Godricus autem Dunelmum reversas, sig- 

Id. p. 55^. num crucis cum presbjteri benedictione suscepit. In hoc itinere 
erat ei cibus panis ordeiceus et aqua potus, non vestes mutavit 
nee abluit, non calciamenta deposuit vel mutavit aut emendayit, 
antequam ad looa sancta veniret. Ad sepulchrum Domini et* 
ad alia loca sancta yeniens, devote orayit, lacrimas fudit, solo 
adhffisit, oscula fixit, ita devotus existens ut vix cuilibet credibile 

Id. p. 57*. videretur. Ad Jordanis fluenta procedens, cum cilicio et cipho 
quern in pera portabat et cruce modica quam semper in mani- 
bus ferebat, aquas fiuminis introivit, quse omni post tempore 
quo vixit habuit cariora. Tunc prime vestes exuit, de aqua' 
lotus ascendit, calciamenta deposuit et dixit ; " Deus omni- 
" potens, qui in hac terra nudis pedibus ambulasti, et eos pro 
'* me in patibulo clavis transfigi permisisti, ego deinceps cal- • 

Id. p. 60*. '* ciamenta pedibus non apponam." Exacto igitur peregrina- 
tionis voto, in Angliam repedavit. 



Quod heatua Oodricue apvd Finchale loGwni habUaUonis Deo 

ifupirante eHegii. 

Id. Beversus autem in Aquilonalibus' AnglisB partibus, locum in On his 

silva invenit secretum Eschedale nuncupatum, et hunc sibi retom he 
competere judicabat. Hie de lignis^ casulam construxit, et J®*^^?'?* 
cespitibus earn texit, ibique per annum et menses aliquot habi- ^^^ ^^^^ ' 
tavit. Sed cum ibi a dominis fundi molestias sustinuisset, at Finchale. 
discessit, et Dunelmum pervenit; ubi psalterium ex integro 
discens, tantum in brevi profecit, quod in psalmis, hynuiis, 
et orationibus eruditus est, quantum sibi sufficere videbatur. 

Id. pp. 61 *y Igitur divina admonitione inspiratus, die quadam ad vicinum 

62^. nemus processit, ubi audivit pastorem quondam sic dicentem, 

" Eamus in Finchale, greges adaquare." Hsec audiens Gt>d 
ricus, dedit ei solum quem habuit obolum, ut ilium duceret 
ad hunc locum ; ubi ad interiorem silvss densitatem progrediens. 

Id. p. 64'. occurrit lupo miraa magnitudinis sesvienti, qui in ilium irruit, 
ac si veUet dilaniare frustatim. Intellexit autem Godricus 
versutiam fere hostis antiqui, Crucis ei opposuit signum dicens ; 
A4]uro te in nomine Sanctsa Trinitatis, ut festinanter recedas, p. 259« 



II 



> ef . . venUna] Introdnoed by 
the compiler. 
3 aqua] qua, A. ; aquis, Harl. MS. 



3 Aquilonalibus'} Aquilonibas, A. 
* lifftusl lingnis, A. 



268 HATl'HJEI PABISI2NSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1170. *' Bi me» Boryitatis obsequium^ quod in hoc loco ezhibere g ^f igl T^ i 
" Domino proposni, sit acceptum ; " et his dictis, fera seipsios' Vita 8. 
pedibus prostravit, quasi yeniam precaretur. G«Wci,p. 

Quod 8anctu8 Oodrieus apud Finchale ferarum ei serpentiuni 

socitLS hahUavii. 

His life at Advertens igitur mente quod ibidem esset Domino serritiinu, Id. p. 66*. 

finciiale. ^^ licentia Banolfi DunelmenBis episoopi jnxta zipam Weri 

fluminis casulam compOBoit in terra defossam, quam cespite Id. p. 70^. 
contexit, et coepit ibi habitare, serpentiam socins et feranun. 
Magna quidem et horribilis aderat serpentiam multitude. Id. p. 67*. 
mitissimas se tamen viro Dei, palpabilesque et ipsius ^ obtem- 
perantes jussionibus exhibebant. Nonnunquam yero eo sedente 
ad ignem, se inter ipsius tibias extendebant, et quandoque in id. p. 69^ 
disco aliquo vel cipho rotundo se scemate componebant. 
• Cumque hsdc annis aliquibus pertulisset, yisum est sibi quod 

ejus orationes impediebant; et die quadam illos solito more 
reperiens, jussit ne amplius domum suam intrarent; et moz 
totum illud yermium genus ita discessit, quod nee ultra cased 
limen transire prsesumpsit. Munera quoque sibi oblata id. p. 72^. 
plane respuit et cibaria. De laboribus manuum yiyere <lis- Id. p. 80^. 
ponens, ramos et radices herbarum in cineres redegit, quos 
cum farina ordei ita commiscuit, ut partem tertiam cineres 
continerent. Insultus libidinis lacrimis, yigiliis, arcebat et Id. p. 76'. 
jejuniis, ita quod plerumque per sex dies abstineret a cibo. 
Post fortia luxuris temptamenta, conatus est eum diabolus, Id. p. 78^ 
nunc apparens in urso vel leone, nunc in tauro yel lupo, 
nunc in yulpe yel bufone, terrere; sed ille fortis in fide 
omnia contemnebat. Ut autem camis incendia superaret, cili- 
cio carnem edomabat asperrimo, et lorica per quinquaginta 
annorum curricula utebatur. Lapidem latum habuit pro mensa, id. p. 82^. 
super quem panem collocabat prssdictum, quem nunquam 
comedit, nisi grayi necessitate compulsus. Fotus illi fuit id. p. 88'. 
gustus aquffi permodicus, nee hunc sumebat nisi yalida siti 
coactus. Nunquam jacebat in lecto, sed in humo nuda super j^. p, 943, 
cilicio fatigatus decubuit, capite supposito lapide quem pro 
mensa habebat. Luna lucente operibus insistebat, et somno 
ita discusso, orationibus incumbebat. Hyeme gelu et niye Id. p. 86*. 
rigenti, nudus flumen ingressus, nocte ibi tota yivam' semet- 
ipsum Domino hostiam immolabat, et usque ad collum sum- 



1 ipsius'] impiuB, Ai | 2 ^iQom] viya, A4 



/ 



PE TEHPOKE BEQIS HENBICI SECUKDI. 269 

B«ginaldi mexmi, orationes et psalmos cum laorimis profondebat. Dum A.D. U76. 
MoDi^ yir Banctus rtaret in aquis, apparuit ei saspe diabolus, mem- 
Qodrid I'^i'iun nniversitate distorttu, et cam in enm vellet imiere, 
p. 88^ ' signo Baactn Cmois ilium conftisum fagavit. Yeetea ejus 

quae in ripa reliquerat asportavit, quern Godricus ita clamore 

deterruit, quod ounota relinquens efiugit. 

Qiiod heaUis God/ricus puenim ex ore imaginis Cnicifixi vidit 
exire et in matris greminm descendere revtrenter. 

Id. p. 10l>. Die quadam, dum yir Domini G-odricus, in oratorio suo His visions, 
sedens, psalterium ruminaret, vidit ex ore imaginis Crucifixi 
puerulum exire, qui ad imaginem beatse Yirginis, qusB in 
parte Aquilonis stabat in eadem trabe, descendit et gremio 
ipsius insedit. Ilia yero manus contra yenientem extendens, 
amplexum fere per tres boras bracbiis confovebat. Puer 
quoque, qaamdiu sedebat in gremio matris, ut vivens in cor- 
pore se movebat, et ad ejus adyentum pariter et discessum 
tota sacrflB Yirginis imago ita contremuit, ut de trabe ruina ^ 
minari yideretur. Putabat autem amicus Dei Gpdricus ima- 
ginis membra yit'ali spiritu compleri, et puerum non aliud 
esse quam Jesum credidit Nazarenum. Deinde puer eodem 
modo quo yenerat in os rediit Crucifixi. 

Quod mater Domini et Maria Magdalene heato Qodrico appa/rue' 
runt, et de cantico quod a Matre didicit Salvatoris. 

Id. p. 117'. Altera yice cum yir sanctus coram altari beatsB Yirginis etHeis 

Dei genetricis oraret, yidit duas puellas quasi sBtate teneras jj^^f^^ 
stantes ad duo oomua ipsius altaris specie pulcherrimas, qua- y\^g\j^ 
rum yestes erant niyeo splendore fulgentes. Quibus diu in- Mary and 
yicem se contemplantibus, tacuit Godricusi non ausus se S. Marj 
moyere ; sed sepius in eas oculos convertebat, et quandoque ^^»8dAlene. 

Id. p. 120^ cemuus adorabat. Tunc yirgines ad Godricum accedentes, ilia 
qu» a' dextris erat altaris ilium taliter est affata; "Nunquid 
me, Gk)drice, cognoscisP" Et ille, ''Domina, hoc nemo potest, 
nisi cui tu' yolueris reyelare;" et ilia, "Yere dixisti, quia 
" mater Cbristi sum, et per me Ipsius gratiam obtinebis. 
** Ista est autem Apostolorum apostola Maria Magdalene." 
Et ' Godricus pedibus Dei genetricis advolutus, '* Tibi me, 
" domina mea," inquit, " committo, ut me perpetuo custodire 



»a]ad,A. I 



\ 



270 



MATTHAI PARISIEKSIS CHRONICA 1£AJ0RA. 



A.D. 1 170. *' digneriB." Tunc ntraqne maans anper caput ejus imposnit, et 

cffiBariem oomplanantes domnm odore dulciflao oompleveront.' 

Post heeo autem Dei genitrix caiitionm quoddam coram illo 

moflica modulatione prtecinuit, efc ipsam cantare edocnit, quod 

frequenter repetens GU>dricus memoria) firmiter commendavit. 

The Eng- Est autem canticum illud Anglico idiomate compoBitum sic ; 
lish hjma 

Selnte^ Marie clane virgine, 

Moder Jesu Cristes Nazarene, 

Unfo, scild,' Mn Grodrich 

Onfang, bring, haali, pidh )>e in Godes rich. 

Seinte Marie Criates bur, 

Meidenes clenhad, moderes flnr/ 

Dilie mine sennen, rixe i min mod, 

Bring me to Mmne' pidh self God." 



taught him. 



<( 



(( 



(( 



(( 



it 



it 



(( 



It 



Rcgioaldl 
Monaehi 
VitaS. 
Grodriciy 
p. 120\ 



The first of 
these two 
stanzas is 
from the 
Harl. MS., 
f. 746. 
p. 287«]. 
e second 
is fipom 
MS. Reg. 
5 F. Yii. f. 
85. 



Hoc canticum potest hoc modo in Latinum transferri:' 
'* Sancta Maria Christi thalamus, yirginalis puritas, matris flos, 
" dele mea crimina, regna in mente mea, due me ad felicitatem 
" cum solo Deo." Frsacepit itaque mater Cliristi Nazareni,' ut Id. p. 120'. 
quotiens dolori, taadio, vel temptationi subcumbere formidaret, 
hoc se cantioo solaretur. ''Nam me," inquit, "sic invocans, 
** meum senties constanter auxilium." Deinde signum Crucis 
capiti ejus imprimens, ipeo cernente, in caelum ascendunt, 
odorem ei suavissimum relinquentes. 



Quomodo Sancttis Oodrieus dv^oa mortuos resuadtaverit. 

His Yenerunt^ die quadam ad hominem Dei yir cum uxore sua, ip- Id. p. 133'. 

miracles, sum misericorditer obsecrantes ut resuscitare* filiam suam mor- 



^ compleveruni'] repleverunt, O. 
W. 

' This IS thos given in the Harl. 
MS., f. 74 h. with musical notes : 

** Seinte Marie virgine moder 
** jesus cristes nazarene, on fong 
*< schild help )>in godrich, on fong 
« bring hegliche wi)> |>e ine godes 
*• rych." 

» O. W. ins. help, as the Harl MS. 

^JlWi flour, O. 

* \nmne] blisse, W., though O. 
has )nmne ; A. C. D. have \>inine ; 
Heg. 5. F. yii. has i>inne. 



(( 



(C 



' A. omits the translation of the 
first stanza, which O. W. give, 

Sancta Maria, virgo mnnda, mater 

Jesu Christi Nazareni, susoipe, 
*' adduc, sancta, tecum in Dei reg- 
*< num." This is in the Harl MS., 
which does not give the translation 
of the second stanza. 

7 NazarenQ Om. O. W. 

s Venerunt^ So O. W. A. has 
Fxuerunt, apparently a confusion 
between Exierunt and Venervni, 
C. has Fuerunt, D. Pervenenmt. 

• reguscitare^ resuscitaret, A. C; 
recitaret, D. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDL 



271 



fieginaldi tuam dignaretar. Et corptiB exanime de sacco excntientes, coram AJ). 1 170. 
Mona«hi ipg^ ju^d projecerunt. Vir antem Domini, qui ad tantsd virtu- 
Godrici ^^ ^^^^ ^^ jndicabat indignum, ixihil respondit, sed in agnim 
p. 133'.* processit, at consuetom exeroeret laborem. Illi autem com- 

moti recessemnt, corpus relinquentes in oratorio, et dicentes ; p. 260. 
'* Habeat cadaver et infodiat, yel illud yitsB restituat, quia 
Id. p. 135^ " posset suscitare si vellet." Godricus yespere domum rediens 
in angulo oratorii corpus inyenit. Ad Deum igitur tota cor- 
dis intentione conyersus, orationibus coepit instare, ut Deus 
omnipotens, qui vifca omnium est et salus, puellam ad vitam 
reyocare dignaretur. Tribus autem diebus et binis noctibus ^ 
hoc agere non cessavit; sed die tertia, cum adhuc esset in 
lacrimis, ante altare procumbens, vidit puellam ad altare 
venientem, et vocatis cum festinatione parentibus, reddidit eis 
puellam incolumem, jurantibus illis prius, quod secretum hoc, 
dum Godricus viveret, nemini revelarent. 

Alio quoque tempore viro Dei puerum mortuum' a paren- 
tibus clam oblatum jussit super altare in oratorio beatsB Yir- 
ginis ponere, et parentes consolans laorimantes ait; '*Ne 
" putetis," inquit, *' puerum esse mortuum, sed mecum flexis 
** genibus divinam pro puero clementiam exorate." Oratione 
igitur completa, prsBcepit ut eum toUerent de altare, et acce- 
dentes viventem reperiunt et ridentem. Moxque illos sacrameu- 
tis constrinxit, ne hoc opus ante ipsius obitum propalarent. 



Id. MS. 
Harl. 322, 
f. 60. 



Qualiier monacho vitam ejus scrtbere volenti responderU, 

Habuit autem vir sanctus monachos Dunelmenses yalde 
familiares, sed tamen inter cseteros monachum quondam 
nomine N.^ specialius diligebat. Hie autem, cum a multis 
Prolog, ad rogatus fuisset, ut vitam et virtutes Sanoti Godrici posteris 
Reginald! profuturas litteris commendaret, ipse pro rerum veritate 
vitam, MS. certius inquirenda accessit ad virum Dei, volens ab eo quid 
ed Steven- s^'^^^''® deberet familiarius erudiri. Besidens autem ad pedes 
son, pp. sancti dixit, quod libenter scriberet vitam ipsius si annueret, 
protestans quam utile foret, si actuum ejus notitia ad posteros 
deveniret. Hie vero quasi commotus, vultum convertens^ ait; 
** Yitam Godrici, amice, talem esse cognoscas. Godricus pri- 
*' mo rusticus pinguls, fornicator immundus, foenerator, fal- 
*' sarins, deceptor, perjurus, adulator, discurrens, petulans, et 



His answer 
to a monk 
{Reginald 
ofDurham] 
who wished 
to write his 
life. 



XXXll., 

xxxiii. 



> Dribus . . . noctibus'\ Tribus 
quidem noctibus et duobns diebus, 
Harl. MS. 

3 puerum mortuum'] pner mor- 
tuus^ A. 



' N."] Probably an error for B, 
I.e. Reginaldus. 

"* convertensj eonvertes, A 



\ 



272 MATTHJBI PABISIEl^IS CHROKICA MAJORA. 

A.D. 1170. '' gnlosiu; inodo pnlez mortaiis, oanis foetidns, yilis Tenmonliu, Reginaldi 
'' non heremita, Bed hypoorita, non Bolitarins^Bed mente diffosns, Monachi 
*' deyorator elemoBinamm, ftstidiosrui delioiamm, oupidos et q^-j^'j 
" negligens, otioBiiB et atertenB, prodigoa et anibitiosus ; et qui prolog/p. 
" non essetdignuB alii[s] semre, ootidie sibi ministrantes ver- xxziil 
*' berat et objnrgat. Habc autem et his }>ejora scribere poteris 
*' de Godrico." Et his dictiB yelut indignatns obticuit ; et 
monachns cum nonnulla' confuBione disceBsit. Interjectis autem 
deinceps aliquot annis, nihil de ipsius vita monachus auBua fuit 
inquirere, donee ipse quasi misertus ejus, et ' velut de prsedicta 
poenitens ii^uria, ultro coepit dicere quod yolebat. Adjuravit 
tamen monachum per dilectionem qua ei conjunctus erat, ut 
eo vivente nemini libellum oBtenderet. 

Qtialiter Sanctus Oodri-cus de exitu animce et statu, interrogatiis 

re^onderit. 

His aniwer Altera vice cum idem monachus propter festnm Sancti Jo- Id. p. 205^. 
i^c^P^^^ hannis Baptiste illuc veniret, ut viro Dei missam celebraret, 
the 'P^'^^ sedens extra limen oratorii, ilium intus canentem audivit. De- 
the soul ^^'^ P<^ yesperas interogayit eum frater, qualis esset exitus 
leayes the animarum ez hoc mundo ; ad quod tale fertur accepiBse re- 
body, sponsum : '* Sancta/' inquit, '* anima leniter exit a corpore ; 
'' Bed peccatrix anima, yelut immatura, multis flagris ad exitum 
'* perurgetur. Egressa yero ad aeris fastigium sine moracon- 
'* scendit, et ibi moram quandoque facit, expeotans quid Deus 
** de ilia facere yelit. Est autem ibi quasi queedam porta fer- 
" rea et angusta, hinc inde spirituum bonorum et malorum cus- 
" todiis oircumcincta, per quam animse justorum leyi . transitu 
admittuntur, isjuBtse yero grayiter angustantur et cruciantur, 
et ad inferiora miserabiliter deprimuntur. Hodie yero con- 
Bpezi animam cvgusdam justi liberam transyolare per earn, 
et ideo cum angelis eam deferentibus ccepi prte gaudio 
cantare, quod et tu admirans audisti." 



If 



Q/ualiter Sanctue Petrus heato Oodrieo mtsaam celehraverU, 

HiflTision Monachus idem itemm illuc reyersus qu88sivit ab homine Id. p. 2li^ 
ofS.Peter. j)^i^ num missam yellet audire; qui respondit: "Hodie de 
** Sanota Trinitate missam audiyi, et communionem de manu 
" yiri cigusdam decandidati suscepi, qui de caelo descendens 
" iterum in csBlum asc6nd[it], et ut peccata confiterer admonuit, 
" et de meis excessibus dixi ei quicquid mihi occurrit; sic 



^ nonnulla'} non iiUam, A. I * et , . , injuria'] Added by the 

I compiler. 



it 



DE TEMPORB BEOIS HENRICI SECUNDI. 278 

Begiiiiildi " auiem absolatos ab illo, encharistiam de mana ipsins reve- A.D. 11 70. 

Monachi «« renter percepi. Officio qnoque peracto, elevatis manibus est 

y^^: ** eleyatus in oi»lam. Landasne, fili, ut post haec a te modo 

p. 211^ " disciplinam yel communionem aocipiamP" Et ille respon- 

dit, qnod boo faoere non anderet; sed qnadsivit ab eo qnin 

sanotorom ille faiflset; et vir Dei dixit, hnno fuisse Fetram 

Apostolom, qui tnissns fnerat a Domino, nt ipsnm absolveret 

a peocatifl. " Tn misflam/' inqnit, '* in bonorem beatsB Ylrginis 

celebratOi at ejns interventn Filinm ipsina babere propi- 

tinm mereamnr/' Et monaobus Deiim landans, laetuA pamit 

imperanti. 

Qualiter Sanctue Oodricua per orationes et cruets ei^num fuertt 

a dcemonibus liheratas. 

Id. p. 311 ^ Sanctns beremita et amicns Dei Qodricns, cnm annos seza- in his last 

ginta ^ in beremo apud ^ Fincbale strenne peregisset, morbo con« illness he 

Id. p. 312*. fectus et eenio, ad transitum propinqnabat. Nam pet octo fere w assaulted 

111 •jji J. ••■!• oj demoDS, 

annos m lecto langnidus decubuerat, nee nnquam nisi aliens) ^^^^ pg^g 

manns anzilio se in latus aliquod declinabat. Qno utiqae them to 

tempore tot sustinnit sagritndinam temptationumque molestias, fliglit. 

qnod nee lingna possent yeV calamo comprebendi. Yenemnt 

ad eum duo dsemones,^ deferentes lecticam et dicentes ; " Hue 

" venimns nt te ad inferos deportemus, quia senex delirus es, 

" et de sapientia factus insipiens;*' ille cruois signacnlo so 

munivit, et orans protinus dsemones efiugavit. 

Quomodo diabolus Sanctum Godrlcnm in capitc percusserlt, et de 

morte ejus. 

Id. p. 314^. Fostea vero cum vir Dei vice quadam in lecto solus jaceret, Another 
ministri, qui foris erant, vocem illos vocantem audierunt ; et ^^^ault of 
accurrens unus eorum festinanter, invenit eum corpore nudum 
jaoentem in oratorii pavimento ; et ilium in lecto reponens, p. 261. 
quaBsivit ab eo quare sic jaceret. Et ille; ''Diabolus," inquit, 
" mibi astitit, et videns me post quietem somni tepidius 
" agentem, subito de lecto me pepulit improvisum, et scamno 
*' caput meum allisit." Et ostendens gibbum in capite, bsBC 
verba subjunxit : *' Ita subito me prcevenit inimicus, quod 
*' signo crucis me non potui prsemuniro, et ait ; * En Godrice 
** * rustice, de quo non valui boctenus per meos satellites 



' apud Finchale strenue"] Added 
by the compiler. 
3 damones'] zaboli, Harl, MS. 

VOL. II. S 



* sexaginta] quadraginta, W.y 
though O. is correct. 



\ 



' 



274j 



MATTHiEI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1170. ** * iriuinphare, dum leoti mollia qaadris et sicca/ a me modo B^Bgln^di 
** ' occideris/ Cogitet etgo unusquisque quam pericnlodum vita S. Oo- 
*' sit delicias corpori adliibere, et moUitie delectari, com non ^^'^^J 
'* possit Dens in finibus suaviter viventiiiZQ inyeniri." Obiit 
Death of antem venerabilis pater G-odricus duodecimo kalendas Janii, Id. p. 327^ 
M ^^*^' ^^ octavis sciliQet DominicaB Asoensionis, cigos^ vita et virtutes 
^ supra homines esse et impossibilia relatu videntur. Sepultus 

est autem in oratorio suo ad plagam Septentrionalem, ante Id. p. 381'* 
gradus altaris Sancti Johanuis BaptistsB, ci:gus' sepulchrum 
usque in diem hodiemum choruscat miraculis gloriosum. 

De coroncUione regis Henrici juvenis. 

Coronation Eodem * tempore, id est anno Domini mclxx., idus Julii, con- Diceto, 
^^^ venerunt ad mandatum regis Anglorum Henrici, apud West- ^^^' ^^^: 

grg^,!^lj!_^ monasterium, Bogerns Eboracensis archiepiscopus et omnes 
Roger, sufiraganei Cantuariensis ecolesiaa episcopi, ad coronationem 
archinshop Henrici filii regis primogeniti, qui patre jubente coronatus 
of York, gg|j solemniter a Bogero Eboracensi archiepisoopo, quarto- 
l^rs of <l6cimo kalendas Julii, contra prohibitionem domini Paps, qui 
the Pope, literas ipsi archiepiscopo et aUis episcopis regni in hfBC verba 
direxit: '* Universitaki vestrsd auctoritate Apostolica penitus 
" inMbemus, ne quisquam vestrum novo regi coronando, si 
" forte casus emerserit, absque assensu Cantuariensis arcbi- 
** episcopi et ecclesise Cantuariensis conniventia, contra anti- 
'' quam ejus consuetudinem et dignitatem, manum apponere. 
'* qualibet occasione prsdsumat, ant id aliquatenus attemptare." 
8ed^ haec frustra, quia antequam litene essent promulgataa, (^ot in 
Meeting of negotium fuerat consummatum. Et rex statim post corona- S?^'^*^ 
the king tionem filii sui mare transiens, convenit ad colloquium archi- ^i 552. 
bishop at episcopi Cantuariensis apud Muntmirail, ubi preesens erat rex 
Montmi- Francomm ; et post diutinum de pace tractatum inter eos, 
rail, which cum perventum fuisset ad osculum, quia archiepiscopus dixit 
^Sdn'^ ad regem, *' In honore Dei vos osculor," rex recessit ab 
osculo, quasi conditionaliter involutus. Nam rex semper in 
verbis . archiepiscopi conscientiam babentis purissimam quas- 



' sicca] sicci, A. 

2 cujus . . . videntur"] Introdaced 
by the compiler. 

^ cujus . . gloriosum] Introdaced 
bj the compiler. 

* In the margin is a crown, in- 
clined at an angle ; a little lower, a 
nhield with the three leopards, half 



red and half black ; above the two 
Bides are " pomposum principinm " 
in red, and '*vit8B brevitas*' in 
black ; and below in red, '* In me- 
'* dictate rubea vitale, in nigra vero 
" accipe mortale anspicium." 

' Sed . . . consummatum] Intro- 
duced by the compiler. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUKDI. 



276 



Dieeto, col. dam clansnlas cansabator, videlicet, nunc salvo honore Dei, A.D. \\70, 
552- nunc salvo ordine tneo, nnno salva fide Dei. Archiepiscopns * 

(Not ID vero regis cantelas habuit semper suspectas, no si conoordiam 
Diceto.) absolute iniret, iniquas AnglisQ consuetudines regi concedere 
videretur. 



Diceto, 
col. 552. 



Id. 



Epp. ▼. 29 
(Giles, 
ii. 2*27). 



De Concordia facta inter regem Henricum et heaium Thomam 
Ca/ntuariensem archiepi^copum. 

Conyenerunt iterum rex Francorum cum rege Anglorum et 
Willelmo Sinonensi archiepiscopo et episcopo^ Nivemensi, 
apnd Fractam-Yallem. Cum autem rex et archiopiscopus in 
partem secessissent, bisque desoendissent, et bis equos ascen- 
disaent, bis stapham archiepiscopi rex tenuity cum equnm 
ascendisset; sed tandem apnd Ambazium, procnrante Eoirodo 
Rothomagensi archiepiscopo, rex [et] Thomas archiepiscopns 
Cantuariensis concordiam iniemnt. Et pace confirmata, rex 
Henricus scripsit Henrico filio suo novo regi littoras in hsec 
verba : 
" Soiatis quod Thomas Cantuariensis archiepiscopns pacem 
mecnm fecit ad yoluntatem meam, et ideo prase ipio ut ipse 
et omnes sui pacem habeant; et faciatis ei habere et suis, 
qui pro eo exierunt ab Anglia, omnes res suae bene et in 
pace et honorifice, sicut habuerunt tribus mensibus antequam 
exiret ab Anglia. Et faciatis venire coram vobis de melio- 
ribus et antiquioribus militibus de Saltwde, et eorum jura- 
mento faciatis recognosci quid ibi habetur de feodo archi- 
episcopatus Cantuariensis; et quod recognitum fuerit esse 
de feodo ejus, ipsi faciatis habere. Valete." 
His ^ ita gestis, Thomas venerabilis Cantuariensis archiepisco- 
pns, antequam ad Angliam transfretaret, Romam misit, domino 
PapsB denuncians quod cum rege Anglorum pacifice con- 
venisset. Papa autem Deum glorificans litteras ei rescripsit 
qua3 sequuntur: 

'' Anxietate cordis et amaritudine premimur, cnm angustiaa, 
onera, et gravamina, qusB zelo justitisa et pro libertate 
ecclesis3 manutenenda ssquo animo et invicta fortitudine 
tolerasti, ad memoriam reducimus et meditatione sedula 
cog^tamus; vemntamen nt in te virtutis perfectionem adim- 
pleres, non potuisti frangi adversis, neo a tu89 constantise 
proposito amoveri ; tuam super hoc admirandam commenda- 
mus virtutem, et tibi super tanta patientia in Domino pluri- 
mum congaudemus. Csatemm quoniam regem Anglorum 
diutius in patientia et benignitate portavimns, et blandis 
dulcibusque verbis, et interdum duris et aspersis, ut ad se re« 



Meeting at 
Freteval 
with the 
archbishop 
of Sens and 
bishop of 
Nevers. 

The recon- 
ciliation at 
Amboise. 



Letter of 
Henry II. 
to his son, 
announc- 
ing it, and 
oidering 
the arch- 
bishop's 
property to 
be restored. 



The arch- 
bishop 
sends the 
news to the 
Pope. 

Letter of 
the Pope in 
answer. 



^ This sentence is the compiler's. | ^ Bernard. 



S 2 



\ 



276 MATTHiEI PAftlSIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1170. '' diret saape monnimtiB, si pacem, qnam teonm fecit, ezecntione Epp. 8. T. 
" operis non imple verity et tibi ac tais et ecclesias tuoB pos- ^- ^' ^^• 
" sessiones et honores ablatos non restituerit, tibi plenam 
'' anotoritatem concedimus, in personas et in loca qnea ad 
** tnam legationem pertinent^ ecclesiasticam justitiam exercere, 
** nnllius obstaculo appellationis obstante." 

J)e adventu heati Thomcn Caninariensis archiepUcopi m 

Angliam ah exilio. 

The arch- Hac igitur secnritate tarn ^ a Papa qnam a rege accepta, in Diceto, 
biahop re- Angliam rediit, et in kalendia Decembris ad portum applicnit <^o\, 553. 
turns, and Sandicensem. Qni statim, nt' nihil de contingentibns omitteret, 
Sandwich. <l^i^^s martyrii gloriam, quam ardenter sitiebat, impediret, 
misit litteras domini Fapoe Eboracensi arcbiepiscopo, bsc 
verba continentes: 
Letter of ** Cum filium suum rex vester coronari roluerit, contempto Id. 
the Pope " Thoma Cantnariensi arcbiepiscopo, ad cujns officinm de anti- 
Buspendiog «« q^^ j^j.^ dinoscitnr pertinere, per manum tuam, frater 
bishop of *' archiepiscope, in aliena provincia diadema regni ei fecit 
York for ** imponi. In coronatione vero illins^ nulla ex more de con- 
the young *« servanda ecclesiee libertate cautio juratoria est praestifca, 
kings i€ j^g^^ gicut aiunt, a vobis exacta; sed potius juramento asse- 
p. 262. ** TitxiT conflrmatnm, ut regni consuetudines iniqnas,' sub 
quibuB dignitas periclitatur ecclesias, illibatae debeant omni 
tempore conservari. In quo etsi multum prssnominati reg^ 
vehementia nos conturbat, amplius tamen de vestra et alio- 
rum coepiacoporum vestrorum possumus infirmitate moveri, 
qui, quod dolentes diciraus, facti sicut arietes non habentes 
Threo. i. ** comua, abistis absque fortitudine ante faciem subsequentis. 
^- '* Et si forte hoc licere tibi, frater archiepiscope, in propria 

potuisset provincia, quomodo tamen in aliena et illius prse- 
cipue, qui exulare pro justicia et solus exire voluit et dare 
gloriam Deo, tibi licuerit, nee de ratione possumus nee de 
sanctorum patrum constitution ibus invenire. Unde et post 
tam iniquas consuetudines juramento firmatas non adjecistis 
sumere scutum ftdei, ut staretis pro domo Domini in die 
prfelii^* Ne, si diutius tacuerimus, una vobiscum in die 



n 
II 
II 
f* 

l( 



II 
II 
11 
(I 
l< 
ti 
If 



» tam . . arcepto] introduced by ^ In the margin are the lines 

the compiler. (from AIS. Reg. 13, E. 6)," 

» tt< . . impedireQ Introduced by j « ^nnus millenns centenus sep- 

the compiler. " tuagenus 

• iniqucu'] Sic A. W., probably .. -. , ^ . 

- Ji ■" ., u • v.. ^ . Pnmus crat, pnmas quo cadit 

from the compiler altenog Diceto s ,, Th " 

** quas aritas dicunt/' and forget- 
ting to change the case. O. has They are also given in Hoveden, 
inaqwu, ^^' P* 17. 



BE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 



277 



553. 



Cf. Id. 



Epist. S. 
ThcCant., 
▼. 68- 
(Giles^73, 
W. p. 86.) 



PJ5**o,col. ** judioii damnationis Bent?entia involvamur, auctoritate saoro- A.D. 1170. 
** sanctaB BomansB ecclesisd, cni auctore Deo minisfcramns, ab 
** omni Yos officio episcopalis suspendimns dignitatis." 

Item sane Thomas Cantuariensis archiepiscopus per alias do- The arch- 
mini Pap89 literas, episcopos Londoniensem, Saresberiensem, ^*^5°P, 
Exoniensem, Cestrensem, Bofensem, de Saucto Asaph, et Lan- ij^^ ^.^ 
davensem, cum aliis qui prsefatse ^ coronation! ministeriom ^^e Pope 
prrobnemnt, ab omni episcopali dignitate per has literas suspcaiding 
snbscriptas snspendit: ** Qnaa cansa venerabilem fratrem *^® ''|*'|?P® 
*' nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum et sedis ^aken part 
" Apostolicffi legatum a sua sede exulare compulerit, non iIlthecoro- 
*' oportet praesentibus annotare ; qnoniam et vos prsBsentialiter nation, 
aspezistis, et id per totam fere Occidentalem ecclesiam fama 
Celebris diyulgayit. Cum autem piaa memories Theodbaldus 
Cantuariensis archiepiscopus, prsadecessor hujus archiepiscopi, 
Anglornm regi coronam imposuerit, ac per hoc Cantuariensis 
ecclesia* quasi possessionem hujus dignitatis habuerit, vos 
nunc novi regis coronationi, archiepiscopo non prssmunito, 
in ejus provincia ministerium prsebere, litteris apostolicis id 
prohibentibus, prsesumpsistis. Et qui relevare ipsius ezilium 
qualibusGunque solatiis debuistis, aggravastis potius causam 
ejus, et super dolorem yulnerum ejus, quod mserentes dici- pg. IxTiii. 
mus, addidistis. In quo facto, si contra personas vestry, 27. 
non quantum culpa exigit, moveamur, pertransire tamen 
hoc sub silentio non debemus, ne forte, quod Dominus aver- 
tat, et nos et yos sententia divinad scveritatis addicat, si ea, 
qu8B in oculis omnium perperam acta sunt, neglexerimus 
vindicare. Noveritis itaque yos tam diu ab episcopali officio, 
commissa nobis a Deo auctoritate, suspensos, donee ad sedem 
Apostolicam, de tanto excessu satisfacturi, accedatis, nisi 
prsefato archiepiscopo ita ' satisfacere curaveritis, ut poenam 
istam ipse judicet relaxandam." 



(( 



(( 



(( 



<( 



f< 



(C 



f f 



(( 



tt 



(( 



<< 



n 



tt 



(( 



(t 



(< 



tt 



tt 



tt 



tt 



Quod Mi/nidri regis heato ThonuB proBceperunt ut episcopos 

excommunicatos dbsolveret. 

Cf. Herb. Fostquam autem Thomas venerabilis Cantuariensis archi- The arch- 
deBoflham, episcopus ad ecclesiam suam cum magna cleri et populi de- bishop is 
^ '^'^^^'votione susoeptus pervenit, ilium incontinenti adierunt i^g^ ^nir's^ 
offioiales, denunciantes ex parte ipsius regis, ut suspensos epi- officials 
scopos et excommunicatos absolveret ; ' quia quicquid contra who re- 
eos factum fuerat, ut aiebant, in regis redundabat injuriam at J^']^"* 



^ qui prcefata'] que prelate, A. 
' ita] om. W. though in 0. 



absolveret'] absoWet, A. 



\ 



' 



278 MATTHiSI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA. 

A.D. 1170. eversionem consuetadinnm regui. Qnibns^ respondit archiepi- Cf. Herb, 
thesus* Bcopns, quod episcopi excomnmnicati, si jurare vellent in forma deBoshani, 
pended ecclesisB se mandato domini Fapss parituros, ipse pro pace Ijl' PPq 
IS ops. ecclesias et reverentia domini regis eos absolveret. Qnod cum * 
Bwer. * episcopis refcrretur, respondemnt, juramentnm hnjnsmodi, nisi 
He is pre- ®^ volnntate regis, se non prsastare debere. Efc com paulo Diceto, col. 
vented post archiepiscopns tenderet ad videndum faciem novi regis, 554. 
from going qui tunc apnd Wdestoke morabatur, venerunt ad eum nuncii 
k* ^P^^s regis, interdicentes ex parte ejus, ne ultra procederet, 
at Wood-^ ®*^ ^ suam ecclesiam rediret.' 

stock. . Qui, cum comminationes multiplicarent, obtemperavit ; Compare 
Hifl inter- nondum enim venerat hora ejus. Morani igitur faciens ^*^J^^^^ 
Han-ow on ^^^^^0^ diebus apud Harewes manerium suum, quod terview 
Dec. 10, distat a coenobio beati Albani circiter septem milibiis, ^g^'^*^^ 
mon abbat^^^ pausavit faciens festum de aapientia, nee ullam batum S. 
ofStAl- faciem turbidam ostendit, ipse athleta Dei. Cui cum^^^x j 
abbas Sancti Albani in esculentis et poculentis nobile p. 185. 
fecisset xenium, regratians archiepiscopus dixit satis 
civiliter, " Accepto ejus prsesentias, id est^ xenia, mallem 
" tamen prsesentiam." Cui nuncius ejus, " Domine, ecce 
^\ apparet veniens in foribua" Cui occunit archiepi- 
scopus usque ad ostium. Venit enim dictus abbas Simon 
nomine, et recepto eo in osculo, habuerunt multas diu 
confabulationes. Deinde petiit archiepiscopus abbatem, 
ut iret ad Wudestoc ad juvenem regem, admoneretque 
dulcibus, quibus abundavit ac efficacibus sermonibus^ iit 
rigorem conoeptum leniret. Obtemperans igitur abbas 
ipsum adiit festinanter ; sed cum nihil nisi superbiam 
et indignationem inveniret, rediit infecto negotio. 
Quod cum cuncta rediens archiepiscopo renunciaret, 
vultu demisso ac tristi respondit archiepiscopus sus- 
pirans, " Sine mode, sine modo ; " et caput movens, 
addidit quasi spiritu prophetico, '*Siccine, siccine 
" adesse festinant tempora consummationis." Abbas 
autem non intellexit verbum, sed postea omnia patu- 



^ This seems to be taken from 
what follows below, p. 280, from 
Diceto, col. 565. 

' O.W. end this paragraph with 



the words, '* qui Cantiam reyertens 
'* ibi disposuit dies Natalitios cele- 
" brare,'* from Diceto, coL 555. 



i 



\ I 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 279 

erunt. • Et intuens ipsum abbatem oculo piissimo, et-A.D, ii70, 
fere lacrimanti ait ; *' Domine abbas, grates tibi refero 
" aduberes de labore tuo licet inutili ; 

" Non est in medico semper relevetur ut seger: Ovid. 
" Interdum valida^ plus valet arte malum." ponto,T3, 

17. 

Et subjunxit, "Sed et ipse portabit sine dilatlone 
" judicium ;" et respiciens clericos eircumsedentes addi- 
dit dicens, " Ecce, amiei mei, quid eontigit ; plus fecit 
'' mihi nunc obsequii et civilitatis iste abbas, qui in 
** niillo mihi tenetur obligatus, quam omnes confratres 
*' et suffraganei mei episcopi." Prseceperat enim abbas 
recedens apud Wdestoc cellerario suo, ut cotidie ipsum 
archiepiscopum, qui prope erat^ munifice visitarei Cum 
igitur abbas domum rediturus peteret archiepiscopum 
obnoxiusy junctis manibus^ ut dignaretur caritatis in- 
tuitu domum Sancti Albani, ad Natale quod immine- 
bat, sua desideratissima prsesentia illustrare, et tenere 
ibidem festum Christi Nativitatis et Anglia) protho- 
martyris, respondit obortis lacrimis archipraesul ; ''O 
" quam libenter vellem, sed multo aliter diffinitum est ; 
'' vade in pace, pater carissime^ vade ad ecclesiam tuam, 
'* quam Dominus conservet ; vado autem ad meam ; cito 
" audies meaui sufficientem excusationem, quare tecum 
*' non venio. Sed tu potius, si fieri potest, mecum 
'* veni, ut mens sis conviva, et in tribulationibus, qui- 
" bus abundo, consolator." Quod cum renuisset, quia 
oportuit 6um solemniis suse interesse ecdesisa in tanta 
festivitate, accepta abbas recessit benedictione. O 
quantis lamentis, quantisque suspiriis abbas postea cor 
suum cruentavit; quia non datum fuerat ei desuper 
in tanii martyris consortio gloriam suscepisse. Archi- 
episcopus autem ad ecclesiam suam iter maturavit, dies 
Natalicios celebraturus, et infra octo dies iUos ad Domi- 
num migraturus. 



> vaUdd] docta, Ovid. 



280 MATTH-ffil PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1171: De paesioiie heati TkomoB CarUuariensis archlepiscopi. 

The arch- Anno Domini mclxxi. Beatus Thomas Cantuariensis archi- Diceto, col. 
bishop ox- episcopus, sermonem habitums ad populum in die Dominic® 555. 
cater:^ffel Nativitatis, pnlpitum ascendit, et sermone complete, Nigellum 
de Sack- de Sackevilla, eccIesisB do Herges Vviolentum incubatorem, et 
▼ille and ejusdem vicarium ecclesiaa, Robertum quoque de Broc, qui 
Robert de equum quondam ipsias archiepiscopi victualia deferentem ad 

dedecus et ignominiam ejus decurtaverat, solenniter excommu- 

nicavit. 



His mar- 
tyrdom. 



Quibus ita gestis, quinta die Dominicsd Nativitalis, circa Id. 
horam* vesper tinam, com^ arcbiepiscopos cum clericis suis 
in thalamo rissideret, Willelmus de Traci, Beginaldos filios 
tJrsi, Hugo de Morvilla, et Ricardus Brito, de Normannia 
venientes, tanquam furia invecti, subito in thalamum irru- 
perunt, denunciantes ex parte regis ut episcopos Angli89 sus- 
penses officio suo restitueret et excommtknicatos absolveret. 
Quibus respondit arcbiepiscopus, non esse jadicis inferioris, ut 
sententiam superioris absolyat; et quod nulli bominum liceat 
infirmare quod sedes Apostolica decreverit statuendum. Atta- 
men si Londoniensis et Saresberiensis episcopi et' alii excom- 
municati suo mandate se parituros jurare vellent, eos pro pace 
ecclesiaB et reverentia demini regis absolveret. Hli vero ira 
incandescentes, et scelus nefarium, quod in mente conceperant, 
ad efifectum perducere properantes, cum impetu recesserunt. 
Archiepiscopus vero, monentibus clericis suis, et bora diei 
ve&pertina urgente, in majorem intravit ecclesiam, vesperas 
cantaturus. Quatuor itaque satellites uefandi supradicti, armis 
interim induti militaribus, arcbiepiscopum e vestigio sunt se- 
cuti. Qui cum ad ecclesiam pervenissent, ostia ejus, ut prsB- 
ceperat archiepiscopus, invenerunt aperta. "Neque enim," 
ait *' Cbristi ecclesiam, quad cunctis debet esse refugium, or- 
** dine turbato commutabimus in castellum." Tnrbis quoque 
imdique confluentibus, praofati quatuor milites ecclesiam irre- 
verenter ingressi, clamare coBperunt, "Ubi est proditor regis P 
" ubi est proditor regis ? ubi est archiepiscopus?" Hie autem 
cum audisset nomen archiepiscopi, a tertio vel quarto presbiterii 
gradu quern jam ascenderat, eis obviam regressus est, dicens, 
'* Si qu89ritis arcbiepisoopum, ecce me in promtu habetis." 
Quibus acerba proponentibus ei ac^ mortem comminaatibus. 



^ Herges"] i.e. Harrow. 

2 euro] Inserted by Far. Diceto 
has dum, . 



^ et , . excommunicati] A^ded by 
the compiler. 

* ac . , comminantibus'} Added 
by the compiler. 



D£ TEMPORE REGIS HENRICI SECUKDI. 



281 



DioetOjCol. ait, "Ego mori paratoB sum, vitae presferenB aBsertionem A.D. 1171. 

555. <( justioiaa efc ecolesisB libertatem. Bogo tamen ut mei non sint 

** obnoxii -padTisB, sicut non fueronfc incentores causSB." Dam 
autem nefandi camifices^ strictis ei insargerent ensibns, ait, 
"Deo et BeatsB Marisa et Sanctis hujns ecclesisa patronis et p. 263. 
** Beato Dionisio meipsum et ccclesiee causam commendo." ' Im- 
molatns itaque martyr^ gloriosns ante altare Beati Benedicti, 
letale vulnus excepifc in ilia corporis parte, qua olei sacri 
perfusio special ios illnm Domino consecraverat:^ Nee satis Oatrage on 
fuit eis sangaine sacerdotis et nece ecclesiam prophanare et ""^ body. 

Thoi^ • diem sacratissimom incestare^ nisi, corona capitis ampntata, 

p. 337 ' funestis gladiis jam defuncti eicerent cerebrum et [per] pavi- 

(Giles). mentum cmdelissime spargercnt cum cruore. 



Jobannis 
Sarisber. 
Vil. S. 



Quod llctores heat I martyr is spolia rapuerunt, et de ^u8 

martyrii dupiitate. 

Diceto, col. Translato ad csBlestia martyre glorioso, nefandi lictores cum Robbery 
555. guis complicibus supellectilem martyris et clerioorum ejus by the 

vestes et ministrorum officinarum omnium utensilia penitus ™^"^«rer8. 
rapuerunt. Corpus autem sanctissimum, quod in ecclesiae de- 
cubuit pavimento, ante majus altare est sub ipsius diei crepus- 
culo deportatum ; ubi quod prius ad notitiam solius cubicularii 
devenerat, astantibus tunc cunctis venit in lucem. Licet enim Sackcloth 
arcbiepiscopus babitum monacbilem, quem a tempore suae * '^^"^ ^J 
promotionis occulte porta ver at, babitu canonicali suppres- ^jigjjQp 
sisset, camem tamen cilicio atti'itam cum femoralibus cili- 
cinis, quod fuerat a sssculis inauditum,^ curaverat edomare. 
£t ut aliqua breviter perstringamus quse concurrunt, die Kemark- 
Martis arcbiepiscopus apud Norhamtonam a curia regis re- *^^® '^^t' 
cessit, die Martis recessit ab Anglia exilium subiturus, die ^^ 
Martis prsBcepto domini Papsd revertens in Angliam est ap- 
pulsus, et die Martis martyrio consummatus. 
Id. col.556. Sequenti vero die Mercurii summo diluculo rumor increbuit, His hurried 
quod nefandi camifices corpus arcbiepiscopi abstrabere ab hurial. 
ecclceia condixerant, et extra muros civitatis illud^ proicere, 
avibuB et Canibus discerpendum. Sed abbas de Boxleia cum 



^ camifices'} satellites, Diceto. 

^ tnartyr . . . Benedictt] coram 
altari, Diceto. He mentioiis the al- 
tar of S. Benedict in the next para- 
graph, col. 556. 

3 There is a picture of the martyr- 
dom at the foot of the page. 



* sutB promotionis^ ' multo, 
Diceto ; A. has promomUonis. 

^ A. O. W. and the Hist. AngL 
ins. camem. 

* illud] BO Far. in the margin; 
istad, A. 



282 



MATTHJCI PABISIENSJLB CHB019ICA MAJORA. 



A.D. 117i. priore et oonyentu ecclesisD Caataariensis illnd matoriori tra- Dioeto, 
dentes BepultnrsB, nee abluendum fore illitf videbator, praesertim ^^ ^^^* 
com longa niinis abstineiitia fuerit maceratum, cilicio abster- 
sum, et proprio sangnine confiecratam. 

Bemark- In* hoc sane mnlta notabilia conQurront martyrio. Primo, 

able points q^od passos est pro assertione justicifls et ecolesis libertate. 

tyrdom. ' Secundo, qaod in ecclesia non qualicnnqae, sed in ilia quad 
mater est omnium ecclesiarum gentis Anglicanaa. Tertio, 
quod non in quolibet tempore, sed in diebus Natalitiis, in 
quibuB homicidfle rei l83S89 majestatis habentur. Quarto, [quod] 
non simplicem sacerdotem perememnt, sed uUque talem, qui 
in regno AnglisB erat summus in populo, et pater omnium 
sacerdotum. Quinto, quod non passus est in quolibet mem- 
bro, sed in co corporis loco, quo tonsuram acceperat ut in 
sortem Dei admittetur, et quern sacri perfusio olei Domino 
consecravit.' 



De pcenit&rdia regis, et quod nuntios Botnam mieU qui eum 

excusarent. 

Penitence ^x autem Anglorum Henricus tunc temporis in Normannia Diceto, col. 

of the king, morabatur apud Argentomum, quando rumor infaustus ad 556. 
eum, quibusdam perferentibus, penetravit. Qui in primis ad 
omnia lamentationum convertens genera, regiam majestatem 
prorsus in cinere et cilicio commutayit, omnipotentem Deum 
testem invocans, quod opus nefarium nee sua voluntate vel 
conscientia commissum est, nee suo artificio perquisitum ; nisi 
forte ex hoc reus sit, quod archiepiscopum minus diligere 
videbatur. Super hoc quoque se judicio ecclesiaB prorsus ex- 
posuit, et humiliter se suscepturum, quicquid in eum fieret 
statuendum, salubriter compromisit. Misit ergo nuncios ad 

The pope summum Pontificem, qui eum excusarent et ejus innocentiam 

refuses to allegarent ; quos nee dominus Papa videre voluit, nee ad pedes 
vel ad osoulum admittere dignabatur. Sed nuncios, qui se- 
cundo missi fuerunt, aliqui cardinalium susceperunt, sed verbis 
tantum. Instante tandem quinta feria ante Pascha, in qua de 
confiuetudine Bomansa ecclesisB solet Papa publico vel absolvere 
vel excommunicare, quibusdam domini Papas silentiariis ad 
aures nunciorum regis perferentibus, devenit, quod Papa ea- 



seehis 
messen 
gers. 



* This paragn^h is the com- 
piler's. 
3 W. has in the margin, 
« Qais moritur? prsBsnl. Cur? 
** pro grege. Qualiter ? ense. 



*' Quando ? natali. Qnis locus ? 

« ara Dei." 

These lines are also in the Hist. 

Anglor. i. p. 864. They are not in 

O. They are taken from the margin 

of the Diceto MS., Beg. 18, £. 6< 



, ;1 



D£ TEMPORE REGIS UENRICI SECUKDI. 



283 



DicetOypoL dem die decreverat in regem AnglisB nominatim et in omni- A.D. 1171. 

556. i)|is terris suis de communi frafcrum suorum consilio interdicti The pope 

ferre sententiam, et earn, quss lata fuerat in archiepiscopum is with 

Eboracensem et alios Anglise episcopos, confirmare. Sic ?^™culty 
.... , ... ., '^ J j« TV. J • induced 

nancii regis in arcto positi, quibusdam cardinalibus domino ^^^ ^^ ^2- 

PapoB Buggerentibns, quod idem nxmcii a rege Anglornm communi- 

acceperant in mandatis, ut jnrarent regem Anglorum ejus et c^^e the 

cardinaliom judicio statornm, et per omnia pariturum. Siout ^' 

etiam nuncii regis petierunt, ita jnrayeront et interdicti sen- 

tentiam declinamnt. Nuncii vero Eboracensis archiepiscopi 

et aliomm episcoporum Anglids [idem] fecerunt. Eadem Excom- 

tamen die Papa excommunicavit sceleratissimos interfectores munication 

beati Thomse Cantnariensis archiepiscopi et martyris, et omnes Sl^I!™^' 

qui consilium, auxilium, vel consensum prsabuerunt, et omnes g^y for a 

qui eos in terra sua reciperent aut foverent. Ipsi tamen year at 

moram fecerunt in castello regis apud Cnaresburc per annum. Knares- 

borough. 

Quo tempore Bqub pro martyre Sancto Thonia miracula 

inchoaveriL 

Id.col.557. Eodem anno circa Faschalem solemnitatem Dominus Jesus Miracles at 
Obristus^ qui in Sanctis suis semper est et ubique mirabilis, ^^ tomb 
gloriosissiini martyris sui TbomsB Cantuariensis archiepiscopi v- J?^ "* 
vitam laudabilem et insuperabilem in morte constantiam cre- 
bris coeipit irradiare miraculis; ut qui pro tuenda libertate 
periclitantis ecclesiae suam subrumque proscriptionem tot 
annis sustinuit patienter, dignum pro meritis cognoscatur ab 
omnibus reportasse triumphum. De sepulchre quoque martyris 
gloriosi, nuUus in fide accedens recedit vacuus, quacumque 

_. sit infirmitate gravatus. ITam restituitur ibi claudis gressus, 

339^ '' surdis auditus, coecis visus, loquela mutis, sanitas leprosis, 
vita' mortuis, et non solum utriusque sexus homines, verum 
etiam aves et animalia de morte reparantur ad vitam. 

Diceto, ool. Eodem quoque anno rex Anglorum Henricus, octavo idus The king 
Augusti in Angliam rediens, visitavit Henricum Wintoniensem p. 264. 
episcopum, jam in extremis agentem. Qui enm pro morte visits bp. 
ThomsB martyris gloriosi dirissime ' increpans, multa ipsum Henry de 
prssdixit adversa passurum. Episcopus autem plenus dierum Zr^^ « 
sexto idus Augusti migravit ad Dominum. ^^ bishop. 



Cf. Joh. 
Saresb. 
Vit. S. 



557. 



1 vita . . vttom] This is entirely 
the compiler's. John of Salisbury, 
as also Fitz-Stephen, p. 312, men- 
tions the recovery of the dead to 



life, bat the miracles to animals are 
mentioned nowhere else. 

' dirissime'] dnrissime, Diceto; 
durisome et dirissime^ Hist Angl. 



9 



284 



MATTHJEI PARISIEKSIS CHEONIGA MAJORA. 



A.D. 1171. Quod resii Henricus Anglorum Hyherniam ingreeaua a quibusdam 

regibus homagium siiscejperit. 



Henry II. 
in Ireland, 
where 
several 
princes do 
homage to 
him. 

Roderic of 
Connaught 
refuses. 

The ahp. 
of York 
swears he 
had not re- 
ceiyed the 
pope's 
letter be- 
fore the co- 
ronation of 
the young 
king. 



Condition 
of the 
church of 
Canter- 
bury for a 
year after 
the mur- 
der. 

Its recon- 
ciliation. 

Sermon by 
the bishop 
of Exeter. 

Fs. xciii. 
19. 



Per idem tempus rex Anglomm Henricus decimo quinto Diceto, 
kalendas Novembris hostiliter Hybemiam intravit, abi archi- ^^' *^* 
episcopi et episcopi ipsum in regem et dominnm recepemnt, 
et ei fidelitatem jurayemnt. Begulas de Limelie,^ regulos de 
Chore,* et regulus ' qui Monoculus dicebatnr, ei homagium jura- 
verunt. Eodericus autem' regulus de Comnat, quia regio quam 
inhabitabat inaccessibilis est, paludibus nimiis interjacentibus, 
in quibus nee vada commoda, nee pontes pervii, nee nayigatio 
tuta habetur, regi occurrere supersedit. 

Eodein anno in festo Sancti Nicholai apud Albemarliam, Id. 
Bogerus Eboracensis archiepiscopus, praestito juramento quod 
ante coronationem noyi regis litteras prohibitionis a domino 
Papa nequaquam susceperat, et quod se regi de consuetu- 
dinibus regni obseryandis non obligayerat, quodque mortem 
Thomas gloriosi martyi'is nee yerbo, nee scripto, nee facto 
scienter procurayerat, ad officii sui est plenitudinem restitutus. 



De reponciliaiione CatUuariensls ecclesicB imat vwrteni Sa^icti 

Thomce. 

Post mortem beati Thomas martyris anno fere integro ec- Id. 
clesia Cantuariensis a diyinis cessans obsequiis, continuis per- 
stitit in lamentis ; subyersum est ecclesias payimentutn, sonus 
est campanarum suspensus, nudati sunt parietes omamentis, et 
sic quasi in cinere et cilicio exequias in tristitia et mosroro 
persolyit. Sed tandem ad matris suas Dorobemensis ecclesiaa 
yocationem in festo Sancti Thomas Apostoli sufi&aganei conye- 
nerunt episcopi, ut ecclesiam, longa suspensione constematam, 
juxta mandatum domini Papas in statum pristinum reformarent. 
Bartholomasus igitur Exoniensis episcopus, ad petitionem con- 
yentus missam celebraturus solennem, et sermonem ad popu- 
lum habiturus, sic exorsus est, " Secundum multitudinem 
** dolorum meorum in corde meo, consolationes tuas laeii- 
*' ficayerunt animam meam." 



^ Donald O'Brien, king of 
Limerick. 

* Dennot MacCarthy, king of 
Cork. 

3 Tieman O'Bourke, king of 



Breifny ; he is called monoculus by 
Giraldus Cambrensis, Expugn. 
Hibem. pp. 276, 292. See Mr. 
Dimock's note ', p. 225. 



DE TEBIPORE REGIS Hia^BIOI SEOUNDI. 



286 



De tonitruo generali et saiisfactione regis pro morte heati A.D. 1172. 

ThomcB, 



Diceto, 
col. 559. 

(Not in 
Diceto.) 



DicetOy col. 
559. 



Id. col. 560. 



Cf. Herb. 
deBosham, 
▼. 11, p. 
326. 

Diceto, col. 
660. 



Anno Domini iccixxii. In nocte Katalis Domini tonitrua andita 
snnt generalia, in Anglia scilicet, Hybernia, et Qallia, snbita 
et horribilia, orbem fortasse ad nora beati Thomas martyris 
miracula ex diversis partibns invitaintia, nt sicut sangninem 
sunm pro nniversali profndit ecclesia, ita ejus passio sit gene- 
raliter ab omnibns piis desideriis recolenda. Eodem tempore, 
rege Anglomm moram faciente in Hybernia, Hngo De Seinte- 
more et Badnlftis de Faie^ aynncnlas Alienor reginsa consilio 
ipsins, nt dicitur, regis Henrici jonioris animnm coepemnt 
ayertere a patre suo; asserentes incongmnm videri regem 
qnemlibet esse, et dominationem in regno debitam non habere. 
Sed rex pater anteqnam ab Hybernia rediret, apnd Lissemor 
concilium congregayit, ubi leges AnglisB ab omnibus sunt gra- 
tanter receptsB et^ juratoria cautione preestita, confirmatse. 
XJrbes et castella, qu89 rex in sua receperat, sub fideli custodia 
deputayit. Et quondam varia ipsum trahebant negotia, in die 
FaschflB sub ipsius diei crepusculo navem ascendens, in eras- 
tino applicoit in Walliam. Et inde Forecestriam veniens, navi* 
gatione felici in Normanniam est^ transveotus. Et confestim 
ad cardinales a Papa hiissos, Albertum * et Theodinum,^ acce- 
dens, post: longos tractatus in prsesentia eomndem legatorum 
joravit, mortem Thomse martyris gloriosi nee yoluntate sua 
yel conscientia perpetratam ^isse, nee suo artificio perqui- 
sitam. Sed quoniam malefactores ex yerbis, quaa rex ira- 
Gundise calore succensus minus caute protulerat, quod' yi- 
delicet nequissimos commilitiones educayerat et clientes qui 
ipsum in proditorem suum archiepiscopum noluerunt yindi- 
care, occaeiouem yimm Dei sumpserant perimendi, rex cum 
smnma humilitate absolutionem postulans impetrayit. f Promisit 
igitur rex ad mandatum legatorum, quod tantum daret de 
pecnnia sua, unde ducenti milites ad defensionem Terree Sanctsa 
poBsent snstentari per annum. Promisit insuper, quod per- 
mitteret deinceps appellationes libere fieri, et quod consuetu- 
dinesi qu89 suis erant introductae temporibus contra libertates 
ecclefiiaB, in irritum reyocaret, Qt quod possessiones Cantua- 
riensis eccUsise, quae post recessum archiepiscopi ablatae ^ 



Storms fol- 
lowing the 
arch- 
bishop's 
death. 

The young 
king exci- 
ted against 
his father. 



The king 
holds a 
council at 
Lismore, 
and goes 
to Wales 
and then 
to Nor- 
mandy. 



After 
swearing 
his inno- 
cence of 
the mur- 
der, and 
promising 
satisfaction 
to the car- 
dinals sent 
by the 
pope, he i.^ 
absolved. 



1 Faie'\ Fesne, Hist. Angl. 
^ eai} esse, A. 

3 Alb«rt, cardinal of S. Lorenzo 
in Lucina, afterwards P. Gregory 

vni. 



* Theotwin, cardinal of S. Vitale. 
^ quotT] qaoniara, A. 
® ablaice] ablatam, A. 



\ 



286 



MATTHAI PARISIENSIS CHBONICi. KAJORA.. 



A,D, 1172, 



The young 
king Bwears 
and pro- 
mises the 
same. 
His wife, 
Margaret, 
consecra- 
ted at Win- 
chester. 
Restora- 
tion of 
bishop G. 
Foliot. 



Betrothal of 
P. John and 
Alice, 

daughter of 
Humbert 
III.,couiit of 
Maurienne. 

p. 265. 
Roger, ab- 
bat of Bee, 
elected 
archbishop 
bat refhses. 



Rebellion 
of the 
young king 
who is 
joined by 
his brothers 
Richard 
and Geof- 
frey. 



fnerant, [in] integrom redderentur. Promisit prasterea, quod Dlceto, 
clericis et laicis utriuflque sexus, qui pro beato martyre de ®°^- ^^' 
regno ezierant, cum pace sua recipere bona omnia et libere 
redire licebit; et hoc totum promittere et jurare ac facere ex 
parte domini Papas regi injunctum est, in remissionem omnium 
peccatorum. Bex vero juyenis, quicquid rex pater juraverat 
et promiserat, ipse juravit .et promisit. Et his ita gestis, rex 
juvenis cum sponsa sua Margareta mense Augusti in Angliam 
transfretavit, et duodecimo kalendas Septembris apud Winto- 
niam prsefatam Margaritam Rothrodus Eothomagensis archi- 
episcopus in reginam Anglise, miniatrantibus sibi quibusdam 
suffraganeis Cantuariensis ecclesisB, consecravit. 

Eodem anno Gilebertus Londoniensis episcopus, prassbito Jd. 
juramento ^ quod mortem beati ThomBe martyris nee verbo, nee 
facto, nee scripto scienter procuravit^ suo est officio restitutus. 

Quod rex H&nricns Johanni filio sua extonri cognomento uJDorem 

f>roviderit. 

Anno Domini mclxxiii. Bex Anglorum Henricus Johanni Id. col. 561. 
filio suo, cognomento Sine-terra, vix septenni filiam Huberti 
comitis de Moriaua primogenitam, quam ex relicta Henrici 
dttcis [SaxonisB] ^ sustulerat,(in sponsam accepit.^ 

Eodem etiam anno Bogerus abbas Beccensis, pridie^ nonas Jd. 
Martii apud Lamehitham, prsesentibus sufiraganeis ecclesiaB 
Cantuariensis, in archiepiscopum prasfataa eoclesiaa est electus. 
Sed abbas ille electioni factsa penitus contradixit, utrum 
pusillanimitatis intuitu an religionis, incertum. 

Sdsma, 

Eodem anno rex Henricus juvenis in consilio abiens impiomm, ^^ 
animum suum a patre divertit, et ad socerum suum regem 
Francorum secessit. Quo facto, Bicardus dux Aquitanniaa et Id. col. 562. 
Graufridus comes Britanniss, consilio matris su89, ut dicebatur, 
Alienor reginse, fratrem potius elegerunt sequi quam patrem. 
Fiunt undique conjurationes, fiunt rapinsB et incendia, et * sic, 
ut creditur, in ultionem beati Thomas martyris suscitavit Deus (Not. in 
viscera regis Henrici contra eum, id est filios suos, qui ipsum Diceto.) 



1 Saxoniee is erased in. A. This 
was Germaine, divorced wife of 
Henry the Lion, daughter of Ber- 
thold HI. duke of Zahringen. 

2 accepW] dedit, W., Hist. Angl. 
O. has accepit. It is written by 
Paris over an erasure. 



" pridie] vi, Diceto. 

^ et , , declarabit] This is intro- 
duced by the compiler instead of 
the long series of extracts given in 
Diceto on sons who have been re- 
bellious to their fathers. 



,-i 



DE TEKPOBE REGIS HENBICI SECUNDI. 287 

« 
usque ad mortem persecnti sunt, siout sequens historia decla- A.D. 1173. 
Diecto, col. rabit. Eodem amio Badulfus de Wamevilla, sacrista Botho- Ralph de 
5^7' magensis et thesanrarius Eboracensis, conatitutns est AnglieB Warne- 

Id.col.568. canoellarins. Per idem tempus, ad instantiam cardinalium ^j.®'^™"*" 
Albert! et Theodini, rex Anglomm Hemicus liberas fieri elec- 
tiones vacantium ecclesiarnm concessit. Porro Ricardus Pic- Election to 
tayensis archidiaconus ad Wintoniensem, Gftufridns Cantnariensis ▼anoas 
archidiaconus ad Heliensem, Gtbufridus Lincolniensis archidia- ^^^' 
conus ad Lincolniensem, Reg^inaldus Saresberiensis archidiaconus 
ad Bathoniensem, Bobertus Oxoniensis archidiaconus ad Here- 
fordensem, et Johannes Cicestrensis decanus ad Cicestrensem 
ecclesias sunt electi, regis jnstitiario ^ assensum prasbente. 

De ehcfione Bicardi Ccmhiarieruda archiepisGopi et canonixatione 

8cmcti Thomm martyris. 

Id. Eodem anno, pridie nonas Jnlii, sufiraganei Cantuariensis Election of 

ecclesiffi et ejusdem loci sanior pars conventus, de electione Bichard, 
archiepiscopi tractantes, elegemnt Bicardum priorem Dover- jy^Y^^ ^^ 

Id. col. 569. nensem. Igitnr electione facta, electus ille reg^ fidelitatem Canter- 
jnravit, salvo ordine suo, nulla prorsns habita mentione de hury. 
vegni consuetudinibus conservandis. Acta autem sunt hsec 
apud Westmonasterium in capella Sanctsd Katerinas, justitiario 
assensum prsbente. In hoc quoque concilio recitate fuerunt Canoniza- 
litera) domini Paps in audientia episcopomm omnium ao ba- **°?^.^, 
ronum, haec inter csBtera continentes : " Universitatem vestram xhomaa^^ 
'* monemus et auotoritate qua fnngimnr districte prsBoipimus, 
'* ut natalem Thomsd martyris gloriosi Cantuariensis olim 
" archiepiscopi, diem videlicet passionis ejus, solenniter sub 
" annis singulis celebretis, et apud eum votivis orationibus 
" satagatis peccatorum veniam promereri; ut qui pro Christo 
" in vita exilium et in morte virtutis constantia martjrium 
** pertulit passionis, fidelium jugi supplicatione pulsatus, apud 
'' Deum pro nobis intercedat." Apicibus autem vix perlectis, 
levaverunt vocem omnes in sullime dicentes, Te Dernn hrnda- 
mue. Et quoniam sufiraganei ejus debitam patri reverentiam 
aut exulanti, aut ab exilio revertenti, vel etiam reverse non ex- 
hibuerant, sed ^ potius fuerant persecnti, ut suum publico omni- 
bus confiterentur errorem et iniquitatem, ex ore unius episcopi 
omnium episcopomm est expressa confessio dicentis, '^Adesto, 
" Domine, supplicationibus nostris, ut qui ex iniquitate nostra 
'* reos noB esse cognoscimus, beati Thomsd martyris tni atque 

" pontifiois intercessione liberemur." Eodem anno Maria soror His sister 
'_ Mary ab- 

^ Richard de Luci. ^ aed . . peraecuti] Introdaced by the compiler. 



288 HATTHAl PABIfllENSrS CHRONICA MAJOBA. 

■ 

A.D. 1173. ejiudem sancbi martyris, rege jnbenie, facta eefc abbatisaa Ber- Biceto, 
be«iof kingensia. col. 570. 

Barking. Per idem tempus rex Henricus jnvenis caBtmm Gk)maci ob- Id.^col.569. 
Gomnay sedit^ et cepit in eo Hngonem dommum castri et filiam ejus 
t^ nbv ^^^"^ quater yiginti militibiis> caBtrum succendit, eb burgenses 
tbeTouog ^ redemptionem coegit. Quo etiam tempore Bobertna comes Id. col. 570. 
king. Legecestrensis, et cum eo Willelmas de Tankaryilla, cum 

Many moltis aliis oomitibiu et baronibos, regem patrem relinqnentes, 
??^'^. ad regem filinm transfugium fecerunt. 
wniS; IP«o anno quoque vir prudens et religiosus WiUelmus 
abbatof abbas B^dingisB assumptus est in archiepiscopum Bur- 
Sl^'^bp. degalensem. 

of Boar- 
deaux. 

Quod rex Francorum Nannannia/tn hottilUer invaserit. 

Invatioik of Eodem anno, rex Francorom Lodowicus ad Normanniam Diccto, col. 

Normandy penitua devastandam innumerabilem exercitum congregavit. ^^o* 

byLouiB Q^ quantociuB Normanniam ingresauB, caatnim Alberemalenae Id.col.57l. 

cepit, et Willelmum ejna dominnm com comite Symone' et 

pluribaa aliis ad deditionem coegit. Deinde cepit castrnm 

Driencurt, et costodied deputayit. Jndeqne ad castrnm da 

Death of Arcbia progrediena, amiait in itinere Bononiad comitem ; ' nnde 

the count comes Flandrenaia,^ de morte comitia fratria sni animo nimia 

of Bou- consternatus, ad propria remearit. 
logne. 

Rex Francoruin deolinavU furoreni regis Henrici nimie offensi. 

Henry II. Rex Henricus senior inter hsec omnia Rothomagi morabatur, id. 
remains at aaqno animo, nt popnlo visnm est, ferens ea qnae fiebant, et 
•^'^^•j solito frequentius venatui indnlgens, ad ae venientibns valtnm 
hilariorem praetendlt. Dilabebantnr autem ab eo bi,- quos ab 
annis pnerilibns educayerat; credentes dominationem filii ilico 
imminere. Sedente quoqne rege Francorum cum rege filio Id.col..572. 
Siege of regis in obaidione Vernolii, rex pater nuncios direxit ad 
Vemeuil. regem Francorum, mandans ut cum festinatione a Normannia 
recederet, alioquin ipanm ea die bostiliter yiaitaret. Quod 
audiens rex Francorum, cum sciret regem Anglorum esse po- 
Flightof tentissimnm et animo amarum, fugam inire potius quam 
Louis VII. pagnare decrevit, et sic a facie regis Anglomm fugiens, intra 
thrSte^* Galliam se cum festinatione recepit. 



^ Simon de Montfort, Count of i ' Matthew of Alsace. 
£yT«ax. I 3 Philip of Alsace. 



DE TEMPORE REGIS HENRia SECUNDL 289 

De auhvernone Legecegtrioe, A-D. 1173. 

Diceto, Eodem anno, quinto nonas Jnlii, rege jnbente, obsessa Lege- Siege of 

col. 572. cestria dicitor, eo * quod comes dominns nrbis, rege patre relicto, Leicester 
Id.col.57S. j^ regem filiom confngit. Sed urbe tandem pro maidma parte ™^* 
combnsta, oives de pace tractayenmt, datis regi trecentis libris, forces, 
ut haberent quo yellent licentiam abeundi. Concessa est ergo 
eis tali oonditione licentia, nt in urbibns regiis vel oastellis 
(Not in locum susciperent habitandi. Dispersi ' sunt nobiles civi- The nobles 

^^*^'**^') tatis ; et quia regem nimis in defensione su8? civitatis ^^*^*g^*^ 
offenderanty locum tuti refugii quserebant^ ut minas et Aiban's or 
gravamen regis evaderent. Tunc igitur ad terram^J^ 
Sancti Albani Anglorum prothomartyris, et Sancti Ed- bury, 
mundi regis et martyris^ quasi ad sinum protectionis 
confugerunt. Quia tunc temporis tanta fuit eorum re- 
verentia, ut eorum burgi omnibus transfugis asilium et 

Diceto, col. tutam protectionem ab hostibus praebuerunt. Illis autem 
abeuntibus, BubyerssB sunt port» civitatis, pars' murorum de- 
stmcta est; militibus castello inclusis dantur inducisd usque 
ad festum Sancti Michaelis, et sic quinto kalendas Augusti 
obsidio est soluta. Quo facto, rex Scotorum Willebnus pro- In-vBsioii of 
vinoiam Northanbumbromm, quaa David regi avo suo data Northmn- 
faerat et longo tempore possessa, illam a rege repetens, re- ^^j^^ ^ 
pulsam invenit. C2ui exercitum congregans tam Walensium ^ng of 
quam Scotorum, per fines episcopi Dunelmensis securum ha- Scots, who 
buit transitum, donee villis quam pluribus succensis, mulieri- *■ forced to 
bus et parvulis interfectis, pr»dam impreciabilem congregavit. ^^^ £qJ[ 
Ad propulsandam ergo tantam injuriam, magnates Angliss oc- li^ nobles, 
cnrrentes regem Scotorum ad sua redire compulemnt. Qui 
ejus vestigia insequentes, totum Lodonesium incendio tradi- p. 266. 
derunt. Quicquid extra muros repperiunt, Anglis cessit in 
prsBdam; et sic ad instantiam regis Scotorum, datis usque ad 
festum Sancti Hillarii induciis, magnates Angliss cum victoria 
remearunt. 

QtuHUer comes Legecestrice et Fla/ndreneee capH inca/reeraniur. 

Audiens^ autem Bobertus comes Legecestrensis quas de civi- The earl of 
tate sua facta flierant, tactus dolore cordis intrinsecus, cum ^SSSt^ 



* eo . . confugit"] Introdoced by 
the compiler. The earl is Robert 
Blanchmaines. 

' This introdnction is Paris's own. 



' In the margin the walls are re- 
presented fidling. 

* Audiens . . . intriiuectu] This 
is the CQmpiler*8 introdnction. 



VOL. II. T 



290 



MATTHJEI PABISIENSIS CHBOKICA MAJORA. 



A.D. 1178. uxore^ in Angliam reyerstimB, per Flandriam transitam fecit. Diceto, 
tiiroi«h XJbi Normannomm et FlandrenBimn, tarn eqnitnm qnam pe- ^'* ^78. 
mad lands at dittim, pltuima sibi soffiragante caterva, naves ascendit, et velia 
^e^IHue!^' in alttim ezpansis, applicnit in Suthfolcft apnd Waletnnam, 
tertio kalendas Octobris. Qui [de] navibiiB cmn festinatione 
egressus, oastrom ejnsdem yillas obsedit, sed nihil omnino pro- 
After taking fecit. Indeqne progrediens, tertio idus Octobris castellnm de 
CsSughley) Hagenet inyasit, cepit, et snccendit, et milites triginta intns 
castle, he captos ad redemptionem coegit. Begrediens inde ad Fremin- 
Kvonlinff- geham, com mora ejus onerosa Hngoni Bigod castelli domino 
^2^£ fo Tideretor, necessitate dactns, aniinnm direxit et gressnm ad 
^i^U^of Legecestriam yisitandam. Iter igitar arripiens, proposait bar- 
He is at^ fi^^*^ Sancti Eadmundi ex industria itinerans sinistrare. Qnod 
tacked by exercitnm regis Anglias, qui ad patrisa illias custodiam faerat 
the king's assignatos, non latebat. Stipatos ergo comes Legecestrensis 
^S^Lj, milite copioso, qui paratns ad pngnam, in tribns milibos Flan- 
and tf^D drensinm, qnos visa participes tunc haboit, non minimum con- 
prisoner, fidebat.' Inito' itaque certamine et ictibns ictanm assidnitate 
compressiSf post belli varies eventns comes et comitissa, Flan- 
drenses, Normanni, et Franci, et qui cum eis venerant, omnes 
The conn- capiontnr, decimo sexto kalendas Novembris. Comitissa vero (Not in 
tess tm-ows sinilum babens in digito pretiosnm, in amnem prope flnentem * Diceto.) 
ringf projecit, nolens hostibus snis de sua captione tantom habere 

proventum. Tandem pars major Flandrensium occiditur, pars Diceto, 
qusedam submergitur, pars minima ad vincula trahitur sub- ooL 574. 
eunda, qusa carcerali custodies deputatur. 

Quod rex Henriciis muUos hostitim quorum eegperit. 

The young Bege Anglorum patre apud Bothomagum commorante, nun- Id. 

king's ciatum est ei, electam regis filii sui militiam apud Dolensem 

^™^y urbem a suis Brebantiis et ruptariis circumclusam. Qui con- 

^^^^ tinuo equos ascendens, sequenti mane ad urbem pervenit pra?- 

tta«i^ TT fatam, et militiam filii sui repugnantem sibi per dies aliquot 

^Z oompreliendit. Sed prinsquam yeniret, hoBtinm aaonun per- 

there. maxima multitude a suis ruptariis fuerat interempta. Gaptus 



^ Fetronilla, daughter of Hugh 
de Grentemesnil. 

^ See the song of the Flemish 
soldiery in the Hist. Anglor. i. 
p. 381. 

3 The battle was fought at Fom- 
ham S. Genevi^Te, near Bury St. 
Edmund's. 

^ This is the only mention of 
this incident. The Hist. Anglor. 



adds, priB indignatione, Jordan 
Fantosme mentions that she lost 
her rings, p. 50 (ed. Surt Soc.). 
A ring, supposed to be the coon- 
tess*s, was fonnd <Mn the bed of the 
*' river in the adjoining parish of 
*' Fomham S. Martin some years 
^ since." Bokewode, Ghronicon Jo- 
celini de Brakelonda, p. 106 (Cam- 
den Soc. 1840). 



DE TEMPORE REGIS HENRTCI SECUNDT. 



291 



Diceto^ 
col. 574. 



Id. 



(Not in 
XHoeto.) 

Dicetoy 
C0L574. 



Id. 



est ibi conies Cestrensis' Bannlfos,^ qui nnper transfagiom 
fecerat ad filium sunm^ Badnlfns do Fnlgeriis, Willelmus 
Fatricins, Badnlfns de Haie, Hascnlfos de Sancto Hillario, et 
com istis milites qnater viginti. 

Eodem tempore magnates Anglisa cum exercitn infinito ad 
Hngonis Bigod snperbiam reprimendam profecti, cnm de facili 
posset expugnari, sicnt omnibus videbator, interventn pectmisB, 
datis et acceptis indnciis nsqne ad Fentecosten, qmttuordecim 
milibuB Flandrensinm armatorum stipatus agmiliibus, per 
Esseziam et Gantiam secnrum ei ipsi prsabnemnt conductum, 
et aptid Doveram naves ad trans&etandam paj^venmt. Sed 
nunquam ultra illud tempus comes ad plenum respiravit. 
Eodem anno electus Cantaariensis Bomam proficiscens habnit 
in oomitatn Bathoniensem ' electom. 



De suhversione Axiholm et magna mUUia capfa. 



A.D. 1173. 

Names of 
the chief 
prisoners 
taken 
there. 
Attack 
by the 
nobles on 
Hugh 
Bigod, 
who makes 
terms with 
them. 

Thearoh- 
bishop elect 
goes to 
JBome. 



Anno Domini mclxxiv. Bogems de Molbraio a fidelitate 
regis seniorifi recedens, in insula Axiholm castellom ^ ab antique 
dirutum reparavit. Ad quem multitude Lincolniensium navigio 
transrecta caatellum obsedit, constabularium et milites omnes 
ad deditionem coegit, et castellum subvertit. Eodem tempore, 
Id.ooI.575. pridie kalendas Maii, rex Anglonmi senior, cum audisset 
militiam Bicardi filii sui urbem Santonicam ocoupasse, sumptis 
secum Fictavensibus, ad ejus liberationem processit, Milites 
illi nee Deo nee sanctss ecclesisB reverentiam exhibentes, 
majorem ingressi ecclesiam ipsamque in castellum redigentes, 
amuB et victnalibus impleverunt. Cum autem rex hostes 
in tribus munitionibus confidere edoctus ftdsset, ad eos 
inyadendum operam impendit. Duobus igitur munitionibus 
ilico Bubjug^tis, ad nujorem ecclesiam militibus armatis et 
lenocinatoribufi' refertam acoessifc, ita ut non earn impugnaret, 
sed a BordibuB liberaret. Capti sunt autem tam in ecclesia 
qnam in aliis locis milites sexaginta cum balistariis quadrin- 
gentis. Fositis ' igitur in seonritate finibus illis, rex in ITor- 
manniam reyersuB est, necefisitate compulsuB. Fhilippus enim 
comes Elandrensis, prsssente rege Francorum Lodowioo et 
majoribuB regni illius tactis sacrosanctis reliquiis, juraverat, 



Roger de 
Mowbray's 
castle in 
Axholm 
destroyed 
by the 
Lincoln- 
shire men. 

MiliHa 
Jlicardi 
contra r«- 
gem patrem 
suum recai- 
ciir<intis 
confiuaest, 

ReUefof 
Saintes. 



IndpU 
regis per" 
turhaiio 
perJUium 
auum. 



> Cesireams] Oastrensis, A. 

' RaimifuM .... euum] Intro- 
daced by the compiler. Bannlfus 
18 an error for Hngo— Hugh Cyre- 
lioo. 

' Reginald Fitz Jocelin. 



4 Kinardeferie,noveden, il. p. 57. 

' lenodnatoribus] lenonibns, Hist 
Angl. $ lenocinantibuB, Diceto. 

' PontU . • . compviBua] Ab 
ridged firom Diceto ; necessitate 
campulsus is the compiler's. 

T 2 



292 



MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. 1 1 74. 

Philip, 

coant of 

Flanders, 

joins the 

young 

king. 

The 

Flemings 
land at 
OrweU, 
and take 
Norwich. 

Richard 
Tocliye, 
elect of 
Winches- 
ter, sent to 
inform tiie 
king. 



, quod infra dies quindecim, post instans festmn Sancti Jobannis, Diceto, 
in mana robnsta Angliam intraret, et regis ^m juvenis subi- ^' *^^' 
ceret potestati. Qua fiducia rex junior tractns, pridie idus 
Jolii apud Witsant yenit, Badalfum de la Haie in Angliam cnm 
multa militia transmissurus. Comes Flandrensis trecentos et 
decern et octo militesprobatissimos ad transfretandnm praBmisit ; 
sed postquam apud Arewellam ' in Angliam sont appnlsi, de- 
cimo octavo kaJendas Julii,^ sociis eorum pro^ maxima parte 
periditatis, Hagonem fiigod oomitem secum ilioo assompse- 
ront, Norwicnm inyadentes cepenmt, infinitam * inde pecuniam 
sustnlerant, mnltos abdoxermit captives, decimo quarto kaJen- 
das JuHi, et ad redemptionem gravissimam oompulerunt. Quod 
videntes justiciarii regis, de consilio communi miseront ad 
regem Bicardum Wintoniensem electum, qui pericula, qusB in 
Anglia imminebant, fideliter intimaret. Qui celeriter in Nor- 
manniam transvectus, omnia' qusB fiebant in Anglia, remota 
falsitate, narravit. 

Quod rex veniena in Anglicmi heatum Thomam graUa cnUionia 



The king 
returns to 
England 
with his 
family and 
prisoners. 



p. 267. 

His prayer 

before 

crossing. 



He lands at 
Soathamp- 
ton. 



Bex autem talem nuncium debita cum yeneratione snscipiens Id. coL576. 
et se ad transfretandum prsparans, reginam Alienor reginam- 
que Margaretam, filium et filiam Jobannem et Johannam, 
secum adduxit. Comitem quoque Legecestrensem ' et oomitis- 
sam aliosque quam 'plures, quos habebat in yinculis, ante 
faciem suam Barbefluvium prsamisit. Ubi nayibus congregatis, 
cum innumera armatorum copia impiger naves conscendit; 
sed ventus in contrarium veniens, transitum ea die nautis red- 
debat suspectum. Cum autem mare rex turbulentum cogno- 
visset, erectis in csBlum luminibus, palam cunctis [ait] ; " Si ea 
" qu8B ad pacem sunt oleri et populi babeam in proposito, si 
** pacem in adventu meo dare Bex csalorum disposuit, tunc pro 
" sua misericordia indulgeat mibi portum salutis. Si autem 
" aversus fuerit, et regnum Anglisd in virga furoris visitare 
" decreverit, nunquam mibi concedat fines atiingere regionis." 
Oratione itaque completa, ipsa die tranquilla navigatione cum 
rerum indemnitate ad portum Hamonis appliouit. Deinde 
in pane jejunans et aqua, ab ingressu civitatum abstinuit. 



> Arewellam] Orewellam, Hist. 
AngL OrweU. 

^ Julii'] Jonii, Diceto. 

» pro] So W., as Diceto 5 A. 0. 
hsLTeper, 



* inftnitam] infinite, A. 

' omnia . . narravit] This is the 
compiler's. 

' Diceto has ''comitem CeMtreH' 
** «€m, Legecestrensem oomitissam." 



DE TEMPOBE REGIS HENBIGI SECUKDI. 



293 



Dioeto, quonsque vota orationnm persolyeret mente concepta beato A.D. 1174. 

col. 577. Thomsd Gantnariensi archiepiflcopo ac martyri glorioso. Com His pen- 
antem Cantnariam appropinqnasset, equo desilienB, et regiam ^^ ^^ 
majestatem prorsns deponens, nudns pedes, faciem peregrinantis, y^^ 
pcenitentiB, et Bnpplicantis assnmens, tertio ' idas Janii, feria 
seztai ad ecclesiam migorem pervenit, et cum gemitibTis et 
saspiriis alter' Ezechias lacrimaramque afflnentia petiit sepal- 
ohmm martyris gloriosi. Ubi toto corpore prostratas, manibas- 
qne in caslum ezpansis, dintins in oratione permansit. Interim 
per OB episcopi Londoniensis sermonem ad popnlom habentis rex, 
Denm et murtjrem beatum in animam snam inyocanB, pnblice 
protestatuB est, qnod mortem martyris nee mandavit, nee volait, 
nee sno artificio perquisivit. Sed qnoniam interfectores mar- 
tyris gloriosi ei verbis ejus non satis circumspecte prolatia 
occasionem sompserant archiepiscopum perimendi, ab episcopis, 
qui tanc prssentes erant, absolntionem petiit, camemqne snam 
nudam disciplinsB yirgamm supponens, a singulis yiris religi- 
osis, quorum multitude magna convenerat, ictus temos vel 
quinoB excepit. Yestibus igitur resumptis, muneribus pretiosis 
martyrem bonorayit, assignans insuper annul census quadra- 
ginta libras ad luminaria circa sepulcrum martyris continu- 
anda, reliquumque diei ao noctis sequentis in amaritudine 
n^entis transegit. Orationibus igitnr, yigiliis, et jejuniis de- 
ditns, usque in diem tertium ab alimentis abstinuit. IJnde . 
beatom martyrem sibi reddens placabilem, ipsa die Sabbati Captore of 
qua sibi ab eo indulgentiam dari postulabat, tradidit Deus ^* ^|"8 ^ 
regem Scotiie Willelmum in manus suas, apud Bicbemunt ^ispenion 
castellum custodisB mancipatnm. Ipsa etiam die Sabbati rex of the 
filius ejus, navibus, quas congregaverat ad transfretandimi in young 
Angliam ut eum subjugaret, dissipatis penitus et fere submersis, §*' ^^^ 
coactus est ad Galliam redire. ^m^^ ^ 

De captione Willelim regie Seotorum, 

De captione regis Scotorum, ut breviter dicatur, dum The king 
Northanhumbriam intraret, sicut in anno presterito, ut eam ^^^^^' 
subjugaret et suo . regno bostiliter copularet, occuirenmt ei ^ ^^^ 
magnates regionis, et commisso campestri prselio, ipsom cei>e- Northnm- 
runt et Tincnlis arctioribus constrinxerunt.' De formicis autem bria. 
SooticiB tot interfectsB refenmtur, quod numerum omnem ex- 



1 tertio] qoarto, Diceto. 
' alter Ezeehiae"] Introduced by 
the compiler. 
' In the margin ** Willehnns rex " 



is represented with his crown falling 
off, and by his side a figure armed 
with an axe. This and the follow- 
ing sentence are the compiler's. 



294 MATTHiBI P^BISIEKSIS CHBONIOA MAJOBA. 



A.D. 1174 

Fnmiment 
of Merlin's 
prophecy. 



Successes 
of Henry 
after his 
penance. 



He takes 
Hunting- 
don castle. 

Other 
castles sur- 
rendered. 



Hugh 
Bigod 
submits. 

The 

Flemings 
and the 
young 
king's 
forces 
leaye Eng- 
land. 

Submission 
of yariouB 
nobles. 

Henry 
crosses to 
Normandy 
with his 
prisoners. 



oedere dicebantur. Eege autem apud Bichemont caBtellum I^«eto, 
carcerali cnstodisB deputato, impleta videtar Merlini propbetia ^ ^' '• 
dicentis, *' Dabitur maxillis ejus firsBmun, quod in Armorico 
** sinu fabricabitur," sinum Armoricnm yocans oaBtellum de 
Bicbemunt, ab Armoricis principibus et time [et] ab antiqois 
temporibns baereditario jure possessum. 

Ut ^ autem veraciter perstringamuB beneficia, qusa regi Hen- (Not in 
rico Deus poet satiafactionem, quam sibi exbibuit et beato ^^^i<^^*) 
martyri per ejusdem sancti intercessionem, in articulo temporis 
prsBstitity inteUigamus [per] ea quae sequuntur. Bex autem Diceto, 
Henricus, votis orationum completis, a LondonienaibuB susceptus ^^' ^^^* 
est reverenter. Inde ad Huntedonam progrediens, castellum 
obsedit et subjugavit, decimo quarto kalendas August! ; ubi 
milites comitis Legecestriaa ad regem accedentes^ reddiderunt 
castella de Grobi et Muntsorel, ut^ cum domino suo mitius se 
haberet, undecimo kalendas Augusti. Proceres Korenses, ducem 
habentes electum Lincolniensem, regis videlicet filium, Males- 
sart^ castelluin Bogeri de Molbraio yiribus subjugarunt. Bex 
Henricusy turmis militaribus undique ad eum confluentibus, cum 
apud Sanctum Eadmundum copiosum congregasset exercitnm, 
duo castella Hugonis Bigod, Bungeie et Framingebam, obsidere 
decrevit. Gomes autem non babens fiduciam resistendi, datis 
mille marcis cum obsidibus, pacem regis obtinuit, octavo kalen- 
das Augusti. Tunc multitude Flandrensium, quam Philippus 
comes in Angliam miserat, ut prasmissum est, prsastito jura- 
mento quod fines AngliaB amplius bostiHter non intraret, cum 
licentia regis ad propria remeavit. Militia etiam regis juvenis, 
cui praserat Badulfus de la Hal, absque impedimento ab Anglia 
recessit. Bobertus comes de Ferrariis, et Bogerus de Molbraio, 
quorum castella tunc obsidebantur a rege Trese ^ et Stuteberi,^ 
missis ad regem legatis, pacem ejus impetrarunt. Willelmus 
comes Glovemiss et Bicardus comes de Glare regi occurre- 
runt, suo mandate in omnibus parituri. Sic rex magnificus, 
per intercessionem martyris gloriosi bostibus superatis et 
rebus Angliss paoificatis, septimo idus Augusti in Norman- 
niam transfretavit, ducens secum regem Scotorum, comitem 
Legecestrensem,^ et Hugonem de Gastello, quos in vinculis re- 
tinebat. 



1 Ut , , , sequuntur} Introduced 
by the compiler. 

3 ut . . haheref] Introduced by 
the compiler. 

' MaUeard. 



* Thirsk. 

» Tutbury. 

^ Diceto adds comitem Cesfren^ 
sem, here again omitted by the 
compiler. 



f 



DE TEBIPOBE BEGIS HENBICl SECUNDI. 295 

Quod rex Francorum ah ohsidione Bothomagi recesHL A.D. 1174. 

Dioeto^ Com aatem rex Henrioas tertio ^ idua Angnsti applicniBset, He forces 

col. 578. inyenit Bothomagensem civitatem obsessam. Lodowicns enim J^'"? Vn. 
rex Francorum et Henricus rex juvenis cum comite Flandrensi gfJS^ ^ 
Fhilippo, in absentia regis Anglorom, ctim exercita copioso Boaen. 
Id.ooL579. supervenerant, et requiem non dederant ciyibns obsessis. Sed 
rex Franoorom^ cnm ADglorum regem supervenire didicisset, 
Buccensis machinis, non sine famsd dispendio recessit ; atqne in 
ejus fnga milites [regis] Anglorom arma plnrima et instnunenta 
Cf. Id. bellica rapuemnt. Eodem anno arcbiepiscopns Gantnariensis a Archbishop 
<»J- 580. Boma rediens pallium * et primatum Angliss reportavit. Ve- turns from" 
Id.col.581. niens apud Londonias tertio kalendae'^ Septembris, vacantium ^"J^j^JJ^ 

eoclesiamm personas principales, qu89 sibi pastores elegerant, several 
Id. col. 582. oonTocavit. Ubi electionibus oonfirmatis, Wintoniensem, Heli- ^^ 
ensem, Herefordensem, et Cicestrensem electos pariter conse- p. 268. 
cravit. Ganfridus vero Lincolniensis electus, quia nondum GeofErey, 
electio ejus fuerat confirmata, transfretayit, in propria persona ^l^^ ?^ 
Eoxnam itnrus. vel ad ipsam nuncios tranamissurus. ^^' 



goes to 
Borne. 



Quod onmes fiUi regis Anglorwm ad pacem patrie eu/nt reverai. 



Id. Anno Domini mclxxv. Lodowicns'* rex Francorum et comes Lonis vn. 

Flandrensium, sumptibus taediosis afltecti, quos pro rege An- "** Pb^p 
glorum juvene impenderant, et damna sibi ac suis illata et^]^^^ 
interfectiones ad memoriam revocantes, promiserunt se Telle giye np 
ab infestatione Normannorum an i mum reyocare. Unde filios the young 
regis Angli89, quos paternam maledictionem, odium cleri, po- ^^S'^ 
pulorum imprecationem noverant incurrisse, ut ad patris 
gratiam redire possent, summopere satagebant. Bex Anglise Henry's 
igitur per internuncios omnes adversarios suos ad pcenitentiam ^.^ ^^'' 

Id.col.585. revocatos intelligens, ipsos Cenomannis ad suum venire collo- are recon- 
quium procuravit ; ubi a Gaufrido primitus et Bicardo filiis suis oiled with 
bomagium et fidelitatem accepit. Post dies autem paucos, ^^* 
apud Burum in Normannia venit ad eum rex filius ejus, cum 

Id.coL586. arcbiepiscopo Botbomagensi et aliis episcopis et baronibus 
multis, et cum multa lacrimarum efifusione ad pedes patris 
prostratus, misericordiam precabatur. Bex autem formam 
induens patrisfiEunilias, redeunte filio bug prodigo, motus 

> iertio] quarto, Diceto. | ^ This paragraph is made np by 

' The pall is not mentioned by I the compiler from Diceto out of 

Diceto. I the letters as well as out of his 

' tertio kalendfu'] quarto non., I account. 

Diceto. 



296 



MATTHJfil PARISIENSIS CHBONICA SiAJORA. 



A.D. 1175. 

The 

prisoners 
on both 
sides re- 
leased 
without 
ransom. 



Council at 
Westmin- 
ster, 17 
June. 



Death of 
Reginald 
eanof ' 
Cornwall. 

The legate 
arriyes. 



pietate saper filio qnem totis visceribas diligebat, intelligenB 
emn ex corde loqni, iram et omnem ei indignationem remisit, 
atqne ejus homagium, addito jnramento, Boscepit. OmnibuB 
igitur bene pacificatis, et OBCulis nndiqae ex corde coUafcis, rex 
pater xniliteB nongentos et sexaginta novem, qaos tempore belli 
ceperat, sine redemptione a vinculiB solvit; paucoB vero, qno- 
nun facinns enorme principem manBuetissimuin ad iracandiam 
pro Yocaverat, arctiori castodiSB tradidit mancipandoB. Eex 
vero filinB eodem modo milites qaos jure belli ceperat, qaornxn 
nnmeroB ad centam et eo amplins excreverat, sine pecimia 
relaxavit. Tunc rex pater litteras in omnes fines bubo domina- 
tionis, formam htgns pacis continentes, direxit, at ^ omnes, qnos 
generale discrimen belli afflixerat, commnnis lestitia reorearet. 
Continebant insaper littersB, qnod omnia castella, qum mnnita 
fnerant tempore belli contra ipsnm, ad ilium redigerentur 
Btatnm in qao erant qnando gaerra incepit. 

Eodem anno civitas Bothomagi obsessa est ; concilium 
generale habitum est apud Westmonasterium^ quinto 
decimo kalendas Julii^ prsesidente Ricardo Cantnariensi 
archiepiscopo et apostolicse sedis legato; Rogerus vero 
Eboracensis archiepiscopus concilio noluit interesse. 
Obiit Reginaldus comes Comubise. Hugo Fetroleonis 
diaconus cardinalis venit legatus in Augliam, et prw- 
stitit auctoritatem tradendi dericos ante judicem ssecu- 
larem^ pro forisfacto forestse et laico feodo in favorem 
regis. 



Diceto^ 
coL 586. 



Id. 001.583. 



(Not in 
Diceto). 

Diceto, 
col. 583. 



Id. eoll. 
578, 585. 



Id. col. 586. 
Id. col. 58 7. 



WUlelrMM reoo Bcotorwm pacem fecU cum rege Anglorum, 



William, 
king of 
Scots, 
makes 
peace. 



Eodem anno, Willelmus rex Scotorom apnd Falesiam tentos Id. col.584, 
in vincnlis cnm rege Anglomm pacem fecit in hnnc modnm, 
sexto idoB Decembris. Bex Scotoram devenit homo ligios regis 
Anglomm de regno Scotise et omnibns terris snis, et homaginm 
fecit ei et ligantiam at domino sno speciali, et Henrico filio 
ejns, salva fide patris soi. Et similiter omnes episcopi cnm 
comitibns ac baronibus de regno Scotisa, de qnibns rex Anglo- 
mm homaginm volnit et fidelitateni habere ; et non solnm sibi. 
Bed et snccessoribus regis, ipsi et snccessores sni imperpetnnm, 
The treaty, sine malo ingenio. HaBC est forma cartse revera, quae est in (Not in 
thesaurOy ubi appensa sunt omnia sigilla episcoporum et ^^^^^-^ 



' tt( . . . recrearef] This is the compiler's. 



DE TEHPOBE REGIS HENRICI SECUNDI. 297 

Bioeto, baronuin Scotise : '* Bex prsdterea Scotomm etomnes homines A.D. 1175. 

coL 584. *« Bui nullmn amodo fugitivtun de regno Anglias receptabnnt 
" in Scotia, nee in alia terra sua; sed rex Scotiad et homines 
" ejus earn capient, et Ulam reg^ Anglomm vel snis jnsticiariis 
" reddent." Pro hac antem conventione et fine firmiter ob- He gires 
servando, dedit rex Scotomm regi Anglomm et saccessoribns ^^r^^^ 
snis castella de Berewic et de Bokesboro imperpetumn possi- burgh 
denda. " Et si rex Scotomm aliquo tempore contra hoc venire castles. 
" attemptayerit, episcopi Scotisd cum comitibns et baronibns 
'' contra regem snum tenebnnt, et episcopi terram ejus sab inter- 
'* dicto ponent, donee ad regis Anglomm obseqninm revertatnr." 

Id.coL585. Igitnr rex Scotomm datis obsidibus rediit in Angliam, sub 
libera deputatus custodia, donee castella qusB regi pepigerat 
pro illius arbitrio redderentur. Castella vero per Angliam et The castles 
Normanniam multoram, quss tempore discriminis inter patrem erected 
et filium constmota fuerant, passim eversa sunt, rage jubente, ^!^^ ^^ 
filioque non contradicente. stroyecL 



Begea Anfflorum pater et filitu heatum Thomam petiertmt. 



Id. 



Anno Domini mclxxti. Beges Anglomm, pater et filius, in The two 
Angliam venientes, per dies singulos in eadem mensa sunt kings, 
refecti, et idem thalamus fomenta quietis eisdem de noctibus ^^^^^ 
ministaravit. Et properantes simul, ut beatum Thomam marty- Oa^ter- 
rem egregium visitarent, cum omni humilitate orationum vota bury. 

(Not in e(j mansuetudine peregjemnt. Indeque* per Angliam pariter 
\ '^ profecti, pacem singulis et justiciam tam clericis quam laicis 

^1^?' promiserunt, et id opere complevemnt. Eodem anno Willelmus Waieiuet 

^ ' * de Brausia multitudinem Wallensium in castello de Bergeveni muIHper- 
callide conyocatam prohibuit, ne quis cnipulum ferret yiator *"V'* '""'• 
yel arcum. Sed' illis htgusmodi decreto contradicentibus, capi- 
tali omnes sententia condemnavit. Qui, ut proditionis sues 
nequitiam quasi sub yelamine honestatis palliatam intelligas, 
hoc fecit in ultionem ayunculi sui Henrici de Hereford, quem 

Id.coL588. ipsi in sancto Sabbato Faschss antea perememnt. Eodem anno Nota de 
Bicardus Cantuariensis archiepiscopus in diocesi sua, quso ab ^"^^ ^'^ 
antiquis temporibus uno tantum fuerat archidiacono contenta, • ^?f??** 
ultimis his diebus tres archidiaconos constituit, Sayaricum arienn 
scilicet, Nicholaum, et Herebertum. Eodem anno Johannes de- dUoeen. 
canus Saresberiensis conseoratus est antistes Norwicensis. ^^,^|f{^ 
Nee multo post rex Anglomm fecit complanari castella de p. S69. 
Legecestria, Huntendonia, Waletonia, de Grobi et Stutesberi, Compta- 
__ . namtur 

1 Indeque . . compUverunt^ In- I ' Sed . . . coniradiceniibus'] In- 
troduced by the compiler. I troduced by the compiler. 



/ 



298 



MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



A,D. 1176. de Haie^ et de Treso, et alia qaam plorima; in ultionem in- Diceto» 
quadam jnriamm quas ipsi freqnenter intolerant domini castellonim. <^1* ^8. 
eastra et Peinde idem rex per consilium filii sui et epiBcopomm oon- 
^tla^'u^cL ^^*^^* juflticiarioft per sex partes regni, in qnalibet parte tres, 
arU novL qiu joraTemnt quod coilibet jus snnm conservarent illadsiun. 



Petro BomancB sedU Ugato rex Anglorum quaiuor eajpUula 

eoneessit. 

Articles Yeniente eodem tempore in Angliam Fetro Leone legato sedis Id.ooL591. 
granted by Apostolicao, qnatnor ei rex concessit capitnla qnse seqnnntnr, in 
the king to regno AnglisB obseryanda. Primo, qnod de csdtero clerictis 
® ®SA * jiQQ trahatur ante jndicem ssBcnlarem personaliter pro aliqno 
crimine vel transgressione, nisi pro foresta et laico feodo, nnde 
regi vel alio domino ssBcnlari laicnm debetar servitinm. Se- 
condo nt archiepiscopatus, episcopatns, vel abbatisB non tene- 
antur in manu regis ultra annum, nisi pro causa evidenti vel 
necessitate urgente. Tertio concessit, ut interfectores clerico- 
rum convicti vel confessi coram justieiario regni prsBsente 
episcopo puniantur. Quarto quod clerici duellum facere non 
cogantur. 
Johanna Eodem anno Johanna filia regis Siculo regi nuptura quinto id.coL594. 
nwfmtregi jdus Novembris apud Sanctum Egidium, in conspectu virorumid.coL696. 
• illustrium, tradita est marito. Quo utique tempore, tmiversaid,coL694. 
Anglife castella sunt ad imperium regis custodiae deputata. 
Johannes Hoc quoque tempore Willelmus comes GrlovemisB, cum filium 
fiUus regis non haberet, SBgre ferens luereditatem inter filias dividere, 
%l^^' Johannem Sine-terra regis filium sibi^ constituit successorem. 
Bex Hen- Hugo Petro Leonis, legationis siua cursu cancellatOyid.col.59i. 
ricvs dedit transfretavit. Bex Henricus dedit filiam suam jimiorem id.coL694. 
^f^ regi Apuliffi, et» sexto kalendas Septembris transfretavit 
Aptftiaet Obiit Bicardus comes de Strigoil; comes etiam Willel-id.col.689. 
h^intextu.^^^ de Arundel obiit quarto idus Octobris apud Wa-id.coL595. 
Be obitu verle, et sepultus est apud Wimundham^ cellam ^ scilicet (Not in 
quonmdam ecdesisB Saucti Albani, cujus cellsB patronus fuisse ^ico^O 
Walter, dinoscitur. Walterus quoque prior Wintoniensis factus Diceto, 
abbatof est abbas Westmonasteriensis. 

Westmm- 

Bter. '• : 



coL 588. 



^ Httie'} Dudeleia, Diceto. JEye, 
Suffolk. 

« sibi'\ cm. W. It is in O. 

' i.e. she crossed. This is a repe- 
tition by Paris in different words of 



the extract from Diceto, imme- 
cUately given by the compiler above. 
* cellam . . dinoscitur^ Introduced 
by Paris. 



BE TElfPORE BEGIS HENBICI SECUKBI. 



299 



Quod reges exircm&i dieeordea regis Anglorum eese arhUrio j^jy^ n'^^^ 

auhdidenmt. 

Dioeto, Circa dies istos Aldefonsns rez CasteUsd^ gener regis AngUm, Quarrel 

ooL 595. et Santiiis rex Navaromm aynncnlns ejus, discordes ad invicem, between 
missis ad regem A.nglim legads, se statures illius arbitrio jurave- ^J^'^ 
Id.ooL597. runt. Nuncii quoque apud Westmonasterium in prsBsentia regis, ^^^ ^ 
episcoporum, comitum, et baronum constituti ; proponebant Nayane. 
illi qui causam Aldefonsi regis tuebantur, Santium regem Nota regit 
Nayarorum memorato regi CastellaB, dum adhuo pupillus esset -^<siirjrt 
et orphanus, castella et terras, Logionum * videlicet, Navaret, Jr^'*^*"' 
Anthlena, Aptol, et Agosen, cum pertinentiis suis, quaa pater 
suus die qua decessit, et ipse post aliquot annos 'quiete posse- 
derat, ixguste et yiolenter abstulisse ; unde domino sno restitu- 
tionem fieri postulabant. Uli autem quibus causa Santii regis 
commissa fuerat, nihil eorum quas ab aliis proposita fuerant 
contradioentes, asserebant Aldefonsum prsefatum Santio prsa- 
nominato castella Login scilicet, Fortel, et castellum quod 
tenet Gk)din per werram et iiguste abstulisse ; parte altera in 
nullo sibi contradicente, eorum domino suo restitutionem fieri 
pari instantia fiagitabant. Nuncii prsdterea in jure confessi 
sunt palam, inter reges prsdfatos treugas usque in septennium 
fide interposita Msse firmatas. Bex igitur Anglorum, habito Dednon of 
cum episcopis, comitibus, et baronibns oonsilio super querelis Henry II. 
prsatazatis, hinc inde yiolenter et injuste ablatis, cum nihil in ^ case* 
contra violentiam utrinque propositam a parte alterutra res- 
ponderetur alterutri, nee quicquam' quo minus reetitutiones 
quas petebant faciendad essent allegaretur, plenariam utrique 
parti supradictorum, quas in jure petita erant, restitutionem 
judicayit. Adjunxit etiam, treugas prasflatas inter eos fide 
firmatas usque ad constitutum terminum esse inyiolabiliter ob- 
seryandas. Judicayit etiam pro bono pacis, ut rex Aldefonsns 
donet liberaliter Santio regi singulis annis usque ad decennium 
tria milia marabotinorum, et sic pacem haberent ad inyicem et 
perpetnam amicitias firmitatem. 

Id.coL595. ^ eisdem sane diebus, nuncii Manuelis Oonstantinopolitani Embassies 
imperatoris, nimcii Bomani imperatoris Fretherici, nuncii Wil- to Henry 
lelmi Treyerensis* archiepisoopi, nuncii * Henrici ducis Saxonici, ^' f'^'^ 
nuncii Mandrensis comitis Fhilippi, quos yaria trabebant ^^^ 
negotia, tanquam ex condicto, pridie idus Noyembris in curia prinoes. 



^ Logiomtm] So altered by Far. 
(as O.) from LogUmum, as W.; 
Legionmn, C. ; Legioninm, D. ; Lo* 
groniom, Dieeto. Logrono* Ago- 
sen is An»^ 



* qnicquam] qnisquam, A. 

• 7Veveraiji«] An error for lU- 
mensis, which Dieeto has. The 
ardhbp. of Treyes then was Arnold. 

^ nMneii • . SaxomcQ om. D. 



300 MATTH^I PABISIENSIS CHBONICA HAJORA. 

A.D. 1176. regis Anglorum simul apnd Westmonasterium convenemnt. Dieeto, 
Greatness HsBc ideo dicimns, ut notum sit omnibns, quautsB rex Henricus col. 595. 
of Henry gapienti© fVierit quantseque magnificentiro, ad cujus aadientiam ^^^™v 

totios fere orbis consilia et dabia principum discutienda jadicia 

pervenerant. 

De remotione ah eccleeia de WaUham ccmonieorvm 90^cvJUm/um. 

Regular Anno Domini mclxxyii. Amotis ab ecclesia Walthamhensi IHceto, 
canons in- canonicis qnos saBCulares vocant, intarodncti sunt regulares, ^^ *^^®' 
Mo WjS- aiio*o"***« Bummi Pontificis, in vigilia Fentecostes, rege 
tham. ' procarante Henrico et prsssente. Et eadem die Badnlfns Cire- 
cestrensis ' canonicns, de noann Londoniensis episcopi coram 
ecclesisB prsBdictes snscipiens, ipsi tanqnam diocesano de 
canonica subjectione servanda verbis se obligavit expresse ; 
et fratribns cum eo introdactis, prior est ab eodem episcopo 
assignatns, et in sua sede solenmiter collocatns. 

QuidaTn magnates profecti eunt in Terram Sa/ndaTn. 
Freikericua humUiatur propter sanctitaiem Papce. 

The count of Eodem quoque anno, Fhilippus comes Flandrensis, Id. 
andw!de et WiUelmus de Magnavilla profecti sunt Jerusalem. 
goto Jeru- Frethericus^ imperator venit ad pedes Alexandri Fapse; 
Submission audivit enim et certificatus est super hoc, quod cum (Not in 
of the fugeret a persecutione imperiali, et non erat ei tutus ^®^'^ 
Fr^rick transitus per terram, immo per mare, exorta tempes- 
Ai^^^d ^^' assumpsit omnia omamenta papalia in navi, quasi 
IIL celebraturus, et stans imperavit mari et ventis vice 

Jesu Christi, cujus vicarius erat, ut ait ; et statim facta 
est tranquillitas magna. Quo audito, imperator stu- 
pefactus, humiliatus satisfecit illi per omnia^ timens 
tamen plus Deum quam hominem, et sic cessavit 
scisma. 

Concordia firmata est mter reges Anglorum et Francorum, 

» 

Henry II. Quo etiam tempore rex Anglorum, regno pro sua voluntate Diceto, 
crosses to disposito, decimo quinto kalendas Septembris in Normanniam ooL 699. 
Normandy transfretavit. Et confestim inter regem Francorum et ipsum 

' The Pope*8 letter mentioning I Diceto, but the story that follows is 
Frederick's submission is given in I Faris's own. 



-1 



BE TEMPORE REGIS HENRICI SECU14DI. 



301 



DioetA, 
col. 599. 



habito coUoqnio, hoc modo concordiam inierunt: ** Ego Lo- A.B. 1177. 

" dowicns rex Francoram et ego Henriciis rex Anglomm and makes 

" volnmuB ad omnium notitiam pervenire, noa, Deo inspirante, * ^^^^i^ . 

" promisisse et jnramento confirmasse, qnod simul ibimus in yjj^ ■l«o«« 

" servitinm Crucifixi, et ituri Jerosolimam snscipiemus^ sig- 

" nacalnm sanctas crucis; et amodo volumns esse amici ad 

*' invicem, ita quod uterque nostrum alteri conservabit vitam 

*' et membra et honorem terrenum contra omnes homines. 

'' Et si qu89cunqne x)er8ona alteri nostrum malum facere prss- 

" sumpserit, ego Henricus juvabo Lodowioum regem Fran- 

" comm dominum meum contra omnes homines ; et ego Lo- p. 270. 

'* dowious juvabo regem Anglomm Henricum contra omnes 

** homines, siout fidelem meum, salva fide quam debemus 

" hominibuB nostris quamdiu nobis fidelitatem serVabunt." 

Acta auteni sunt hs9c apud Minantcurt,* septimo kalendas 

Octobris. 

De fimdaiiane monasierii de Weatwde. 

Id. 001.600. Anno Domini KCLXXVUi. Bicardus de Lnci, Anglis justi- R* de Lad 
ciarius, tertio idus Junii, fundamenta jecit ad construendam ^^ ^ 
ecclesiam conyentualem in honorem beati Thomad martyris in monastery, 
loco qui Yocatnr Westwde, in territorio Bofensi. Eodem anno, 
rex Anglomm Henricus, cum per omnes provincias suss potes- Hemy II. 
tatis, qusa vel Franoomm liminibus vel montibus Fyrenseis yel at Canter- 
Britannico vioinantnr Oceano, munitiones optinuisset, et omnia ^^"7* 
pro velle disposuisset, idus Junii," beates Hiomsa martyris visi- 
tavit sepulcrum. Et paucis inde diebus evolutis, Gaufridum He knights 
filium Buum, octavo idus Augusti, apud Wdestoke cingulo qL^^ 
Id.ool.599. militari donavit. Nix maxima et diutuma; animalia gQ^^^ 
(Not in maritima involuia sunt fluctibus ; sol ^ passus est eclipsim solar 
^'"^'^ sexto idus Januarii. '^^^' 



De reveUUione 8cmcti Am^hibaU euidam viro facia» 

Eodem anno, vir * quidam beati Albani martyris burgum in- DisooTety 

habitans, et loci illius indigena, inter convicaneos sues sine ^^,^^* , . 

Alban*8 of 



^ suBC^piemuM] soscipimas, W. ; 
8iiicq[n]ni]S, O. 

3 Minantcuri] so forKunantcnit, 
i.e., NoDancoort in Nonnandy. 

' Junii] Julii, Diceto. 

^ The eclipse is not mentioned by 
Diceto. It is an error, as there was 
none at that date. The date is what 
he gives for the floods. 



' Over the picture of the "in- 
ventio " described in the next page, 
his name is given, '< Robertas civis 
" Sancti Albani cognomento Mer- 
" cer." See the reference to this 
account in the Qesta Abbatnm 
(RUey), I p. 198. 



302 



MATTHJSI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA. 



of St. 

Amphi- 

baluB. 



A.D. 1178. querela vizit. Hie ab ineimte aatate, quantum gubstantisd me- 
the body diocritafi permittebat, honeste yiyens, devotus ecclesisB extitit 
frequentator. Dum igitur una noctium in Btratu jaoeret, circa 
gaUicinium intravit quidam decori vultus' et eleganti statura 
procerus, thslamnm suum interiorem ; qui yestdbus indutus 
candidis virgam in deztra pulcherrimam bajulabat. In ciguB 
ingressu domus confestim tota resplenduit, et quasi claritas 
Solaris interiora cubiculi perlustravit. Qui lecto* appropians 
jacentem vocavit, et si dormiret leniter requisivit ; " Eoberte," 
inquit, "dormisP" Ezpavit Eobertus timore vehementi, et 
supra modum admirans^ ait, "Quis es, DomineP" Et ille; 
*' Ego sum martyr Albanus, qui ad hoc yenio, ut annunciem 
'' tibi Domini yoluntatem, de magistro meo," inquit, " clerico 
'' yidelicet illo, per quem fidem Christi* susoepi, de quo inter 
" homines sermo frequens habetur; et cum spes fidelium sit, 
'* quod futuris temporibus debeat reyelari, locus tamen sepul- 
" tur89 ab omnibus ignoratur. Surgens ergo yelociter, cir- 
'* cumda tibi yestimentum tuum, et sequere me, et ostendam 
" tibi sepulcrum pretiosis ejus reliquiis insignittuta." Surgens 

ergo Bobertus, velociter' yesiittis et calciatus, secutus 
est eum, et yersus Aquilonem in strata publica gradientes 
perrexerunt pariter, donee ad planiciem quandam ab antique 
incultam, qusd sita est juxta yiam regiam, peryenenmt. 



Argv/mentutm veritable. 

Vision of Obiter^ coUoquebantur, ut solet amicus cum amico 

Robert co-itineraute, turn de moeniis dirutaB civitatis, turn de 

citixenof amne diminuto, tum de strata communi adjacente 

S-Aiban's. civitati, tum de adventu beati Amphibali magistri sui 

in dvitatem, timi de recessu ab invicem lamentabili, 

tum de utriusque passione. Et qusecunque Bobertus 

interrogare volebat, martyr promta responsione disse- 

rebat. Contigit autem^ ut inter loquendum quosdam 



1 vuHua . . candidis] Written by 
Paris oyer an erasure $ W. has 
'* decori Tultos et statnra prooems 
** ejas cubicnlum, at sibi yidebatar, 
" qui, &c" 

^ lecto] ilico. Hist. Anglor. 

^fidtm Christt] om. W., though. 
inO. 



* velociter . . verms'] Written by 
Par. OD a strip of parchment pasted 
on to the leaf, over the line. Below 
is what W. has, ** nt sibi yidebator, 
'* secntuB est eum et yersus." 

* This introduction of Paris is 
sligh^y enlarged in the Hist 
Anglor. 



DE TElfPORE REGIS HENBIOI SEOXJNDl. 803 

mercatores de Dunestaple haberent obvios, qui mane in- AJ). 1178. 
teresse fori negotiis in pago Sancti Albani festinabant. Vision of 
Quorum adventum prsedicenfl, ait martyr ; " Divertamus 2Scct of 
" paulisper^ donee pertransierint adventantes^ ne forte S. Alban's. 
'* iter nostrum impediant percunctando ;" iter enim ab 
eo chomscavit; quod et factum est. Cum autem per- 
venissent ad medium circiter itineris, ubi duse arbores 
in medio stratad fiierant, ait martyr ; '^ Hucusque duxi 
" magistrum meum beatum Amphibalum^ cum ultimo 
'' in hac vita mundiali lacrimabiliter colloquebamur, 
" tunc ab invicem recessuri." Et nisi splendor, qui a 
martyre procedebat, obtutus Eoberti reverberaret, et 
timor cum simpUcitate refrsenasset ipsum Bobertum, 

de multis tam fiituris quam prseteritis sanctus certi- 
ficasset. Habebat antem loons ille gratam planiciem, tam 
paeetiis quam fessis in via hominibna ad pansandnm aptam, 
in villa qnsd Bedbnmia nunonpatnr, tribns forme miliaribns a 
Sancto distans Albano. In hac sane planicie dno colliculi emi- 
nebant, qui coUes vezillomm dicebantur, eo qnod circa illos 
popnlares fiebant cononnns, quando popnlns fidelis ex antiqna 
traditione solemnem annoatim processionem ecdesiaa Sancti 
Albani debita onm yeneratione persolvere consuevit.^ Tune 
Sanctns Albanns a via panlnlnm deolinayit, et apprehensa mann 
yiri, dnzit enm ad unnm de coUicnliSy qui sepnlcbram beati 
martyris oontinebat. Deinde oonverso ad enm vnltn; "Hie/* 
inqnit, " locns magistri mei reliquiae tenet, hio ejns ossa oon- 
" tegit et oonserrat." Et sic fatns, polHce Tiri terram ad 
instar cmcis aperuit, et eversa cespitis modica portione, qnod- 
dam scriniam reseravit, ez quo splendor nimins ezdens orbem 
Occidnom illnstravit, et post Inois su8b radios in mnndi lati* 
tndinem copiose diJQbdit; quo facto, capsnla recluditnr, et loci 
planioies in statom pristinnm reformatnr. Stnpet vir iUe, et 
quid sibi super bis sit agendum, a sancto postnlat edoceri. Ad 
quem beatns Albanus; "Signa locnm diligenter, nt qu8B meo 
" tibi sunt reyelata ministerio fiimins adbsreant menti tnsd; 
" veniet enim e proximo tempns, quando haao instmotio taa 
^' specialis genersJi profectui miHtabit, multisque proderit 
" ad salutem." Bobertus vero aeris et planiciei visum 
dimetiens, lapides quosdam, qui ibi jacebant^ coUegit 

^penolvert coMuevW] penolyit, O. W. 



304 



HATTHiBI PABISIEKSIS CHRONICA MAJORA. 



A.D. n78.et ibidem quodam scemate locavit, dicens ; "His me- 
Robert*^^ " tis de hoc sancto loco eras pleoius edocebor.** Et his 
Mercer of dictis, " Surge/' [inquit] " eamns hinc, et ad locmn unde re- 
S. Alban'B. *' cessimns revertamur." HUs antem per viam, qna yenerant, 

revertentibuBi cum venirent ante portam eoclesia?^ (erat 
domiis R[oberti] remotior,) sanctus snam intravit eocleBiam, 
et homo ille domum snam ingressns, proprio sese leoto reoepit. 



Proof of 
the truth 
of the 
yision. 



Item alivd arguTnerUum veritatis} 

Istud, ut quidam fingunt detrahentes veritati, non 
ut somnium evenit, sed in veritate. Cui testimonium 
perhibet finalis rei eventus, et cujusdam fratris vide- 
licet monachi ecdesise Sancti Albaui Gileberti de Sis- 
seveme^ testimonialis assertio^ qui frequenter a prse- 
dicto Roberto rei seriem sciscitabatur, et diUgenter 
veritatem sub aitestatione tremendi judicii, utpote vir 
prudens et literatus, medullitus exploravit. 



Timon. 



Quod vir proBfattis visionem eihi oeteneam reveUwerii, 

Robert Vir antem mane expergefactaa, in ancipiti positns, flnctuabat, 

reveals his ntmm snb silentio prsdteriret, an aliis, qa89 non ' visn sed re 
sine aliqua hsesitatione corporaliter gesta didicerat, reve- 
laret. Si enim sileret, peccare metnebat in Demn; si rem 
pnblicarot, sannas hominnm verebatnr. Ista tandem animo 
88Bpe reyolvens homo, timore Dei hnmanom abeorbuit; et 
licet adhno yerbnm hoc communibns esset anribas absoondi- 
tnm, domesticos tamen snornm et priyatos effecit conscios 
secretomm. HU autem qnod dicebatnr in tenebris, in Inmine 
proferebant; et quod in aure audierant, super tecta prssdi- 
cabant. Factum est autem, ut hoc anno yerbum istud per 
totam disseminaretur proyinciam, adeo quidem, ut ipsius fre- 
quentia monasterii beati martyris Albani clansimm intraret. 
Denique fama desiderata, quibusdam x)erferentibus, ad abba- 
tem Symonem asoenderat, cnjus post Detim auctoritate ne- 



S. Matt, 
z. 27. 



^ This and the preyious rubrick 
are iDterchanged. 

* Ron . . hesitatione] Written by 
Paris oyer an erasure. W. has 



" qu8D in visu, vel potius, nt pne- 
*< sumebat, re." 

' Mcenderaf] So Par. in the mar- 
gin ; A. has penetrant, as O. W., 
and the Hist. Angl. 



DE TEMPORE REGIS HENRICI SECUNDI. 305 

gotimn illnd robur ei*at specialiter habitaram. Qni protinns A.D. 1178. 
gratisa Dei laudes persolvit, et commanicato consilio, electos 
de conventa frafcres aliqaot ad locnm qnem yir ille ostensums 
erat, eodem viro prsBvio, destmayit. Conventns domi devotis 
orationibus incombebat, et fratres dnctorem sumn sequentes 
yidere martymin reliqnias properabant. Qno domum perveni- 
entes, inyenerant ibidem fidelitim multitadinem, qnoB Spiritas p. 271. 
^SanctnB de diyersis proyinoiis in nntim prospero prsenostico 
coUegerat, nt inyentioni martyris interessenc. HUs eventum 
rei prsastolantibns, ssBpedictns homo prascedebat, fratribas 
planiciem ostendens Banctomm corpora contizLentem. Erat au- 
tem feria sexta ante solemnitatem beati Albani, quando hsBo 
facta snnt; qua ejusdem sancti passio oelebratur. Ab illo ergo 
die, nsqae qno eleyati fhenmt sancti, loco illi onstodia non 
deftdt, sed fratres jngiter cnm laicis affuemnt. Conyentns 
interim abstinentiam ^ yitss soscepit ' arctioris, et statute cum 
processione orationum suffiragio, solemne jejunium populo prse- 
dioatur. Jam locus ille futures inyentionis nimdinarum simi- 
litudinem prssferebat, et recedentibus aliis, quos feryor deyo- 
tionis adduxerat, alii cotidie succedebant.' 

De duahw mulieribtba ibi curcUis dum acmdua qucBrelreywr. 

Forro signorom initia, qun adhuc sancti martyree in corde Miracles, 
terrffi latentes in anspioium spei melioris patrabant, multomm 
poterunt testimonio confirmari. Mulier namque quaddam de 
Gatesdene, scapularum et renum debilitate per decern annos 
detenta, jam proper segritudinis turpitudinem marito despectui 
habebatur; qu89 proprios egressa fines, et per Bedbumiam 
transitum faciens, juxta sanctorum martjrum decubuit sepul- 
turam ; nee de loco surrexit, donee sanitati pristinsB redderetur. 
Altera de Dunestaplia, nomine Cecilia, in hydropisis aagritudine 
annis sedecim transactis, habentis in utero similitudinem prss- 
ferebat. Hsdc ad loca prsedicta su89 salutis ayida peryeniens, 
ilico optatam recepit^ sanitatem. Item puella quinquennis, 
qu8B nunquam a natiyitate pedes incesserat, semper parentum 
ministerio portabatur; hsBC, quod multi fidelium conspexerunt, 
juxta locum prffitazatum collocata, cum paululum obdormisset, 
exiliit et incessit, parentnmque suspiria in Isetitia' commuta- 
yit. 



> abtUnentiam'] So Par. and the 
Hist. Anglor. ; A had continetUiam, 
asO. W. 

2 mscepiQ suscipit, O. W. 

VOL. II. U 



3 succedebant'] snccedebat, A. 
* recepii] recipit, O. W. 
» liBtitia^ tetitiam, O. W. 



306 



MATTHiSI PARISIEKSIS CHBONICA MAJORA. 



A.D. 11 78, 

Other 
miracles. 



Be miraeuh doUi et 'diUgentia gwBrendi. 

niiizit interea eancta solemnitaB beati AJbani marfcyrio 
oonBecrata, quam in se claram istornm publicatio zmracnlonun 
reddidit clariorem. Admonentiir fideles ad elemosinaB largiores, 
singnlia nsaa parcior aUmentoram indicitar, et iterata in crasti- 
num processio instanratnr. Sed interpoedti qnoqae dies neqna- 
qnam otioBO transiere ^ discnrsn, sed osqae in horam inventionis 
sanctorum miraculis evidentibns cbomsoabant.' Nempe vir qni- 
dam de Kingesbeiia, fodientes et sanotos qnearentes irridens, 
nocte com aliis yenit ad locnm, pari qnidem yia, sed volnntate 
diversa. Qui confestim arreptos a dsamonio, fnriosmn evidenter 
expressit, et vestes dimmpens abjecit-; et qui alios deridens 
spectare yenerat fodientes, spectaonlimi onmibns est effectos. 
Cmnqae cnnctis yidentibns dintius torqneretnr, corripientis 
Dei manns cessavit, et demmn castigatus, incolnmis ad propria 
repedavit. Alios autem sanctos qoaBrentes* verbis snbsannatoriis 
illndens, statim divinsd snbjactdt nltioni. Nam inter loqudn- 
dnm gravi correptus incommodo, in brevi blasphemmn spiritmn 
exhalavit. Algams de Dmiestaplia, cnm ad loomn enndem 
dolinm celia plenmn ad vendendnm reda portari fecisset, acces- 
sit ad enm soger qoidam et pauper, rogans simpliciter ob 
martyris amorem, cujus inventionem populos expectabat, nt 
sitim, qna premebatnr, potu modioo relevaret. Incanduit 
Algams ad verba segroti ira vebementi, asserens se iliac non 
causa martyris advenisse, sed ut lucrum quocumque modo 
augeret. Adhnc illo pauperem in hunc modum convitiante, et 
ecce ntroque fnndo dolii impetuose evulso, in platea cervisia 
fdndebatur ; sicque factum est, ut cujus portiunculam, martyris 
nomine spreto, negaverat, procurante sancto, non solum pauper 
ille, sed et alii multi cum eo, fizis in terram genibus, suffici- 
enter nullo prohibente potarent. Bepressa igitur martyre 
procurante perversomm nequitia, devotio fidelium recipit 
quod meretur. Nam tribus continuis qu8a sequebantur diebus, 
decern utriusque sezus homines a diversis infinnitatibus ad 
laudem Dei et beat! martyris recepenmt pristinam sanitatem. 



De iiwentione BancU Amph4haU cum novem eocits auie. 

Discoveiy Clarescente interim die quam sanctorum inventio consecra- 

of the bat, venerabilis pater Symon abbas locum adiit sanctissimum, 
bodies of ' 



* transiere] traasire, O. 

' chonacabanf] chorascabat, A. O. W. 

3 queerentea] querentis, A. 



V 



BE TE&fPOUE REGIS. HENRICI SEOUNDI. 



307 



et celebratis in capella Sancti Jacobi, loco illi contigaa, in A.D. 1178. 
venerationo beati martyriB Albani nostr89 redemptionis mye- S. Amphi- 
teriis, monachis qui aderant, nt diligenter qnsererent, et ^f^^ ^^^ 
plnriboB adhibitis fossoribns ^ nt coeptis insisterefnt, imperavit. pm^QQ^' 
Fnerat antem capella ilia antiqnituB in honorem martyris fab- 
ricata propter frequentes cflslestis radios Incis, qni pastoribuB 
Yig^lias noctis snper gregem snnm agentibns ibidem appame- 
raiit. Qu89 in honore Sancti Jacobi piincipaliter et 
sonctorom, pro quorum venerations fulgor cselestis 
apparuit^ ibidem fabricata, venerabatur. Undo dictus 
abbas in eodem loco divina celebrans sacramenta, snper instanti 
negotio beati martyris auzilinm imploravit. Beyerso itaqne 
domnm abbate, et jam cnm conyentn ad prandinm sedente, 
legebatnr passio beati martyris quern qusorebant et sociorum 
ejus, per quam camis ergastulo soluti promeruenmt gloriam 
sempitemam. Bum igitur ssdyitia judicis, lictorum immanitas, 
martyrum patientia et mors prolizins recitata pias mentes 
conyentus in fietus et suspiria commoyisset, beatum Ampbi- 
balum cum tribus sociis suis repertum accurrens aliquis nun- 
tiayit. Quid ergo P Suspiria mutantur in laudes, et tristitisa 
successit IffititisB mi^gnitudo. Ezurgens a mensa congregatio 
ad ecclesiam festinanter procedit, et IsBtitiam corde conceptam 
eleyatis laudibus protestatur. Inyentus est autem beatus martyr 
.^mphibaluS} inter duos socios medius et collateralis ambobus, 
tertio socio quasi ex transyerso et ab opposite locum solitariom p. 272. 
occupaute. Inyenti sunt autem prope locum ilium numero 
sex et sociis martyrum praadictorum, ita quod beatus martyr 
Amphibalus decimus habebatur. Inter reliquias athletss ^ Ghristi 
Amphibali cultelli duo magni- inyenti fuenmt, unus in testa 
capitis, et alter circa prsocordia; ut yerum esse insinuant 
quod in libello passionis ejus lA^ripto antiquis temporibus 'con- 
tinetur. Ut enim habet passionis Ulius textus, alii occubue- 
mnt gladiis csBsi, ipse yero yisceribus primo patefactis et 
intestinis ejectis et post lanceis confossus et cultellis oocubuit 
tandem lapidibus conquassatus ; unde nullum fere ex ossibns 
ejus integrum apparebat^ cum sociorum ipsius oasa Ularaa pe- 
nitus extitissent. 



^ At the foot of the prerioos page 
IB a repre0entation of the " Inyentio 
*' Sancti Amphibali martyris bo<uo- 
"nunqaeejns." The two diggers are 



directed by '* Bobertos ciyis Sancti 
<• Albani cognomento Mercer/' 

^ reHqwUu athieta] reliquaa ad 
lethe, A. 



u 2 



308 MATTHiKI PARISIENSIS CHRONICA KAJORA. 



A.D. 1178. Qttod reliquuJB Saneti AmphibaU apud Sanctum Alhanum sint 

translatoB, 

Therelicks Abbas antem, ntdiximus, audito nnntio. desiderafco, adjancto 
translated sibi priore aliquot fratribns de conyentia, sanctornm celeriter 
^^\ f adiit sepultorafi, et effossas reliquias erigens, in lintheaminibos 
St Al- idoneis collooavit. Metuensqne supra modnm frandem plebis et 
ban's. vim torbas imdique conflaentis, quam a compressione inventi 
thesauri aroere non poterat ; unde placuit abbati, nt martyres 
sanctiin beati Albani basilicam portarentnTy nbi cnstodia dili- 
gentior et secnritas amplior poterat adhiberi. Quid multa? 
Bedennt cum abbate fratres separatim, sanctoram corpora ^ de- 
ferentes. Frocedit martyribas obviam cnm processione con- 
yentus, corpus secum beati Albani martyris deportantes. Quod 
cum aliquotiens consueverit, prout ejus portitoribus constat, 
satis existere ponderosum, tantam sui facilitatem ilia hora 
exhibuit, ut volare potius quam humeris ferentium incumbere 
videretur. Occurrit ergo martyr martyribus, magistro dis- 
cipuluB, et jam palam magistrum^recipit revertentem^ quem 
habebat olim clam fidei doctorem in tngurio latitantem. Sed 
miraculum quod in elementis suis Dominus ostendere dignatus 
est, cum obviantes se primitus roliquise pariter convene- 
runt, non debet sub silentio prsdteriri. Cum enim siccitas 
prolixior, exustis herbis et fructibus, diutius perdurasset et 
agricolas desperates reddidisset, eodem memento, cum in aere 
ncc minima appareret nubecula, tanta pluviarum inundatio 
prorupit, ut et copiose descendentes imbres terram irrorarent, 
et desperated messis spem promitterent lastiorem. Inventus 
est autem pretiosus martyr Amphibalus cum sociis suis, et 
in ecclesiam beati Albani cum cantiois et laudum pradconiis 
solemniter delatus, anno a passione sua ncccLXXxvi., ab incar- 
natione Domini kclxxvii., die Sabbati, septimo kalendas Julii. 
In prsBsentia autem sanctarum reliquiarum ipsius, necnon et 
in loco sepultursd ejus, ad laudem Dei et gloriam martyris, 
a diversis infirmitatibus sanantur sagroti, membra paralytica 
solidantur, mutorum ora ad loquendum laxantur, csecis 
tribuitur visus, surdis auditus, claudis mrmatur gressus, et quod 
magis magnificum est, arrepti a d»monio liberantur, epylentici 
sanantur, leprosi mundantur, et ad vitam mortui revocantur. 
Si quis autem miraculorum, qusB per sanctos suo^ divina 
operatur dementia, notitiam habere desiderat, libellum legat 
qui^ de signis ejus et virtutibus clarus habetur; et nos ad alia 
festinantes a lectore veniam postulamus. 



> corpora] pignora. Hist. Angl. | ' ^t] quod, A 



DE TEMPORE REGIS HEKRICI SECUKBL 



309 



Quod juvenU rex Henrume tomecmetUa exereuerU. 



A.D. 1179. 



Diceto, 
col. 602. 



Anno Domini mclxxix. Henricns rex Anglomm junior, mare TriumphB 
transiens, in conflictibns Qallicis * efc profusioribus expensis obtained 
trienninm peregit, regiaqne majestate prorsus deposita, totus younff kinir 
est de rege translatna in nulitem, et flexis ' in gynun fraanis, in Henry at 
variis congressibns iarinrnphum reportans, soi nominis famam tonma- 
circamqnaqne respersit. Sio igitnr cum nil ei deesset ad?*"***** 
gloriam, rediit ad patrem, et ab eo honore debito est receptus. 
Id. coL604. Eodem anno, Lodowicus rex Francorum, beatum Thomam Louis VII. 

.martyrem orationis gratia visitare decemens, Angliam, quam S?°^f^ ^^ 

,. . . ^^ J. Bnirlana to 

nee ipse neo snorum aliquis antecessorum abquo tempore ^^g (^^ 

visitayerat, devotus intravit. Bex autem Anglorum navem apud shrine of 
Doveram ingredienti' Francorum regi undecimo kalendas Sep- 8. Thomas, 
tembris festinanter occurrit; cui quioquid honoris ab aliquo 
Id. ooL605. excogitari potuit vel impendi, tam ipsi quam suis comitibus est 
impensum. Goncurrentibus enim archiepiscopo * cum suis sufira- 
ganeis episcopis cum comitibus et baronibus, cum dero et 
populo, Bolemnis prpcessio in tanti adventu principis majorem 
ecclesiam illustravit. Quantum ami vel argenti Gallicanaa no- 
bilitati rex Henricus contulerit, quantumque in vasis et lapidibus 
pretiosis omnes honoraverit, cum ^ non sit qui hoc sciat, desit qui 
scribat. Centum vini modios rex Francorum annuatim im- 
perpetuum Farisius solvendos, ob reverentiam martyris gloriosi^ 
in usus collegii Gantuariensis convertit. Bex autem Henricus 
gazas totius regni sui, quicquid ipse et antecessores ejus in 
divitiis congeeserant, regi Francorum et suier exposuit ; sed ne 
Franci aliud quam martyrem qusesisse viderentur, manum a 
munere cohibentes, martyrium' forsitan ex oblatis pertulerunt 
in mente. Sic rex Francorum, cum in vigiliis, Jejuniis, et ora- 
tionibuB Gantuariss triduum compleyisset, et exeniola qusadam 
parva a rege Anglorum in signum dilectionis accepisset, septimo 
Id. eol.604. kalendas Septembris ad Galliam transfretavit. Eodem anno ^?^* ^' 
Hoveden, Rogerus Wigomenais episcopus obiit, quinto idus Augusti. S«h^or 
(i& in ' Obiit Ricardus de Lyci episcopus ^ Wintoniensis. Puer SdS^' 
HoTcden.) quidam martyrizatus est apud Wudestoc, justtcbry. 



«, 



1 The Hist Angl. adds *'qm 
** hastiladia yel tomeamenta Tocan- 
« tur." 

* Jlexis] flezns, A. 

' mgredienti] 8o altered by Par. 
rom egredientif as O. W. and Dlceto. 

* O.W. and the Hist Angl. insert 
CatUuarieMsi, 



^ eum . . . sciaf] ne sit qui non 
credat, Diceto. 

' martyrium] martynun, A. 

7 This is an error. Richard de 
Luci was the chief jastioiary. Pos- 
sibly Paris's eye was caught by 
WintoniiB in the prerioos line in 
HoTeden. 



310 MATTH^I FABISIENSIS OHBOKICA MAJOKA. 



AJ). 1179. Be conoilio BonuB hahUo prmsidente Pajpa Alexcmchro. 

p. 273. Eodem anno, habittun est Bomes concilinm generale treoen- Dieeto, 

Tldrd Lar tomm et decern epiflooporum, decimo qnarto kalendas Aprilis, ^^* ^'* 
tenn conn- ^ pafcriarchio Lateranensi. 

^ ' Gni prsasedit dominus Papa Alexander tertins ; cnjos statata ^ 

onmi lande dignissima sub Tiginti octo, qaee sequnntor, capi- 
Heads of tulis continentnr. De electione enunmi pontificis. De hssreticis 
theeonsti- Albegensibns et diyersis eomm appellationibus. De mptariis 
tations. ^^ Brabantiifl prsBdonibus, qui fideles afliigunt. Quod nullus 
promoveatur in episcopum rel ad aliquem ordinis gradum nisi 
legitini» sit eetatis et de legitimo matrimonio susceptus. Ne 
viventibuB personis ecclesisB conferantur, nee illis defunctis 
ultra sex menses vacent. De appellationibus. Ne infra sacros 
ordines constituti, vel qui ecclesiasticis sustentantur^ stipendiis, 
rebus se immisceant sascularibus. De tareugis statuendis, et 
temporibus treugarum. Quod clerici unam habeant tantum 
ecclesiam, et quod episcopus, si aliquem sine certo ordinaverit 
titulo, tam diu necessa^a inyeniat, donee ei in aliqua ecclesia 
stipendia assignet. Ne patroni vel quilibet laici ecclesias op- 
primant aut ecclesiasticas personas. Ne JudsBi yel Saraceni 
Christiana mancipia permittantur habere ; sed ad fidem Ghristi 
si converti voluerint, a possessionibus suis nullatenus excludan- 
tur. Ut leprosi, si excluduntur a cohabitatione hominum, ora- 
torium habeant et proprium sacerdotem. Ne bona ecclesiafitica 
in usus alios convertantur, nee decani pro certa pecunias quan- 
titate jurisdictionem exerceant episcopalem. Et in electionibus 
yel eoclesiasticis ordinationibus consequatur effectum, quod a 
majorifl et senioris' consilii parte fuerit constitutum. Quod 
UBurarii manifesti ad communionem altaris non admittantur, 
nec^ Ghristianam habeant sepulturam. Et agricolsa et yia- 
tores, et omnia qu89 sua sunt, plena ubique pace et securitate 
Isetentur. Ut ordinationes [a] scismaticis factsd irritaB habean- 
tur et inanes, et beneficia ab eis collata reyocentur. Ne pro 
eoolesiaaticiB instituendis personis, seu mortuis sepeliendis, aut 
nubentibus benedicendis, yel aliis ecclesisa sacramentis,^ aliquid 
exigator. Ne yiri religiosi yel quilibet alii ecclesias yel decimas 
prsdsumant de manu suscipere laicorum, sine auctoritate epi- 



> These heads of the statales of the 
third Lateran council are not ttom 
either Gervaae or Hoveden. They 
seem rather drawn by the compiler 
from the acts of the council, though 
they are not in the usual order. 



^ gustentantttr'] sustentatnr, A. 
' senioris'} sanioris, O. W. 
^ nee] nisi, A. 
' A. repeats sacramentis. 



' 



DE TEMPOBE BEGIS HENBICI SECUNDI. 



311 



DicetDi 
col. 608. 



scopomm, et non [nisi]^ semel in anno Tem|Slarii sive Hospi- A.D. 1179. 
talarii ' ecclesias snb interdicto positas aperiant, nee corpora Constitu- 
sepelire tnnc praBsnmant. Ne qnis interrenta pecnniffi habitnm ^^^ 
religionis nsnrpare pnesumat, nee conyersns pecnlimn habeat, ^i^ 
neo fact! prsBlati non nisi pro dilapidatione vel incontinentia Lateran 
degradentnr. Ne Christiani Saracenis arma vendant, nee pa- Council, 
tientibns nanfiragium quisqnam spoliare praasnmat. Et clerici 
infra sacros ordines oonstitnti continenter vivant, et si in ilia 
[in]continentia, quse contra natoram sit, deprehensi faerint labo- 
rare, excommnnicentur et a clero abiciantnr. Ut archiepiBCopi 
parocbias vel ecclesias visitantes quadraginta vel qninquaginta 
eqnorum numero sint contenti, episcopi viginti vel triginta, 
legati yiginti vel viginti quinque, arcbidiaconi quinque vel 
septem, decani dnonun evectionnm nnmenun non ezcedant. 
Et nnllus tomeamenta exercere prsasnmat, et mortui in tomea- 
mentis Cbristiani careant sepnltnra. Quod nnaqusBque' catbe- 
dralis ecclesia magistmm babeat, qui panperes scbolares et alios 
doceat, nee pro licentia docendi aliquis pretium exigat. Ut 
prsBlati nnam tantmn regant ecclesiam, et quod patroni ab 
ecdesiis in suo fundo constitutis exactiones non faciant. Ne 
epiflcopi seuviri ecclesiastic! stare compellantur judicio laicorum ; 
nee laici laicis decimas eonferre prsBSumant. Si quis ab aliquo, 
commodata pecunia, possessiones in pignus acceperit, si de- 
ductis expensis sortem suam receperit ex fraqtibus possessionis, 
pignus restituat debitori. 



Alexandri 
ni. £pi- 
BtoliB, 744, 
a. 1170. 
(Migne,cc. 
col. 685.) 



Ppistola PapcB Alexand/n contra hcereswi Feki LwmhardL 

Aelatum * fuit prseterea ejusdem Papas Apostolatui, quod ma- 
gister Fetrus Lumbardus in quibusdam scriptis suis ab articulis 
[fidei] deviavit. Unde Willelmo Senonensi arcbiepiscopo lit- 
teras sub bac forma direxit: 

** Alexander episcopus, servus servorum Dei, Willehno Se- 
" nonensi arcbiepiscopo salutem. Gum in nostra olim esses 
" prsesentia constitutus, tibi yiva Toce injunximus, ut, suffira- 
** ganeis tuis Farisius tibi ascitis, ad abrogationem praysd 
*' doctrinsB Fetri quondam Farisiensis episcopi, qua dioitur 
" quod Cbristus, secundum quod est bomo, non est aliquid, 
" omnino intenderes et efficacem operam adbiberes. Inde 
" siquidem est, quod fratemitati tU89 per Apostolica scripta 



Letter of 
pope Alex- 
andei*.!!!. 
an the 
errors of 
Peter Lom- 
bard re- 
specting 
the nature 
of our 
Lord. 



1 nisi is from O. It is interlined 
inC. 
3 HospitalarW] Hospitarii, A. 



' usiaquaque] miaqaaqae, A. O. 



W. 



* Eelatum} Delatum, O. W. 



I 



312 



MATTHiEI PABISIENSIS GHBONICA MAJORA.. 



A.D. 1179. *' mandamus qnatinuB, quod tibi ctim prsdsens esses praacepimtts, Alexandri 
Letter of ** snffiraganeos tuos Farisitts convoces, et una cum illis et aliis J^,'??^ 
pop© Alex- tt yii-ia religiosis et prudentibus, pradscriptam dootrinam studeas ^^y^ ^gg' 
^B " penitus abrogare, et a mag^istris scholaribus ibidem in theo- 
" logia studentibus, Christum sicut perfectum Deum, sic et 
'' perfectum hominem, ac verum hominem ex anima et corpore 
** consistentem, prsacipias edoceri; uniyersis firmiter et dis- 
** tricte injxmgens, quod doctrinam^ illam de oaBtero nequa* 
" quam docere prsesumant, sed ipsam penitus detestentur." 



errors of 

Peter 

Lombard. 



De libello dbhatis Joachim quem ecripsU contra Petrum 

Lwmba/rdvm. 

Attack on Scripsit etiam eisdem diebus contra eundem Petrum Lum- Of. Deere- 
Peter Lorn- bardum abbas Joachim^ Florensis csanobii libellum, vocans eum ^^•^'*?' 
bard's doc- haareticum et insanum ; eo quod in libro sententiarum, quem ^^^^ *' 
IWni^ \sY composuerat, idem Petrus de unitate . sive essentia Trinitatis p. i (^. 
Joachim, dixit, quoniam qusedam summa res est Pater et Filius et Antr. 
abbat of Spiritus Sanctus, et ilia non est generans neque genita nee 1^18)> or 
Fiore. procedens. Contra banc assertionem opposuit abbas praefatus, ^- Ia^' 
quod non tam Trinitatem astruebat in Deo quam quatemita- nmi iy. 
tem, tres videlicet personas et illam communem essentiam (MansL 
p. 274. quasi quartam manifesto protestans ; quod nulla res est quaa ^^'^* ^^^v 
sit Pater et Filius et Spiritus Sanctus, nee essentia, ncK) sub- 
stantia, nee natura. Quamvis concedat, quod Fater et Filius et 
Spiritus Sanctus 'sunt una essentia, una substantia, et una natura. 
Et banc suam assertionem idem Joachim his quaa sequuntur 
Pseud. S. auctoritatibus affirmat; " Tres stmt qui testimonium dant in caslo, 
Job- i. 5, 7. ** Pater, Yerbum, et Spiritus Sanctus, et hi tres unum sunt. 
" Et tres sunt qui testimonium dant in terra, Spiritus, aqua, et 
S. Joh. ** sanguis; et hi tres unum sunt." Item; "Yolo, Pater, ut 
xvii. 11,21. '< sint unum in nobis, sicut et nos unum sumus." Unde vide- 
tur, quod saspedictus Joachim hujusmodi unitatem non veram 
et propriam, sed quasi coUectivam et similitudinariam esse 
fateatur; quemadmodum multi homines dicuntnr' unus popu- 
lus, et multi fideles una ecclesia. 



' doctrinam iUam] doctrina ilia, 
^ In the margin is the drawing of 



a pastoral staff, with " De Joachim 
" abbate " above it. 
' dicvntvr] dicmit, A, O. 



D£ TEMPOBE REGIS HENBICI SEOUNDI. SI 3 



Qiu>d Pa^a Irmocentiua ItbeUwri Joaehhn damnavU. A.D. 1179. 

Stetit autem haBC indeterminata alteroatio a diebns Alexandri Condenma- 
Papas nsque in tempora Innocentii Fapsa per annos multos, tj^n of 
sedentibus inter eos in catbedra Eomana, Lucio, Urbano, ^^^ , * 
Gregorio, Clemente, et Celestino pontificibus Eomanis. Qnibus pope inno- 
Buccedens Innocentins tertins, anno Domini millesimo dacen- cent m. at 
tesimo decimo qninto, Bomas generale concilinm celebrans, ^® fourth 
libellum abbatis Joachim, qnem contra Petrum et articulum ^^^^^ 
Decretal, ediderat prsedictum, his verbis damnavit : " Kos," inqnit, 
Greg. iz. " saoro et uniyersali approbante concilio, credimus et con- 
2 D* Wor " fitemur cum Petro, quod una qusedam summa res est incom- 
Acta Con- *' prehensibilis quidem et ineffabilis, qusa veraciter est Pater et 
cilii late- " Filius et Spiritus Sanctus, tres simul personsB ac singillatim 
ran. iy. <« queelibet earundem. Et ideo in Deo * solummodo Trinitas est, 
zzii 981 ^ " ^^ ^^^ quatemitas. Quia qusBlibet trium personamm est ilia 
" res, substantia, videlicet essentia seu divina natura ; qus^ 
sola est xmiversorum principum, preeter quam aliud inveniri 
non potest. Et ilia .res non est generans, neque genita, 
neque procedens; sed est Pater qui generat, et Filius qui 
gignitur, et Spiritus Sanctus qui procedit; ut distinctioues 
sint in personis et unitas in natura. Licet enim alius sit 
Pater, alius Filius, alius Spiritus Sanctus $ non tamen aliud ; 
Pater enim ab satemo Filium generando suam substantiam ei 
dedit, juxta quod ipse testatur ; ' Pater quod dedit mihi, S. Job. x. 
' majuB omnibus est.' Et dici non potest, quod partem suae ^9* 
BubstantisB illi dederit, et partem retinuerit ipse sibi; cum 
substantia Patris indivisibilis sit, utpote simplex omnino. 
Sed nee dici potest quod Pater in Filium transtnlerit suam 
substantiam generando ilium, quasi sic dederit eam Filio, quod 
non retinuerit ipsam sibi, alioquin desiisset esse substantia. 
Filius vero substantiam Patris integram nascendo accepit, et 



<( 
«( 

(( 

C( 
C( 

<( 
(( 
<< 
<( 
<( 
<( 
(( 
(( 
c< 
(( 
<( 

" ita Pater et Filius eandem habent substantiam, et eadem res 
** est Pater et Filius, necnon et Spiritus Sanctus ab utroque 
'* procedens et in utroque manens. Non enim, ut ait abbas 
*' Joachim, fideles Ghristi sunt unum, id est, una qusadam res, 
'' qu8B communis sit omnibus, sed sunt unum in unione cari- 
tatis, in gratia ; pro personis vero divinis, ut attendatur 
idemnitatis unitas in natura. Damnamus igitur et reproba- 
mus libellum Joachim sive doctrinam, ita quod si quis ejus 
sententiam in hac parte defendere vel approbare prsesumpserit, 
tanquam hasreticus ab omnibus habeatur." De hoc Papa et 



it 



concilio memorato latins suo loco dicotur. 



1 Veo^ Deum, A. 



314 



MATTHiBI PABISIENSIS CHRONICA HAJOEA. 



A.D. 1179.